Connect with Us

Trazirat në Kazakistan mund t’i sjellin telashe Vladimir Putinit

Blog

Trazirat në Kazakistan mund t’i sjellin telashe Vladimir Putinit

Publikuar

-

/
cna lajme blog

Nga Mary Dejevsky “The Spectator”

Trupat ruse kanë mbërritur ditët e fundit në Kazakistan, në një përpjekje të dëshpëruar për të ndalur valën e dhunës që ka përfshirë këtë vend. Mbërritja e tyre është zgjidhja e fundit për presidentin e vendit Kasim-Jomart Tokajev, ndërsa ai po përpiqet që të qëndrojë ende në pushtet.

Por ai nuk është udhëheqësi i vetëm i interesuar për të shuar trazirat që kanë shpërthyer ditët e fundit. Edhe presidenti rus Vladimir Putin do të shqetësohet jo pak nga domethënia që do të kenë ngjarjet në Kazakistan për udhëheqjen e tij.

Rritja e çmimit të karburantit ishte arsyeja kryesore që nxiti trazirat në Kazakistan. Por përhapja e shpejtë e tyre – nga perëndimi i vendit, pranë fushave të naftës, tek shumë qendra urbane – tregon se diçka shumë më thelbësore duhet të fajësohet për trazirat që mund të rrëzojnë regjimin e presidentit Tokajev.

E thënë troç:shumë kazakëve u është sosur durimi. Gjendja e jashtëzakonshme e shpallur nga Tokajev është shtrirë në vetëm disa zona në të gjithë vendin. Në qytetin më të madh të Kazakistanit dhe ish-kryeqytetin e tij, Almati, janë djegur ndërtesat qeveritare, dhe një numër i madh të rinjsh që hidhnin parulla anti-qeveritare janë përleshur me policinë.

Të paktën 18 persona janë vrarë deri tani, ndërsa qindra të tjerë janë plagosur. Protestat kanë shpërthyer edhe në kryeqytetin e ri Nur-Sulltan (ish Astana), dhe është rrëzuar të paktën një nga përmendoret e ish-presidentit dhe “udhëheqësit të kombit”, Nursulltan Nazarbajev.

Shpejtësia me të cilën janë përhapur këto protesta është befasuese, veçanërisht në një vend me një sipërfaqe shumë të madhe dhe pak të populluar. Almati, në juglindje të vendit, është shumë pranë qyteteve ku prodhohet naftë në Perëndim, ndërsa Nur-Sulltani ndodhet në qendër dhe më në veri.

Shpërthimi i trazirave në një zonë kaq të gjerë, sugjeron ose një planifikim serioz paraprak, ose një zemërim shumë të madh popullor që priti vetëm rastin për të shpërthyer. Pavarësisht nga përmasat e protestave, presidenti Tokajev nuk është një njeri shumë i prirur të bëjë lëshime.

Mbërritja e parashutistëve rusë erdhi pas një kërkese urgjente për ndihmë ushtarake që iu bë Organizatës së Traktatit të Sigurisë Kolektive të udhëhequr nga Rusia. Trupat nga ish-shtetet e tjera sovjetike mund t’i bashkohen së shpejti misionit, por në çfarë numri dhe në çfarë kushtesh nuk është ende e qartë.

Prania e tyre mund të nënkuptojë se me pëlqim apo me forcë, së shpejti do të rivendoset rendi. Më pas Kazakistani do të vazhdonte me kursin e tij disi të pakëndshëm të zhvillimit post-sovjetik dhe tranzicionit nga sundimi i gjatë autoritar i Nazarbajev, që e drejtoi Kazakistanin që nga viti 1990 dhe deri në daljen e tij në pension në vitin 2019.

Por nuk ka asnjë garanci për një përfundim paqësor të kësaj krize, apo se ajo që do të nisi në Kazakistan do të mbetet vetëm aty. Origjina e protestave të Vitit të Ri mund të jetë vërtet lokale, por mund të ketë pasoja gjeopolitike të mëdha.

Që nga shembja e Bashkimit Sovjetik 30 vjet më parë, shtetet e reja të pavarura të Azisë Qendrore kanë qenë përgjithësisht të qeta, duke ri-zbuluar kulturën dhe historinë e tyre. Kirgistani përbënte një përjashtim, duke përjetuar një sërë grushtesh shteti.

