Connect with Us

Republika e Moldavisë/ Reforma delikate në sistemin e drejtësisë dhe presione ruse

Bota

Republika e Moldavisë/ Reforma delikate në sistemin e drejtësisë dhe presione ruse

Publikuar

-

/
cna lajme bote

Për tri dekada me radhë Republika e Moldavës ka qenë një shtet midis premtimeve të pambajtura për zhvillimin e reformave dhe korrupsionit të shfrenuar politik. Ekzemplar për këtë është e ashtuquajtura „vjedhja e miliardit”, në nëntor 2014. Në vendin e drejtuar nga një qeveri e zgjedhur proeuropiane, një rrjet politikanësh dhe biznesmenësh morën me ndihmën e gjykatësve të korruptuar një miliardë dollarë nga tre banka moldave. Para, pjesa më e madhe e të cilave ka mbetur e zhdukur deri tani dhe për të cilat asnjë nga përgjegjësit kryesorë nuk është dënuar.

Por Republika e Moldavisë, që e pushtuar dikur nga sovietikët fitoi pavarësinë në gusht 1991, ka që prej një viti me Maia Sandun një presidente reformuese, që kryeson një qeveri reformuese me kryeministren Natalia Gavrilita, të krijuar tre muaj më parë. Pushtetarët e rinj jo vetëm që kanë premtuar të zhvillojnë reforma gjithëpërfshirëse, por edhe kanë filluar me zbatimin e tyre.

Në Europën perëndimore njerëzit mund të kenë vështirësi të dinë ku ndodhet gjeografikisht Republika e Moldavisë. Por projekti reformues i vendit me tre milionë banorë, që ndodhet midis Rumanisë dhe Ukrainës, është me rëndësi të madhe për politikën europiane. Sepse Republika e Moldavisë ndodhet në kufirin e jashtëm të BE dhe që prej tre dekadash është kthyer në skenë të një konflikti të ngrirë me rajonin separatist të Transilvanisë, në të cilin ndodhen të stacionuara edhe sot ushtria ruse dhe një arsenal i madh armësh të ish-Bashkimit Sovjetik. Rusia provon herë pas here në Moldavi politikën e saj agresive. Përveç kësaj vendi është qendër për larje parash ruse në sasi miliardash. Dhe vendi vuan nga eksodi i banorëve të vet, si asnjë vend tjetër europian.

Fitore e një partie europiane

A mund të ketë sukses një projekt reformash në një situatë të tillë? Kjo pyetje ishte temë e një konference të Shoqatës për Europën Juglindore (Südosteuropa-Gesellschaft (SOG))  të mbajtur javën e kaluar në Berlin. Aty u mblodhën përfaqësues të qeverisë moldave, të organizatave joqeveritare, juristë, ekspertë të ekonomisë. Deutsche Welle foli me disa prej tyre lidhur me tre muajt e parë të politikës reformuese në vend.

Qeveria e kryeministres Natalia Gavrilita, një ekonomiste dhe eksperte administrate, filloi punën në fillim të muajit gusht. Një muaj më parë ishin zhvilluar zgjedhje, të cilat i fitoi partia Aksion dhe solidaritet (PAS), e themeluar në vitin 2015 nga presidentja e sotme, Sandu. Kjo ishte hera e parë, që prej majit 1991, që një parti reformatore proeuropiane arriti të merrte shumicën absolute në zgjedhje parlamentare.

Qeveria e Gavrilitas dhe fraksioni i PAS në parlament vunë kohë rekord për reformën e drejtësisë. Në fillim të muajit shtator hyri në fuqi një ligj që mundëson evaluimin e pavarur të punës së Prokurorit të Përgjithshëm dhe zëvendësimin e tij në rast të „punës së pamjaftueshme”.  Pak më vonë parlamenti aprovoi reformën për emërimin e gjykatësve të thjeshtë dhe për krijimin e Gjykatës së Lartë (CSJ) dhe Këshillit të Lartë të Drejtësisë (CSM), organit vetadministrativ të drejtësisë. Synimi ishte zvogëlimi i ndikimit politik mbi gjykatësit. Së fundmi u fut në përdorim një rregull i ri për frenimin e larjes së parave.

