LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

Nacionalizmi etnik kërcënon rrugën drejt Evropës të Ballkanit Perëndimor

6 Qershor 2021, 17:56, Kosova & Bota CNA
Nacionalizmi etnik kërcënon rrugën drejt Evropës të

Herën e fundit që Evropa mendoi se ishte pranë arritjes së një marrëveshjeje mes Serbisë dhe Kosovës, gjërat nuk shkuan mbarë.

Në gusht 2018, Presidenti i Kosovës Hashim Thaçi dhe ai i Serbisë Aleksandar Vuçiç befasuan së pari duke u ulur pranë njëri-tjetrit në një panel në Austri, dhe më pas teksa konfirmuan se dialogu, që pritet t?i japë fund ndasive të dy dekadave, ishte duke dhënë rezultat.

Befasi shtesë ishte pjesa që dialogu ?mund të përfshinte korrigjimin e kufirit?, i cili mund të shihte zonën e veriut të Kosovës me shumicë serbe t?i dorëzohej Serbisë në këmbim të pjesëve me etni shqiptare të Serbisë. Kosova është shtëpi për rreth 120 mijë serbë nga popullsia e saj prej rreth 1.8 milionë banorëve.

Thaçi nuk humbi kohë duke hedhur poshtë komentet e tij, teksa tha në një konferencë shtypi disa ditë pas eventit në Austri se pretendimet se ai mbështeste shkëmbimin e territoreve ishin ?lajme të rreme? (fake news).

Përgjigja ndërkombëtare ishte e shpejtë. Kancelarja gjermane Angela Merkel i përshkroi ?të rrezikshme? bisedimet për shkëmbime territoresh, teksa tre ish-përfaqësues të lartë për Bosnjë dhe Hercegovinën dolën kundër idesë në një letër drejtuar përfaqësueses së lartë Mogherini.

Disa ditë përpara se Vuçiç dhe Thaçi të takoheshin në Bruksel, bisedimet u ndërprenë papritur.

Pastaj erdhi ndërhyrja po aq e papritur ? dhe përfundimisht e çuditshme ? e Presidentit të SHBA-së Donald Trump, i cili dërgoi si emisar në rajon Richard Grenellin. Në qershor 2020 u nënshkrua në Shtëpinë e Bardhë ?Marrëveshja e Uashingtonit? mes kryeministrit të Kosovës Avdullah Hoti dhe Vuçiçit, teksa Trump i marrë krahë, dukej se besonte se dy vendet ishin ende të përfshirë në konflikt të hapur.

Marrëveshja befasoi negociatorët evropianë, por privatisht u pranua se ajo kishte pak përmbajtje dhe nuk i afroi dy vendet drejt normalizimit të marrëdhënieve. Ajo nuk ofroi zgjidhje ndaj dy problemeve kryesore: Refuzimi i Serbisë për ta njohur pavarësinë e Kosovës dhe e ardhmja e pakicës serb në një shtet me shumicë me kosovarë.

Ndërkohë Mogherini ishte lëvizur me detyrë dhe BE-ja kishte emëruar Miroslav Lajçakun si përfaqësues të posaçëm për dialogun Kosovë-Serbi. Dialogu kishte nisur prej vitit 2008, por kishte sjellë pak rezultate të prekshme. Shpresohej që Lajçak, një veteran i Ballkanit, folës i serbo-kroatishtes dhe ish-ministër i Jashtëm i Sllovakisë, mund të zhbllokonte ngërçin.

Tashmë Lajçak është i bindur se përparimi në normalizimin e marrëdhënieve mes Serbisë dhe Kosovës ? e cila bëri luftë të përgjakshme në periudhën 1998-99 pasi forcat serbe pushtuan provincën me shumicë etnike shqiptare ? është realist, madje i pashmangshëm.

Pati ndryshim të qeverisë në Uashington duke sjellë Presidentin Joe Biden në pushtet, por edhe në Kosovë, ku Albin Kurti fitoi shumicën në zgjedhjet e jashtëzakonshme të shkurtit 2021. Kjo shënoi ndryshimin e gardës [politike] në Kosovë, veçanërisht shoqëruar pas dorëheqjes si President nga Thaçi prej akuzave për krime lufte në kohën kur ishte në Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës.

Në fillim, zgjedhja e Kurtit nuk dukej diçka e mirë për dialogun. Ai ka bërë thirrje që Serbia të dëmshpërblejë dhe kërkojë falje për krimet e luftës teksa qeveria e tij do ta padisë Beogradin për gjenocid në vrasjen dhe dëbimin e shqiptarëve. Vuçiç ndërkohë, nuk i është shmangur retorikës nacionaliste të cilat e paraqesin Kosovën si tërësi thelbësore territoriale të Serbisë.

Sidoqoftë Lajçak i tha Euronews-it se ai ishte optimist, duke theksuar se ajo çka dy udhëheqësit thonë në publik dhe ajo që ata thonë në tryezën e bisedimeve janë gjëra të ndryshme. ?Si Vuçiç, po ashtu edhe Kurti e dinë,? ? tha Lajçak, ? ?Se rrugëtimi drejt integrimit në BE [të cilin të dy vendet e synojnë] vjen përmes dialogut?.