LEXO EDHE:  Psikologji/ Gjashtë arsyet kryesore, pse mund të mos pëlqeheni nga njerëzit

Por shtete e tjera të rajonit- madje edhe ato më autokratike, si Turkmenistani dhe Uzbekistani -arritën të menaxhojnë me qetësi kalimin nga udhëheqësit e tyre të epokës sovjetike në gjeneratën e ardhshme. Edhe Kazakistani ishte në përputhje me atë model.

Destabiliteti në Kazakistan, është një lajm veçanërisht i keq për Rusinë. Duke u përpjekur me dëshpërim të shmangë humbjen e ndikimit të saj në Ukrainë, Moska e ka marrë si të mirëqenë pasjen e një marrëdhënieje të mirë me Kazakistanin (që ka një pjesë të kufirit me Ukrainën).

Rusia vazhdon të përdorë bazën hapësinore të epokës sovjetike në Bajkonur për të lëshuar anijet kozmike dhe satelitët e saj,si dhe ndan me fqinjin e saj teknologjinë energjitike. Në rrafshin strategjik, ajo nuk ka luksin të humbasë atë që ka qenë një shtet-tampon me një sjellje të parashikueshme në kufirin e saj jugor me Azinë.

Trazirat në Kazakistan mund ta rrisin akoma më tepër ndikimin e Kinës. Rreziku i dhunës së mëtejshme në Afganistan, tani që janë tërhequr forcat perëndimore,vetëm sa e ndërlikon panoramën rajonale.

Kur ka pasur trazira në Azinë Qendrore gjatë 30 viteve të fundit -kaosi periodik në Kirgistan dhe mosmarrëveshje te ndryshme ndëretnike – Rusia është sjellë kryesisht me vetëpërmbajtje, edhe kur qeveritë i kanë kërkuar publikisht që të ndërhyjë.

Por duke pasur parasysh kufirin e gjatë dhe pakicën relativisht të madhe etnike ruse, trazirat në Kazakistan mund të jenë një çështje tjetër. Nuk është dhe aq e qartë nëse Moska do të mbetet sërish një spektatore,ndërkohë që fqinji i saj i madh po rrënohet si pasojë e një kombinimi të lëvizjeve politik edhe fetare,të cilat mund të depërtojnë shumë lehtë edhe në Rusi.

Dhe ndërsa shumica e shteteve në ish-bllokun lindor e kanë gjetur vendin e tyre në Evropë, jeta për ata që ishin dikur pjesë e Bashkimit Sovjetik ka qenë më e paqëndrueshme. Gjatë 3 viteve të fundit, Armenia ka përjetuar një revolucion “të kadifenjtë”; është rikthyer dhuna, është ndezur konflikti midis Armenisë dhe Azerbajxhanit mbi territorin e diskutueshëm të Nagorno-Karabakut.

Lufta po zien edhe në lindje të Ukrainës, ndërsa në Bjellorusi Alexander Lukashenko i është drejtuar dhunës, represionit dhe krizës artificiale të emigrantëve për të vazhduar të qëndrojë në pushtet. Secili prej këtyre konflikteve, është në mënyrën e vet është një pas-goditje nga kolapsi i papritur i Bashkimit Sovjetik.

Dhe mesa po shihet këto valë goditëse janë shtrirë tani edhe në Kazakistan. Në rastin më të mirë, fundi përfundimtar i epokës Nazarbayev,mund të sjellë një qeveri disi më të përgjegjshme, më pak të korruptuar, dhe që do t’i japë fund tranzicionin post-sovjetik.

Në rastin më të keq, kjo mund të çojë në zhytjen e gjithë rajonit në flakët e luftës etnike dhe fetare. Ose mund të nënkuptojë thjesht represionin e radhës, ashtu si në Bjellorusi, përpara se një spazmë e re të prodhojë një rend të ri.

