Ja si qeveritë europiane po i spiunojnë qytetarët e tyre

1 Nëntor 2022, 08:39, Kosova & Bota CNA

Edhe pse Bashkimi Europian ka miratuar ligje gjithëpërfshirëse për të mbrojtur të drejtat e njeriut dhe privatësinë personale, atij i mungojnë kompetencat mbi sigurinë kombëtare. Agjencitë europiane të spiunazhit e përdorin këtë boshllëk për të kryer përgjime masive me shumë pak mbikëqyrje ligjore.

Kështu, gjatë vitit të kaluar vetëm një prokuror miratoi 15.475 hakerime telefonike për rreth 16 në ditë, sipas Autoritetit të vendit për Sigurinë dhe Privatësinë e Komunikimit. Praktikat e mbikëqyrjes shtetërore dhe qasja tek të dhënat personale nga agjencitë e zbatimit të ligjit dhe inteligjencës përfaqësojnë një problem shumë të diskutuar në marrëdhëniet transatlantike.

Gjykata Europiane e Drejtësisë ka vendosur 2 herë se marrëveshjet që lejojnë kalimin e të dhënave përtej Oqeanin Atlantik janë të paligjshme. Kjo për shkak të frikës se SHBA-ja mund të aksesojë, keqpërdorë dhe të përgjojë në mënyrë të paligjshme të dhënat e qytetarëve të BE-së.

E megjithatë, gjyqtarët priren të shmangin çështjen e mbledhjes së të dhënave nga shërbimet sekrete evropiane, duke vendosur se ata nuk kanë juridiksion për ta ndalur këtë gjë. Për politikë-bërësit amerikanë, standardi i dyfishtë është haptazi hipokrit, pasi inteligjenca amerikane duket se përballet me një mbikëqyrje më domethënëse të Kongresit dhe gjykatës sesa disa vende anëtare të BE-së.

Skandalet e kohëve të fundit e kanë risjellë këtë çështje në qendër të vëmendjes. Softueri spyware që mundëson monitorimin dhe transferimin e fshehtë të të dhënave nga telefonat inteligjentë dhe kompjuterat e infektuar, ka shkaktuar një skandal.

Parlamenti Evropian ka ngritur një komision të posaçëm për të hetuar përdorimin e softuerit “Pegasus” prodhim i Izraelit, nga qeveritë në Poloni, Hungari, Spanjë dhe Greqi. Më 8 nëntor, komisioni në fjalë do të publikojë një raport që do të kërkojë nga BE të marrë më shumë kompetenca për t’iu kundërvënë kësaj praktike.

Eurodeputetja holandeze Sofi Van Veld thotë se problemi është shumë më i gjerë se sa dyshohej fillimisht. “Nuk është se kemi të bëjmë me disa qeveri që spiunojnë qytetarët e tyre. Kjo praktikë është e shtrirë në të gjithë Evropën. Të gjitha qeveritë po i përdorin këto gjëra, madje disa qeveri po e keqpërdorin këtë përgjim”- tha ajo për “Financial Times”.

Deri më tani, BE-ja ka ndërmarrë vetëm disa veprime të forta kundër tentativave të përgjimit nga jashtë Evropës. Blloku e ndalon shitjen e teknologjive të mbikëqyrjes kibernetike nëse kjo e fundit ka të ngjarë të përdoren për shkelje të rënda të të drejtave të njeriut.

Por një kompani evropiane së cilës i është ndaluar të shesë softuere të tillë jashtë vendit, mund t’ia shesë ato qeverisë së vendit të saj. Pra qytetarët kinezë mund të përfitojnë nga kjo politikë e BE-së më shumë se qytetarët e BE-së.

Po ashtu, Plani i Veprimit i BE-së për të Drejtat e Njeriut dhe Demokracinë, përpiqet që të zbusë “rreziqet për mbrojtësit e të drejtave të njeriut dhe gazetarët”. Edhe pse është një hap në drejtimin e duhur, ai fokusohet në veprimin e jashtëm të BE-së, duke shmangur trajtimin e shkeljeve të të drejtave të njeriut brenda Evropës.

