Serbia/ Number of indictments against Kosovo Albanians increases

2025-06-16 18:53:00, Kosova & Bota CNA

Unlike previous years, the War Crimes Prosecution in Serbia has significantly increased the number of indictments during 2024.

Most of them have been directed against Kosovo Albanians and, according to the Humanitarian Law Center (HLC), this is the result of political pressure from the authorities and pro-government media in Serbia.

Although Serbia continued to arrest Kosovo citizens at border crossings in 2024, most indictments were filed against persons who are inaccessible to the Serbian judicial system.

According to the Fund, instead of improving cooperation with Kosovo, trial in absentia is being put into practice.

The year 2024 was also characterized by a lack of cooperation with neighboring countries, the delay in trials for war crimes of the 1990s, disproportionate sentences for those convicted, and the failure to prosecute senior members of the Serbian forces.

Throughout the year, the public glorification of convicted war criminals continued and a state campaign to deny the Srebrenica genocide was launched.

"The conditions under which war crimes trials are conducted in Serbia are very unfavorable. Even in 2024, the atmosphere of a revisionist politics of memory continued," said Jovana Kollaric from the Humanitarian Law Center during the presentation of the report.

The War Crimes Prosecution Office did not respond to Radio Free Europe's questions regarding the new report by this non-governmental organization, which monitors all war crimes trials in Serbia.

How many indictments have been filed?
During 2024, the War Crimes Prosecution in Serbia filed eight indictments against 10 people.

One of them was transferred from the Bosnia and Herzegovina Prosecutor's Office, while seven were filed against Kosovo Albanians for crimes committed against the Serbian population in the late 1990s.

Six of the accused are not available to Serbian justice and will be tried in absentia.

"Without institutional exchange of evidence and information between Serbia and Kosovo, weak indictments that will be difficult to prove will continue," said Mirjana Peši? from the HLC.

She added that a similar situation is occurring in Kosovo, where the Special Prosecution Office has filed six indictments against 11 members of the Serbian forces for trials in absentia in 2024.

Serbia and Kosovo reached an agreement on mutual legal assistance in 2013, mediated by the European Union, which provides for the exchange of judicial requests between the two countries.

However, according to the Kosovo Justice Institute, Serbia has not cooperated in any case related to war crimes.

Sa vendime gjyqësore janë shqiptuar?
Gjykata e Lartë në Beograd dënoi në shkurt të vitit 2024 Tefik Mustafën me një vit burg për “organizim dhe nxitje për kryerjen e gjenocidit dhe krimeve të luftës”.

Mustafa ishte arrestuar në qershor 2024 në pikën kufitare në Merdar, ndërsa Prokuroria e akuzoi se kishte marrë pjesë në qershorin e vitit 1999, së bashku me rreth dhjetë pjesëtarë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), në rrëmbimin e tre civilëve pranë fshatit Llabjan.

“Sipas aktgjykimit, gjykata, pa prova të mjaftueshme, pranoi pretendimin e aktakuzës se grupi konkret i UÇK-së ishte i organizuar për kryerjen e veprave penale. Gjatë shpalljes së vendimit, gjykata nuk e arsyetoi para publikut pse e kishte hedhur poshtë në tërësi mbrojtjen e të akuzuarit”, thuhet në reagimin e Fondit për të Drejtën Humanitare (FDH) pas shpalljes së dënimit.

Gjykimi ndaj Mustafës përfundoi në mënyrë të përshpejtuar, për vetëm dy ditë.

“Një proces i tillë nuk ndihmon në zbardhjen e rrethanave të zhdukjes së civilëve dhe as në arritjen e drejtësisë, por vetëm sa e minon më tej besimin e viktimave në institucionet”, theksoi FDH.

Ky ishte vetëm një nga një sërë arrestimesh të shqiptarëve të Kosovës në Serbi.

