Connect with Us

Pse epoka aktuale është ajo e konflikteve dhe mungesës se paqes

Blog

Pse epoka aktuale është ajo e konflikteve dhe mungesës se paqes

Publikuar

-

Nga Mark Leonard “Politico.eu”

Bashkimi Evropian është ndërtuar mbi një ide të thjeshtë. Bërja bashkë e kombeve dhe popujve krijon paqe, teksa e bën luftën shumë të kushtueshme qoftë edhe për t’u menduar si ide. Duke ndërtuar një komunitet vendesh rreth qymyrit dhe çelikut që u përdorën dikur për të ndërtuar armët, BE-jaia doli që t’i kthejë armiqtë në miq.

Pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, evropianët vendosën të shihnin akoma më larg. Ata shpresonin se duke hapur kufijtë dhe promovuar tregtinë, udhëtimet dhe internetin, mund t’i përhapnin këto leksione nëpër botë dhe të promovonin harmoninë globale.

E vërteta rezultoi të ishte ndryshe. Në vitin 2016, evropianët zbuluan nëpërmjet Brexit dhe zgjedhjes së ish-presidentit amerikan Donald Trump,se shumë nga qytetarët e tyre nuk ishin dakord se bota ishte një vend më i mirë për shkak të ndërlidhshmërisë së saj.

Dhe sjellja e vendeve të tjera – nga Kina dhe Rusia në Turqi dhe Brazil – ka treguar se si nacionalizmi dhe fuqia po shkelin internacionalizmin dhe ligjin. Përfundimi i pashmangshëm është tronditës për shumë evropianë:Lidhjet që bëjnë bashkë botën, mund të përdoren gjithashtu edhe për ta ndarë atë.

Në botën e sotme të globalizuar, gjeopolitika është bërë si një martesë pa dashuri, në të cilën partnerët nuk e honepsin dot njëri-tjetrin, por nga ana tjetër nuk janë në gjendje të divorcohen. Dhe si me çdo martesë të tillë, ajo që dikur ndahej gjatë kohëve të mira është bërë mjeti për të shkaktuar dëme gjatë kohërave të këqija.

Ndërlidhshmëria e tepërt jo vetëm që po i polarizon shoqëritë në grupime rivale dhe po krijon një “epidemi të zilisë”, por po siguron gjithashtu një arsenal të ri armësh për konkurrencën midis fuqive të mëdha. Tani vendet po zhvillojnë konflikte duke manipuluar gjërat që i lidhin së bashku, duke përdorur për shembull sanksionet, bojkotet, kontrollet e eksportit ose ndalimet e importit për qëllime politike.

Por përdorimi si një armë i ndërvarësisë shtrihet përtej tregtisë. Shqetësimet globale shëndetësore duhet ta kishin bashkuar planetin gjatë pandemisë së koronavirusit. Në vend të kësaj, ne pamë diplomacinë e maskave dhe nacionalizmin e vaksinave.

Në fushën e infrastrukturës, Kina është padyshim fuqia më e madhe, që po e përdorur Nismën e Brezit dhe Rrugës, për ta shtuar fuqinë e saj politike përmes varësisë ekonomike. Në frontin e teknologjisë dhe informacionit, gara nuk është vetëm për sferat e ndikimit teknologjik dhe kush vendos standardet, por edhe për demokracinë dhe lirinë e shoqërive tona.

Edhe klima është shndërruar në një fushë beteje. Dhe kjo është diçka befasuese, duke qenë se të gjithë jemi në të njëjtën varkë që po fundoset. Edhe pse ne të gjithë mund ta dimë rastin e Turqisë dhe Bjellorusisë që po i përdorin emigrantët si një armë ndaj shteteve rivale, është fakt që ka pasur mbi 70 raste të përdorimeve të tilla të migrimit masiv në dekadat e fundit, dhe ato kanë pasur efekte të rënda negative.

Sigurisht, lidhjet midis vendeve janë shfrytëzuar edhe më herët. E reja në këtë rast është rrjeti i dendur i lidhjeve që u japin sanksioneve, bllokadave dhe fushatave të marrëdhënieve me publikun (PR) një cilësi kjo virale dhe vdekjeprurëse, që nuk ekzistonte para se bota jonë të përcaktohej përmes rrjeteve.

LEXO EDHE:  Mediat sociale dhe vetëbesimi/ Si ndikon sjellja jonë online në imazhin që kemi për veten?

