BSH: The results of de-euroization are small, the adoption of the Euro is not an alternative

2023-12-16 08:36:00, Ekonomi CNA

BSH: The results of de-euroization are small, the adoption of the Euro is not an

The Bank of Albania

The progress of the indicators that are monitored within the deeuroization strategy during the last six months has been in the right direction, but the changes in the indicators have been small.

In a statement for "Monitor", the Bank of Albania states that the progress of the strategy so far highlights the need to maintain a long-term focus on the evaluation of the effects of de-euroization measures.

The Bank of Albania does not expect from the Government measures that formally prohibit or limit the use of foreign currencies in the economy, but the creation of conditions and mechanisms that support the use of local currency in cases where the use of currency is not necessary.

The Bank of Albania advises that businesses and households should avoid the unnecessary use of foreign currencies, both in their commercial transactions and in savings or financial borrowing.

Regarding economic sectors exposed to exchange rate risk, such as exporting or importing businesses, the Bank of Albania assesses the need for closer cooperation between Albanian businesses and the financial industry, and in particular the banking sector, in terms of risk management financial and protection from exchange rate fluctuations.

According to the Central Bank, the unilateral adoption of the Euro as the national currency is not an option for Albania.

An alternative in theory could be the adoption of a fixed exchange rate, but the Bank of Albania emphasizes, once again, its position that the current flexible exchange rate regime is the best option for a country in transition like Albania.

How do you assess the results so far of the deeuroization package that was approved in 2017?

Pursuant to the Memorandum of Cooperation "For the expansion of the use of the national currency in the financial system and in the Albanian economy" signed between the Ministry of Finance and Economy, the Financial Supervision Authority and the Bank of Albania in April 2017, in February 2018 , the Bank of Albania approved and implemented a package of measures aimed at promoting the use of the local currency.

These measures consisted in the differentiation by currency of the requirements for the mandatory reserve and for the liquidity indicators and in the presentation of some requirements on the transparency of the banks to the borrowers in foreign currency regarding the risk of borrowing in foreign currency.

The objective of these measures is not the complete avoidance of the use of foreign currencies, since the level of openness of the economy towards trading partner countries implies the significant presence of foreign currencies in the financial system.

What is intended through de-euroization measures is to reduce the amount of use of foreign currencies, to a level that is considered natural for an economy similar to the Albanian one.

One of the obligations that the Memorandum assigns to the Bank of Albania is the regular publication, twice a year, of the "Report on the performance of the indicators monitored by the Bank of Albania, within the framework of the de-euroization process".

These indicators are related to the activity of the financial and banking system and are provided by the reports of entities licensed by the Bank of Albania, near the latter.

In the last report published in August 2023, the Bank of Albania notes an increase in the proportion of liquid assets to short-term liabilities in foreign currency, which suggests a decrease in liquidity risk from foreign currency activity; decrease in the share of foreign currency loans to the credit balance and decrease in the share of foreign currency loans not protected by the exchange rate risk, which indicates a decrease in the banks' exposure to unfavorable developments in the exchange rate; as well as a more positive dynamic in the performance of deposits by currency, in favor of time deposits in Lek.

In general, the progress of the indicators during the last six months is estimated to have been in the right direction to achieve the objectives of the deeuroization package, despite the fact that the changes of the indicators have been small.

The progress so far highlights the need to maintain a long-term focus on assessing the effects of de-euroization measures, while the economic and social factors that may influence these indicators remain diverse.

Until now, the Bank of Albania is the only institution that has taken concrete measures to reduce the use of foreign currencies in the economy and the financial sector. Do you believe that it is necessary that other institutions, which have signed the memorandum, should undertake measures of this type? More specifically, do you think that Albania should stop or limit the use of foreign currencies in internal economic transactions?

The memorandum defines that the objective of the deeuroization strategy is to create the necessary conditions and incentives to influence gradually, but steadily, the reduction of the rate of use of foreign currencies, and as a result, the strengthening of the rate of use of foreign currencies. national currency, in the financial system and in the country's economy, in accordance with the goal of strengthening the effectiveness of monetary policy and maintaining financial stability.

The first group of measures provided in the strategy is related to the scope of fiscal policy and other legal improvements, for maintaining fiscal stability, reducing informality in the economy, developing the financial market and improving legal requirements to strengthen their enforceability. for the use of Lek in transactions between economic agents.

Në grupin e dytë të masave përfshihen veprimet e politikës monetare dhe mbikëqyrëse mbi bankat dhe institucionet e tjera financiare, me qëllim ruajtjen e qëndrueshmërisë së mjedisit makroekonomik, zhvillimin e tregut financiar dhe të sistemeve të pagesave dhe rritjen e shkallës së përdorimit të Lekut në sistemin financiar.

