The gut-brain axis: How it works, and what is its connection to mental health

2023-01-03 10:37:00, Shëndeti CNA

Whether it's a nervous feeling in the stomach before an important presentation or a "butterfly in the stomach" when you see the person you love, many people are aware of the strong connection between the gut and the brain.

But the gut-brain axis is a real phenomenon, describing a two-way communication between the central nervous system (CNS) and the enteric nervous system (ENS). Through several different methods of two-way communication, scientists are still trying to figure out how exactly this axis works.

Ne kemi zbërthyer disa nga mekanizmat e mundshëm që fshihen pas aksit zorrë-tru dhe pasojat e tyre për shëndetin mendor. Grejs Derosha, dietologe nga Çikago, SHBA, dhe zëdhënëse e Akademinë Kombëtare të të Ushqyerit dhe Dietologjisë, thotë se boshti zorrë-tru është një komunikim i dyanshëm që ndodh midis traktit gastrointestinal dhe sistemit nervor qendror.

The gut-brain axis: How it works, and what is its connection to mental health

“Ai lidh qendrat emocionale dhe njohëse të trurit me funksionet e zorrëve. Një trakt gastrointestinal i trazuar mund të dërgojë sinjale në tru, ashtu si një tru i trazuar mund të dërgojë sinjale në zorrë”- thotë ajo. Ky komunikim zorrë-tru ndodh përmes një rrjeti të sofistikuar me rrugë të shumta.

Xhejn Foster, profesoreshë e psikiatrisë në Universitetin Jugperëndimor në Teksas, thotë se një lojtar kyç brenda këtij sistemi komunikimi është trakti gastrointestinal, shtëpia e triliona mikrobeve. Dieta e një personi ka një ndikim shumë të rëndësishëm në këto mikrobe.

Për shembull fibrat që konsumojmë, fermentohen nga bakteret e zorrëve, të cilat prodhojnë metabolitë të quajtur acide yndyrore me zinxhir të shkurtër. Këto përfshijnë butiratin, propionatin dhe acetatin. Sipas një studimi të vitit 2020, i botuar në revistën “Molecular and Cellular Neurosciences”, acidet yndyrore me qark të shkurtër kanë fuqinë të kalojnë barrierën gjaku-tru, ku mund të ndikojnë mbi strukturën dhe funksionin e trurit.
“Sistemi imunitar është pjesë e boshtit zorrë-tru dhe një kaskadë e rëndësishme sinjalizuese nga mikrobet në tru”- thekson Foster. Një çekuilibër në bakteret e zorrëve - i njohur si disbioza - e bën të depërtueshme barrierën midis zorrëve dhe qarkullimit të gjakut. Kjo mund të lejojë hyrjen e baktereve “e këqija” në qarkullimin e gjakut, duke shkaktuar potencialisht inflamacion.

Një përmbledhje e vitit 2020, e botuar në revistën “Frontiers in Immunology”, sugjeron se disbioza e ndryshon pengesën gjak-tru, duke kontribuar në inflamacionin e materies së trurit. Rrugët inflamatore janë të lidhur me gjendjet neuroinflamatore, përfshirë sklerozën e shumëfishtë, sëmundjet e Alzheimerit dhe Parkinsonit, si dhe me ankthin dhe çrregullimet e ngjashme me depresionin.

Zorrët e njeriut përmbajnë rreth 500 milionë neurone, të cilat janë të lidhura me trurin përmes nervave. Nervi vagus është një nga nervat më të mëdhenj. Ai lidh traktin gastrointestinal me sistemin nervor dhe luan shumë role të rëndësishme në trup. Për shembull, stresi psikologjik mund të ketë një efekt veçanërisht të dëmshëm në Nervin Vagus, zbuloi një studim i vitit 2014.

Po ashtu zorrët dhe truri komunikojnë përmes kimikateve të quajtur neurotransmetues. Disa nga këta neurotransmetues prodhohen në tru, dhe janë të përfshirë në rregullimin e emocioneve, humorit dhe përgjigjes “lufto ose ik”. Gjithashtu ato mund të prodhohen në zorrë, duke ndikuar në aspektet e tretjes.

Një studim i vitit 2016 botuar në “Journal of Cellular Physiology” zbuloi se neurotransmetuesit duke përfshirë norepinefrinën, epinefrinën, dopaminën dhe serotoninën janë në gjendje të rregullojnë dhe kontrollojnë rrjedhën e gjakut dhe të ndikojnë në lëvizjet e zorrëve, përthithjen e lëndëve ushqyese dhe përbërjen e mikrobiomës.

The gut-brain axis: How it works, and what is its connection to mental health

Diversiteti dhe ekuilibri janë shenja dalluese të një mikrobiome të shëndetshme të zorrëve. Studimet sugjerojnë se mund të ekzistojë një lidhje midis llojeve të mikroorganizmave në zorrën e një personi dhe shëndetit të tyre mendor.

“Mikrobioma e një personi me një problem të shëndetit mendor, është e ndryshme nga ajo e një personi të shëndetshëm. Sëmundja e Alzheimerit dhe ajo Parkinsonit janë gjithashtu të lidhura me një profil të ndryshëm të mikrobeve në zorrë”- thotë Foster.

Një përmbledhje studimesh në vitin 2021, botuar në revistën “Pharmacological Research”, arriti në përfundimin se shëndeti i dobët i zorrëve mund të kontribuojë në fillimin dhe përparimin e kushteve të shëndetit mendor, përfshirë depresionin dhe ankthin. Tek pacientët që vuanin nga çrregullimi depresiv, u rritën nivelet e enterobaktereve dhe alistipes (bakteret e këqija), ndërsa u ul niveli i fekalibakterium (bakteret e mira).

Po ashtu studiuesit zbuluan se kishte më pak diversitet tek bakteret e zorrëve tek pacientët me çrregullime mendore, si dhe një rënie të numrit të baktereve që prodhonin acide yndyrore me qark të shkurtër. Por sërish nuk është ende e qartë nëse ndryshimet në bakteret e zorrëve ndikojnë tek çrregullimet e humorit ose anasjelltas.

Sipas një meta-analize të vitit 2016 të botuar në revistën ”PLos One”, probiotikët, bakteret e dobishme që gjenden në ushqimet e fermentuara dhe suplementet distike, mund të garantojnë shëndetin gastrointestinal. Një fushë e re premtuese, e njohur si psikobiotika po shqyrton rolin që mund të luajnë probiotikët në zbutjen e simptomave të shëndetit mendor.

Megjithatë, nevojiten kërkime të mëtejshme. Provat e reja identifikojnë një lidhje midis mikrobiomës së zorrëve dhe performancës së aftësive njohëse. Një studim i vitit 2017, i botuar në ”Journal of the International Neuropsychological Society”, gjeti një lidhje midis përbërjes së mikrobiomës së zorrëve dhe aftësive njohëse tek të moshuarit.

Individuals with lower levels of Bacteroidetes and Proteobacteria, as well as higher levels of Firmicutes and Verrucomibrobia, performed significantly better on tests related to attention, learning and memory.

Translated by CNA.al