Sot ka një frazë që e përshkruan më së miri gjendjen aktuale, e mbetur pezull midis luftës dhe paqes. Fraza u përdor për herë të parë nga akademikët në fushën e teknologjisë, si Lukas Kello i Universitetit të Oksfordit. Duke synuar që të përshkruanin zonën gri që ata po shihnin, në të cilën po kryheshin miliona sulme çdo ditë të cilat nuk përmbushnin luftën konvencionale, ata rehabilituan fjalën e bukur anglosaksone “unpeace” (jo paqe).

Pranimi i realitetit se ne po jetojmë tashmë në një epokë të mungesës së paqes, ka pasoja të rëndësishme për Evropën. Ndërsa shumë njerëz besojnë se ne po kalojmë në një botë bipolare, në të cilën të gjithë do të detyrohemi të zgjedhim midis Kinës dhe Shteteve të Bashkuara, Evropa ka forcën e vet unike gjeopolitike.

Bashkë me SHBA-në dhe Kinën, Evropa është një nga tre perandoritë e ndërlidhjes globale, secila me idetë dhe aftësinë e vet për t’i dhënë formë planetit. SHBA luan kryesisht rolin e portierit. Gjithë prania e dollarit dhe dominimi i tij mbi internetin,i japin mundësi të izolojë vende të caktuara jashtë sistemit financiar global, apo t’i vërë nën mbikëqyrje qytetarët e tyre.

Kina aspiron të jetë një fuqi relacionale. Ajo synon që t’i lidhë vendet e tjera me tregun e saj, dhe t’i fusë ato në sferën e vet të ndikimit. Evropa ka një qasje të ndryshme, duke qenë krijuese e rregullave. 80.000 faqet e Acquis Communautaire, që rregullojnë gjithçka, nga të drejtat e homoseksualëve dhe dënimi me vdekje, dhe deri tek zhurma e korrëses së barit dhe siguria e ushqimit, është sistemi operativ i BE-së.

Dhe Brukseli nuk i përmbahet vetëm këtij sistemi. Ai e përdor fuqinë e tij ekonomike, për t’i bërë ata që bien në kontakt me rrjetin e tij që të ndjekin rregullat. Nëse lidhjet midis vendeve janë bërë armë të rrezikshme, ato do të duhet gjithsesi të menaxhohen.

Unioni është i vendosur që ta bëjë këtë, me rregulla dhe norma që heqin rrezikshmërinë.

Nëse Lufta e Ftohtë u lehtësua me kontrollin e armëve, ekuivalenti për epokën tonë është “çarmatosja e ndërlidhshmërisë”. Paradoksalisht, mënyra më e mirë për të bashkuar botën është krijimi i distancës së mjaftueshme për t’i bërë njerëzit të ndihen të sigurt dhe me situatën nën kontroll.

Linja ndarëse duhet të jetë ajo midis bashkësisë së “menaxhuar” dhe asaj “të pakontrolluar”, në vend të shoqërive “të hapura” dhe “të mbyllura” – në gjithçka, nga tregtia tek migrimi, dhe deri tek teknologjia dhe ndryshimet kulturore. Duam apo nuk duam, ndërlidhshmëria është një thikë me dy presa. Pranimi i kësaj është një ide tjetër e thjeshtë por e fuqishme me potencialin për të formuar botën.

Shënim: Mark Leonard është drejtor i think-tankut “European Council on Foreign Relations”, dhe autori i librit “Epoka e mungesës së paqes:Pse ndërlidhshmëria shkakton konflikte”./CNA.al

https://www.politico.eu/article/welcome-to-the-age-of-unpeace-geopolitics-conflict

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Adresa juaj email nuk do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme shënohen *

Blog

Misteri i “Sindromës së Havanës”, dhe një histori me Bashkimin Sovjetik

Publikuar

-

Nga

cna lajem blog

Nga Serge Schmemann “The New York Times”

 Shumë kohë më parë, sapo mbërrita në Bashkimin Sovjetik si një reporter i ri i një televizioni amerikan, dhe kur u ndërgjegjësova se po më ndiqnin agjentët sovjetikë, sytë nisën të më dridheshin. E pata shumë vështirë të punoja, ndaj shkova në momentin më të parë në Paris për t’iu nënshtruar një kontrolli shëndetësor.