Masat e tjera që mund të zbatohen nga secili prej institucioneve nënshkruese të memorandumit ose në bashkëpunim midis tyre, mund të jenë masa që vlerësohen të nevojshme në kuadër të zbatimit të strategjisë.

Po kështu, palët janë angazhuar që, në veprimtarinë e tyre, të kujdesen që të përkthejnë dhe komunikojnë në monedhën kombëtare, të gjitha vlerat që shoqërojnë marrëdhëniet dhe raportet financiare, në rastet kur kjo nuk kufizohet nga kërkesat ligjore, kontraktuale apo standarde të tjera dhe kur nuk cenohet perceptimi mbi vlerën apo natyrën e veprimtarisë.

Angazhimi konkret i Ministrisë së Financave në këtë strategji lidhet me realizimin e politikave që synojnë ruajtjen dhe përmirësimin e qëndrueshmërisë së borxhit publik; rritjen e preferencës për monedhën vendase gjatë huamarrjes nëpërmjet emetimit të titujve të borxhit; krijimin e një strukture sa më të plotë të maturimit të titujve të borxhit në Lek; zhvillimin e mëtejshëm të tregut primar dhe sekondar të titujve të borxhit në lek; përdorimin e instrumenteve të politikës fiskale dhe përmirësime ligjore që ndihmojnë për të nxitur formalizimin e mëtejshëm të ekonomisë dhe rritjen e preferencës së agjentëve ekonomikë për përdorimin e monedhës vendase në transaksionet financiare dhe ato të kursimit; si edhe, më vete ose në bashkëpunim me agjenci të tjera, ndërmarrjen ose mbështetjen e veprimeve ligjore ose operacionale që mbështesin zgjerimin e shkallës së përdorimit të Lekut në shlyerjen e detyrimeve financiare të agjentëve të ekonomisë.

Një pjesë e mirë e këtyre masave të lidhura kryesisht me qëndrueshmërinë dhe strukturën e borxhit publik, zhvillimin dhe rregullimin më të mirë të tregut primar dhe sekondar të letrave me vlerë të qeverisë, si edhe masat për rritjen e shkallës së formalizimit të ekonomisë, janë procese që kanë vijuar dhe kanë dhënë rezultate pozitive gjatë kësaj periudhe.

Masa të tjera që kanë të bëjnë me krijimin e mekanizmave nxitës për të shtuar masën e përdorimit të Lekut në transaksionet ekonomike dhe financiare si investimet, kursimet apo shlyerjen e detyrimeve të bizneseve dhe individëve që kanë nevojë të konceptohen, duke konsideruar me kujdes marrëdhëniet ekonomike dhe financiare që rregullohen nga kontrata apo marrëveshje midis subjekteve private sipas pëlqimit, kushteve, natyrës së biznesit dhe burimeve të të ardhurave të tyre.

Në të shumtën e rasteve, këto masa duhet të konceptohen dhe zbatohen si masa të një natyre nxitëse, për sa kohë që nuk parashikohet ndryshe nga kuadri ligjor/rregullator.

Me fjalë të tjera, në thelb të kësaj strategjie, nuk qëndron dhe nuk parashikohet ndalimi apo kufizimi formal i përdorimit të valutave, por krijimi i kushteve dhe i mekanizmave që mbështesin përdorimin e monedhës vendase në rastet kur përdorimi i valutës nuk është i kushtëzuar nga natyra dhe kërkesat ligjore ose kontraktuale që rregullojnë një marrëdhënie financiare.

Si mund të ndikojë luhatshmëria e shtuar e kursit të këmbimit gjatë këtij viti në përdorimin e Euros, si monedhë për kryerjen e transaksioneve në ekonominë shqiptare?

Në parim, një luhatshmëri më e lartë e kursit të këmbimit duhet të rrisë ndërgjegjësimin për rrezikun që ka përdorimi i panevojshëm i monedhave të huaja në transaksionet tregtare dhe financiare midis operatorëve ekonomikë në vend, si dhe të dekurajojë përdorimin e tyre.

Gjithsesi, Banka e Shqipërisë ka sugjeruar dhe këmbëngulur në vazhdimësi që operatorët ekonomikë të vendit, bizneset dhe familjet, të shmangin përdorimin e panevojshëm të valutave të huaja, si në transaksionet e tyre tregtare, ashtu edhe në kursimet apo huamarrjen financiare.

Në parim, përdorimi i një monedhe të huaj për transaksione tregtare apo financiare është i arsyeshëm në atë masë dhe për sa kohë kjo monedhë përfaqëson fluksin kryesor të të ardhurave (në rastin e huamarrjes) apo të shpenzimeve (në rastin e kursimeve) të biznesit ose familjes.

