web counter
LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

App Store
Google Play

E fundit!

x

Pushtimi rus i Ukrainës/ Shkurti që ndryshoi përgjithmonë botën dhe beteja që vijon

1 Janar 2024, 16:30, Kosova & Bota CNA

Pushtimi rus i Ukrainës/ Shkurti që ndryshoi përgjithmonë

Më 24 shkurt 2022, Rusia pushtoi Ukrainën në një përshkallëzim të Luftës Ruso-Ukrainase që filloi në vitin 2014. Pushtimi ishte sulmi më i madh në një vend evropian që nga Lufta e Dytë Botërore, duke bërë që kjo ditë “e kobshme” shkurti të ndryshonte përgjithmonë botën.

Vlerësohet të ketë shkaktuar dhjetëra mijëra viktima civile ukrainase dhe qindra mijëra viktima ushtarake. Deri në qershor 2022, trupat ruse pushtuan rreth 20% të territorit ukrainas . Rreth 8 milionë ukrainas ishin zhvendosur brenda vendit dhe më shumë se 8.2 milionë ishin larguar nga vendi deri në prill 2023, duke krijuar krizën më të madhe të refugjatëve në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore. Dëmi i gjerë mjedisor i shkaktuar nga lufta, i përshkruar gjerësisht si një ekocid, shkatërrim masiv i natyrës nga njerëzit, është një fakt i cili kontribuoi në krizat e ushqimit në mbarë botën.

NJOFTIMI I PUSHTIMIT NGA PUTINI

Para pushtimit, trupat ruse u grumbulluan pranë kufijve të Ukrainës pasi zyrtarët rusë mohuan çdo plan për të sulmuar. Presidenti rus Vladimir Putin njoftoi një "operacion të posaçëm ushtarak" për të mbështetur republikat separatiste të Donetskut dhe Luhanskut, të mbështetura nga Rusia, forcat paraushtarake të cilat kishin luftuar Ukrainën në konfliktin e Donbasit që nga viti 2014. Putini përkrahte pikëpamjet që sfidonin të drejtën e Ukrainës për të ekzistuar dhe në mënyrë të rreme pretendoi se Ukraina qeverisej nga neo-nazistët që persekutonin pakicën ruse. Ai tha se qëllimi i tij ishte "çmilitarizimi" dhe "denazifikimi" i Ukrainës.

Më herët, Rusia kërkoi që NATO t'i jepte fund të gjitha aktiviteteve në Evropën Lindore dhe të ndalonte Ukrainën ose ndonjë shtet ish-sovjetik që të anëtarësohej në NATO. Rusia kërcënoi me një përgjigje ushtarake të papërcaktuar nëse NATO ndiqte një "vijë agresive". Këto kërkesa shiheshin gjerësisht si të pazbatueshme, derisa Rusia nisi sulmin e paprovokuar.

Pushtimi rus i Ukrainës/ Shkurti që ndryshoi përgjithmonë

NDËRHYRJA DHE REAGIMET E NDËRKOMBËTARËVE

Presidenti francez, Emmanuel Macron, dhe kancelari gjerman, Olaf Scholz, bënë përpjekje për të parandaluar luftën. Macron u takua me Putin-in, por nuk arriti ta largonte atë nga pushtimi. Scholz paralajmëroi Putin-in se do të vendoseshin sanksione të rënda nëse ai pushtonte dhe i tha presidentit ukrainas Volodymyr Zelenskyy të shpallte Ukrainën një shtet neutral dhe të heqë dorë nga aspiratat e saj për t'u bashkuar me NATO-n. Zelenskyy u përgjigj se Putin-it nuk mund t'i besohej që të mbështeste një zgjidhje të tillë.

Pushtimi u dënua nga ndërkombëtarët. Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara miratoi një rezolutë që dënonte pushtimin dhe kërkonte tërheqjen e plotë të Rusisë. Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë urdhëroi Rusinë të pezullonte operacionet ushtarake dhe Këshilli i Evropës dënoi Rusinë. Shumë vende vendosën sanksione ndaj Rusisë dhe aleatit të saj Bjellorusi dhe ofruan ndihmë humanitare dhe ushtarake për Ukrainën. Gjykata Ndërkombëtare Penale (ICC) hapi hetime për krime të mundshme kundër njerëzimit, krime lufte, rrëmbime të fëmijëve dhe gjenocid . Gjykata lëshoi një urdhër arresti për Putin-in dhe Maria Lvova-Belova, duke pretenduar përgjegjësinë e tyre për dëbimin e paligjshëm të fëmijëve.