Në momentin që zbrita nga avioni, dridhjet e syve ishin ndalur, dhe mjeku që më vizitoi nuk zbuloi asgjë problematike. Kur u riktheva në Moskë, ia tregova atë incident gjatë një takimi të rastësishëm mjekut të ambasadës amerikane. ”Asgjë e çuditshme. Të gjithë preken nga sindromi i“Syri ttë Moskës” sapo mbërrijnë këtu, por pastaj kjo simptomë largohet shpejt”-më tha ai.

E kuptova kur më tha më tej se dridhja e syve, nuk ishte gjë tjetër veçse një reagim nervoz ndaj stresit të gjendjes në një shtet armik, ku mbikëqyresh dhe përgjohesh fshehurazi. Pra ishte më shumë një loje nervash. Të gjithë kishin një histori mbikëqyrje nga KGB-ja, si për shembull me pajisje e përgjimit që shkëputeshin nga llambadarët, apo pajisje të zbuluara pas një dere të mbyllur.

Një kolegu im u zemërua nga dritat e dyshimta që binin gjatë natës mbi dritaren e zyrës së tij, derisa kuptoi se ato vinin nga trolejbusët e vjetër të Moskës, të cilët merrnin energji nga që ndodheshin mbi të. Motoja ishte:“Vetëm sepse je paranojak, kjo nuk do të thotë se e ke gabim”.

Këto kujtime më kanë ardhur ndërmend këto kohë, teksa e kam ndjekur sagën e “Sindromës së Havanës”, simptomat neurologjike që diplomatët dhe agjentët amerikanë, por edhe disa kanadezë, filluan të raportojnë në Kubë në vitin 2016, dhe që janë raportuar që nga ajo kohë edhe në disa vende të tjera, më së fundmi në Kolumbi.

Simptomat janë të padiskutueshme dhe serioze. Ndër to përfshihen dhimbjet e kokës, të vjellat, humbja e ekuilibrit dhe e dëgjimit. Ato janë po aq reale sa syri im që dridhej dhe sipas raporteve dukshëm më dobësuese në aspektin fizik.

Atëherë, a është kjo një pasojë tjetër e stresit nervor, për shkak të syve dhe veshëve e padukshëm të një aparati të fshehtë mbikëqyrjeje? Apo është shkaktuar nga ndonjë armë e re që zotërohet nga armikja e Amerikës, Rusia, për të përgjuar apo ngacmuar spiunët dhe diplomatët?

Me gjithë përpjekjet e shumta për të shpjeguar “incidentet anormale shëndetësore, burokratët e caktuar nga qeveria, shkencëtarët dhe gazetarët investigativë që janë marrë me këtë rast, nuk kanë dalë dot deri më tani me asgjë variant përfundimtar.

Janë propozuar një sërë teorish, që sillen përgjithësisht rreth armëve-lazer apo ato zanore duke përdorur mikrovalë ose ultratinguj, vetëm për t’u hedhur poshtë ose për t’u konsideruar si jo-përfundimtare. Ndër gjetjet më të rëndësishme të hetimit, ishte fakti që regjistrimet e zhurmave të raportuara në disa nga incidentet e Havanës, ishin në fakt zhurmat e çiftëzimit të një bulkthi veçanërisht të zhurmshëm, Anurogryllus celerinictus.

Një tjetër hipotezë, është një shpërthim i asaj që dikur quhej histeri masive, por që tani përdoret me emra më pak fyes si sëmundja psikogjenike masive, çrregullime të konvertimit, dhe çrregullime neurologjike funksionale. Ideja bazë është se një reagim ndaj një forme stresi ose traume, mund të shkaktojë një sërë simptomash, të cilat nuk mund të shpjegohen me ndonjë sëmundje apo ndonjë gjendje tjetër.

Kur ato shfaqen tek një person, mund të përhapen tek një grup njerëzish që jetojnë në të njëjtat kushte, për shembull midis zyrtarëve që punojnë në një mjedis armiqësor. Reagimet psikosomatike mund të jenë shumë reale dhe po aq dobësuese, sa edhe një sëmundje që ka një shpjegim tradicional mjekësor.

Dhe kjo nuk ka asgjë të turpshme. Ndonëse syri më pushoi së dridhuri pas atij episodi fillestar, unë nuk u mësova asnjëherë gjatë vitet e mia në Bashkimin Sovjetik me përgjimet e autoriteteve vendase. Unë do ta dija se kur ishte koha për të bërë pushim, dhe kur të filloja të bëja gjëra të pakujdesshme, si për shembull të përpiqesha të shmangia Zhigulin (sedanin e vjetër sovjetik) me numrin e pllakës MË3692 përmes manovrave të rrezikshme.