Hasan Dakaj, i arrestuar në janar 2024, u lirua pas një viti, pasi arriti marrëveshje me Prokurorinë për pranimin e fajësisë për një aktakuzë që e ngarkonte me krime kundër popullatës civile.

Shtetasi i Kosovës, Nezir Mehmetaj, u dënua në dhjetor të vitit 2024 me gjashtë vjet burg për të njëjtën vepër. Ai ishte arrestuar nga autoritetet serbe pesë vjet më parë dhe ka qëndruar gjithë kohën në paraburgim.

“Fakti që pjesa më e madhe e aktakuzës nuk u vërtetua, ndërsa i akuzuari u dënua vetëm për një pikë, krijon përshtypjen se aktakuza nuk ishte e bazuar në prova të forta, por u udhëhoq nga kërkesa politike”, thuhet në raportin e FDH-së.

Përveç vendimit ndaj Mehmetajt, Gjykata e Lartë në Beograd gjatë vitit 2024 ka bërë publike edhe tre aktgjykime të shkallës së parë për krime gjatë luftës në Bosnje e Hercegovinë, si dhe dy vendime në procedura të përsëritura.

Në prill 2024, shtatë ish-pjesëtarë të Ushtrisë Popullore të Jugosllavisë (UPJ) u dënuan me gjithsej 56 vjet burg për masakrën ndaj shqiptarëve të Kosovës në fshatrat Qyshk, Zahaq, Pavlan dhe Lubeniq, më 1999.

“Edhe pse aktakuza, përmes ndryshimeve e plotësimeve, përfshinte krime të shumta të kryera nga të akuzuarit, vendimi e ngushtoi ndjeshëm përgjegjësinë penale dhe reduktoi në mënyrë drastike numrin e viktimave”, thuhet në raportin e FDH-së.

Sipas të njëjtit raport, pjesëtarët e UPJ-së u dënuan vetëm për vrasjen e 57 civilëve në Qyshk, ndërsa për vrasjen e 42 civilëve në Lubeniq dhe 17 në Zahaq – krime të dokumentuara edhe nga Gjykata e Hagës – askush nuk u shpall fajtor.

FDH vlerëson se dënimet për shumicën e të akuzuarve ishin joproporcionale dhe disa madje më të ulëta se minimumi i paraparë me ligj.

“Shumë nga provat e paraqitura gjatë procesit zbuluan se përgjegjësia për këto krime nuk mbaron tek ekzekutorët e drejtpërdrejtë, por përfshin edhe zinxhirin komandues të Ushtrisë së Jugosllavisë, i cili nuk është përfshirë fare në aktakuzë”, thekson raporti.

Gjykimi për këtë rast zgjati 14 vjet. Aktgjykimi i parë u shpall në vitin 2014, por një vit më vonë u anulua nga Gjykata e Apelit e Serbisë.

Gjyqet që zgjasin pafund
Një nga shembujt më të qartë të zvarritjes së proceseve gjyqësore është rasti për rrëmbimin dhe vrasjen e udhëtarëve nga treni në fshatin Shtërpci në Bosnje e Hercegovinë më 1993, ku aktakuza kundër pjesëtarëve të njësisë “Hakmarrësit” u konfirmua vetëm në vitin 2018.

Procesi gjyqësor nisi në janar 2019, por Gjykata e Apelit e shfuqizoi aktgjykimin e shkallës së parë në nëntor 2023 dhe lënda u kthye për rigjykim.

“Ky është një shembull drastik i mosveprimit dhe mungesës së efikasitetit të gjyqësorit, që tregon se sa shumë institucionet e drejtësisë kontribuojnë në vonesat gjyqësore dhe mohimin e drejtësisë për viktimat”, thuhet në raportin e Fondit për të Drejtën Humanitare (FDH), duke shtuar se dy nga të akuzuarit kanë vdekur ndërkohë.

Edhe gjykimi për vrasjen e 1.313 civilëve boshnjakë në Kravicë pranë Srebrenicës, i cili ka nisur në fund të vitit 2016, ende vazhdon në fazën e administrimit të provave pas më shumë se tetë vjetësh.

