Pse nuk mund ta gudulisni veten

31 Maj 2025, 21:54, Kuriozitete CNA

Pamundësia për të gudulisur veten është një fenomen i çuditshëm që ka ngatërruar shumë njerëz, përfshirë mendje të shkëlqyera si Sokrati, Aristoteli dhe Çarls Darvini.

Neuroshkencëtarja Konstantina Kilteni argumenton në një artikull shkencor të botuar këtë muaj në Science Advances se duhet ta marrim më seriozisht kërkimin mbi gudulisjen.

“Gudulsija është relativisht e pak hulumtuar”, thotë Kilteni, e cila drejton një laborator për gudulisjen në Universitetin Radboud në Holandë. “Është një ndërveprim kompleks i aspekteve motorike, sociale, neurologjike, zhvillimore dhe evolucionare. Nëse e dimë se si funksionon gudulisja në nivelin e trurit, kjo mund të ofrojë shumë njohuri për tema të tjera në neuroshkencë.

Gudulisja mund të forcojë lidhjen midis prindërve dhe fëmijëve, për shembull, dhe ne zakonisht i gudulisim foshnjat dhe fëmijët tanë.

Por si i përpunon truri stimujt e gudulisjes dhe cila është marrëdhënia me zhvillimin e sistemit nervor?

Duke hetuar këtë, mund të mësoni më shumë rreth zhvillimit të trurit tek fëmijët.Fakti që nuk mund ta gudulisësh veten është gjithashtu interesant nga një këndvështrim shkencor.

“Me sa duket, truri ynë na dallon nga të tjerët, dhe për shkak se e dimë kur dhe ku do ta gudulisim veten, truri mund ta çaktivizojë paraprakisht refleksin e gudulisjes. Por ne nuk e dimë saktësisht se çfarë ndodh në trurin tonë kur na gudulisin”, shpjegon Kilteni, sipas një njoftimi për shtyp nga Universiteti Radboud .

Një nga aspektet themelore të gudulisjes është elementi i surprizës. Kur dikush tjetër ju gudulis, nuk mund të parashikoni kohën, presionin ose vendndodhjen e saktë të prekjes së tyre. Kjo paparashikueshmëri e zë në befasi sistemin tuaj nervor, duke prodhuar ndjesinë e gudulisjes dhe shpesh duke shkaktuar të qeshura.

“Gargaleza” është një lloj unik gudulisjeje, konkretisht lloji që shkakton një përgjigje të qeshur, dhe shpesh përshkruhet si "gudulisje e rëndë". Karakterizohet nga ndjesi më intensive gudulisjeje, që përfshijnë prekje ose presion të përsëritur në zona të ndjeshme, që shpesh rezultojnë në të qeshura dhe të qeshura të pakontrollueshme. Ky lloj gudulisjeje zakonisht përjetohet kur dikush tjetër ju gudulis; zakonisht nuk është e mundur të gudulisni veten në një mënyrë që prodhon gargalezë.

Sipas Studimit , Kilteni thotë se kuptimi shkencor i gargalezës është "jashtëzakonisht i dobët". Ajo thotë se ende nuk e dimë pse disa zona të trupit janë më të ndjeshme ndaj gudulisjes se të tjerat, dhe pse disa njerëzve u pëlqen të gudulisen, ndërsa të tjerëve nuk u pëlqen. "Funksioni kryesor i gudulisjes tek njerëzit, si dhe tek speciet e tjera, mbetet një enigmë e madhe", thotë ajo.

Hulumtimet tregojnë gjithashtu se njerëzit me çrregullim të spektrit të autizmit, për shembull, i perceptojnë prekjet si më kruarëse sesa njerëzit pa këtë çrregullim. Hetimi i këtij ndryshimi mund të ofrojë të dhëna mbi ndryshimet në trurin e njerëzve me çrregullim të spektrit të autizmit.

“Por ne gjithashtu e dimë se majmunët si bonobot dhe gorillat reagojnë ndaj prekjeve që shkaktojnë kruarje, dhe madje edhe minjtë janë vërejtur të jenë të tillë. Nga një perspektivë evolucionare, cili është qëllimi i kruarjes? Çfarë përfitojmë prej saj?” pyet Kilteni. Askush nuk e di pse sqetullat dhe shputat e këmbëve tona konsiderohen zonat më të kruarjeshme. Ato nuk kanë lëkurën më të hollë ose përqendrimin më të lartë të mbaresave nervore, thotë Studimi. Dhe nga një aspekt evolucionar ose i mbijetesës, shkencëtarët nuk e kanë kuptuar pse këto dy zona mund të shkaktojnë ndjesitë më të mëdha të kruarjes./ CNA