web counter
LEXO PA REKLAMA!

SHKARKO APP

App Store
Google Play

E fundit!

x

Faqja e specializuar për tërmetet: Lëkundjet në Shqipëri goditën zonën me rrezik më të lartë në Ballkan

27 Nëntor 2019, 20:12, Politikë CNA

Deri më sot, rreth 34 njerëz kanë vdekur dhe 650 janë plagosur, dhe shumë të tjerë janë të humbur në ndërtesat e betonit të shembura në rrafshinat bregdetare që rrethojnë epiqendrën. Tërmeti ka të ngjarë të ketë një ?të çarë të padukshme? që nuk arrin sipërfaqen e Tokës, por megjithatë ishte identifikuar më parë nga gjeologët.

Mund të ishte dhe më keq

Më 26 korrik 1963, rreth 165 km në lindje të lëkundjes së 26 Nëntorit 2019 me magnitudë 6.4 në Shqipëri, një tërmet me magnitudë 6.1 goditi Shkupin, kryeqytetin e Maqedonisë së Veriut duke shkatërruar 80% të qytetit, duke vrarë mbi 1.070 njerëz, duke plagosur 3.000-4,000 të tjerë dhe duke lënë më shumë se 200,000 njerëz të pastrehë. Duket se tërmeti i 26 Nëntorit 2019, edhe pse 5 herë më i madh se ngjarja e Shkupit, bëri shumë më pak dëme, mbase sepse goditi më shumë se 35 km larg 375,000 banorëve që jetojnë në kryeqytetin shqiptar të Tiranës.

Goditjet parapritëse të menjëhershme dhe ato pasuese më të largëta

Tërmeti me magnitudë 6.4 u parapri gjatë 6 orëve të mëparshme nga katër goditje me magnitudë 3 në zonën e epiqendrës, më e madhja e të cilave ishte me magnitudë 4.4, duke goditur 1 orë para lëkundjes kryesore. Ndërsa është e pazakontë, ky lloj aktiviteti nuk e bën më të lehtë parashikimin e tërmetit, sepse goditjet paraprake nuk shfaqin ndonjë veçori që do t?i dallonte ato nga goditjet tipike.

Ndoshta disi më befasuese, ishte një shpërthim sizmiciteti 230 km (140 mi) në veri-perëndim të tërmetit shqiptar rreth 6 orë më vonë pranë qytetit të Mostarit në Bosnjë dhe Hercegovinë, me një goditje kulmore me magnitudë 5.4. Kjo mund të jetë një rastësi, por nëse këto dy ngjarje të largëta lidhen me të vërtetë, duhet të jetë nga shtypjet e bëra nga valët sizmike të tërmetit me magnitudë 6.4, të cilat shpërndahen brenda disa minutave.

Një histori e gjatë tërmetesh të mëdha

Rreziku i lartë nga tërmeti në Shqipërinë bregdetare buron nga ngjeshja tektonike e kores së tokës që shtrihet nga Kroacia në jug deri në Greqi. Shtypja është e dukshme në tkurrjen e sipërfaqes së Tokës të matur me GPS, dhe nga historia e gjatë e tërmeteve të mëdhenj në rajon. Në fakt, Ballkani i Jugut është sizmikisht më aktiv se Italia.

Fajtori i mundshëm janë ?çarjet e padukshme?

Tkurrja ka prodhuar një seri çarjesh, vetëm disa prej të cilave dalin në sipërfaqe. Ato që nuk e çajnë sipërfaqen e Tokës, në vend të kësaj palosin shtresat mbivendosëse. Ishujt bregdetarë të Kroacisë janë një shembull i këtyre palosjeve dhe një nga këto palosje shtrihet në epiqendrën e tërmetit të 26 nëntorit 2019.

Lëkundje të amplifikuara në pllajat bregdetare

Lëkundja e prodhuar nga tërmeti me magnitudë 6.4 u përforcua pothuajse me siguri në pellgjet e dobëta, të pakonsoliduara dhe grykëderdhjet bregdetare që rrethojnë epiqendrën. Modeli STAMP i Temblorit tregon faktorët e amplifikimit prej 4-5 mbi lëkundjet që u përjetuan në vendet e shtratit, si në vetë epiqendrën. Përbërësit e tokës së dobët janë fushat bregdetare të ngopura me ujë, të cilat janë të ndjeshme ndaj lëngëzimit. Këtu toka kthehet në rërë thithëse, duke bërë që ndërtesat të fundosen ose të mënjanohen.

Goditjet e rërës dhe shpërthimet e ujit artezian shpesh shoqërojnë lëkundjet në rajone të tilla, duke përkeqësuar dëmet. Padyshim, forcat e urgjencës, gjeologët dhe sizmologët do të mësojnë më shumë rreth këtij tërmeti në ditët në vijim. Por ajo që mund të themi tani është se rreziku nuk ishte i paparashikuar./ Tema





Lajmet e fundit nga