Prokuroria në Serbi ka ngritur aktakuzë ndaj tetë pjesëtarëve të Brigadës Speciale të Policisë së Republikës Sërpska për krime lufte kundër popullatës civile, ndonëse gjykatat në Bosnje dhe në Hagë për të njëjtat vepra kanë dhënë dënime për gjenocid ose krime kundër njerëzimit.

“Prokuroria, në mënyrë të pasinqertë, e fsheh faktin se ndjekja penale për gjenocid është politikisht e papranueshme në Serbi, sepse përfaqësuesit më të lartë shtetërorë nuk e njohin vendimin se në Srebrenicë ka ndodhur gjenocid”, thekson raporti i FDH-së.

Të gjithë të akuzuarit në këtë rast mbrohen në liri. Gjatë vitit 2024, për shkak të mungesës së tyre, nuk janë mbajtur 15 seanca gjyqësore.

“Arsyetimi për gjendje të keqe shëndetësore është shndërruar në mjet për zvarritje të qëllimshme të proceseve dhe për të arritur shpalljen e paaftësisë procedurale të të akuzuarve”, thotë FDH.

Në raport përmendet se që në vitin 2010, FDH-ja ka dorëzuar kallëzim penal kundër disa pjesëtarëve të lartë të ushtrisë së Republikës Sërpska për dyshim të pjesëmarrjes në gjenocid në Srebrenicë, por deri në fund të vitit 2024, Prokuroria serbe nuk ka nisur asnjë hetim.

Nuk është zbatuar as aktgjykimi i Gjykatës së Bosnjës nga viti 2014, me të cilin Novak Gjukiq ishte dënuar me 20 vjet burg për vrasjen e mbi 70 personave në portin e Tuzllës. Ish-gjenerali i ushtrisë së Republikës Sërpska kishte ikur në Beograd para shpalljes së vendimit dhe jeton atje i lirë.

Is there regional cooperation?
Despite the existence of the Protocol on Cooperation in Prosecution of War Crimes Perpetrators, the Prosecutor's Office in Serbia refuses to hand over cases to the judicial authorities in Bosnia.

One example is that of Miomir Jasikovac, former commander of the military police unit of the Zvornik Brigade of the RS army, who was indicted in Serbia for war crimes just days after the Bosnian Prosecutor's Office had indicted him for genocide in Srebrenica.

The Serbian prosecution significantly reduced the number of victims and reached a plea agreement with the accused, sentencing him to a minimum sentence of five years in prison.

So far, only one case has been submitted to Bosnian justice – that of Edin Vranj, a Bosnian citizen, who was arrested in September 2021 on the border between Serbia and Bosnia on suspicion of war crimes. He was released from detention after a month.

"Even in this case, the surrender occurred only after the political intervention of the President of Serbia," the HLC report states.

Although more than a year has passed since the Hague Tribunal transferred the trial of the leader of the Serbian Radical Party to Serbia for contempt of court, the process in Belgrade has not yet begun.

Vojislav Seselj, like many convicted war criminals, regularly appears on nationally broadcast pro-government television stations, in the role of analyst.

“Due to the adoption of the UN Resolution on Srebrenica, representatives of the government in Serbia, state media and tabloids led a fierce campaign against the declaration of July 11 as the International Day of Remembrance of the Genocide,” recalled Jovana Kollaric from the HLC.

She added that civil society representatives who called on institutions to vote in favor of the Resolution and recognize the genocide were attacked as "traitors" by pro-government politicians and media.

Even the European Commission, in its latest progress report on Serbia, has warned that "a number of politicians and media outlets, without any consequences, continue to deny war crimes and genocide, as well as to offer support and public space to convicted war criminals."

The Commission concludes that Serbia has not yet demonstrated real commitment to investigating and punishing war crimes./ REL