LEXO EDHE:  Përmbytjet tragjike në Gjermani dhe spekulimet me ndryshimin e klimës

LEXO EDHE:  Edhe një vonesë tjetër në procesin e integrimit do të destabilizonte të gjithë Ballkanin



Dhe më kujtohet ngritja e tensionit, kur avioni u nis nga aeroporti Sheremetyevo. Rreth 200 zyrtarë amerikanë që kanë raportuar simptoma neurologjike, meritojnë çdo përpjekje nga qeveria për të zbardhur misterin rreth problemit të tyre.

Por problemi është se “Sindroma e Havanës” është e përfshirë aq thellë në politikën e diskutueshme të kohës sonë, saqë mund të jetë e pamundur konsensusi mbi një shkak objektiv. Pavarësisht mungesës së ndonjë prove përfundimtare për atë që e shkakton atë, apo ndonjë arsye që do të shfaqej në vende të ndryshme si India, Kolumbia, Vietnami, Austria, Kina, Serbia dhe Rusia, apo edhe një numër konkret zyrtarësh të prekur, lobe të fuqishme kanë arritur në përfundimin se simptomat janë vepër e një fuqie armiqësore, dhe se të gjitha shenjat të çojnë tek Rusia.

Vetë Rusia dhe Kuba i mohojnë akuzat. Një zyrtar i lartë i Departamentit të Shtetit, i rikthyer në punë nga pensioni për të koordinuar një përgjigje ndaj kësaj sëmundje, u lirua nga detyra pas vetëm 6 muajsh, me sa duket pjesërisht pasi nuk donte të përjashtonte mundësinë e një sëmundje masive psikogjenike.

Shefi i stacionit të CIA-s në Vjenë të Austrisë, një fushëbetejë e njohur e spiunazhit botëror, u shkarkua nga detyra në shtator, pasi nuk i mori mjaft seriozisht incidentet. Mark Polimeropulos, një ish-agjent i CIA-s, që pretendon se u prek nga Sindroma e Havanës në Moskë në vitin 2017, shkroi në Twitter se dështimi për të përjashtuar “histerinë masive” si një shkak, ishte “fyes për viktimat, dhe një skualifikim automatik” për ata që drejtonin hetimin.

Në shtator, Kongresi Amerikan miratoi njëzëri Aktin për Ndihmën e Viktimave Amerikane të prekura nga Sulmet Neurologjike (HAVANA), që do të sigurojë mbështetje financiare për ata që vuajnë nga simptomat neurologjike.

Senatori Marko Rubio, një republikan nga Florida, që është djali i dy emigrantëve kubanë dhe një nga autorët e projektligjit, hodhi poshtë pretendimet e atyre që ishin skeptikë ndaj teorisë, se simptomat ishin shkaktuar nga sulmet e drejtuara nga energjia si “agjentë ndikimi” që paguheshin apo që ishin inkurajuar nga “qeveria e huaj ose çfarëdo agjencie tjetër, që nuk duan që kjo të diskutohet atje, dhe që duan të hedhin dyshime për të”.

Megjithatë, skeptikët përfshijnë shumë shkencëtarë seriozë, si Sheril Rofer, një ish-kimiste në Laboratorin Kombëtar të Los Alamos, e cila shkroi së fundmi në “Foreign Policy” se asnjë ithtar i teorisë së energjisë së drejtuar, nuk ka përshkruar se si do të funksiononte një armë e tillë, dhe as nëse ndonjë vend ka arritur ta zhvillojë një armë të tillë.

“Pretendimet e jashtëzakonshme, kërkojnë prova të jashtëzakonshme, dhe deri më sot nuk është ofruar asnjë provë për të mbështetur ekzistencën e kësaj arme misterioze”- shkroi ajo.

Kjo nuk do të thotë se nuk ka një armë misterioze. Në fakt, duke menduar sërish për “Syrin e Moskës”, unë kuptoj se nuk e kam pyetur kurrë veten, nëse ajo sindromë mund të ishte shkaktuar nga ndonjë armë me rreze e KGB-së që ishte drejtuar mbi zyrën sime.

Por pasojat e mundshme të një përfundimi të tillë mbi “Sindromën e Havanë”, dhe simptomat e padiskutueshme neurologjike të amerikanëve që vuajnë prej saj prej disa vitesh, kërkojnë një hetim të paanshëm dhe objektiv, dhe jo teza spekulative.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Kush rrezikon ta shkaktojë Apokalipsin në botë?

