A parashikon forma e fytyrës, prirjen për dhunë tek një njeri?

22 Nëntor 2019, 07:33, Blog CNA

Nga John Horgan ?Scientific American?

* Në historinë e teorive pseudoshkencore, disa prej tyre kanë qenë shumë të dëmshme. Njëra prej tyre, është pretendimi i kriminologut italian të shekullit të XIX, Çezare Lombrozo, sipas të cilit temperamenti dhe sjellja e një njeriu, mund të parashikohet nga fizionomia dhe struktura e fytyrës së tij.

Sipas Lombrozos, disa njerëz janë kriminelë të lindur. Ata kanë të trashëguar ?egërsinë? me tipare ?atavistike? të njerëzve të lashtë. Këtu përfshihen nofullat e mëdha, vetullat e trasha dhe veshët e mëdhenj. Burra të tillë, pohonte Lombrozo, janë të prirur për ?vanitet të tepruar, orgji seksuale, për një dëshirë të papërmbajtshme për të bërë keq, për dëshirën jo vetëm për të vrarë, por edhe për ta gjymtuar kufomën?.

Edhe pse plot të meta, hipoteza e Lombrozos, u bë jashtëzakonisht popullore në fund të shekullit XIX dhe fillimin e shekullit XX-të, duke mbërritur kulmin me teorinë e eugjenikës, ose përmirësimit të racës njerëzore, përmes eleminimit të të sëmurëve mendorë, apo atyre me vese sociale kronike.

Biologu Stefën Gulld, e cilëson teorinë e Lombrozos si ?doktrinën ndoshta më me ndikim që ka dalë ndonjëherë nga tradita antropometrike?. Më pas, ekspertët u distancuan nga teoritë biologjike të krimit, duke u përqëndruar tek shkaqet mjedisore, siç janë varfëria dhe abuzimi.

Por studiuesit modernë, veçanërisht antropologu i Universitetit të Harvardit Riçard Rangam, po studiojnë sërish pretendimin e Lombrozos, sipas të cilit burrat me fytyrat e gjera, janë më të prirur për të qenë të dhunshëm.

Rangam është i njohur për argumentimin në librin e tij ?Meshkujt demonë? të vitit 1997, se këta lloj meshkujsh, ndajnë me shimpanzetë një prirje të lindur për të ushtruar një dhunë vdekjeprurëse në grup. Kritikë të ndryshëm, përfshirë antropologun Brajan Ferguson dhe unë, e kanë kritikuar këtë pretendim, të cilin unë e quaj edhe si teoria e rrënjeve të thella të luftës.

Rangam vazhdon që të këmbëngulë në pikëpamjen e tij. Në librin e tij ?Kufijtë e psikologjië?, ai bën dallimin midis 2 llojeve të dhunës mashkullore, reaktive dhe asaj proaktive. Dhuna reaktive është emocionale, e nxitur nga zemra, ndërsa dhuna proaktive është e përllogaritur.

Mendoni pak mbi ndryshimin midis një krimi pasioni, dhe vrasjes me paramendim. Rangam vëren se në shoqëritë moderne të gjuetar-grumbulluesve, meshkujt janë verejtur se bashkoheshin në mënyrë proaktive për të ekzekutuar një anëtar problematik të grupit, që kishte dalë jashtë kontrollit.

Diçka e ngjashme ka ndodhur vazhdimisht gjatë evolucionit tonë, spekulon Rang dhe si rezultat, meshkujt evoluan për t?u bërë më pak të dhunshëm, megjithëse jemi gjithsesi shumë të prirur për të ushtruar dhunë të llogaritur në grup. Kjo prirje evolucionare, të cilën Rangam e quan ?vetë-zbutje?, solli ndryshime fiziologjike, por edhe ndryshime njohëse dhe sjellore.

Sipas tij, ashtu si qentë e zbutur të shtëpisë, që kanë fytyra më të ngushta dhe nofulla dhe dhëmbë më të vegjël se të parët e tyre, po kështu ka ndodhur edhe me njerëzit modernë. Meshkujt relativisht të pazbutur jetojnë ende mes nesh, sugjeron Rangam, dhe kjo mund të dallohen nga fizionomia dhe sjellja e tyre. Burrat me fytyra të gjera – më saktësisht, një raport i madh midis gjerësisë dhe gjatësisë së fytyrës – duket veçanërisht i prirur për agresion, pretendon ai.

Si provë ai citon një studim të vitit 2008, që zbuloi se një raport numerik midis gjerësisë dhe gjatësisë së fytyrës, parashikon ?sjellje agresive? në mesin e lojtarëve të hokejit (e matur nga numri i gjobave që kishin marrë nga policia rrugore) dhe studentët në universitete (matur nga mënyra se si ata luanin në lojëra konkurruese në një laborator).

Disa studime të tjera e mbështesin këtë pretendim, të tjerat nuk gjejnë dot ndonjë lidhje, madje as tek lojtarët e hokejit. Një studim i vitit 2012, raportoi se ?pesha e trupit, dhe jo raporti i gjerësi-gjatësi e fytyrës, parashikon agresionin tek lojtarët e hokejit?.

Ndërkohë një studim i gjerë i vitit 2013, mbi mijëra njerëz nga popullsi të ndryshme, përfshirë të burgosurit meksikanë, arriti në përfundimin se ?forma e fytyrës, është një parashikues i dobët i sjelljes agresive? . Hipoteza e ?fytyrës së gjerë? është sa e pamoralshme, aq dhe empirikisht e dyshimtë. Sidomos kur kombinohet me teknologjinë e njohjes së fytyrës, kjo lloj pseudoshkence mund të çojë në një diskrimin sistematik të shumë njerëzve./ Përshtatur nga CNA.al