Por vendndodhja gjeografike e Kazakistanit, midis Rusisë dhe Kinës, dhe Lindjes së Mesme dhe Azisë Jugore, bën që çdo pakënaqësi popullore që e kërcënon regjimin, ka të ngjarë të jetë më shumë se sa një vështirësi e vogël lokale. Ajo do të jehojë në të gjithë rajonin në tërësi.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Ja cilat do jenë 10 tendencat e teknologjisë për vitin 2022

Publikuar

-

Nga

Nga printimi 3D, tek makinat elektrike për të gjithë, nga super-privatësia deri tek ilaçet e personalizuara. Këtë vit do të maturohen shumë tendenca të reja, që janë kultivuar për një kohë të gjatë me investime të mëdha, të cilat kanë pësuar një përshpejtim të ndjeshëm gjatë pandemisë.

Do të ketë kudo përvoja të realitetit hibrid (real+virtual)

Kompanitë e mëdha të teknologjisë si Facebook, Google, Microsoft dhe Apple po përshpejtojnë ndërtimin e platformave të tyre virtuale dhe të realitetit të shtuar. Ato synojnë të ndërtojnë sisteme me browser-a gjithnjë e më natyrale për përdoruesit, por qëllimi është të përfshijnë zhvillues të palëve të treta për të krijuar lojëra, aplikacione dhe shërbime virtuale.

Parashikimet mbi këtë sektor janë shumë heterogjene:sektori i video-lojërave, puna në distancë, kujdesi për të moshuarit, veshjet dhe sektori i shitjes me pakicë në përgjithësi.

Makina elektrike për të gjithë (ose pothuajse)

Çmimi i baterive të makinave elektrike po bie, ndërsa po rritet efikasiteti i tyre. Ndërkohë po ndërtohen gjithnjë e më shumë pika karikimi të shpejta. Ka modele të reja, me një gamë më të gjerë çmimesh, madje edhe në rënie. Gjatë 12 muajve të këtij viti do të ketë një zgjerim të madh të tregut të makinave elektrike, sidomos në Evropë.

Vendimi i Bashkimit Evropian për të ndaluar prodhimin e makinave të reja me motor me naftë apo benzinë duke filluar nga viti 2035, ka detyruar shumë kompani të shpallin që tani plane agresive për transformimin e njësive të tyre prodhuese. Dhe ky vit, duket si një test i përgjithshëm i asaj që na pret në vitet në vijim.

Blerjet po bëhen gjithnjë e më shumë përmes rrjeteve sociale

Rivalët e gjigantit amerikan “Amazon” nuk janë eBay apo Alibaba. Përkundrazi, janë aplikacionet e rrjeteve sociale. Në fakt, numri i blerjeve që po bëhen në platforma të tilla si TikTok, Instagram dhe Telegram po rritet ndjeshëm. Kjo gjë po ndodh pjesërisht për shkak të peshës që kanë këshillat nga influencerat.

Por diferencën e bëjnë videot dhe fotot. Por edhe ardhja e një brezi të ri që sipas “Financial Times”, është rritur me telefonat celular, dhe që tani bën Pazar në mënyrë shumë komode duke kërkuar në rrjetet sociale sesa tek faqet dhe aplikacionet tradicionale. Kompanitë si TikTok po shtyhen gjithnjë e më shumë drejt një tendence tashmë të qartë.

Mes mirëqenies dhe kuantifikimit të vetes

Ky vit do të sjellë shtimin e mjeteve që matin parametrat e shëndetit tonë:nga orat inteligjente tek unazat, nga telefonat e lidhur me syzet, por edhe televizori, kompjuterat dhe tabletët, web-kamerat. Kjo është epoka e “Vetes së Kuantifikuar”, mundësia për të matur gjithçka që na ndodh gjatë ditës.

Jo çdo gjë do të ndodhë brenda një viti, por ndikimi për shembull tek kostot e mirëqenies dhe shërbimet shëndetësore publike, do të jetë shumë pozitiv, pasi parandalimi ndihmon për të kuruar më mirë dhe mbi të gjitha bën të sëmuremi më pak, duke i përqendruar burimet drejt fushave të tjera.



Super-privatësia

A do të jetë viti 2022 viti i super-privatësisë? “Apple” e ka shndërruar në një prioritet, duke e quajtur atë një “të drejtë universale të njeriut”. Evropa po angazhohet ta forcojë atë kudo, dhe jo vetëm tek tregtia elektronike. Konkurrenca dhe presioni nga entet rregullatore, do të bëjnë që prodhuesit e softuerëve, pajisjeve dhe shërbimeve, të krijojnë produkte më miqësore ndaj privatësisë në vend se ta përdorin informacionin si një strategji kundër konkurrencës.

