NOA's monopoly "thickened" electricity import prices in 2024

2025-04-19 13:47:00, Denoncim Agon Sinanaj

In 2024, about 90 percent of imported electricity came through "Noa Energy Trade", a company from Albania that entered the Kosovo market in a frenzy, since the first year of licensing in 2022. ERO and KESCO are silent about the procedures that were followed to engage this company.

The Kosovo Electricity Supply Company (KESCO) has selected the same company for almost all electricity imports during 2024.

About 90 percent of the imported electricity came through "Noa Energy Trade", a company from Albania that entered the Kosovo market in a flash, right from the first year it received its license from the Energy Regulatory Office (ERO) in 2022.

Of the 68.9 million euros in imports from KESCO in 2024, over 62 million euros belong to imports through the company "Noa Energy Trade" alone. In one year, a total of 345 thousand 566 megawatts per hour of electricity were imported from this company.

Official data provided by the Economic Bulletin shows that this company, based in Tirana, was uncompetitive with 'rivals' that also have a license from ERO for trading in electricity.

In addition to "Noa Energy Trade", the list of importers includes five other companies, led by the company "GEN" with an import value of 6.2 million euros, followed by "Danske Commodities" with 566 thousand 407 euros of import value. Meanwhile, the companies "Future" and "MCM", together imported electricity worth over 50 thousand euros.

NOA's monopoly "thickened" electricity import prices in 2024

ERO and KESCO remain silent about import procedures

KESCO is the company responsible for supplying electricity to the citizens of Kosovo. In cases of imports, KESCO purchases electricity from companies that trade in electricity, which are registered on international exchanges and have a license from the Energy Regulatory Office (ERO). There are a total of 19 companies licensed to trade in electricity in Kosovo.

Neither ERO nor KESCO has clarified whether the procedures foreseen in the case of imported electricity purchases were used for the engagement of "Noa Energy Trade".

Since KESCO is a regulated company and under the supervision of ERO, it is subject to the procedures arising from the KOSTT Regulation entitled “Procedure for Electricity Trading”. This regulation provides for long-term trading, namely the sale/purchase of electricity for a period of one month or longer, and short-term trading, which means the sale/purchase of electricity for a period of up to one month, one day in advance, or within the day, from the moment of receipt/delivery of electricity.

Short-term electricity trading is organized through a mechanism of framework contracts and auctions.

Edhe kur përdoret kontrata kornizë apo ankandi, KESCO, sipas kësaj rregulloreje, është e obliguar që të jetë e hapur për të gjithë tregtarët që kanë të drejtë ligjore për të tregtuar energjinë elektrike.

Rregullorja e obligon KESCO-n që të hapë ankand në secilin rast kur importon energji elektrike, duke u dhënë mundësi për të ofertuar të gjithë tregtarëve që kanë licencë nga ZRrE. Një kërkesë për ofertë duhet t’u dërgohet tregtarëve me e-mail apo thirrje telefonike. Derisa qëllimi final është zhvillimi i konkurrencës që të vihet deri të një çmim sa më i favorshëm.

Kompanitë me licencë të ZRrE-së që i shesin rrymë KESCO-s, zakonisht zbatojnë një çmim tavan që i referohet çmimit në ndonjërën prej bursave ndërkombëtare. Por, çmimi mund të bie, varësisht prej ofertimit nga “konkurrentët” në procedurën e ankandit.

KESCO në adresimet e Buletinit Ekonomik ka dhënë përgjigje përgjithësuese kur është pyetur nëse janë ndjekur këto procedura në rastin e importeve të energjisë elektrike gjatë vitit 2024. Kanë thënë shkurt se “Kur bëhet fjalë për procedurat e prokurimit për operimet e importeve ditore, ne kemi të ndërtuara procedurat e brendshme të cilat janë të pranuara nga ZRrE”. Por, nuk kanë dhënë sqarime të mëtejshme nëse këto procedura janë në harmoni me rregulloren e KOSTT-it.

Buletini Ekonomik i është drejtuar me pyetje edhe ZRrE-së për të kuptuar se cilat janë këto “procedura të brendshme”, për të cilat KESCO thotë se janë “pranuar nga ZRrE”, mirëpo deri në momentin e publikimit të këtij shkrimi, të njëjtit nuk kanë kthyer përgjigje.

Për tri vite, “Noa” realizoi qarkullim prej 357 milionë eurove

“Noa Energy Trade” është licencuar nga ZRrE më datë 02.12.2021, vetëm pak muaj pasi ishte regjistruar si biznes në Agjencinë për Regjistrimin e Bizneseve në Kosovë (ARBK).

Qysh në vitin e parë të punës, më 2022, sipas të dhënave që kjo kompani ka raportuar në Ministrinë e Financave, përkatësisht në Këshillin Kosovar për Raportim Financiar, realizoi qarkullim vjetor prej 54 milionë eurove. Në dy vitet pasuese, qarkullimi u trefishua, më 2023 shkoi në rreth 142 milionë euro, kurse më 2024 – në 161 milionë euro. Të dhënat për vitin 2024, janë siguruar nga platforma Data4x.

