Earth's climate is approaching tipping points

2025-09-14 08:13:40, Sociale CNA

The Amazon rainforest is so large that it creates its own climate. As they perform photosynthesis and evapotranspiration, billions of trees together produce enough moisture to form clouds.

These, by some estimates, are responsible for at least a third of the forest's vital rainfall. But climate change is disrupting this cyclical process.

The accumulation of greenhouse gases in the atmosphere has raised regional temperatures, worsened droughts, and increased the risk of wildfires. All of which kill trees.

Fewer trees mean less rainfall, higher temperatures and more fires. Deforestation caused by climate change risks becoming a vicious cycle.

And the more people with electric saws 'help' this process, the sooner the grim day will come when the forest will have shrunk so much that there will be no chance of recovery.

Most of the basin will be converted into dry savannah and tens of billions of tons of carbon dioxide stored there will be released into the atmosphere, further warming the planet.

“Amazon dieback,” as this grim scenario is known, is just one example of what climate scientists call a tipping point: a threshold beyond which self-sustaining processes irreversibly push a part of Earth’s climate system from one state to another.

Those who study them believe there are many other examples.

These include the melting of the giant Greenland ice sheet, which would raise global sea levels by more than seven meters, as well as the collapse of the Atlantic Meridional Circulation (AMOC), the powerful system of ocean currents that disperse heat and keep Northern Europe relatively mild.

If the AMOC collapses, temperatures and rainfall levels in Europe could drop significantly, severely damaging the continent's ability to grow agricultural crops.

In the 20 years since this way of thinking about climate was formalized, scientists believe they have achieved a good, though not perfect, understanding of which parts of the climate system are most vulnerable to tipping points and why.

Now they, along with politicians and business leaders, are trying to answer other increasingly urgent questions: how to understand whether a tipping point is really being passed, and how to prepare for the consequences if it does.

The exact level of heating required to trigger a particular tipping point remains unclear.

Earth's climate is driven by thousands of interconnected processes, many of which, such as the dynamics of melting ice sheets or the potentially cooling effects of forest fires, are still unclear.

Të tjera, si formimi i reve që reflektojnë dritën, ndodhin në shkallë shumë të vogla për t’u përfshirë saktësisht në modelet planetare. Për ta ndërlikuar edhe më tej situatën, një pikë kthimi mund të shkaktojë një tjetër, si efekt domino.

Uji i ëmbël nga shkrirja e shtresës së akullit të Groenlandës, për shembull, do të dobësonte AMOC, duke reduktuar edhe më shumë reshjet mbi Amazonë.

Modele të ndryshme mbështeten në supozime të ndryshme dhe japin projeksione të ndryshme për kohën kur mund të ndodhin pikat e kthimit.

Disa modele sugjerojnë, për shembull, se shtresa e akullit të Groenlandës mund të nisë një rënie të pakthyeshme, që me një ngrohje 0.8°C mbi nivelet para-industriale, diçka që ndodhi rreth fillimit të mijëvjeçarit.

Të tjera vendosin pragun më afër 3°C, që mund të mos arrihet kurrë. Në mënyrë të ngjashme, tkurrja e Amazonës parashikohet të bëhet e pandalshme diku mes 2°C dhe 6°C ngrohje globale, edhe pse mund të përshpejtohet ndjeshëm nëse njerëzit vazhdojnë të presin ose të djegin pyjet me ritmin aktual.

Kështu, mund të jetë e mundur të shtyhet pika e kthimit për Amazonën thjesht duke reduktuar shpyllëzimin sa më shumë të jetë e mundur. Por shmangia e të tjerave varet nga detyra më e madhe dhe më e vështirë e kufizimit të rritjes së temperaturave globale.

Meqenëse mesatarja globale është tashmë 1.2°C mbi nivelet para-industriale dhe parashikohet të kalojë 2°C deri në fund të shekullit, është e paqartë sa kohë mbetet.

Kjo e bën edhe më urgjente të dalluarit nëse po tejkalohen disa prej këtyre pragjeve.

Për ta ndihmuar në këtë drejtim, në shkurt Agjencia e Kërkimeve dhe Inovacionit të Avancuar e Britanisë (ARIA) njoftoi se do të financonte sisteme që mund të mbledhin dhe përpunojnë të dhënat e nevojshme për një “sistem paralajmërimi të hershëm për pikat e kthimit”.

Programi fillestar pesëvjeçar prej 81 milionë paund (109 milion dollarë) përfshin 26 ekipe të fokusuar veçanërisht në dy pika kthimi: shkrirjen e shtresës së akullit të Groenlandës dhe kolapsin e sistemit të rrymës subpolare (subpolar gyre), një rrymë qarkulluese në Atlantikun e Veriut që ndihmon fuqizimin e AMOC.

