Dokumentari në CNA, pjesa e pestë/ Problemi i pasardhësit

20 Nëntor 2025, 20:41, Aktualitet CNA

CNA TV ka marrë të drejtat ekskluzive nga profesori dhe studiuesi i njohur i historisë dhe gjeopolitikës, Stephen Kotkin, për të transmetuar leksionet e tij akademike.

Në pjesën e pestë të këtij dokumentari flitet për “Problemin e pasardhësit”.

“Një regjim autoritar duket se nuk është në krizë trashëgimie, është në krizë të përhershme, s’ka të ardhme të sigurt në një regjim autoritar”, thotë Kotkin.

Pjesë e pestë e dokumentarit

Është problemi i trashëgimisë, jeta është e mirë, unë e kam timen, ju keni të tuajën, askush nuk bën pyetje, fëmijët e mi janë duke shkuar në shkollë, ndoshta kam një fëmijë tjetër në Dartmouth, kanë shumë kosto, është 10 herë rroga ime nominale, por unë nuk po e ndjej dhimbjen. Kam “Maybach” për xhiro rreth lagjes për t’i treguar të gjithëve se unë duhet të kem frikë dhe të merrem seriozisht. Gruaja ime ka një bizhuteri në çdo gisht dhe dashnorja ime ka dy bizhuteri në çdo gisht. Fëmijët e mi bëjnë festa ditëlindjeje në Dubai ku kushdo qoftë, ndonjë “qen” është performuesi.

Pikërisht dhe kështu unë po jetoj në luks, por e dini, si mund të jem i sigurt se nesër do të jetoj në luks gjithashtu? Cila është garancia që gjithë besnikëria ime, gjithë puna e pistë që po bëj për këtë regjim do të njihet nesër dhe pasnesër. Dua të them, çfarë do të ndodhte për shembull, nëse lideri sëmurej? Person i ri erdhi dhe ishte personi që nuk e trajtova aq mirë më parë, ose sido që të jetë rasti.

Paqartësia e trashëgimisë së regjimeve autoritare është paralizuese çdo ditë. Jo vetëm kur Mubaraku është 82 vjeç dhe ka kancer dhe askush nuk e merr Gamalin, djalin e tij, seriozisht, atëherë është e qartë si dita, që nuk ke të ardhme me këtë regjim. Nëse është 82 vjeç dhe është i sëmurë dhe djali nuk do të menaxhojë situatën, ke një problem, kjo është e qartë. Por kur janë 55 vjeç, ata prapë mund të sëmuren me kancer, kur janë 55, mund të ketë një grusht shteti, ose çmimi i naftës mund të bjerë ose mund të ndodhin gjithfarë gjërash, pra edhe kur një regjim autoritar duket se nuk është në krizë trashëgimie, është në krizë të përhershme, s’ka të ardhme të sigurt në një regjim autoritar.

Në Kinë presim një tranzicion të tretë autoritar, askush nuk u qëllua, nuk pati spastrime masive, apo jo? Nuk pati rishpërndarje të dhunshme të pronës, kështu bëhen zakonisht trashëgimitë në regjimet autoritare, ishte mjaft e qetë, prapa skenave ata bënë një marrëveshje, elita u mblodh dhe ata bënë një marrëveshje dhe dhanë portofole dhe gjëra të tjera dhe i balancuan gjërat. Dhe ata patën një pasim të autoritetit që ishte paqësor dhe i qëndrueshëm, mekanizma që nuk janë transparentë që ne nuk i kuptojmë plotësisht, që shumë njerëz që pretendojnë se i kuptojnë nuk i dinë as ata, edhe nëse janë brenda, sepse nuk di më shumë brenda këtyre regjimeve sesa di jashtë, kjo është një pikë tjetër për një leksion tjetër.

Sidoqoftë, pika ime është thjesht se regjimet autoritare kanë këto probleme të qenësishme, këto probleme të qenësishme janë diçka për të cilën nuk mund të bëjnë shumë gjë, mund të provojnë, por informacioni degradohet, aparati qeverisës kalbet, paqartësia mbi trashëgiminë është një problem psikologjik, dhe më shumë se psikologjik, i shtyn njerëzit të ndërmarrin veprime ndonjëherë kur kanë frikë nga ajo që trashëgimia mund të jetë, ata vetë mund të provojnë trashëgiminë e tyre dhe ke një grusht shteti ose një puç brenda regjimit, ndonjëherë për shkak të paqartësisë mbi çështjen e trashëgimisë.

Në rregull, në përfundim, pra askujt nuk duhet t’i vijë keq për regjimet autoritare, dua vetëm ta bëj të qartë, nuk duhet, kjo nuk është një përpjekje për të nxjerrë simpati në emër të tyre, sepse e kanë të vështirë, por unë shpresoj se e kam bërë të qartë pikën që regjimet autoritare nuk janë vetëm mungesa e demokracisë, ato nuk janë parazgjedhje.

Nuk është e lehtë për t’u bërë dhe nuk është e lehtë për t’u mbajtur, sepse ka këtë tendencë të qenësishme për të minuar veten kur është e suksesshme. Problemet e zakonshme që mendojmë se kanë regjimet autoritare mund të mos jenë problemet e vërteta. Për shembull, pabesia e intelektualëve pikërisht, pabesia. Numri i intelektualëve që nuk janë besnikë brenda regjimeve autoritare është aq i vogël, aq i vogël. I preferuari im është rasti studimor i regjimit fashist italian, dhe sa profesorë dhanë dorëheqjen nga pozicioni i tyre në universitet kur Musolini erdhi në pushtet? A e di kush përgjigjen për këtë? Kërkojeni në Google, është një nga numrat në algoritëm. E dini algoritmi zero apo një? Pra gjërat që ne normalisht i shohim si kërcënuese për regjimet autoritare mund të mos jenë problemet më të mëdha që ata kanë.

Problemet më të mëdha që regjimet autoritare kanë janë kryesisht vetë ata, sepse kjo është një gjë e vështirë për t’u bërë dhe kur e bën mirë, gjërat përkeqësohen, pothuajse çdo regjim autoritar kalbet, ai performon, mund të përmirësohet për një kohë dhe të performojë më mirë, por arrin në pikën ku kalbet. Ka shumë pak autoritarizëm të qëndrueshëm./ CNA