Në të kundërt, çdo përdorim tjetër i monedhës së huaj i ekspozon agjentët ekonomikë të vendit ndaj rrezikut të kursit të këmbimit.

Megjithatë, vlen të përmenden edhe dy konsiderata të tjera:

– Së pari, rritja e shkëmbimeve tregtare me botën – si në terma nominalë dhe në terma relativë ndaj PPB-së – tenton të shoqërohet me një përdorim më të lartë të valutës së huaj në transaksionet tregtare. Ky zhvillim ka qenë i dukshëm gjatë dy viteve të fundit ku rritja e shpejtë e eksporteve – dhe në veçanti e turizmit – ka sjellë dhe një përdorim të shtuar të valutës për transaksione.

– Së dyti, është me rëndësi të theksohet se zhvillimi i vazhdueshëm i sistemit të pagesave ka reduktuar koston e tyre, duke inkurajuar pagesat elektronike me kosto minimale midis agjentëve ekonomikë. Në gjykimin tonë, në afat të gjatë, ky zhvillim do të nxisë përdorimin gjithnjë e më të lartë të monedhës kombëtare.

Megjithëse Euro është zhvlerësuar ndjeshëm në kursin e këmbimit me Lekun në vitet e fundit, pesha e saj në strukturën e depozitave bankare është në rritje. Pse po ndodh një gjë e tillë?

Depozitat në Lek janë rritur me ritme të shpejta gjatë viteve 2020-2021 dhe janë ngadalësuar disi gjatë periudhës në vazhdim, ndërkohë që depozitat në valutë, të dominuara nga depozitat në Euro, janë rritur vrullshëm gjatë tre viteve të fundit.

Zgjerimi i depozitave në valutë është vënë re si në depozitat e bizneseve, ashtu edhe në ato të individëve. Të dy sektorët kanë përfituar nga flukset e larta hyrëse valutore kryesisht në formën e eksportit të shërbimeve dhe Investimeve të Huaja Direkte.

Përmirësimi i likuiditetit të bizneseve në valutë, si pasojë e flukseve të rritura valutore, ka rezultuar në zgjerimin e llogarive rrjedhëse në valutë të këtij sektori.

Rritja e kredisë në valutë është gjithashtu një faktor që kontribuon në rritjen e depozitave të bizneseve në valutë, qoftë për bizneset kredimarrëse, qoftë për bizneset e tjera me të cilat ndërveprojnë subjektet kredimarrëse.

Flukset e larta valutore hyrëse kanë mbështetur gjithashtu rritjen e depozitave të individëve në valutë, ndërsa rritja e normave të interesit gjatë kësaj periudhe ka favorizuar rimëkëmbjen e depozitave me afat në valutë.

Rritja e normave të interesit do të ishte një motivim për rritjen e depozitave me afat në Lek, por kjo formë kursimi konkurrohet nga mundësia për investimin e kursimeve në letra me vlerë të qeverisë apo në fondet e investimit, që kanë regjistruar rritje gjatë kësaj periudhe.

Në përgjithësi, edhe në periudha të mëparshme gjatë të cilave janë konstatuar ndryshime në kursin e këmbimit, luhatjet në kursin e këmbimit në secilin kah nuk kanë rezultuar në zhvendosjen e kursimeve nga një monedhë në një tjetër.

Konvertimi i depozitave me afat paraqet kosto për depozituesin, ndërsa konvertimi i llogarive rrjedhëse do të sillte vështirësi për menaxhimin e likuiditetit dhe ekzekutimin e kontratave për sektorin e biznesit, duke shtuar në çdo hallkë rrezikun e kursit të këmbimit.

Si e vlerësoni shkallën e ekspozimit të sektorit financiar ndaj rrezikut të kursit të këmbimit?

Rreziku i kursit të këmbimit, i cili së bashku me rrezikun e normave të interesit përfaqëson një nga rreziqet kryesore të tregut, monitorohet dhe analizohet rregullisht nga Banka e Shqipërisë në analizat makroprudenciale dhe ato të stabilitetit financiar.

Sipas vlerësimeve më të fundit, treguesit e rrezikut të drejtpërdrejtë dhe atij të tërthortë të kursit të këmbimit sugjerojnë një shkallë të kontrolluar dhe të ulët të ekspozimit të sektorit financiar.

Pozicioni i hapur valutor i sektorit bankar, me një vlerë sa rreth 8% e kapitalit rregullator, është disa herë më i ulët nga kufiri i sipërm rregullator prej 30% dhe është paraqitur i qëndrueshëm gjatë viteve të fundit, duke reflektuar një ekspozim të kufizuar të bankave ndaj rrezikut të drejtpërdrejtë të kursit të këmbimit.