Në Shqipëri, “Noa Energy Trade” funksionon si kompani që merret me tregtim të energjisë elektrike që nga viti 2014. Është e njohur për kontrata me Korporatën Elektro-Energjetike Shqiptare (KESH).

Përfaqësues i autorizuar për Kosovë është Gentian Sula, një biznesmen nga Shqipëria, i njohur më shumë si drejtues i një kompanie të sigurimeve në Shqipëri. Nga kompania nuk janë përgjigjur rreth përvojës në tregtim me energji elektrike dhe angazhimin në sektorin e energjisë në Kosovë.

"Monopoli" i NOA-s trashi çmimin e importit

Gjatë vitit 2024, Kosova u përball me çmime enorme sa i përket importit të energjisë elektrike. Sipas vlerësimeve të ZRrE-së, Kosova në vitin 2024 importoi rrymë me një çmim mesatar prej 181.34 euro për megavat/orë, dyfish më shumë se parashikimi prej 97.79 euro për megavat/orë. Sipas ZRrE-së, kjo është një nga arsyet kryesore për miratimin e tarifave të reja, për 16.1 përqind me të larta për këtë vit.

Në këtë mesatare ndikuan sidomos kostot për transport të energjisë përmes rrugëve tregtare. Si kurrë më parë, pati rritje të kostove për transport të energjisë për 907 për qind në vitin 2024, krahasuar me vitin 2023. Nga rreth 1 milion euro, vetëm për transport të energjisë shkuan rreth 10 milionë euro.

NOA's monopoly "thickened" electricity import prices in 2024

Kjo “anomali” e rrallë në historikun e blerjeve të energjisë elektrike nga KESCO, ku transporti i energjisë në raste rezulton shumëfish më i shtrenjtë se vetë blerja e rrymës, është konstatuar edhe në dokumentet publike që iu kanë dorëzuar Zyrës së Rregullatorit të Energjisë (ZRrE).

Kjo rritje për 907 për qind në kostot e transportit të energjisë më 2024, ka prodhuar dy shpjegime, njërin nga KESCO dhe tjetrin nga ZRrE. Të dyja elaborimet janë pothuajse në “linja të njëjta”.

Sipas KESCO-s, rritja erdhi pasi kapacitetet ndërkufitare të transmisionit ishin të kufizuara gjatë vitit të kaluar, duke iu referuar bllokadës së linjave nga Serbia, dhe një kufizimi të dukshëm nga Shqipëria, pas funksionalizimit të bursës mes Kosovës dhe Shqipërisë, ALPEX.

Sipas të dhënave të ZRrE-së, KESCO bleu energji nga ALPEX më 2024 vetëm 359 megavatë për orë, apo energji në vlerë prej 47 mijë e 993 euro.

Por, ekspertët e energjisë me të cilët ka biseduar Buletini Ekonomik, japin edhe një version tjetër. Ata thonë se këto situata i shfrytëzojnë mirë tregtarët e energjisë, sidomos në rastin e Kosovës, ku 90 për qind e importit është i varur nga një kompani e vetme.

Njohësi i fushës së energjisë, Adhurim Haxhimusa, i sheh dy probleme kryesore tek importi i energjisë elektrike gjatë vitit 2024.

“Është shqetësues fakti që vetëm një kompani, ose 90 për qind e importit, e tregtisë, realizohet vetëm përmes një kompanie. Tregu i lirë ose tregu i liberalizuar bëhet me qëllim që ma shumë kompani me hy në treg edhe me konkuru edhe me ofru çmime ma të ulëta, sepse nëpërmes konkurrencës ofrohen çmime më të ulta”.

Edhe nëse ekziston me të vërtetë vetëm një kompani e cila e ofron këtë punë, Haxhimusa shton se ajo ka një lloj fuqie monopoli, të cilën “ajo mundet me e keqpërdor”.

“Hulumtimet empirike tregojnë që kompanitë që janë veç vet në treg, ato e keqpërdorin pozitën e monopolit edhe ofrojnë edhe çmime më të larta. Prandaj edhe nëse ti ofron ankand, edhe veç një kompani konkurron aty, ajo çdo herë e vendosë çmimin më të lartin me të cilin e maksimizon fitimin”.

Problemi tjetër këtu sipas Haxhimusës, është fakti se pse KESCO nuk ka blerë energji elektrike direkt në bursë, por këtë e ka bërë me “ndërmjetësim” nga një kompani e tretë.

"Any company can register on the stock exchange and buy electricity," says Haxhimusa, who is well-versed in the functioning of international exchanges for trading electricity.

The Economic Bulletin has also spoken with other energy experts, who have highlighted another problem when there is a monopoly, as is the case with imports in 2024.

"There are situations where large traders 'rent' international lines for a certain period of time. Imports from those lines can only go through them for a certain period of time. These are the cases where traders apply high prices for energy transport ," said one of the experts on condition of anonymity. /Economic Bulletin