LEXO EDHE:  Pse pneumonia e Covid-19 zgjat më shumë, dhe shkakton më tepër dëme sesa pneumonia tipike

LEXO EDHE:  Pandemia në Ballkanin Perëndimor po ndëshkon më shumë të rinjtë

Superpasiguri kibernetike

Një konstante gjatë dekadës së fundit, ka qenë rritja e vazhdueshme e kërcënimeve dhe sulmeve në rrjet. Por siguria kibernetike e përsosur është diçka e pamundur të arrihet:një mirazh i vërtetë. Prandaj sulmet e hakerave të sponsorizuara nga shtetet e ndryshme do të rriten.

Këtu kemi 2 vektorë negativë:nga njëra anë rritja e aktiviteteve online të njerëzve. Sa më shumë i populluar të jetë rrjeti, aq më shumë rritet edhe numri i atyre që mund të sulmohet nga njerëz keqdashës. Nga ana tjetër është kompleksiteti i softuerëve dhe sistemeve teknologjike të përdorura në internet, të cilat janë gjithnjë e më të vështira për t’u menaxhuar dhe dezinfektuar. E gjithë kjo çon në një pasiguri kibernetike të lartë.

Do ketë kudo automatizim

Gjatë këtij viti do vazhdojë zhvillimi i rrjetit 5G. Por nuk do të jetë i vetmi, pasi do zhvillohen më tej edhe pajisjet inteligjente për shtëpitë, fabrikat, zyrat dhe qytetet. Kompania ARM po përgatit një çip të ri me kosto të ulët që mund të përdoret kudo:për etiketat e veshjeve dhe paketimin e ushqimeve. Pasoja është se gjithçka kalon në internet, gjithçka analizohet nga sistemet e inteligjencës artificiale, dhe shumë funksione po bëhen inteligjente dhe automatizohen.

Gjithçka do të mësohet në internet

Covid-19 na ka bërë të kuptojmë se jemi ende të papërgatitur për mësimin në distancë. Por zgjidhje të reja janë në rrugë e sipër. Nëse gjatë vitit të kaluar u shtuan kurset e trajnimit online, këtë vit konkurrenca mes shkollës tradicionale do të kalojë në rrjet, dhe do të ketë një garë të fortë mbi kurset online. Protagonistët nuk do të jenë universitetet online, por aplikacionet e trajnimit si Coursera dhe Udemy dhe kurset e ofruara nga kompanitë e mëdha. Kështu Google lëshon certifikata falas për teknologjitë e tij, veçanërisht në sektorin e reklamave.

Ilaçe të reja të përshtatura për grupe të veçanta

Ilaçet do të trajtohen si kode softuerike:ato do të projektohen, studiohen dhe përshtaten për disa grupe njerëzish. Do të ketë teste të reja klinike, dhe të dhënat e mëdha do të luajnë një rol themelor për të kuptuar se si funksionojnë barnat e reja. Po ashtu përdorimi i Inteligjencës Artificiale do të përshpejtojë proceset e prodhimit, dhe dozimi i saktë i barnave do të bëhet lehtësisht më i arritshëm për të gjithë.

Mbërrin më në fund printimi 3D

Printimi 3D po përdoret normalisht në fabrika. Gjatë pandemisë aktuale, kjo teknologji ka ndihmuar në lehtësimin e presionit mbi zinxhirin ndërkombëtar të furnizimit që u ndërpre për shkak të bllokimeve. Ndërkohë, investimet e reja në këtë sektor do të kenë një efekt pozitiv në të gjithë tregun.

Tendencat e vitit 2022 janë të shumta, pasi në realitet ky treg është shumë jetik:llojet e materialeve të përdorshme po rriten, kostoja e pajisjeve elektroshtëpiake po ulet, procedurat thjeshtohen dhe ka projekte gjithnjë e më të mëdha dhe me kosto më të ulët.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Omicron ka potencialin ta ndalë pandeminë, por ky nuk është fundi i historisë

Publikuar

-

Nga

cna lajem blog

Nga Marco Evers “Der Spiegel”

Pas gati 2 vitesh pandemi globale, kjo mund të jetë e vështirë të imagjinohet. Por ato ekzistojnë vërtet:koronaviruse me të cilët njerëzit kanë bashkëjetuar mjaft mirë për dekada, apo edhe shekuj. Studiuesit janë njohur prej kohësh me llojet më beninje si OC43, 229E, NL63 dhe HKU1.