Treguesi i rrezikut të tërthortë të kursit të këmbimit që përfshin aktivet dhe pasivet e bankave dhe kredinë e bankave në valutë gjithashtu sugjeron një ekspozim të ulët dhe në rënie të bankave ndaj këtij rreziku, të ndikuar nga një shpërndarje e balancuar e valutës në të dyja anët e bilancit të bankave.

Forcimi i monedhës vendase në kursin e këmbimit ka shkaktuar humbje për bizneset eksportuese të mallrave dhe shërbimeve. Si mund të përballet sektori eksportues me efektet e forcimit të monedhës dhe cilat mund të jenë mënyrat për të zbutur efektet negative të mbiçmimit të Lekut mbi këto biznese?

Sikundër e kemi theksuar, trendi forcues që monedha jonë kombëtare, Leku, ka pasur kundrejt valutave gjatë dy viteve të fundit është diktuar nga përmirësimi i bilancit të shkëmbimeve tregtare dhe financiare me jashtë.

Një faktor me rëndësi që ka ndikuar në këtë ecuri është edhe rritja e vazhdueshme e eksporteve shqiptare, e cila ka sjellë përmirësimin e bilancit të shkëmbimeve tregtare dhe rritjen e ofertës së valutës në tregun vendas.

Në këtë kontekst, duhet theksuar se forcimi i kursit të këmbimit, më tepër se një problem për sektorin eksportues shqiptar në tërësi, është dëshmi e suksesit të tij. Kjo ecuri duket edhe nga gjendja e mirë e likuiditetit të bizneseve shqiptare, e dëshmuar si nga rritja e shpejtë e depozitave ashtu edhe nga qëndrueshmëria e aftësisë paguese të tyre.

Megjithatë, ruajtja e këtij trendi pozitiv kërkon rritjen e vazhdueshme të produktivitetit, investimin e vazhdueshëm në makineri e pajisje dhe procese më eficiente teknologjike, kontrollin e kujdesshëm të kostove, si dhe gjetjen e tregjeve të reja.

Gjithashtu, duhet theksuar se luhatjet e shtuara, si dhe lëvizjet e shpejta të kursit të këmbimit, mund sjellin të surpriza për bizneset dhe të vështirësojnë parashikimin dhe administrimin e flukseve të tyre financiare.

Për këtë arsye, Banka e Shqipërisë ka theksuar nevojën e një bashkëpunimi më të ngushtë midis bizneseve shqiptare dhe industrisë financiare, dhe në veçanti sektorit bankar, sidomos në drejtim të administrimit të rreziqeve financiare dhe mbrojtjes nga luhatjet e kursit të këmbimit.

Në kushtet e euroizimit të lartë të ekonomisë dhe një ekspozimi në rritje ndaj rreziqeve të luhatjes së kursit të këmbimit, besoni se për Shqipërinë mund të jetë një alternativë realiste adoptimi i njëanshëm i Euros si monedhë e vetme në transaksionet ekonomike, në shembullin e Kosovës dhe Malit të Zi?

Adoptimi i njëanshëm i Euros i monedhë zyrtare, si në rastin e Kosovës dhe të Malit të Zi, është një opsion i pamundur për vendet të cilat janë jashtë Bashkimit Europian.

Si Komisioni Europian, edhe Banka Qendrore Europiane, e kanë bërë të qartë këtë pozicion, duke theksuar se adoptimi i kësaj forme të regjimit monetar nga Kosova dhe Mali i Zi u miratua prej tyre si një zgjidhje përjashtimore dhe e motivuar – më së pari – nga konsiderata të natyrës politike në momentin e pavarësisë së tyre.

Gjithsesi, adoptimi i një regjimi fiks apo të menaxhuar të kursit të këmbimit është një opsion teorik për një vend si Shqipëria. Në këtë kontekst, Banka e Shqipërisë dëshiron të ritheksojë gjykimin e saj se regjimi aktual i kursit fleksibël të këmbimit është opsioni më i mirë për një vend në tranzicion si Shqipëria.

Ky regjim i mundëson Bankës së Shqipërisë të ndjekë një politikë monetare të pavarur, e cila lehtëson përballimin e goditjeve të brendshme ekonomike dhe ofron një kuadër më të mirë për stabilitetin e përgjithshëm makroekonomik të vendit.

Also, it retains the role of automatic exchange rate stabilizer in coping with foreign shocks. Finally, but equally important, the free exchange rate regime promotes the development of financial markets and – through maintaining the role of the Central Bank as a lender of last resort – helps the financial stability of the country./Monitor