E fundit!

11:27 Aktualitet

Ç’punë kanë çunat e Albinit në protestat e Shqipërisë?

Në protestat e zhvilluara gjatë këtyre ditëve në Tiranë ja...

Është një botë e çmendur!/ Këta mendimtarë, mund t’ju ndihmojnë që ta kuptoni atë

12 Tetor 2019, 07:41, Blog CNA

Nga Michael Hauskeller ?The Conversation?

* Demokracitë perëndimore, ndodhen në krizë. Rendi liberal botëror, që u krijua pas Luftës së Dytë Botërore është shkatërruar, dhe ne nuk e kuptojmë plotësisht se çfarë po ndodh. Fatmirësisht, letërsia dhe filozofia e të kaluarës, mund të na ndihmojnë të kuptojmë më shumë, dhe ndoshta të gjejmë një rrugëdalje nga ky kaos.

Së pari, ne duhet të heqim dorë nga ideja se bota është e organizuar në një mënyrë racionale. Bota nuk është çmendur sot. Ajo ka qenë gjithnjë e tillë. Filozofi gjerman Artur Shopenhauer, argumentoi dikur se në zemër të gjithçkaje nuk është arsyeja, por vullneti i verbër.

Kjo, shkroi ai, shpjegon arsyen pse bota është në një gjendje kaq të keqe, dhe ne vazhdojmë t?i ngatërrojmë gjërat duke zhvilluar luftëra të panevojshme, dhe i shkaktuar kaq shumë vuajtje vetes dhe njëri-tjetrit. Shkrimtari amerikan Herman Melvil, autor i romanit të mrekullueshëm ?Moby Dick?, mendonte se jeta jonë ishte një shaka mizore që Zotat bëjnë me ne, dhe më e mira që mund të bëjmë ne, është të jemi pjesë e shakasë dhe të qeshim bashkë me të tjerët.

Friedrih Niçe shprehej dikur se Zoti ka vdekur, prandaj ne jemi të lirë të bëjmë atë që duam, dhe ta bëjmë vullnetin tonë njësinë matëse të të gjitha gjërave. Filozofi dhe romancieri francez Albert Kamy, e përshkroi botën si një vend të huaj që interesohet shumë pak për nevojat dhe dëshirat tona njerëzore.

Ajo që ne mund të mësojmë nga këta shkrimtarë, është se gjëja e parë që duhet të bëjmë për të kuptuar atë që po ndodh sot në botë, është të ndalojmë së besuari se ndonjë prej gjërave që shohim ka ndonjë kuptim. Marrëzia është një rregull, dhe jo përjashtim.

Së dyti, në një botë të çmendur, pritet që njerëzit të jenë përgjithësisht shumë të çmendur. Ne priremi të supozojmë se njerëzit duan, dhe bëjnë gjëra për arsye të mira. Por shumë shpesh ne duam gjëra që nuk kanë kuptim që t?i duam, pasi janë qartazi të dëmshme.

Kur dikush përpiqet të na paralajmërojë për këtë, ne thjesht e injorojmë ato dhe vazhdojmë të sillemi si më parë. Kjo do të ishte shumë e çuditshme, nëse do të ishim vërtet qenie racionalë. Por nuk jemi të tillë. Arsyeja na shqetëson. Herë pas here duam dhe kemi nevojë për pak kaos. Ose për shumë kaos. Fjodor Dostojevski, autori i romanit ?Krimit dhe ndëshkim?, dhe i romaneve të tjera të shkëlqyera për një botë që e ka humbur rrugën e saj, vërente dikur se njerëzit janë përgjithësisht ?dukshëm budallenj? dhe mosmirënjohës.

Edhe Niçe e dinte se sa lehtë mund të gabojmë dhe dëshirojmë gjëra, që nuk meritojnë të dëshirohen, dhe të admirojmë njerëz që nuk e meritojnë të admirohen. Kështu tek libri ?Kështu foli Zarathustra? ai shkruan:Në botë edhe gjërat më të mira, janë të pavlefshme, pa dikë që i kryen ato:këta autorë, që njerëzit i quajnë burra të mëdhenj.

Pak njerëz, e kuptojnë atë që është madhështore. Por ata kanë një shije për të gjithë autorët e gjërave të mëdha. Problemi ynë është që ne idealizojmë aktorët dhe jo krijuesit, ata që pretendojnë t?i bëjnë gjërat sërish të shkëlqyera, dhe që janë shumë të aftë të bindur të tjerët, pa bërë realisht asgjë madhështore.

Dhe si mund të veprojmë në një botë kaq kaotike? Strategjitë e ndryshme, janë propozuar nga shkrimtarët tanë të mëdhenj. Shopenhauer mendonte se ne duhet të gjejmë një mënyrë për të mohuar vullnetin tonë, dhe për t?i kthyer shpinën botës.

Melvil sugjeron një shkëputje argëtuese, Marsel Prust një arratisje në botën e artit. Tolstoi gjeti kuptim dhe ngushëllim tek besimi, Dostojevski në dashurinë universale. Niçe mendonte se ne duhet të përqafojmë dhe ta duam çdo gjë që na ndodh, dhe Ludvig Vitgenshtajni besonte se duhet të jetojmë për gjithçka që është e mirë dhe e bukur.

Por për të ndryshuar botën, mund të na duhet një qasje më aktive dhe luftuese. Në vend se të përpiqemi të arratisemi apo të pranojmë atë që po ndodh, ne siç sugjeron Kamy mund të krijojmë një botë më kuptimplote, duke u rebeluar dhe luftuar padrejtësitë në të gjitha format e saj.

Shënim: Michael Hauskeller, është profesor i filozofisë në Universitetin i Liverpulit në Britaninë e Madhe./ Përshtatur nga CNA.al