Ato shkaktojnë rrjedhje hundësh tek fëmijët, dhe infeksione kryesisht të padëmshme tek të rriturit. Kjo ngre disa pyetje interesante për të ardhmen:Në cilën pikë do të zbutet SARS-CoV-2 aktualisht i rrezikshëm, deri në pikën sa t’i bashkohet të “afërmve” të tij viralë?

Dhe në cilën pikë tranzicioni pandemik do të sjellë një situatë më të tolerueshme për njerëzit dhe ekonomitë, një situatë që ekspertët e etiketojnë si gjendje “endemike”? Ky term përshkruan një gjendje në të cilën virusi nuk përhapet më në valë agresive. Përkundrazi,ai është vazhdimisht i pranishëm por me prevalencë më të ulët.

Lajmi i mirë është se ne mund të mos jemi dhe aq larg nga kjo pikë. Hajo Zeb, profesor  i epidemiologjisë në Universitetin e Bremenit në Gjermani, thotë se “shpreson shumë” që ajo kohë të vijë brenda këtij viti. Por ekspertë të tjerë besojnë se kjo ka gjasa të ndodhë në vitin 2024.

Lajmi i dytë, disi zhgënjyes, është ky:Me shumë gjasa virusi do të jetë me ne përgjithmonë, ashtu si Covid-19. Zeb thotë se në një situatë endemike virusi nuk përbën më kërcënim për sistemin e kujdesit shëndetësor.

“Në rastin më të mirë, ne do të shohim më pas valë të sheshta të infeksionit me një numër më të ulët të përgjithshëm të rasteve, dhe më afër niveleve normale të shtrimeve në spital”-thotë ai. Zeb beson se do të ketë gjithmonë shpërthime lokale, të cilave autoritetet mund t’u kundërvihen duke ri-miratuar kërkesën për të mbajtur maska ​​​​në ambiente të mbyllura apo masa të tjera.

Por periudha e vdekjeve masive do të mbetet pas nesh. Ekzistojnë vetëm 2 rrugë që mund të na çojnë në një periudhë endemie:infektime masive, së bashku me sëmundjen dhe vdekjet që sjellin. Ose vaksinimi masiv. Duke pasur parasysh variantet e reja dhe shumë infektive të virusit si Omicron, një kombinim i këtyre dy rrugëve është rezultati më i mundshëm.

Të gjitha rrugët, çojnë në fund në rritjen e imunitetit bazë në popullatë. Kjo gjë kërkon një përqindje relativisht të lartë, por pasi të arrihet kjo, për patogjenin bëhet e vështirë të gjejë bujtës të pambrojtur. Në atë pikë, ai bëhet një prani konstante, por më pak alarmant për njerëzit.

Në një vend si Gjermania, ku shkalla e vaksinimit mbetet shumë e ulët, me rreth 80 për qind të të rriturve, do të duhet ende shumë kohë para se të arrijmë statusin endemik. Më pak se gjysma e të vaksinuarve kanë marrë dozën e tyre përforcuese. Në një intervistë të kohëve të fundit, Kristian Drosten, virologu kryesor i Gjermanisë, paralajmëroi:“Nëse e lëmë virusin të përhapet me shpejtësi tani, do të kemi shumë vdekje dhe mbingarkesë të njësive të kujdesit intensiv”.



LEXO EDHE:  Pse po nis të lëkundet presidenca e Xho Bajden?

LEXO EDHE:  Psikologji/ Gjashtë arsyet kryesore, pse mund të mos pëlqeheni nga njerëzit

Drosten shprehet i shqetësuar për përhapjen e madhe të Omicron. Por ai gjithashtu thotë se është e mundur që varianti të shkaktojë një progresion më të butë të sëmundjes sesa lloji Delta që është ende i përhapur në Gjermani. Omicron, thotë ai, ka potencialin të bëhet versioni i parë “post-pandemik” i virusit.