Sa i përket rolit që ?Marrëveshja e Uashingtonit? do të luajë në bisedimet e ardhshme, Lajçak u rezervua [në deklarata].

?Nuk ndihmoi, nuk dëmtoi,? ? tha ai.

?Ne e shohim atë [marrëveshje] si një akt që nuk është i lidhur me procesin dhe ajo që është më me rëndësi për ne, është që dialogu të ndërmjetësohet nga BE-ja. Ky është një dialog që bazohet në vlerat evropiane, normat dhe standardet? dhe sigurisht në të ardhmen e anëtarësimit evropian,? ? vijoi Lajçak.

Lajçak është qartësisht i lehtësuar teksa sheh Bidenin në Shtëpinë e Bardhë, një njeri me një histori personale në Ballkan, dhe sidomos në Kosovë. Biden ishte mbështetës i zëshëm i fushatës së bombardimeve të NATO-s, të cilat detyruan Serbinë të tërhiqej nga Kosova në vitin 1999 dhe djali i tij i ndjerë, Beau, ka një rrugë me emrin e tij pasi Prishtina zyrtare i ka njohur rolin si ndërmjetësues pas konfliktit.

?Biden ka vizituar rajonin disa herë, i njeh çështjet, e njeh problemin, i njeh njerëzit, por edhe emërimet e tij të larta në administratë janë me njerëz të cilët e dinë historinë dhe ndjejnë përgjegjësinë dhe gjithashtu trashëgiminë,? ? tha Lajçak.

Ndryshe nga paraardhësi i tij si i dërguar në Ballkan, Lajçak ka refuzuar publikisht idenë e shkëmbimit të territoreve si një zgjidhje për ngërçin Kosovë-Serbi. Ose, ndryshe, për çdo ngërç politik në rajon, sikurse në zonën me shumicë serbe në Bosnje, Republika Srpska, ku udhëheqësi Milorad Dodik ka bërë thirrje hapur për shkëputje nga Bosnje e Hercegovina.

Lajçak thotë se në një rajon ku tre dekada më parë pati konflikte të përgjakshme etnike, bisedimet për përcaktimin e shteteve sipas përkatësive etnike jo vetëm janë të rrezikshme, por Evropa është zotuar t?i ndihmojë shtetet e Ballkanit të bëhen më evropiane dhe ?nacionalizmi etnik është anatemë e idealit evropian?.

?S?mund të kemi demokraci multi-etnike në shtetet anëtare dhe më pas shtete etnike në Ballkanin Perëndimor. Çfarë mesazhi do të përçonim? Që nuk mund të jetoni me fqinjët tuaj, me të cilët ju keni jetuar me shekuj ? dhe në të njëjtën kohë, pretendoni se jeni në gjendje të jetoni në familjen më të gjerë evropiane? Ideja është e gabuar qysh në nisje,? ? tha Lajçak.

?Është tejet e rrezikshme dhe qartësisht jo evropiane?.

BE është kritikuar se e ka pasur një qasje shumë të butë ndaj Dodikut, i cili aktualisht mban postin e presidentit në presidencën e radhës në Bosnje e Hercegovinë, veçanërisht duke pasur parasysh që SHBA së fundmi vendosi sanksione ndaj tij. Kjo kritikë i është drejtuar personalisht Lajçakut, marrëdhëniet e të cilit me Dodikun kanë zanafillë vitet 2000 kur ai ishte përfaqësues i BE-së në Bosnje.

Ai nuk do të konfirmojë nëse BE i ka konsideruar sanksionet ndaj Dodikut, por theksoi se rruga evropiane për Bosnjë dhe Hercegovinën është bashkimi multietnik në një shtet, pjesë e të cilit është edhe Republika Srpska. Ky është një mesazh që i është përçuar Dodikut.

?Unë [u takova] me Z. Dodik së fundmi dhe i thashë atë që sapo ju thashë dhe juve: Që për Bosnjë dhe Hercegovinën oferta për të ardhmen evropiane është në formën aktuale si aktualisht ashtu edhe në të ardhmen,? ? tha Lajçak.

?Nuk besoj se mund të ketë ndryshim të integritetit territorial të Bosnjë dhe Hercegovinës dhe Bashkimi Evropian e dënon me forcë çdo retorikë përçarëse ? lëre më retorikën separatiste. Kjo nuk është ajo që ne mbështesim dhe nuk do ta mbështesim kurrë,? ? thotë Lajçak.

Kritika tjetër ndaj BE-së për gjithë Ballkanin Perëndimor është se gati dy dekada që prej nisjes së proceseve për anëtarësim në BE, vetëm Kroacia është bërë vend anëtar.

Në vitet e fundit, kundërshtia ndaj zgjerimit nga Presidenti francez Emmanuel Macron dhe ai holandez Mark Rutte ka lënë në ngërç procesin integrues të shteteve të Ballkanit Perëndimor, teksa Maqedonia e Veriut është ndalur nga fqinji i saj Bullgaria prej një mosmarrëveshje me të.