Sekretari i shtetit në ministrinë e Drejtësisë, Iulian Rusu, është i kënaqur me gjendjen e deritanishme në reformën e drejtësisë. Për Deutsche Wellen ai thotë se është duke u punuar ende në pjesën më të rëndësishme të saj, në kontrollin sistematik të pasurive dhe mënyrës së jetesës së rreth 8 mijë gjykatësve dhe prokurorëve si dhe familjeve të tyre. Nëse ka mospërputhje midis të ardhurave zyrtare dhe pasurisë faktike, atëherë personat në fjalë duhet të largohen nga sistemi i drejtësisë. „Besimi tek drejtësia është shumë i vogël në vendin tonë,” thotë Rusu. “Kjo nxit qytetarët të largohen, tremb investitorët dhe rrezikon në fund të fundit ekzistencën e shtetit tonë.”

Rregullat janë për kohëra më të mira?

Nuk është çudi që reforma e drejtësisë nuk gjen aprovim tek ish-pushtetmbajtësit, mes të cilëve socialistët prorus, që kanë qeverisur deri në muajin korrik. Por kritika vijnë edhe nga ekspertë të pavarur. „Në fillim duhej të ishte bërë përgatitje më e mirë dhe diskutim më i mirë me shoqërinë civile”, thotë me kujdes Iulian Groza, drejtori i Institutit për Politikën Europiane dhe Reformat (IPRI). Më troç flet politologu Dionis Cenusa, i cili punon për një grup ekspertësh moldavë. Ai thotë se ligjet e reja të drejtësisë nuk pritën të merrnin ekspertizat nga Komisioni i Venedikut të Këshillit të Europës, gjë që do i kishte dhënë legjitimitet më të madh procesit të reformave.  “Nganjëherë të krijohet përshtypja se pushtetmbajtësit e rinj ndjekin moton, sipas të cilës rregullat janë për kohëra më të mira,” thotë Cenusa për DW.

LEXO EDHE:  VETTING-u përgjysmon korrupsionin

 

Cenusa përmend po ashtu shembullin e Prokurorit të Përgjithshëm, Alexandr Stoianoglo, të arrestuar në muajin tetor. Kishte kohë që ekzistonin dyshimet se ai pengonte hetimet për korrupsion. Roli i Stoianoglo-sit ishte i dyshimtë, thotë Cenusa, “por mënyra se si u zëvendësua ai dhe si u ngrit akuza kundër tij ngre shumë pyetje”. Politologu kërkon që pushtetmbajtësit e rinj të respektojnë me rigorozitet rregullat e shtetit të së drejtës.

Mbyllet rubineti 

Në mes të aksioneve për zhvillimin e reformave në politikën e brendshme, Republika e Moldovës ngeci disa javë më parë në një krizë për gazin. Koncerni shtetëror rus, Gazprom, njoftoi se pas mbarimit të kontratës në muajin shtator, do ta furnizojë Moldavinë me gaz sipas çmimeve të tregut botëror dhe zgjati afatin për shlyerjen e borxheve të vjetra. Deri në fund të muajit shtator, Republika e Moldavisë paguante 150 dollarë për një mijë metër kub gaz, pas kësaj date duhet të paguante 800 dollarë. Një çmim që ky vend i varfër nuk ishte në gjendje të paguante.

Rusia e ka mbyllur rubinetin e gazit, sa herë që Republika e Moldavisë nuk vepronte politikisht siç dëshironte Kremlini. Edhe kësaj here, thonë vëzhguesit, mbas krizës së gazit fshihen motive politike. Sepse Republika e Moldavisë, që ka pasur për vite me radhë marrëdhënie të ftohta me Bashkimin Europian, i ka intensifikuar shumë raportet dhe nuk lë vend për të dyshuar se synon integrimin europian. Kjo me sa duket nuk i pëlqen Moskës. Në Moskë është kritikuar shpesh se presidentja moldave Maia Sandu ka dënuar aneksimin e Krimesë.

Nuk ka front tjetër në politikën e jashtme

Në fund të muajit tetor qeveria moldave nënshkroi një kontratë të re pesëvjeçare me Gazprom dhe do të paguajë tani 400 dollarë për një mijë metër kub gaz. Ajo që bie në sy është se marrëveshja u shoqërua me zbutjen e qartë të tonit deri tani të vetësigurt të presidentes moldave dhe të qeverisë, kundrejt Kremlinit. Kurrkush nuk thotë më se marrëdhëniet moldavo- ruse duhen „balancuar”, gjestet e anëtarëve të qeverisë moldave kundrejt Moskës i tregojnë ata të bindur deri në servilë.