FUSHËBETEJA

Sulmet ajrore ruse dhe një pushtim tokësor u nisën në një front verior nga Bjellorusia drejt Kievit, një front jugor nga Krimea dhe nga një front lindor nga Donbasi drejt Kharkiv. Ukraina miratoi ligjin ushtarak dhe urdhëroi një mobilizim të përgjithshëm. Trupat ruse u tërhoqën nga fronti verior deri në prill 2022, pasi u përballën me sfida logjistike dhe rezistencë të ashpër ukrainase. Pas përfundimit të kundërofensivës ukrainase, luftimet kaluan në një gjysmë bllokimi gjatë dimrit duke nisur nga nëntori 2022. Rusia nisi një ofensivë në Ukrainën lindore, por fushata përfundoi në "zhgënjim" për Moskën, me përparime të kufizuara ndërsa ofensiva ngeci. Rusisë tashmë i mungonin "burrat e stërvitur" dhe hasi probleme me furnizimin me municion artilerie.

GRUPI “WAGNER” DHE PËRPLASJA ME MOSKËN

Më 7 shkurt 2023, “The New York Times” raportoi se rusët kishin mobilizuar rishtazi rreth 200,000 ushtarë për të marrë pjesë në ofensivën në Donbas, kundër trupave të Ukrainës tashmë të lodhura nga luftimet e mëparshme. Kompania private ushtarake ruse “Wagner Group”, e financuar nga qeveria ruse, mori një rëndësi më të madhe në luftë, duke kryer "përparime të mëdha", duke marrë me dhjetëra mijëra rekrutë nga burgjet që morën pjesë në sulme "gati vetëvrasëse" ndaj ukrainaseve. Deri më 12 qershor 2023, Ukraina raportoi përparimin e saj më të shpejtë në shtatë muaj, duke pretenduar se kishte çliruar disa fshatra dhe përparoi gjithsej 6.5 km. Në 23 qershor 2023, grupi “Wagner” organizoi një rebelim pas një periudhe tensionesh në rritje midis Ministrisë Ruse të Mbrojtjes dhe udhëheqësit të atëhershëm të “Wagner”, Yevgeny Prigozhin. Ndërsa Prigozhin ishte mbështetës i pushtimit rus të Ukrainës, ai kishte kritikuar publikisht ministrin e Mbrojtjes, Sergei Shoigu, dhe shefin e Shtabit të Përgjithshëm Valery Gerasimov, duke i fajësuar ata për mangësitë ushtarake të vendit dhe duke i akuzuar ata për dorëzimin e "territoreve ruse" në Ukrainë.

Pushtimi rus i Ukrainës/ Shkurti që ndryshoi përgjithmonë

Prigozhin e justifikoi rebelimin si një përgjigje ndaj një sulmi të supozuar ndaj forcave të tij nga ministria dhe kërkoi që Shoigu dhe Gerasimov t'i dorëzoheshin atij. Ditën e rebelimit, Prigozhin tha se justifikimet për pushtimin ishin gënjeshtra . Në një fjalim televiziv më 24 qershor, presidenti rus Vladimir Putin denoncoi veprimet e “Wagner” si tradhti dhe u zotua të shuante rebelimin. Forcat e Prigozhin-it morën kontrollin e qytetit rus Rostov-on-Don. Një kolonë e blinduar e trupave “Wagner” përparoi përmes rajonit Voronezh drejt Moskës. Të armatosur me sisteme të lëvizshme antiajrore, rebelët zmbrapsën sulmet ajrore të ushtrisë ruse, veprimet e të cilave nuk penguan përparimin e kolonës. Përpara se “Wagner” të arrinte në Moskë, presidenti bjellorus Alexander Lukashenko ndërmjetësoi një marrëveshje me Prigozhin, i cili ra dakord t'i jepte fund rebelimit. Në mbrëmjen e vonë të 24 qershorit, forcat “Wagner” filluan të tërhiqen. Sipas marrëveshjes, Shërbimi Federal i Sigurisë, i cili kishte nisur një çështje për rebelim të armatosur e mbylli çështjen më 27 qershor 2023, duke hequr dorë nga akuzat. Të paktën trembëdhjetë ushtarakë të ushtrisë ruse u vranë gjatë rebelimit. Nga ana e rebelëve, disa anëtarë të “Wagner” u raportuan të plagosur dhe dy ushtarakë u vranë sipas Prigozhin. Pikërisht dy muaj pas rebelimit, Prigozhin u vra në një aksident të dyshimtë me avion së bashku me udhëheqës të tjerë të lartë të “Wagner”.

