Rama interview for "The Jerusalem Post": Anti-Semitism begins with Jews, but threatens all of humanity

2026-02-01 19:38:00, Politikë CNA

Prime Minister Edi Rama gave an interview to the Israeli newspaper "The Jerusalem Post" during his visit to Israel last week.

During the interview and international conference on anti-Semitism "Generation Truth" in Israel, Rama emphasized that anti-Semitism is not just hatred of Jews but an attack on all of humanity.

The head of government also spoke to the Israeli newspaper about the severance and restoration of relations between Albania and Israel.

He also spoke, among other things, about how Albania sheltered Jews during the Holocaust and about the war in Gaza.

The full article from "The Jerusalem Post":

On stage in Jerusalem last week, Albanian Prime Minister Edi Rama chose his words carefully and drew from Jewish tradition.

"The Talmud teaches that whoever saves a single life, it is as if he has saved the entire world," he said at the "Generation Truth" international conference on anti-Semitism organized by the Ministry of Diaspora Affairs and Combating Anti-Semitism.

The meeting, held in Jerusalem for the second consecutive year, coinciding with International Holocaust Remembrance Day, brought international leaders and Jewish community figures to Israel to discuss the global rise of anti-Semitism.

"Anti-Semitism is not simply hatred against Jews, but an attack on the very moral architecture of humanity ," Rama said.

A few hours later, in an interview with "The Jerusalem Post," he explained the meaning of his words.

"It's about humanity. History shows that it begins with the Jews, but it doesn't end with the Jews ," he said.

Rama’s warning, which is part historical instinct and part political judgment, lies at the heart of his relationship with Israel. His view of Jerusalem is not the average diplomatic view. It came from a world where he grew up learning to hate the Jewish state. Rama’s personal story begins in a communist Albania isolated from the world, where paranoia was state policy and where few friends were to be found on either side of the Iron Curtain.

“Ever since I was a child, I was obsessed with Jerusalem. We lived in a completely isolated country and we were taught that we had to prepare for the ‘big war,’ because ‘they’ were coming for us. ‘They’ were the American imperialists, the Soviet social-imperialists and the Israeli Zionists,” Rama told The Jerusalem Post.

Jerusalemi mbërriti nëpërmjet dy kanaleve, tha Rama. Njëri ishte versioni i miratuar nga shteti: ai i nxënësve të shkollës që lexonin gazetën e Partisë Komuniste në mëngjes, me raporte rreth "sa keq ushtria sioniste vret, plagos ose zhvendos palestinezët".

Kanali tjetër ishte më privat dhe shumë më i ndaluar nën regjimin e Enver Hoxhës.

“Kanali tjetër i lidhjes sime ishte Bibla e gjyshes sime, e cila ishte një katolike shumë e zjarrtë. Bibla në atë kohë ishte e ndaluar, por ajo kishte një Bibël të vërtetë, dhe po kështu kishte edhe nëna ime. Pastaj, pas rënies së komunistëve, nuk munda të vija në Izrael, sepse nuk kishte udhëtim ajror ose detar. Por fillova të mësoja shumë më tepër rreth historisë së Jerusalemit dhe më në fund arrita të vija, dhe dashuria vetëm sa u rrit që atëherë", tha Rama.

Pas Luftës së Ftohtë, marrëdhëniet moderne midis Izraelit dhe Shqipërisë u rindërtuan. Marrëdhëniet u vendosën menjëherë pas themelimit të Izraelit, u ndërprenë për dekada dhe u rivendosën në fillim të viteve 1990. Më vonë u hapën ambasada në Tel Aviv dhe Tiranë, dhe bashkëpunimi u zgjerua në fusha të ndryshme si ekonomi, kulturë, bujqësi, kibernetikë dhe turizëm.

Në konferencën e Jerusalemit, Rama përsëriti historinë e kohës së luftës që është bërë kartëvizita morale e Shqipërisë: kodin e nderit të njohur si Besa dhe mënyrën se si vendi i tij i strehoi hebrenjtë gjatë Holokaustit.

“Kur ??Shqipëria u bë i vetmi vend në Evropë që nuk dorëzoi asnjë hebre gjatë Luftës së Dytë Botërore, popullsia hebraike u rrit gjatë luftës”, tha Rama.

Ai tha se Shqipëria i ka dhënë më shumë se 3,700 emra Yad Vashem të hebrenjve që shpëtoi gjatë Holokaustit. Gjatë Holokaustit, zyrtarët nazistë erdhën në Shqipëri me dy kërkesa: listat e hebrenjve dhe listat e arit, tha Rama në konferencë.

Përgjigja u dha përmes autoriteteve të Shqipërisë dhe më pas u përforcua nga katër udhëheqësit fetarë të vendit - figurat që vetë nazistët i trajtuan si arbitra moralë dhe u përpoqën t'i angazhonin për të zgjidhur këto "dy çështje", tha ai.

