FOTOT-“Kullat” e kripës në fund të Detit të Vdekur

21 Nëntor 2024, 08:12, Kuriozitete CNA

FOTOT-“Kullat” e kripës në fund të Detit të

Ka diçka unike që ngrihet nga shtrati i detit të Detit të Vdekur, ndërtime reale të krijuara nga natyra që nuk janë parë kurrë më parë askund në planet. Zbulimi erdhi falë një projekti kërkimor ndërdisiplinor të koordinuar nga Qendra Helmholtz për Kërkime Mjedisore (UFZ).

Studiuesit zbuluan “kulla” mesatarisht një ose dy metra të lartë, megjithëse disa ngrihen deri në rreth shtatë metra, të cilët u formuan dhe po krijohen ende nga kristalizimi spontan i mineraleve që vijnë nga uji nga akuiferët që ekzistojnë nën shtratin e detit. Uji i pranishëm në akuiferë ka një përmbajtje jashtëzakonisht të lartë të kripës, siç raportojnë studiuesit në revistën "Science of the Total Environment".

Deti i Vdekur është një sistem shumë dinamik. Niveli i liqenit ka rënë me rreth një metër në vit për më shumë se 50 vjet, sepse ai është shkëputur nga degët kryesore dhe për këtë arsye po humbet sasi të mëdha uji përmes avullimit gjithnjë e më intensiv. Sipërfaqja më pas ra në rreth 438 metra nën nivelin e detit. Tani duhet thënë se niveli i akuiferëve po zvogëlohet ndjeshëm për shkak të tërheqjeve gjithnjë e më intensive nga njeriu, duke e bërë gjithnjë e më të vështirë për vendet fqinje aksesin e ujit nga vetë akuiferët.

Për shumë vite, hidrogjeologu i UFZ-së, Dr. Christian Siebert, studioi se si po ndryshon dinamika e sistemit të ujërave nëntokësore në këtë rajon dhe se si ujërat nëntokësore po gjejnë shtigje të reja në shtresat e shkëmbinjve si nën tokë ashtu edhe nën Detin e Vdekur. Kohët e fundit një grup zhytësish zbuluan “kulla” që ngriheshin nga fundi i detit të cilat lëshojnë një lëng të gazuar.

Nga vjen kripa?

Për të kuptuar origjinën e kripës duhet thënë se ujërat e akuiferëve përreth dikur nën det ngrihen drejt sedimenteve të detit, duke u kulluar (shpëlarja është një proces kimik që merr substanca kimike nga shkëmbinjtë e përshkuar nga uji) jashtëzakonisht të vjetër dhe të trashë të përbërë kryesisht nga minerali halit (haliti është termi gjeologjik për kripën shkëmbore, minerali i përbërë nga klorur natriumi).

Rreziku i gropave.

Fumarolet e bardha janë veçanërisht të rëndësishme sepse mund të shërbejnë si një tregues i hershëm paralajmërues për formimin e “kullave”. Këto janë kratere që formohen në tokë dhe mund të jenë deri në 100 metra të gjera dhe deri në 20 metra të thella, mijëra prej të cilave janë krijuar përgjatë Detit të Vdekur në dekadat e fundit.

Ato formohen nga karstifikimi i nëntokës, domethënë nga shpërbërja e shtresave masive të kripës së pranishme nëntokë. Kjo formon zgavra gjigante mbi të cilat toka mund të shembet në çdo kohë./ CNA