Shmangu grushtin e shtetit në Rusi, por sa pushtet ka realisht Aleksandër Llukashenko?

2 Korrik 2023, 21:00, Kosova & Bota CNA

Shmangu grushtin e shtetit në Rusi, por sa pushtet ka realisht

Takimet midis Aleksandër Llukashenkos dhe Vladimirit Putin janë shpeshherë të sikletshme. Në shtatorin e vitit të kaluar, kur diktatori bjellorus foli për burrat që “po i shmangeshin” mobilizimit ushtarak në Rusi, homologu i tij nisi të lëvizte me nervozizëm karrigen e tij.

Ai moment është një shembull që pasqyron më së miri marrëdhënien e tyre të ndërlikuar. Llukashenko mbështetet tek Putini për ndihmën ekonomike, politike dhe ushtarake që merr vendi i tij. Ai bën shpesh gafa dhe mburret vazhdimisht në publik. Por nga ana tjetër është një njeri që nuk heq dorë asnjëherë nga negociatat.

Kështu më 24 qershor ai ndërmjetësoi një marrëveshje për t’i dhënë fund rebelimit të shkurtër të mercenarëve rusë të Grupit Vagner. I etur që të tregonte fuqinë e tij, Llukashenko ka deklaruar se ishte pikërisht ai që e bindi Putinin t’i falte jetën shefit të Vagnerit, Jevgeni Prigozhin.

Presidenti bjellorus ka qenë përfituesi më i madh i rebelimit ushtarak. Por sa fuqi ka ai në të vërtetë? Aleksandër u ngrit gati nga hiçi si një figurë kombëtare. Ish-drejtues i fermave kolektive, ai u zgjodh president i Bjellorusisë në vitin 1994, 3 vite pas lindjes së vendit nga nga rrënojat e Bashkimit Sovjetik.

Dhe në fakt Llukashenko kopjon ende shumë prej praktikave të vjetra të asaj epoke: simbolikën komuniste, terrorin politik dhe ekonominë e kontrolluar nga shteti. Bjellorusia jeton me kredi dhe energji të blerë me një çmim të lirë nga Rusia, dhe Llukashenko ia detyron edhe fqinjit mbijetesën e tij politike.

Në vitin 2020, kur protestat e mëdha përfshinë vendin pasi lideri autorokrat bjellorus vodhi sërish zgjedhjet presidenciale, Vladimir Putin i premtoi se policia ruse do të mbështeste shtypjen e dhunshme të Lukashenkos ndaj lëvizjes opozitare. Demonstratat, të cilat kërcënuan që ta rrëzonin atë dhe regjimin e tij, filluan që të shuheshin.

Në këmbim, Rusia nisi që ta trajtonte Bjellorusinë si një provincë të sajën. Në shkurtin e vitit 2022, trupat ruse e pushtuan Ukrainën nga Bjellorusia. (Të dy vendet ndajnë një kufi 1.084 km të gjatë).

Po ashtu, ushtria ruse është mbështetur në rrjetin logjistik të Bjellorusisë për të çuar armë dhe njerëz në Ukrainë, si dhe për të transportuar fshehtazi trupat në shtëpi. Në qershor të këtij viti, Rusia dhe Bjellorusia njoftuan se Moska ka vendosur disa nga armët e saj bërthamore në territorin bjellorus.

Roli i Llukashenkos në dhënien fund të përpjekjes për grusht shteti nga ana e Grupit Vagner nxiti një ndryshim të rrallë, teksa ai i shkoi në ndihmë Putinit. Marrëveshja që u arrit me ndërmjetësimin e liderit bjellorus, thuhet se përfshinte një kalim të sigurt dhe një amnisti në Bjellorusi për Prigozhin.

“Paqebërësi i qytetërimit sllav!” e cilësonin mediat bjelloruse presidentin e tyre. Në fakt, roli i Llukashenkos ishte më shumë ai i lajmëtari sesa i një negociatori. Sepse atij iu kërkua t’i bashkohej me vonë bisedimeve. Gjithsesi Kremlini e ka lejuar të marrë meritat për arritjen e marrëveshjes Putin-Prigozhin.

Represioni dhe izolimi ndërkombëtar, e ka bërë Llukashenkon dhe Putinin më të varur se kurrë më parë nga njëri-tjetri. Megjithatë, ata ishin dhe mbeten shtrati i sikletshëm me njëri-tjetrin. Udhëheqësi bjellorusi ka reaguar kundër përpjekjes së Rusisë për ta integruar vendin e tij në perandorinë e saj.

Nga viti 1995 e tutje, një sërë traktatesh i lidhën shumë të dyja vendet, duke kulmuar me një marrëveshje “krijimit të një unioni ndërshtetëror” në vitin 1999. Ajo u nënshkrua në kohën e një realiteti tjetër politik, me Boris Jelcinin të dobësuar si president i Rusisë dhe kur Llukashenko duket si një burrështetas i vjetër.

Ky ishte fillimi i një procesi të ngadaltë të integrimit ekonomik dhe ushtarak. Por sipas dokumenteve presidenciale të zbuluara së fundmi, Rusia synon që t’i përshpejtojë gjërat dhe ta gllabërojë Bjellorusinë deri në vitin 2030, një plan që me siguri do ta refuzohet nga Llukashenko.

Dhe dihet tashme se një Llukashenko disi i pabindur e zemëron Vladimir Putin. Në vitin 2014, diktatori bjellorus kritikoi aneksimin e Krimesë nga Rusia duke thënë se ky akt krijon “një precedent të keq”. “Ukraina duhet të qëndrojë një shtet i bashkuar, i pandarë, i pa rreshtuar me ndonjë aleancë”- tha ai.

Por më më vonë ndryshoi mendje kur Bjellorusia e gjeti veten në krizë financiare për shkak të sanksioneve perëndimore. Të dy udhëheqësit autokratë janë grindur për shumë gjëra, nga taksat dhe deri tek çmimi i qumështit.

“Ata e urrejnë njëri-tjetrin. Megjithatë kanë nevojë për njëri-tjetrin”- thotë Franak Viacorka, një politikan opozitar bjellorus. Një kryengritje e armatosur në Rusi e vendosi Llukashenkon në qendër të vëmendjes për herë të parë në më shumë se 2 dekada dhe e rikonfirmoi qëndrueshmërinë e tij politike.

Pozitat e Putinit janë dobësuar. Por ekuilibri themelor i fuqisë në këtë marrëdhënie nuk ka ndryshuar. Që nga fillimi i pushtimit, Llukashenko ka qenë 14 herë në Moskë, ndërsa Putin e ka vizituar Bjellorusinë vetëm një herë.

Thellimi i izolimit ndërkombëtar të Bjellorusisë ndërsa regjimi atje po e shtyp shoqërinë civile, e ka lënë atë plotësisht të varur nga Rusia për mbijetesën e tij. Aleksandër Llukashenkos mund të mos i pëlqejnë planet perandorake të Rusisë, por ai nuk di se kujt t’i drejtohet tjetër për ndihmë./ Pershtatur nga CNA