Edhe Zeb është i impresionuar nga përhapja e shpejtë e patogjenit. Ai thotë se Omicron ka të ngjarë që t’i japë fund zhvillimit gjenetik të virusit. Në fund të fundit, në horizont po shfaqet një skenar që është ende i mbushur me shumë pasiguri.

Omicron mund të shfrytëzojë boshllëqet e vaksinimit në Gjermani dhe meqë mbrojtja nga vaksinimi po zbehet gradualisht, për të infektuar shumë shpejt shumë më tepër njerëz, madje edhe ata që janë vaksinuar disa herë. Për skeptikët, ky variant i virusit mund të jetë ai që do të siguronte imunizimin e shumë njerëzve, por çmimi do të ishte shumë vdekje të tjera.

Drosten pret dy valë të tjera infektimesh në Angli – një tani, dhe një tjetër dimrin e ardhshëm. Popullsia atje ka arritur një imunitet bazë më të lartë pas vaksinimit apo nga infeksionet. Në Gjermani, mund të priten valë të tjera,në rast se debati në vend mbi vaksinimin e detyrueshëm nuk pasohet nga veprime konkrete.

Po ashtu është e mundur që të shfaqen edhe mutacion të tjera, të panjohura më parë. Sipas Zeb, prodhuesit e vaksinave do të vazhdojnë të jenë nën një presion të madh për të garantuar furnizime të mjaftueshme. “Unë e vë theksin tek nevoja për vaksinime të përsëritura, dhe kjo mund të vazhdojë për një kohë të gjatë”- shton ai.

Shumë ekspertë presin që një dozë përforcuese kundër Covid-19mund të bëhet pjesë e vaksinave vjetore në të ardhmen. Askush nuk duhet të mbajë shumë shpresa se SARS-CoV-2 do të largohet përfundimisht, siç bëri paraardhësi i tij SARS-CoV.

Ky i fundit vrau rreth 800 njerëz në të gjithë botën në vitet 2002-2003. Por virusi ishte aq vdekjeprurës për viktimat e tij, saqë nuk ishte në gjendje të gjente më strehues në një popullsi të alarmuar. Por SARS-CoV-2 ka aftësi shumë të ndryshme.

Njerëzit që mbartin virusin fillimisht nuk shfaqin simptoma, dhe janë bartës edhe pa dijeninë e tyre. Për më tepër, ai mund të fshihet dhe botën e kafshëve, nga ku do të jetë në gjendje t’i zërë pritë popullatës njerëzore në forma vazhdimisht në zhvillim.

Kështu, ky patogjen është zbuluar tek qentë, macet shtëpiake, majmunët, drerët, tigrat, luanët dhe disa lloje të tjera kafshësh. Në këto kushte shumë kopshte zoologjike kanë filluar që t’i vaksinojnë kafshët e tyre.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Kur u rrëzua çekiçi dhe drapëri

Publikuar

-

Nga

Nga David Satter “The Wall Street Journal”

Në mesnatën e 31 dhjetorit 1991, nga “Kulla e Shpëtimtarit” në Kremlin iu dëgjua zhurma e fishekzjarrëve që ndriçuan qiellin, duke shënuar fundin zyrtar të Bashkimit Sovjetik, shtetit totalitar që pretendonte se kishte krijuar Parajsën në Tokë.

Gjatë ekzistencës së tij 70-vjeçare, regjimi sovjetik vrau të paktën 20 milionë qytetarë të tij për arsye politike. Por ai kishte edhe cilësinë magjepsëse të një mirazhi. Qytetarët e saj u detyruan të ishin aktorë, duke luajtur rolin e banorëve të një utopie të re, në përputhje me parashikimet e pagabueshme të ideologjisë marksiste-leniniste.

Megjithatë, siç e tregoi historia, Bashkimi Sovjetik nuk ishte i pathyeshëm. Në vitin 1988, udhëheqësi sovjetik Mikail Gorbaçov lejoi hapësirë ​​për qarkullimin e informacionit dhe mendimit të lirë në shoqërinë sovjetike, duke krijuar një kontradiktë të madhe midis fjalës së lirë, dhe një sistemi të bazuar tek gënjeshtrat.

Kur Glasnost (hapja) nuk u shtyp, kjo çoi në kolapsin e sistemit. Tek e fundit, vetëm një realitet i rremë mund të justifikojë një pushtet aq totalitarist. Dy faktorë e nxitën Gorbaçovin të ndërmerrte reformat që vulosën fatin e Bashkimit Sovjetik.