Ekspertët moldavë kritikojnë se kriza e gazit në Republikën e Moldavisë është shkaktuar pjesërisht vetë, sepse presidentja dhe qeveria nuk ishin në gjendje të kujdeseshin në kohën e duhur për të zhvilluar bisedimet për kontratën e re, ende pa kaluar afati i kontratës së furnizimit. “Mund ta quash joprofesionalizëm, injorancë apo marrëzi,” thotë Igor Munteanu, ish ambassador i Moldavisë në SHBA, dhe aktualisht docent në Akademinë Moldave për studimet ekonomike. Për qëndrimin rezervues ndaj Moskës, Munteanu tregon mirëkuptim – për shkak të axhendës së vështirë në politikën e brendshme, qeveria nuk do që të hapë një front të ri në politikën e jashtme.

Bindja se kështu duhet të jetë, të krijohet edhe kur dëgjon përgjigjen e kryeministres moldave Natalia Gavrilita të pyetur për krizën e gazit. Javën e kaluar Gazprom i vendosi një ultimatum të ri Republikës së Moldavisë duke i thënë të paguajë borxhet për furnizimin me gaz në tetor dhe nëntor, përndryshe Gazprom do të ndalojë furnizimin. Qeveria bëri menjëherë pagesën. Pyetjes së Deutsche Welles nëse kjo ishte një manovër e re për të ushtruar presion Gavrilita i përgjigjet: “Unë ia lë ekspertëve të bëjnë vlerësimet, ne si qeveri nuk duhet të flasim për presione”. “Ne duhet të jemi pragmatikë dhe të vazhdojmë politikën tonë pragmatike në marrëdhëniet me Rusinë.”/DW

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Bota

Zyrtari amerikan: Rusia mund ta pushtojë Ukrainën “në çdo çast”

Publikuar

-

Nga

Rusia mund të nisë sulm ndaj Ukrainës “në çdo çast”, ka thënë një zyrtar i Departamentit amerikan të Shtetit, ndërkohë që Sekretari amerikan i Shtetit, Antony Blinken është nisur drejt Kievit e më pas edhe Berlinit për bisedime urgjente, me qëllim të shmangies së ndonjë lufte të re në Ukrainë.

Meqë Rusia ka të mbledhur mbi 100,000 trupa ushtarake afër kufirit të Ukrainës dhe një numër të forcave është duke e pozicionuar për stërvitje në Bjellorusi, Perëndimi është i alarmuar për mundësinë e një konflikti të ri.

Javën e kaluar, diplomatët rusë janë takuar me zyrtarë të lartë të Shteteve të Bashkuara, NATO-s dhe kombeve evropiane, për të diskutuar kërkesat e Moskës, të cilat parashohin ristrukturim të arkitekturës së sigurisë në Evropë.

Bisedimet kanë përfunduar pa marrëveshje, andaj duke ia shtuar kësaj situate edhe retorikën e Moskës, zyrtarët e Perëndimit kanë thënë se janë të shqetësuar.

Forcat ruse në Bjellorusi “nuk janë as për stërvitje as si lëvizje normale e trupave”. Është shfaqje e forcës, e dizajnuar për të shërbyer si pretekst i rremë për një krizë, ndërkohë që Rusia planifikon pushtim të mundshëm”, ka thënë ky zyrtar i lartë i Departamentit të Shtetit, në kushte anonimiteti.

LEXO EDHE:  Drejtësia në duar të mashtruesve/ Nuk mbarojnë zhvatësit e Krimeve të Rënda

LEXO EDHE:  “Nuk po hyjmë në zgjedhjet e radhës, por në betejë kundër monizmit”/ Manjani thirrje të fortë opozitës



“Ne jemi në pikën kur Rusia mund të sulmojë Ukrainën në çdo çast”, ka thënë ky zyrtar.

Pas vizitave në Kiev dhe Berlin, Blinken pritet të udhëtojë në Gjenevë për të biseduar me ministrin e Jashtëm rus, Sergei Lavrov.

Të dy liderët është thënë të kenë biseduar përmes telefonit më 18 janar.

Duke e përshkruar takimin e Blinkenit dhe Lavrovin, ky zyrtar amerikan u ka thënë gazetarëve se “duket se diplomacia nuk ka vdekur ende”.

“Ne duam të testojmë nëse ka ndonjë mundësi për diplomaci këtu, mirëpo vazhdojmë të jemi të përgatitur edhe për rezultat tjetër”, ka thënë ky zyrtar./rel

LEXO TE PLOTE

Kosova & Rajoni

Erdogan dhe Vuçiç ndakortësohen për të ndërmjetësuar bisedimet për krizën në Bosnje

Publikuar

-

Nga

Pas vizitës që zhvilloi një ditë më parë në Tiranë, presidenti turk, Recep Tayyip Erdogan priti homologun serb, Aleksandër Vuçiç me të cilin u dakordësua për ndërmjetësimin e bisedimeve në Bosnje.

Në një konferencë shtyp me Vuçiç, Erdogan tha se serbët, kroatët dhe boshnjakët, duhet të përmbahen nga hapa që rrezikojnë integritetin territorial të Bosnjës dhe se të gjithë duhet të veprojnë me përgjegjësi.

“Pas zgjedhjeve të Serbisë, ne duam të bëjmë bashkë liderët e tri grupeve dhe të kemi takim me ta. Përmes këtij takimi, le të marrim hapa për të siguruar integritetin territorial të Bosnjës”, ka thënë ai

LEXO EDHE:  “Asnjëherë s’ka pasur marrëveshje”/ Gjata për koalicionet parazgjedhore: Është diçka shumë më e madhe…

LEXO EDHE:  “Nuk po hyjmë në zgjedhjet e radhës, por në betejë kundër monizmit”/ Manjani thirrje të fortë opozitës



Sipas Europa e Lirë, Kriza në Bosnje është përshkallëzuar pasi ligjvënësit nacionalistë serbë kanë miratuar një mocion vitin e kaluar për t’u larguar nga forcat e armatosura të shtetit, sistemi i taksave dhe fusha e gjyqësorit, hap që është mbështetur nga anëtari serb i presidencës trepalëshe të Bosnjës, Milorad Dodik.

Turqia, e ka cilësuar këtë vendim si të gabuar dhe të rrezikshëm dhe ka ofruar mundësinë e ndërmjetësimit të krizës, e cila ka rritur shqetësimet për konflikt etnik në Bosnje-Hercegovinë.

LEXO TE PLOTE

Kosova & Rajoni

Situata e pandemisë/ Rreth 400 fëmijë e të rinj të infektuar me Covid në dy ditë

Publikuar

-

Nga

Në dy ditët e fundit në Kosovë, 27 për qind e të infektuarve me koronavirus kanë qenë fëmijë dhe të rinj të moshës 0-19 vjeç.

Nga shifra totale e të infektuarve më 17 dhe 18 janar – që ka qenë 1,448 – 65 kanë qenë fëmijë të moshës 0-9 vjeç, ndërsa 317 fëmijë dhe të rinj të moshës 10-19 vjeç.

Brikena Hoxha është nënë e dy fëmijëve që u infektuan rreth dy javë më parë.

Njëri 6 muajsh dhe tjetri 8 vjeç shfaqën fillimisht simptoma të lehta të sëmundjes: temperaturë dhe jorehati.

Brikena thotë se trajtimin për ta e kërkuan në Klinikën e Pediatrisë në Qendrën Klinike Universitare në Prishtinë, pasi ordinancat private nuk i pranuan, me arsyetimin se “nuk kishin terminë të lirë”.

“Aty kanë qenë dy mjekë, të cilët e kanë kontrolluar djalin e madh dhe më kanë thënë se po dëgjojnë një zhurmë në mushkëri. Vetëm kaq, jo më shumë”.

“Pastaj, e kemi dërguar në një laborator privat dhe i kemi bërë rëntgen [incizim], ku ka rezultuar se djali i madh ka fituar broncho-pneumoni në mushkëri”, rrëfen Brikena.

Foshnja e saj e ka kaluar infektimin me simptoma të lehta, ndërsa 8-vjeçari është trajtuar me antibiotikë në shtëpi.

Brikena thotë se nuk ka ide se ku mund të jenë infektuar – ajo, babai i fëmijëve dhe dadoja që kujdeset për ta, kanë qenë negativë.

Fëmijët tani e kanë rimarrë veten, por Brikena kujton stresin e përjetuar:

“Frika që ka nxitur COVID-19 [sëmundja që e shkakton koronavirusi] ka bërë që tepër vështirë ta përballojmë situatën”.

“Nëse do të jetonim në një periudhë të zakonshme, për simptomat që i kanë shfaqur fëmijët fillimisht, ndoshta nuk do t’i dërgonim fare te mjeku. Por, fakti që e kemi ditur se është COVID-19…”, rrëfen Brikena.

Kosova regjistron një viktimë dhe 720 raste me koronavirus

Numri i rasteve të reja me koronavirus në Kosovë ka parë rritje në janar. Në krahasim me pjesën më të madhe të dhjetorit, kur numrat e të infektuarve kanë qenë njëshifrorë, këtë muaj ka pasur ditë me mbi 700 raste të reja të të infektuarve.

Sipas autoriteteve shëndetësore, varianti Omicron i koronavirusit duket se ka marrë hov.

Ky variant është identifikuar për herë të parë në Afrikë të Jugut, në muajin nëntor, dhe që atëherë është përhapur në qindra vende të botës, duke u bërë dominues në disa.

Organizata Botërore e Shëndetësisë e ka shpallur atë variant shqetësues, duke konstatuar se përhapet më shpejt.

Pse ende duhet të tentoni t’i shmangeni Omicronit?

Që nga shpërthimi i pandemisë, në mars të vitit 2020, fëmijët kanë pasur shumë më pak gjasa se të rriturit që të sëmuren rëndë nga koronavirusi.

Por, në SHBA dhe Mbretëri të Bashkuar, autoritetet shëndetësore thonë se varianti Omicron ka shkaktuar shifra rekorde të fëmijëve të hospitalizuar.

LEXO EDHE:  “Nuk po hyjmë në zgjedhjet e radhës, por në betejë kundër monizmit”/ Manjani thirrje të fortë opozitës

LEXO EDHE:  Drejtësia në duar të mashtruesve/ Nuk mbarojnë zhvatësit e Krimeve të Rënda



Sipas mjekëve, këtë gjendje e ka shkaktuar përhapja e shpejtë dhe jo ashpërsimi i infeksionit.

Katër fëmijë të shtrirë në spital

Në Kosovë, autoritetet shëndetësore thonë se, brenda një dite, deri në 15 fëmijë të prekur me koronavrius kërkojnë mjekim në Klinikën e Pediatrisë në Prishtinë.

Drejtoresha e kësaj klinike, Violeta Grajçevci, thotë për Radion Evropa e Lirë se gjendja klinike e tyre është kryesisht e lehtë dhe se ata lirohen për trajtim në shtëpi.

Aktualisht, katër fëmijë me gjendje më të rëndë të sëmundjes janë të shtrirë në spital.

Ata u takojnë moshave nga 1 deri në 12 vjeç.

Klinika e Pediatrisë në Prishtinë (fotografi arkivi).

Simptomat që manifestojnë fëmijët e prekur me koronavirus, sipas mjekëve, janë të lehta: temperaturë, kollë dhe rrjedhje hundësh. Trajtimi i tyre kryesisht bëhet me ilaçe për zbritje të temperaturës, shurupe për kollitje, lëngje, pemë, perime dhe vitamina.

“Në rastet kur fëmija ka simptoma më të rënda të sëmundjes, bëhen analiza laboratorike dhe shikohet situata e tyre. Pastaj, varësisht nga gjendja klinike dhe analizat laboratorike, përshkruhet terapia”, thotë Grajçevci.

Ajo thekson se numri i fëmijëve me koronavirus është rritur ditëve të fundit, pasi që, javë më parë, thotë se nuk ka pasur asnjë rast nga fëmijët që ka kërkuar mjekim.

Kjo situatë ka bërë që disa shkolla fillore në Kosovë apo klasa të shkollave të kalojnë këtë javë në mësim online.

Një prej tyre është shkolla fillore “Ismail Qemali” në Prishtinë.

Drejtoresha Mimoza Krasniqi thotë për Radion Evropa e Lirë se shkolla ka kaluar online pas infektimit me koronavirus të nëntë arsimtarëve dhe mbi 50 nxënësve.

Rritja e rasteve çon një shkollë në Prishtinë në mësim online

Beiqi: COVID-19 në drejtim të një gripi sezonal

Pediatri Ramush Beiqi, i cili punon në Klinikën e Pediatrisë në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës, thotë se pasqyra klinike e fëmijëve me COVID-19 është e lehtë dhe, në bazë të simptomave, “po shkon në drejtimin e një infeksioni viral, apo gripi sezonal”.

“Pasqyra klinike e fëmijëve të prekur me COVID-19 është plotësisht e ngjashme me gripin sezonal që kishim në muajt nëntor dhe dhjetor. Numri i fëmijëve të prekur me COVID-19 mund të jetë edhe më i madh sesa i atyre që janë detektuar”, thotë ai.

Beiqi u sugjeron prindërve që ta marrin me qetësi infektimin e fëmijëve dhe t’i izolojnë për 10 ditë.

Shpërndarja e barabartë e vaksinave “duhet t’i japë fund pandemisë”

Në Kosovë, vaksinimi kundër koronavirusit ka nisur në mars të vitit të kaluar dhe, deri më tash, janë vaksinuar plotësisht mbi 44 për qind e qytetarëve.

Të drejtë vaksinimi kanë të gjithë personat mbi 12 vjeç.

Radio Evropa e Lirë ka kërkuar të dhëna nga Ministria e Shëndetësisë për numrin e fëmijëve të vaksinuar, por deri në publikimin e këtij teksti nuk ka marrë përgjigje./rel

LEXO TE PLOTE