Historia sekrete që qëndron pas makinës së parë në historinë njerëzore

11 Dhjetor 2021, 17:44, Kuriozitete CNA

Në listën e saj prej 10 shpikjeve që ndryshojnë botën, Biblioteka e Kongresit të Shteteve të Bashkuara, Carla Hayden, e renditi automobilin në vendin e gjashtë (përmes National Geographic).

Është interesante që lexuesit e Scientific American nga më shumë se 100 vjet më parë e vlerësuan mrekullinë mekanike në mënyrë të ngjashme. Më shumë se çdo gjë tjetër, këto dëshmojnë për natyrën që ndryshon lojën e makinës, një shpikje që është bërë aq integrale në jetën e përditshme sa që shumëkush ndoshta do të kishte vështirësi të imagjinonte se si do të ishte bota moderne pa të. Njerëzit mbështeten në të për të udhëtuar, duke mbuluar distanca që përndryshe do të ishin joefikase apo edhe të pamundura në këmbë. Shumë mallra dhe shërbime varen nga teknologjia e automobilave për të arritur në vende të largëta në mënyrë të sigurt dhe në kohë.

Thënë kështu, rruga drejt zhvillimit dhe prodhimit masiv të makinës nuk ishte pa gunga, gropa dhe pengesa. Ashtu si risitë e panumërta teknologjike gjatë shekujve të fundit, automobili sigurisht nuk ka lindur nga gjenialiteti i një personi të vetëm. Në vend të kësaj, ai u ndërtua mbi idetë e njerëzve që punonin në mënyrë të pavarur, të cilët të gjithë duhej të punonin me kufizimet e kohës së tyre. Këtu janë disa nga momentet më të rëndësishme në krijimin e makinës së parë në botë.

Ideja e automobilit modern mund të mos duket aq mbresëlënëse apo novator tani. Në fund të fundit, makina të formave, madhësive dhe ngjyrave të ndryshme shihen në rrugët kryesore çdo ditë dhe trafiku që rezulton është kthyer në një dhimbje të vazhdueshme në anën e çdo qyteti. Megjithatë, ishte një kohë kur makinat e sotme mezi formoheshin në fantazitë kolektive të shoqërisë ? dhe paraardhësit e tyre jetonin vetëm në libra skicash, tregime dhe shkarravitje.

Ndoshta shembulli më i hershëm i një makine funksionale të verifikuar me avull ishte ai që misionari dhe astronomi jezuit Ferdinand Verbiest krijoi në 1672 (nëpërmjet Jalopnik). Ai madje shkroi për krijimin e tij në librin e tij “Astronomia Europea”, i cili shërben si një regjistrim përshkrues i kësaj shpikjeje pioniere. Kishte vetëm një kapje: Verbiest nuk e ndërtoi atë që njerëzit të hipnin në të vërtetë, pasi ishte thjesht një lodër që synonte të ndihmonte një monark të shpëtonte nga mërzia e tij.

Verbiest punoi në gjykatat e perandorit kinez K’ang Hsi në mesin e shekullit të 17-të (nëpërmjet Universitetit Fairfield). Sipas World Atlas, Verbiest fillimisht u zhvendos në Kinë për të përmbushur detyrat e tij fetare, por përfundimisht i shërbeu perandorit si astronomi i tij. Detyrat e Verbiest kryesisht përfshinin zhvillimin e instrumenteve dhe kalendarëve astronomikë. Megjithatë, krijimtaria dhe imagjinata e tij e ndihmuan gjithashtu të ndërtonte atë që do të bëhej një moment historik në historinë e makinave: një karrocë me pesë rrota, 2 këmbë të gjatë, vetëlëvizëse.

Siç shpjegohet nga Jalopnik, karroca e Verbiest kishte një gjenerator avulli në formë topi (bojler) që ishte projektuar për të hedhur avull drejt fletëve të rrotave të tij të pasme. Kur uji nxehej në enë, avulli i nxjerrë nga gryka e tij e shtyu në mënyrë efektive karrocën nëpërmjet një sistemi marshesh, duke e bërë atë makinën vetëlëvizëse më të hershme të regjistruar në botë. Ndonëse sigurisht që nuk ishte projektuar duke pasur parasysh mundësinë e mbajtjes së pasagjerëve, nuk është më pak e rëndësishme të përcaktohet se koncepti i automjeteve vetëlëvizëse ishte vërtet i realizueshëm.