I pari ishte lëvizja e disidencës, e cila ofronte një alternativë morale edhe në kushtet e totalitarizmit. I dyta ishte kundërshtimi i fortë i Perëndimit, pavarësisht nga gabimet dhe hezitimet.

Që të dy këta faktorë e sfiduan Bashkimin Sovjetik në nivelin e vlerave bazike. Disidentët ishin të rëndësishëm pasi këmbëngulnin se fjalët kishin domethënien e tyre. Regjimi sovjetik shpalli “të drejtat demokratike” të qytetarëve, por më pas përdori terrorin për t’u siguruar që qytetarët të mos i ushtronin kurrë ato.

Disidentët kërkuan që regjimi t’i merrte seriozisht ligjet e veta. Në gushtin e vitit 1975, Bashkimi Sovjetik nënshkroi Marrëveshjen e Helsinkit, e cila njihte ndarjen e Evropës në 2 blloqe kundërshtare në aspektin ideologjik, por që përmbante premtime për respektimin e të drejtave të njeriut dhe rrjedhën e lirë të informacionit.

Disidentët krijuan disa organizata, për të monitoruar sjelljen e regjimit në raport me këtë angazhim. Ato u bënë burimi më i mirë dhe shpesh i vetëm i informacionit për Perëndimin mbi shkeljen e premtimeve nga Moska.

Regjimi sovjetik reagoi me arrestime të shumta, por guximi i disidentëve për ta sfiduar regjimin, dhe gatishmëria e tyre për t’u përballur me dënimet e rënda në kampet e punës, u bënë shembull për të gjithë vendin. Bashkimi Sovjetik karakterizohej nga një censurë shumë më e madhe.

Gjithçka që botohej, transmetohej apo thuhej në një forum publik i nënshtrohej kontrollit të Partisë Komuniste, dhe duhej të afirmonte vlefshmërinë e marksizëm-leninizmit dhe udhëheqjen heroike të partisë komuniste.

Disidentët filluan që ta anashkalojnë censurën, duke shtypur veprat e ndaluara letrare dhe politike në 4 ose 5 kopje, dhe duke i qarkulluar ato fshehurazi. Autoritetet reaguan sërish me arrestime. Disidentët i bënë publike arrestimet, shpesh në revistën që botohej në fshehtësi “Chronicle of Current Events” (Kronikat e ngjarjeve aktuale), duke ushqyer një nën-kulturë që e refuzonte nënshtrimin, dhe që shumë shpejt përfshiu një pjesë të konsiderueshme të inteligjencës.

Ndërkohë Bashkimi Sovjetik u përball me një Perëndim, integriteti dhe institucionet e të cilit ishin ende të paprekura. Raketa gjigante sovjetike SS-18 ishte shumë e saktë, gjë që tronditi analistët e CIA-s, të cilët deri në ato momente besonin se sovjetikët nuk mund të zhvillonin një raketë kaq të saktë brenda 10 viteve.

Stoku bërthamor sovjetik arriti në 45.000-60.000 bomba dhe mbushje bërthamore. Duke qenë në përgatitje për luftë, sovjetikët ndërtuan gjithashtu një metro të dytë 217 milje të gjatë nën metronë e Moskës, dhe bunkerë të mëdhenj nëntokësore për të mbrojtur elitën e Partisë Komuniste.

LEXO EDHE:  Studimi/ Shkrimet fetare që legjitimojnë dhunën, i nxisin besimtarët të mbështesin aktet ekstremiste vdekjeprurëse

LEXO EDHE:  Studimi/ Shkrimet fetare që legjitimojnë dhunën, i nxisin besimtarët të mbështesin aktet ekstremiste vdekjeprurëse

Presidenti Regan e hodhi poshtë idenë se Perëndimi nuk kishte asnjë alternativë ndaj qasjes tolerante ndaj Bashkimit Sovjetik. Sipas ish-Sekretarit amerikan të shtetit, Henri Kisinger, ai i dha ofensivës një përmasë“ideologjike dhe gjeostrategjike”.



