Reportazh/ Persiatje “staliniste”

14 Dhjetor 2017, 15:13, Aktualitet CNA

Europa Lindore kishte shumë qytete me emrin Stalin. I pari në rradhë, Doneck (Ukrainë) në vitin 1924 u quajt Stalino.

I dyti erdhi Caricini, qyteti rus buzë Vollgës që në 1925 u ripagëzua Stalingrad.
Më vonë dhe më larg të parëve u rendit pas tyre qyteti rumun Brashov që në vitin 1950 u riemërua Orasul Stalin (Qyteti Stalin).
Shqipëria e zellshme e Enverit u fut në garë me Kuçovën që “fitoi” emrin Qyteti Stalin.

Këto raste di unë, mund të ketë patur edhe të tjerë…
Bashkë me emrin mbinë statujat madhështore ku Stalini paraqitej me shtat vigani, (ai kishte staturë mesatare në jetën reale), kapotë ushtarake dhe shpesh me krahun e djathtë ngritur që tregonte Perëndimin.
Kohët kthyen.
Me luftën kundër kultit të individit në BRSS, rumunët e Orasul Stalino rikthyen emrin e vjetër Brashov (1960).
I Madhi ynë vendosi: ne nuk jemi revizionistë, vazhdoi me Qyteti Stalin.
Me destalinizimin,
(nëntor 1961) vetë rusët e flakën tutje emrin e vjetër të qytetit simbol të Luftës së Madhe kundër nazizmit, Stalingrad, dhe krijuan një emër të ri, Vollgograd.
Ai, i Madhi ynë i merakosur se kush do ta mbronte tani Stalinin që e kishin zbuar edhe nga vendi i vet shpalli: Qyteti Stalin i vetëm trim në luftë!.
Ukrainasit e Stalinos rikthyen në të njëjtin vit emrin Doneck dhe mirë bënë.
Tek ne jo, Shqipëria dhe Qyteti Stalin mbroheshin tashmë jo vetëm ndaj Perëndimit, por edhe ndaj Lindjes!
Po ç’them unë, jo mbroheshim, por sulmonim!

Krahu i shtrirë i statujës që tregonte Perëndimin i jepte forcë Hoxhës të sfidonte botën.
Kur linda, nuk e dija që jetoja në një qytet që i takonte dikujt që për Shqipërinë dinte se i përkiste Jugosllavisë. Statujën e tij e njoha vonë.

Fëmijë siç isha, vitet e para nuk kisha leje të largohesha nga mëhalla. Pastaj largimi në Fier dhe rikthimi në Qytetin Stalin më bëri ta njihja statujën. Dukej një xhaxhi i madh me mustaqe që sepse rrinte atje lart…
Pastaj erdhën vitet e Tiranës dhe vetëm pas studimeve e njoha plotësisht.
Me marrjen e shtëpisë më 1983 më takonte që çdo mëngjes të kaloja poshtë hijes së tij.
Nuk të shikonte në sy, jo vetëm nga lartësia, por sepse shikimin e mbante akoma drejt Perëndimit, bashkë me krahun e djathtë.

Akoma ti? e pyesja me vete. Pse nuk ikën në vendin tënd?
Çdo mëngjes, drekë, darkë ai rrinte mbi ne, hijerëndë, kërcënues, i paarritshëm. Ndryshe nga statujat e tjera mbi piedestal të rrethuar me lule, Stalini i Kuçovës kishte nën këmbë një tribunë ku hipnin të mëdhenjtë me raste mitingjesh e festash.

Kam bërë edhe koncerte në atë tribunë. Ai rrinte sipër nesh dhe indiferent në bronxin e vet na hidhte një hije mospërfillëse. Natyrisht, nuk na njihte, nuk ishim të tijët, nuk e njihnim, nuk e kishim tonin…

Mëngjesin e 21 dhjetort 1990 zbrita si zakonisht për në punë…çudi!
Piedestali, tribuna ishte bosh!
Ai na kishte lënë më në fund, madje edhe pa emër, për ato ditë që pasuan.
Në janar qeveria riktheu përfundimisht emrin e vjetër, Kuçovë.
Kishte patur përpjekje përmes një referendumi lokal të një shoqate për ta pagëzuar qytetin me emrin Fan Noli.
Nuk u miratua…po sikur më vonë ky emër të mos pranohej më?
Në fakt emër për emër do të ishte shkëmbimi, ky të paktën ishte yni, madje ato ditë flitej se në 1924-ën kishte kaluar nga anët tona…
Nejse, edhe Kuçovë nuk është keq./Dhimitër Druga