Pushtimi rus i Ukrainës/ Shkurti që ndryshoi përgjithmonë

MARRËVESHJA E GRURIT DHE KRIZA USHQIMORE

Lufta prodhoi edhe krizë të rëndë ushqimore në gjithë botën. Iniciativa për drithërat e Detit të Zi, e quajtur zakonisht marrëveshja e grurit në media, ishte një nga marrëveshjet e vetme të arritura midis Rusisë, Ukrainës, Turqisë dhe Kombeve të Bashkuara (OKB) gjatë pushtimit rus të Ukrainës. Pushtimi çoi në një ndalim të plotë të dërgesave detare të grurit nga Ukraina, më parë një eksportues i madh përmes Detit të Zi. Për më tepër, Rusia ndaloi përkohësisht eksportet e saj të grurit, duke e përkeqësuar më tej situatën. Kjo rezultoi në një rritje të çmimeve botërore të ushqimeve dhe kërcënimin e urisë në vendet me të ardhura më të ulëta, dhe akuzat se Rusia po armatizonte furnizimet ushqimore Për të adresuar këtë çështje, diskutimet filluan në prill, të organizuara nga Turqia (e cila kontrollon rrugët detare nga Deti i Zi) dhe të mbështetur nga OKB. Marrëveshja u nënshkrua në Stamboll më 22 korrik, e vlefshme për një periudhë prej 120 ditësh. Marrëveshja e korrikut krijoi procedura për të eksportuar në mënyrë të sigurt drithërat nga porte të caktuara në përpjekje për të minimizuar një krizë ushqimore në mbarë botën.

Marrëveshja fillestare ishte caktuar të skadonte më 19 nëntor 2022. Rusia pezulloi pjesëmarrjen e saj në marrëveshje për disa ditë për shkak të një sulmi me dron mbi anijet detare ruse në Detin e Zi, por u ribashkua pas ndërmjetësimit. Më 17 nëntor 2022, OKB-ja dhe Ukraina njoftuan se marrëveshja ishte zgjatur për 120 ditë të tjera. Në mars 2023, Turqia dhe OKB njoftuan se siguruan një zgjatje të dytë për të paktën 60 ditë të tjera. Në maj 2023, marrëveshja u zgjat edhe një herë për 60 ditë, duke skaduar më 18 korrik. Nga mesi i korrikut 2023, më shumë se 1000 anije u larguan me sukses nga portet e Ukrainës duke transportuar afro 33 milionë tonë drithë dhe produkte të tjera ushqimore në 45 vende.