Buxheti i Pentagonit thuajse u dyfishua, nga 158 miliardë dollarë në 1981, në 304 miliardë dollarë në vitin 1989. Sasia e parave që jepej për kërkimin dhe zhvillimin, u dyfishua midis viteve 1981-1986. Sa për strategjinë e tij, Regan tha se ajo ishte shumë e thjeshtë: “Ne fitojmë. Ata humbin!”.

Përpjekjet e sovjetikëve për ta detyruar Perëndimin të tërhiqej, rezultuan të pasuksesshme. Sovjetikët instaluan raketat e lëvizshme me shumë bomba bërthamore, SS-20, që kishin në shënjestër Evropën Perëndimore.

Shtetet e Bashkuara u kundërpërgjigjën me planet për të vendosur raketat bërthamore “Pershing”me një rrezeje të ngjashme në Gjermaninë Perëndimore, dhe raketat bërthamore “Tomahouk” në 3 shtete të tjera anëtare të Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut.

Sovjetikët ndërmorën një fushatë të madhe propagandistike kundër dislokimit të këtyre armëve. Romancieri gjerman Gynter Gras e krahasoi atë me Konferencën e nazistëve në Vanse, e cila përgatiti Holokaustin.

“Fraksioni i Ushtrisë së Kuqe”, një organizatë terroriste e ekstremit të majtë në Gjermaninë Perëndimore, kreu sulme terroriste kundër objekteve të SHBA-së dhe NATO-s, duke u furnizuar me armë dhe trajnuar nga STASI, policia sekrete e Gjermanisë Lindore.

Pavarësisht protestave të mëdha, Perëndimi nuk u lëkund dhe raketat u vendosën. Njëhrazi, riarmatimi i SHBA-së nisi të jepte rezultatete para. Në qershorin e vitit 1982, pilotët izraelitë – që fluturonin me avionët amerikanë F-15 dhe F-16, dhe shfrytëzuan arritjet më të fundit në mikroelektronikë dhe teknologji kompjuterike – shkatërruan 81 avionë sirianë MiG-21 dhe MiG-23 të prodhimit sovjetik mbi Luginën Beka në Liban, pa humbur asnjë avion.

Më 23 mars 1983, Ronald Regan shpalli Nismën e Mbrojtjes Strategjike, që synonte të mundësonte gjurmimin e raketave sovjetike në hapësirë. Të habitur nga këto zhvillime, sovjetikët vendosën të ndërmerrnin rrezikun e reformave të mëdha.

Tridhjetë vjet më vonë, ne nuk përballemi më me një kundërshtar si Bashkimi Sovjetik, i cili kërcënoi të pushtonte Evropën, dhe ishte në gjendje të kishte ndikimin e tij në çdo cep të globit. Por këmbëngulja dhe ndjenja e nderit që e mposhti Bashkimin Sovjetik, janë ende sot të nevojshme.

Tërheqja e SHBA-së nga Afganistani, është një kujtesë e dhimbshme se ku jemi katandisur. Komunizmi dhe Islami radikal janë ideologji, të cilat e ndajnë botën në të bsimtarë dhe të pafe. Ato mohojnë individualitetin dhe e shtypin vullnetin e lirë. Që të dyja e trajtojnë dogmën e krijuar nga njeriu si një të vërtetë të pagabueshme, dhe synojnë ta imponojnë

me forcë atë.

Nën këtë sfond, lufta afgane u humb në momentin që amerikanët filluan të përsërisnin sloganin “Jo më luftëra të pafundme!”, dhe duke shpërfillur me cinizëm ata që do të linim pas. Bashkimi Sovjetik është vërtet pjesë e së kaluarës, por detyra jonë është të nxjerrim leksionet e duhura nga rënia e tij.

Por në vend të kësaj, SHBA-ja është mbyllur në vetvete. Mbrojtja e vlerave universale është zëvendësuar me konflikte të brendshme politike për çështje si ndryshimi i klimës dhe identiteti gjinor. Kjo është një situatë tragjike dhe e rrezikshme. Komunizmi sovjetik u mund, por historia lëviz përmes cikleve. Është marrëzi të mendosh që ne nuk do të përballemi më kurrë në të ardhmen me një sfidë ideologjike.

Shënim:David Satter, është autor i librit “Epoka e deliriumit:Perëndimi dhe rënia e Bashkimit Sovjetik”.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE