A mund të rinohet trupi i njeriut?/ Ja çfarë përpjekjesh po bën shkenca

6 Mars 2023, 08:17, Shëndeti CNA

A mund të rinohet trupi i njeriut?/ Ja çfarë përpjekjesh

Po sikur të keni mundësi ta kthenit mbrapsht “kasetën e kohës” dhe ta mposhtni përgjithmonë pleqërinë? Kjo ëndërr është e vjetër sa njerëzimi, dhe gjendet në të gjitha kulturat. Përgjatë shekujve, është besuar në lutjet drejtuar Perëndive, në shpikjet dhe ilaçet magjike, apo te fuqia e objekteve mitike si Grali i Shenjtë ose Guri Filozofik.

Më pas për rreth një dekadë, kërkimet e ndryshme e kanë trajtuar problemin në një rrafsh shkencor, duke u nisur nga analiza e mekanizmave që na plakin, për të gjetur një zgjidhje që mund t’i ndalë ato. Së pari, duhet thënë se jemi ende shumë larg qëllimit, dhe jo të gjitha studimet janë cilësore.

Megjithatë, ky sektor zien nga aktiviteti edhe falë donacioneve bujare që marrin kompanitë që operojnë në këtë fushë, sidomos nga miliarderët e Silicon Valley dhe manjatët e naftës në Gjirin Persik. Një nga këto kompania është “Altos Lab”, e themeluar në janar 2022, me një kapital fillestar prej 3 miliardë dollarësh.

E themeluar nga Riçard Klauzner (ish-drejtor i Institutit Kombëtar të Kancerit në SHBA, ajo ka ndër konsulentët e saj Shinja Jamanaka, fituese e Nobelit në Mjekësi në vitin 2012 për zbulimin e 4 proteinave, të cilat kur administrohen në qelizat e rritura, janë në gjendje t’i rivendosin ato te qelizat embrionale.

Në krye të kërkimeve shkencore është edhe Karlos Belmonte, që po ashtu drejton Laboratorin për Shprehjen e Gjeneve të Institutit Salk. Në vitin 2016, Belmonte studioi gjenet që i kodifikoi te disa minj të prekur nga progeria, një sëmundje e pranishme edhe te njerëzit, e cila shkakton plakje të parakohshme (dhe që te minjtë çon në vdekjen nga “pleqëria” brenda 3 muajve jetë).

Më herët kishin dështuar përpjekje të ngjashme, sepse qelizat e ripërtërira kanë më shumë gjasa të shumohen dhe të shkaktojnë tumore. Megjithatë, Belmonte arriti të kontrollonte aktivitetin e 4 gjeneve me një ilaç që merrej së bashku me ujin. Rezultati është se kafshët jetuan 30 për qind më gjatë dhe ora e tyre epigjenetike u kthye prapa.

Më vonë, Belmonte përdori të njëjtën metodë për të rigjallëruar muskujt e dëmtuar nga mosha. Dhe në marsin e vitit 2022 ai publikoi në “Nature Aging” rezultatet e një eksperimenti të ri të kryer mbi minj të shëndetshëm të moshave të ndryshme, duke ndryshuar kohën në të cilën 4 gjenet ishin aktive.

Në atë studim “kura e moshës” funksionoi vetëm kur u dha për një kohë të gjatë, dhe duke filluar që në kohën kur kafshët ishin të reja. Deklarata për shtyp që e shoqëroi publikimin përshkroi një terapi që është në gjendje të ripërtërijë ADN-në e organeve të ndryshme dhe në të njëjtën kohë të reduktojë proceset inflamatore (që janë baza e shumë sëmundjeve të lidhura me moshën).

Por në realitet nga trajtimi përfituan vetëm lëkura dhe mëlçia. Në mesin e skeptikëve ka nga ata që thonë se Belmonte nuk ka sqaruar nëse ndërhyrja ka rezultuar edhe me zgjatje të jetës. Por duke lexuar mes rreshtave, duket se nuk është aspak kështu. Për më tepër, fakti që faktorët Jamanaka u japin rininë qelizave të lëkurës, doli nga një studim i publikuar në prill 2022 nga një ekip studiuesish nga Universiteti i Kembrixhit.

Në këtë rast, 4 gjenet u përdorën për të riprogramuar fibroblastet e marra nga lëkura e 3 vullnetarëve, me një moshë mesatare biologjike 50 vjeç. Një terapi 13-ditore i pengoi qelizat të ktheheshin në fazën embrionale (që të ndodhë kjo ekspozimi duhet të vazhdojë për 50 ditë) dhe i bëri ata që të rikthehen 30 vite pas, duke eliminuar shenjat e plakjes nga ADN-ja e tyre dhe duke shkaktuar prodhimin e një sasie kolagjeni shtesë.

Dhe dihet që kjo e fundit është një proteinë që gjendet te produktet kozmetike kundër plakjes, e cila ndërhyn gjithashtu në riparimin e plagëve dhe që riparon ligamentet. Por kjo nuk është e gjitha. Një analizë e gjenomit të fibroblasteve të ripërtërirë tregoi se edhe gjene të tjera kishin pësuar ndryshime: në veçanti ishin riaktivizuar gjenet APBA2 dhe MAF, aktiviteti i të cilave priret që të bjerë me kalimin e moshës. E para prodhon një proteinë që e stabilizon betaamiloidin, që luan një rol kyç në sëmundjen e alzheimerit; ndërsa e dyta është e lidhur me kataraktin.

Shumë studiues të përfshirë në këto studime, argumentojnë se objektivi është në fakt parandalimi i sëmundjeve të pleqërisë, dhe zgjatja e jetës do të ishte një “efekt anësor” i këtyre trajtimeve. Riprogramimi i qelizave është vetëm një nga disa strategji që po studiohen.

Një zgjidhje tjetër është parabioza, një procedurë në të cilin sistemi i qarkullimit të gjakut të një individi të ri lidhet me atë të një individi të moshuar. Eksperimentet te minjtë tregojnë se shkëmbimi i gjakut i marrë në këtë mënyrë, ka fuqinë të rinojë të moshuarit dhe të plakë të rinjtë.

Veprimi lidhet me disa faktorë që të mbrojnë nga sëmundje të ndryshme kronike, të cilat qarkullojnë me bollëk në gjakun e të rinjve, por nivelet e të cilëve bien me kalimin e moshës. Por rruga që ka ndjekur prej kohësh shkenca është padyshim ajo e ilaçeve.

Nën shqyrtim janë dy kategori prej tyre: geroprotektorët, të cilët parandalojnë plakjen e qelizave dhe senolitikët, të cilat i nxisin qelizat e plakura të aktivizojnë një proces të quajtur apoptozë, përmes të cilit ato eliminojnë veten (një lloj vetëvrasjeje qelizore). Grupi i parë përfshin ripamicinën, e përdorur tashmë si një ilaç kundër kancerit dhe kundër refuzimit gjatë transplanteve.

Disa studime tregojnë se nëse administrohet për periudha mjaft të gjata, ajo mund të parandalojë plakjen, veçanërisht të sistemit imunitar. Nga ana tjetër metformina, është pjesë e senolitikëve dhe është përdorur kundër diabetit që nga vitet 1950. Me kalimin e kohës, u kuptua se pacientët që e morën atë, përveç kontrollit të diabetit, kishin një sërë përfitimesh - veçanërisht në sistemin kardiovaskular - dhe se në përgjithësi dukeshin më të rinj.

Përkthyer nga CNA.al