Pushtimi rus i Ukrainës/ Shkurti që ndryshoi përgjithmonë

EFEKTET DEMOGRAFIKE

Lufta po përkeqëson ndjeshëm krizën demografike të Ukrainës. Një studim i korrikut 2023 nga Instituti i Vjenës për Studime Ekonomike Ndërkombëtare deklaroi se "pavarësisht se sa zgjat lufta dhe nëse ka apo jo përshkallëzim të mëtejshëm ushtarak, Ukraina nuk ka gjasa të shërohet demografikisht nga pasojat e luftës. Madje në vitin 2040 do të ketë vetëm rreth 35 milionë banorë, rreth 20% më pak se para luftës dhe rënia e popullsisë në moshë pune ka të ngjarë të jetë më e rënda." Që nga shkurti 2022, po ashtu qindra mijëra rusë emigruan; vlerësimet variojnë nga 370,000 në mbi 820,000. E kombinuar me mobilizimin, kjo ndoshta largoi afërsisht gjysmë milioni deri në një milion meshkuj në moshë pune nga popullsia e Rusisë. Studimet raportojnë se kjo do të ketë një efekt demografik, veçanërisht në Rusi, që zgjat shumë më gjatë se konflikti dhe koha e Putin-it në detyrë. Në nëntor 2023, Putin u kërkoi grave ruse që të kishin tetë ose më shumë fëmijë në mes të rritjes së viktimave ruse në pushtim.

DËMET MJEDISORE

Bazuar në një vlerësim paraprak, lufta ka shkaktuar 51 miliardë dollarë dëme mjedisore në Ukrainë; sipas një raporti nga Shkolla e Mjedisit në Yale. Kimikatet e rrezikshme kanë kontaminuar rreth 70 hektarë tokë dhe me gjasë i kanë bërë të pamundura përkohësisht të mbjellat bujqësore. Rreth 30% e tokës së Ukrainës tani është e mbushur me eksplozivë dhe më shumë se 2.4 milionë hektarë pyje janë dëmtuar.

Pushtimi rus i Ukrainës/ Shkurti që ndryshoi përgjithmonë

NEGOCIATAT PËR PAQE

Pavarësisht luftës, janë zhvilluar edhe disa negociata të paqes midis Rusisë dhe Ukrainës, edhe pse të dështuara. Konkretisht më 28 shkurt, 3 mars dhe 7 mars 2022, në rajonin Gomel në kufirin Bjellorusi-Ukrainë, me bisedime të mëtejshme të mbajtura më 10 mars në Turqi dhe një raund të katërt negociatash më 14 mars. Më 13 korrik, ministri i jashtëm ukrainas Dmytro Kuleba tha se bisedimet e paqes ishin ngrirë dhe Ukraina duhet së pari të rimarrë territoret e humbura në lindje të vendit, përpara se të vijnë negociatat. Më 19 korrik, ish-presidenti rus dhe zëvendëskryetari aktual i Këshillit të Sigurimit Rus Dmitry Medvedev tha: "Rusia do t'i arrijë të gjitha qëllimet e saj. Do të ketë paqe - sipas kushteve tona." Në maj të vitit 2023, Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, António Guterres, tha se negociatat e paqes për t'i dhënë fund Luftës Ruso-Ukrainase "nuk ishin të mundshme në këtë moment", duke thënë se ishte e qartë se Rusia dhe Ukraina ishin "të zhytur plotësisht në këtë luftë" dhe secila "të bindur se ata mund të fitojnë”.

Në qershor 2023, ministri ukrainas i mbrojtjes Oleksii Reznikov tha se planet e paqes të paraqitura nga Kina, Brazili dhe Indonezia janë përpjekje për ndërmjetësim në emër të Rusisë dhe "ata të gjithë duan të jenë ndërmjetës në anën e Rusisë. Kjo është arsyeja pse ky lloj ndërmjetësimi aktualisht nuk na përshtatet aspak sepse nuk janë të paanshëm”. Ai tha se Ukraina ishte e gatshme të pranonte Kinën si ndërmjetës vetëm nëse Pekini mund ta bindte Rusinë të tërhiqej nga të gjitha territoret që kishte pushtuar .

Teksa Ukraina kërkon të integrohet në BE dhe NATO, si dhe kërkon ndihmë shtesë ushtarake dhe financiare nga vendet aleate të BE-së dhe SHBA-së për të luftuar pushtimin rus; Rusia nga ana tjetër mbetet e vendosur në ofensivën e saj, një pushtim i cili me shumë gjasa do të vijojë edhe përgjatë 2024, duke mbjell shkatërrim jo vetëm në tokën ukrainase, por edhe gjetkë, pasi pamjet nga lufta në botën në të cilën jetojmë prekin globin mbarë, duke pasqyruar momentet reale të terrorit dhe frikës që ngjallin zhvillimet nga fushat e betejës./ CNA





Lajmet e fundit nga