Por Shqipëria nuk u përkul dhe as nuk bëri pazar, tha Rama. Përgjigja e saj ishte “e thjeshtë dhe përfundimtare: ‘Mund të merrni arin e tyre; nuk mund të merrni hebrenjtë tanë’. Ari ishte i tyre për ta marrë; hebrenjtë ishin tanë për t’i mbrojtur. Dhe kjo nuk është një legjendë; kjo është një dokument.”

“Antisemitizmi po rishfaqet sërish hapur dhe pa turp, shpesh i maskuar si kritikë politike, ankth kulturor, ose edhe më keq, superioritet moral”, tha ai.

“Urrejtja nuk fillon me dhunë”, tha Rama. “Ajo fillon me gjuhë. Ajo fillon me indiferencë. Ajo fillon me justifikime.”

Replika të cilës ai i rikthehej vazhdimisht, dhe një që e zbuloi më vonë me Post, ishte këmbëngulja e tij se sapo të fillosh të tolerosh antisemitizmin, në fakt po hap një vrimë në strukturën që i mban shoqëritë të qëndrueshme.

“Është si të hapësh një vrimë, pastaj ajo bëhet gjithnjë e më e madhe me kalimin e kohës. Ose të kesh një ndërtesë pa dritare ose dyer për mbrojtje", i tha ai gazetës.

Rama foli edhe për masakrën e 7 tetorit dhe luftën dyvjeçare që pasoi. Lidhur me perceptimin se Izraeli ka dështuar në “luftën e marrëdhënieve me publikun” në Perëndim.

“Terrorizmi nuk është një perspektivë. Është thjesht një krim kundër njerëzimit. Pra, masakra e 7 tetorit nuk ishte rezistencë. Ishte vrasje masive", tha ai.

Rama i pranoi vuajtjet palestineze në Gaza si “reale” dhe “vërtet zemërthyes”, por tha se detyrimet morale në Perëndim e kishin ngatërruar të vërtetën për disa njerëz.

“Jetojmë në kohë të vështira të së vërtetës, sepse tani, opinionet po trajtohen si fakte dhe faktet po trajtohen si opinione. Është një rrëmujë. Për më tepër, bazuar në besnikëri, njerëzit zgjedhin opinione se 'kjo është e drejtë' dhe pastaj e konsiderojnë atë si fakt. Është çmenduri të turbullosh vijat morale ose të legjitimosh terrorin në emër të proporcionalitetit. Paqja nuk do të thotë dhe nuk mund të nënkuptojë neutralitet ndaj terrorit”, i tha ai gazetës.

Marrëdhënia e Shqipërisë me Izraelin nuk kufizohet vetëm në historinë ceremoniale, tha Rama për Post. Izraelitët mund ta ndiejnë këtë në terren, veçanërisht në një kohë kur hebrenjtë janë përballur me armiqësi në pjesë të Evropës, tha ai.

“Nuk pati asnjë grumbullim, nuk kishte asnjë shenjë në asnjë formë apo formë antisemitizmi ndaj numrit shumë të madh të turistëve hebrenj që vinin në Shqipëri”, shtoi ai, duke e krahasuar atë me vendet e tjera fqinje ku turistët hebrenj kishin vuajtur për shkak të luftës së Izraelit kundër Hamasit.

Pati momente më të lehta gjatë vizitës së Ramës. Kryetari i Knessetit, Amir Ohana, i dhuroi atij një palë këpucë të dizenjuara me porosi, me flamurin shqiptar të stampuar, në shenjë vlerësimi.

Rama interview for "The Jerusalem Post": Anti-Semitism begins with

Përveç kësaj, pati takime për të çuar përpara Dhomën e Tregtisë së Shqipërisë në Izrael dhe një konferencë për shtyp së bashku me Kryeministrin Benjamin Netanyahu. Rama gjithashtu mori duartrokitje në këmbë kur u ngjit në podiumin e Knessetit për t'u drejtuar deputetëve. Ai e shpjegoi atë afërsi në terma më të thjeshtë.

“Mendoj se është normale të jesh mik me Izraelin, por është një nder të konsiderohesh një mik kaq i ngushtë i Izraelit”, i tha ai gazetës Post.

I pyetur se çfarë do të ndodhë më pas midis dy vendeve, ai tha: “Shpresoj se do të kemi shumë gjëra të tjera të mira.”

Për Izraelin, vizita e Ramës ishte më shumë sesa thjesht një gjest diplomatik midis vendeve mike. Jerusalemi ka një aleat të vërtetë te kryeministri shqiptar, i cili mund të qëndrojë në skenë në kryeqytetin e përjetshëm të Izraelit dhe të citojë Talmudin.

But for Rama, the answer is clear and goes back to his fundamental idea about humanity: that if you let them start with the Jews, they will soon come against you. /CNA