Blloku po përpiqet të miratojë sigurinë kibernetike dhe rregulla të tjera që vendosin kufizime për spiunimin. Por për fat të keq të gjitha rregullimet përmbajnë boshllëqe të rrezikshme. Duke nisur që nga siguria kibernetike.

Korniza e rishikuar e Sigurisë së Rrjetit dhe Informacionit (NIS2) vendos detyrime të rrepta për menaxhimin e rrezikut. Ajo e plotëson Aktin e Rezistencës Kibernetike të propozuar së fundmi, që kërkon masa të larta sigurie për dizajnin për prodhuesit, importuesit dhe shpërndarësit e pajisjeve dhe shërbimeve të tilla.

Megjithatë, këto rregullore nuk do t’i pengojnë qeveritë nga shfrytëzimi i boshllëqeve ligjore me synim mbikëqyrjen. Një rrugë tjetër e mundshme për reforma në këtë fushë është forcimi i mbrojtjes së të drejtave dhe lirive themelore të grupeve të synuara nga agjencitë e inteligjencës.

Akti i sapo- propozuar i BE-së për Lirinë e Medias, që synon të forcojë lirinë e shtypit, shpall si të jashtëligjshëm përdorimin e spyware-ve ndaj gazetarëve dhe familjeve të tyre. Konkretisht Neni 4 ndalon vendosjen e “spyware-ve në çdo pajisje apo makinë” të përdorur nga gazetarët apo familjet e tyre.

Por BE-ja mund të marrë në konsideratë shtrirjen e kësaj mbrojtjeje jo vetëm për gazetarët, por për të gjithë objektivat e mundshëm të paligjshëm. E megjithatë, ashtu si shumica e ligjeve të BE-së, Akti i Lirisë së Medias lejon një përjashtim “për arsye të sigurisë kombëtare”.

Por ky përjashtim mund të shtrembërohet për të përfshirë në mbikëqyrje gati çdo person që autoritetet nuk e pëlqejnë. Në Poloni, partia në pushtet përdori softuerin “Pegasus” për të spiunuar kundërshtarët politikë. Vojçek Klicki, avokat dhe aktivist polak i shoqërisë civile thotë se “gjyqtarët nuk kanë mjetet e duhura për të kontrolluar realisht nëse shërbimet po abuzojnë me kompetencat e tyre”.

Më 15 shtator, qeveria polake refuzoi të marrë pjesë në hetimin e Parlamentit Evropian mbi softuerët që përdoren për përgjime. Diskutimet SHBA-BE mund të luajnë një rol vendimtar në këtë aspekt. Një grup pune i Këshillit të Tregtisë dhe Teknologjisë BE-SHBA, fokusohet në luftën kundër “mbikëqyrjes arbitrare ose të paligjshme”.

Por nuk ka ende një progres konkret. Një rrugë tjetër është përdorimi i kornizave të bashkëpunimit për zbatimin e ligjit, siç është marrëveshja e sapo-nënshkruar me Izraelin, vendi prodhues i softuerit të përgjimit Pegasus.

Për momentin, përfundimi aspak i kënaqshëm, është se politikë-bërësit e BE-së do ta kenë të vështirë të hedhin ndonjë hap konkret për të trajtuar problemin e mbikëqyrjes së qeverisë. Eurodeputetja evropiane Saskia Brikmont, anëtare e komisionit hetimor të Parlamentit Evropian, thotë se roli i PE është të “ushtrojë presion politik” dhe “të forcojë ndërgjegjësimin e publikut”.

Ky komision do të propozojë zgjerimin e kompetencave ekzekutive të BE-së, por nga ana tjetër e pranon se kundërshtimi nga qeveritë kombëtare pengon një reformë themelore në këtë fushë. Por për sa kohë që Evropa nuk arrin të ndërmarrë veprime konkrete për të kontrolluar mbikëqyrjen shtetërore, mbetet e kërcënuar besueshmëria e kontinentit në mbrojtjen e demokracisë dhe të drejtave të njeriut.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al