Kur u pyetën për shpikësin e automobilit të parë “të vërtetë”, shumë do të kishin gjasa të tregonin inxhinierin ushtarak francez Nicolas-Joseph Cugnot dhe “shpirtin e tij me avull”. Cugnot projektoi dhe ndërtoi këtë “automobil pothuajse të përdorshëm” në 1769, dhe madje ndërtoi një të dytë dy vjet më vonë (nëpërmjet Jalopnik).

Ajo që i dalloi përpjekjet e Cugnot nga shpikësit e mëparshëm ishte fakti se përpjekjet e mëparshme u fokusuan në përdorimin e pistonëve me avull. Cugnot, nga ana tjetër, i bëri gjërat një hap më tej duke inkorporuar një arpion në mekanizëm, duke i mundësuar pistonit të gjenerojë fuqi të mjaftueshme rrotulluese për të shtyrë automjetin, sipas MotorBiscuit. Kjo ishte e nevojshme, pasi Cugnot projektoi karrocën e tij me avull për të lëvizur armët dhe furnizimet ushtarake nga një vend në tjetrin nëpërmjet tokës. Çuditërisht, kjo e bëri avullin e Cugnot-it të thahej tepër i rëndë (rreth 2.5 ton) dhe jashtëzakonisht i ngadaltë. Duke arritur vetëm një shpejtësi mesatare prej afërsisht 2.25 mph, supozohet se duhej të bënte një pushim pas 20 minutash funksionimi, në mënyrë që të gjeneronte avull të mjaftueshëm për të lëvizur veten për një raund tjetër (për Live Science).

Është interesante se mrekullia mekanike e Cugnot, e cila nuk ishte krijuar absolutisht për pasagjerët, përjetësoi emrin e shpikësit në një mënyrë të ndryshme (dhe mjaft të turpshme). Në 1771, Cugnot goditi aksidentalisht një mur guri, pjesërisht për shkak të shpërndarjes joefikase të peshës së rëndë të makinës. Kur Cugnot humbi fondet për projektet e mëvonshme për shkak të humbjes së klientëve të tij, zhvillimi i automjeteve të tij motorike u ndal shumë (nëpërmjet Muzeut Automobilistik të San Diegos).

Më 24 dhjetor 1801, inxhinieri dhe shpikësi anglez Richard Trevithick përdori një lokomotivë rrugore me avull, duke transportuar shtatë pasagjerë të tjerë (nëpërmjet History). Shpikjes së Trevithick iu dha pseudonimi disi ogurzi “Djalli i fryrë”, por kjo nuk i pengoi miqtë e tij të hipnin në bord. Kjo ishte me fat, duke pasur parasysh se si përpjekjet e Trevithick për transportin me avull do të përfundonin duke ndikuar shumë në zhvillimin e makinave të sotme.

Sipas The Brooklands Society, Trevithick dhe shtatë të njohurit e tij hipën me lokomotivën e tij me avull deri në një kodër për disa qindra metra. Mjerisht, makina e Trevithick u dëmtua përtej riparimit në një aksident të frikshëm, kur papritmas i vuri flakën kazanit të saj ndërsa shpikësi dhe miqtë e tij po festonin testin e tyre të suksesshëm. Megjithatë, Trevithick ishte i patrembur – dhe dy vjet më vonë, ai ndërtoi një karrocë tjetër në karrocat e Felton në Londër.

E ashtuquajtura “London Steam Carriage” u bë jo vetëm mjeti i parë rrugor i transportit të pasagjerëve me energji vetë-funksionale në botë, por edhe automjeti i parë me energji elektrike që udhëtonte nëpër rrugët e Londrës (nëpërmjet London kujton). Megjithë suksesin e saj, megjithatë, puna në Londrën Steam Carriage përfundimisht u ndërpre për dy arsye: Ishte thjesht shumë e shtrenjtë për t’u bërë një opsion i mundshëm transporti dhe kërkonte shumë përpjekje për të funksionuar. Ose, siç thoshte Shoqëria Brooklands, “kishte nevojë për dy burra dhe një thes me qymyr për të bërë atë që mund të bënte një automjet me kalë me një njeri dhe një thes me bar”./ /the-secret-history-of-the-first-car-/ Përkthyer dhe përshtatur: S.K-CNA.al