Kritikët kanë lidhur dështimin për t?iu bashkuar BE-së me rritjen e nacionalizmit ? dhe shpesh të nacionalizmit etnik ? të politikës së rajonit, nga Dodik në Republika Srpska te Vuçiç në Serbi dhe te qeveria e re në Malin e Zi, e cila përfshin nacionalistë serbë që rrëzuan një qeveri ?pro-evropiane? e cila kishte udhëhequr vendin për rreth tre dekada.

Kjo ndodh pavarësisht se ka një mbështetje të gjerë të popullsive të Ballkanit Perëndimor për t?u anëtarësuar në BE, në Shqipëri mbi 90%, në Mal të Zi 80% dhe Serbi mbi 60%.

?E kuptoj zhgënjimin e tyre. Procesi ka qenë i gjatë dhe i dhimbshëm, është e vërtetë,? ? u shpreh Lajçak, ? ?Por [BE] nuk është një organ mekanik apo administrativ, është një organizëm i gjallë që merret me çështje të tjera dhe nganjëherë lista e përparësive është në ndryshim, ndaj kjo është e kuptueshme?.

?Angazhimi është aty. Ky Komision Evropian dhe ky lidership evropian e ka bërë të qartë se zgjerimi është një nga përparësitë kryesore të BE-së,? ? vijoi Lajçak.

Ai tha se është e ligjshme dhe e rëndësishme që shtetet anëtare të BE-së të vënë në diskutim nëse shtimi i anëtarëve në familjen evropiane do ta përmirësojnë unionin.

?Partnerët tanë në Ballkanin Perëndimor duhet ta kuptojnë se ajo që na duhet të shohim dhe dëgjojmë prej tyre është angazhimi i tyre për reforma, jo vetëm me fjalë, por edhe me vepra,? ? vijoi Lajçak.

?Ata duhet të tregojnë se ? me veprime ? kur të bashkohen [?] ata do të jenë plotësisht funksional dhe të aftë për të kontribuuar për një funksion më të mirë të BE-së,? ? shtoi përfaqësuesi i BE-së për rajonin.

Ai pranoi se megjithatë ka pasur një problem me perceptimin e BE-së në rajon.

?Është e rëndësishme që [?] të mos e turbullojmë perspektivën ose [?] të veprojmë sikur po lëvizim shtyllat e portës [hyrëse] sepse ndenja në rajon ka qenë e tillë dhe kjo nuk na ndihmon,? ? tha Lajçak.

Shpesh është sugjeruar që dështimet e BE-së në Ballkanin Perëndimor të hapin derën për ?lojtarë të tjerë globalë?, i pari prej tyre është Rusia, për të ushtruar ndikim dhe për të krijuar përfaqësues të fuqishëm. Kjo është parë gjatë ecurisë së pandemisë së COVID-19, ku Moska shpërndau miliona doza të vaksinave ?Sputnik V? ndërsa Evropa grumbulloi rezervat e saj.

?Shikoni, BE nuk ka ekskluzivitetin e pronësisë së Ballkanit Perëndimor. Është e ligjshme që vendet e tjera të identifikojnë interesat e tyre në rajon, kështu është edhe për të gjitha rajonet e botës,? ? thotë Lajçak.

?Nëse mungojmë, ose shihemi si mungesë, nëse shihemi se nuk jemi të interesuar apo jo vërtetë të besueshëm, atëherë ne po krijojmë një boshllëk, dhe sigurisht, boshllëku plotësohet nga aktorë të tretë. Ne nuk duhet t?i fajësojmë ata për përdorimin e hapësirës që kemi krijuar nga mungesa e vëmendjes dhe pranisë sonë politike. Kjo është absolutisht në duart tona,? ? shtoi përfaqësuesi i BE-së.

Por si një sllovak që dëshmoi nga afër anëtarësimin e vendit të tij në BE gjatë vitit 2004 dhe përfitimet që ka pasur vendi që atëherë, ai beson se oferta e Evropës nuk mund të hidhet poshtë. BE mbetet partneri më i madh tregtar për rajonin, ofruesi i saj më i madh i ndihmave financiare dhe përfitimet ekonomike të anëtarësimit në BE tejkalojmë shumë mundësi të tjera.

?Nuk duhet të shqetësohemi nga ndikimi i aktorëve të tretë. Asnjë aktor i tretë nuk ka një ofertë që mund të mposhtë tonën,? ? shprehet Lajçak.

Personalisht, Lajçak, thotë se është kjo përvojë personale e transformimit pas bashkimit me Evropën që e shtyn atë në Ballkanin Perëndimor, ku ai ka kaluar shumicën e 20 viteve të fundit si diplomat.

Mandati si përfaqësues i BE-së për dialogun zgjat edhe 17 muaj dhe ai shpreson se mund të bëhet përparim gjatë kësaj kohe.

?Ajo që po bëj tani nuk është një punë, është një mision, kështu e shoh unë dhe unë me të vërtet dua të jap gjatë mandatit tim atë që më kanë dhënë si besim vendet e BE-së,? ? tha Lajçak./euronews

Lajmet e fundit nga