Nëse shumë ujë i ëmbël nga shkrirja e akullit derdhet atje, ai mund të destabilizohet, duke rritur gjasat për një kolaps të AMOC.

Kelly Hogan, gjeofizikane detare në Shërbimin Britanik të Antarktidës (që, pavarësisht emrit, ka veprimtari edhe në Arktik), po udhëheq një nga ekipet e përqendruara në shtresën e akullit të Groenlandës.

Ata planifikojnë të përdorin një flotë dronësh të vegjël nënujorë për të hartuar formën e sipërfaqes së akullit dhe për të matur veti si kripësia, temperatura dhe fuqia e rrymave.

Këto të dhëna do të ndihmojnë në kuptimin e mënyrës sesi ndryshojnë temperatura dhe kripësia në ndërfaqen mes akullit dhe ujit, elemente që shkencëtarët presin të ndikojnë në shkrirje.

Ata gjithashtu do të vendosin robotë që mund të lëvizin në sipërfaqen e akullit për matje të përditshme, si dhe sensorë të shpimit për monitorim afatgjatë.

Ekipe të tjera ndjekin një logjikë të ngjashme. Oshen, një startup britanik, synon të vendosë robotë të vegjël lundrues me energji diellore në rrymat subpolare, ku do të matin temperaturën e ajrit dhe detit, si dhe shpejtësinë e erës.

Marble, një kompani tjetër britanike, po zhvillon dronë që mund të monitorojnë pozicionin dhe madhësinë e ajsbergëve, vendndodhjen e frontit të akullnajave dhe lartësinë e shtresës së akullit të Groenlandës, tre variabla thelbësorë për parashikime të sakta të shkrirjes.

Të dyja kompanitë thonë se puna e tyre është e mundur falë teknologjisë së zhvilluar nga telefonat inteligjentë, e cila ka bërë sensorët dhe fuqinë e përpunimit më të lirë.

Sistemet e kontrollit që dikur kërkonin softuer të specializuar, tani mund të drejtohen me kod të hapur dhe falas.

Dhe mbulimi i gjerë me rrjet 4G bën të mundur transferimin e shpejtë të të dhënave. “Ne nuk po shpikim ligje të reja të fizikës”, thotë Mathieu Johnsson, CEO i Marble.

“Po shfrytëzojmë teknologji që ekzistojnë prej kohësh… thjesht nuk janë përdorur së bashku në këtë mënyrë”.

Ndërkohë, disa ekipe të tjera të financuara nga ARIA, përfshirë një të udhëhequr nga Tim Lenton, shkencëtar i klimës në Universitetin e Exeter dhe pionier i kërkimeve mbi pikat e kthimit, po punojnë për të kuptuar si mund të përdoren këto të dhëna në një sistem paralajmërimi të hershëm.

Çfarë vjen më pas?

Që kjo të jetë e dobishme, thotë Dr. Lenton, vendimmarrësit duhet të mendojnë më shumë për pasojat e tejkalimit të pikave të kthimit dhe se si shoqëritë duhet të përgatiten për to.

Edhe Laurie Laybourn, që drejton nismën britanike Strategic Climate Risks Initiative, pajtohet.

“Modeli mendor i kërcënimit klimatik, veçanërisht në nivelet e larta të qeverisë, ende nuk është përditësuar me faktin se kërcënimi klimatik përfshin edhe pika kthimi”, thotë ai.

Sipas tij, asnjë qeveri nuk i trajton skenarë si shembja e shtresave të akullit me seriozitetin që u rezervohet rreziqeve me ndikim të madh, si pandemitë. Përveç vendeve nordike, shumica e qeverive nuk po i marrin fare në konsideratë.

Për disa, biseda mbi pikat e kthimit është një shpërqendrim i dëmshëm.

Në vitin 2024, një grup ndërkombëtar shkencëtarësh të njohur publikoi një artikull në Nature Climate Change, duke argumentuar se fokusi te pikat e kthimit largon vëmendjen nga nevoja më e përgjithshme për zbutjen e ndryshimeve klimatike dhe përshtatjen, rreth të cilave shkenca është shumë më e qartë.

Të tjerë shqetësohen për nxitjen e një ndjenje fatalizmi, duke e paraqitur disa ndryshime katastrofike si të pashmangshme.

Pavarësisht debateve, koncepti po fiton terren. Në korrik, një konferencë e madhe për pikat e kthimit në Exeter tërhoqi jo vetëm shkencëtarë dhe aktivistë, por edhe aktuarë, kompani sigurimi dhe fonde pensioni.

Emergency services and humanitarian organizations are also showing increased interest, as are the Brazilian organizers of COP30, the UN climate summit to be held this November in Belém, the “gateway to the Amazon.” The location could not be more significant./ Monitor.al