E fundit!

09:13 Aktualitet

“Me FB fals, por origjinal”/ Rama thumbon Qorin, Lapajn dhe Shehajn

Kryeministri Edi Rama ka ironizuar njerëzit e infiltruar t...

Ktunaxa, gjuha që flitet nga vetëm 12 njerëz

10 Nëntor 2014, 23:00, Kuriozitete CNA

Çdo 14 ditë, një gjuhë vdes, dhe për pasojë, edhe një kulturë, duke qenë se gjuha është shprehje e identitetit dhe reflektim i kulturës së një populli. Në botë ekzistojnë edhe gjuhë që fliten nga një numër shumë i vogël njerëzish, dhe ky është një nga faktorët kryesorë që çojnë në rrudhje, deri në zhdukjen e tyre. Por ka edhe komunitete që kërkojnë ndihmën e teknologjisë për të bërë të mundur mbijetesën e gjuhës së tyre dhe më pas transmetimin e saj në brezat e ardhshëm, gjë që mundëson edhe jetëgjatësinë e një gjuhe. I tillë është komuniteti i gjuhës Ktunaxa, e cila është e folur nga një fis i vogël i banorëve vendas të Amerikës Veriperëndimore, por si ky komunitet i vogël, që rrezikojnë të zhduken bashkë me gjuhën e tyre, ekzistojnë edhe shumë e shumë të tjerë?

Ktunaxa është një gjuhë shumë e lashtë, pa lidhje birësie apo mëmësie me gjuhët e tjera, e cila çdo ditë është duke luftuar përballë rrezikut të zhdukjes në epokën tonë ekstremisht globaliste. Ajo flitet sot vetëm nga disa vendas të mbetur prej fiseve indigjene të Amerikës Veriperëndimore, por në fakt është e shtrirë në disa zona si Montana, Idaho apo British Columbia. Një regjistrim i realizuar në vitin 1990 tregonte për rreth 400 folës të gjuhës Ktunaxa, por ata dymbëdhjetë që ruajnë strukturat origjinare të gjuhës dhe fjalorin e saj të paprekur apo të pandikuar, i përkasin kryesish brezit të vjetër. Dhe askush tjetër në botë nuk është në gjendje ta flasë atë gjuhë përveç këtyre të dymbëdhjetëve. Duke pasur parasysh numrin shumë të vogël të folësve të lindur të kësaj gjuhe, ekziston rreziku se, ashtu siç ndodhi me gjuhën Kamassino (e cila flitej deri 30 vjet më parë vetëm në Rusi, në malet Urale), por edhe shumë të tjera, kjo gjuhë do të shuhet me vdekjen e folësit të fundit, duke qenë se folësit aktivë janë pothuajse të gjithë të moshuar. Për të shmangur këtë, disa anëtarë të komunitetit, ata më të rinjtë dhe që kanë më tepër akses me arritjet më të fundit të shkencës, kanë vendosur të përdorin teknologjinë për të luftuar këtë rrezik. Ata kanë shkarkuar në internet, lojëra interaktive për fëmijë dhe materiale të tjera të transkriptuara, duke e bërë më të këndshme për këdo që dëshiron të mësojnë Ktunaxa. Gjithashtu, të rinjtë e këtij komuniteti kanë krijuar edhe programe online për të rriturit të cilët duan të rimësojnë gjuhën e tyre duke iu larguar sa është e mundur rrezikut të harresës.