Publikuar

-

Nga

cna lajme blog

Nga Luke Kemp “BBC”

Në vitin 1995, sekti i Apokalipsit në Japoni vrau 13 njerëz dhe plagosi më shumë se 6000 të tjerë. Ata ishin viktima të një sulmi me gaz Sarin në metronë e Tokios, i kryer gjatë orës së pikut nga grupi terrorist i Aleph (në atë kohë Aum Shinrikyo).

Autoritetet gjykuan dhe ekzekutuan 13 nga autorët. Një nga linjat e metrosë të sulmuara atë ditë të çon në Stacionin Shinjuku. Në Shinjuku dyshohet se qeveria japoneze varrosi trupat e viktimave të eksperimenteve të kohës së luftës. Viktimat ishin pasojë e eksperimenteve makabre të “Njësisë 731”, programit famëkeq japonez të armëve biologjike gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Për më shumë se një dekadë, “Njësia 731” ishte përgjegjëse për mbi 300.000 të vdekur. Programi që ajo zbatoi eksperimentoi me një sërë agjentësh biologjikë, nga botulizmi dhe murtaja bubonike, deri tek sifilizi dhe sëmundja e lisë. “Njësia 731” u përfshi në disa nga mizoritë më të këqija që mund të imagjinohen, përfshirë viviseksionin e drejtpërdrejtë të të burgosurve.

Pas fundit të Luftës së Dytë Botërore dhe dorëzimit të Japonisë, shkencëtarët e “Njësisë 731”u strehuan në SHBA. Në këmbim të shmangies së ndjekjes penale për krimet e luftës, ata ia dorëzuan SHBA-së të dhëna nga eksperimentet njerëzore dhe kërkimet mbi armët biologjike.

Pasi Lufta e Dytë Botërore mori fund dhe Japonia u dorëzua, shkencëtarëve të Njësisë 731 iu dha imunitet nga SHBA. Historia e Aum Shinrikyo është e njohur dhe e diskutuar në mesin e studiuesve që merrem me rrezikun e katastrofave globale dhe zhdukjet njerëzore.

Ajo përdoret shpesh si një shembull i rreziqeve,në rastin kur terroristët me motive apokaliptike janë të mirë-financuar dhe me dijet e duhura shkencore. Sikurse shkruan astronomi britanik Martin Ris në librin e tij “Shekulli i fundit”, një apokalips i shkaktuar nga njeriu ka të ngjarë të vijë për shkak të një “sulmi terrorist apo një gabimi njerëzor”, pra një veprim keqdashës nga një grupim i vogël njerëzisht ose një gabim nga liderët e plotfuqishëm të botës.

Dhe këtu terroristët dhe të ashtuquajtur “ujqërit e vetmuar” janë padyshim një problem. Por   duket se ata nuk kanë gjasa të jenë burimi i shkatërrimit të botës. Realiteti historik dhe aktual i rreziqeve globale të krijuara nga njeriu, sugjeron se fajtorë mund të jenë një grup i ndryshëm aktorësh.

Shkatërrimi i pjesëve të mëdha të botës kërkon fuqi dhe fshehtësi. Gjatë hulumtimit tim, unë jam bindur se vetëm disa institucione zotërojnë burimet për ta vënë botën në rrezik. Ky është një problem i qëndrueshëm, që nuk ka gjasa të ndryshojë. Kërcënimet më të mëdha nuk vijnë nga qytetarët e zakonshëm, por nga dëshira e të fuqishmëve për kontroll, fitime dhe avantazh ushtarak.

Studiuesit e rrezikut apokaliptik, flasin shpesh për një sërë kërcënimesh globale të krijuara nga njeriu:inteligjenca e përgjithshme artificiale (AGI), kërcënimet nga armët biologjike, ndryshimet klimatike, armët autonome vdekjeprurëse, armët bërthamore dhe mbikëqyrja masive.

Këto quhen shpesh si “Agjentët e Apokalipsit”. Disa studiues janë shumë të shqetësuar se krijimi i inteligjencës artificiale të avancuar, mund të ketë ndikime të tmerrshme. Në vitin 2020, rreth 72 projekte po hulumtonin hapur AGI në 37 vende.

Këto janë kryesisht projekte korporative dhe akademike. Ndërkohë rreth gjysma e tyre janë në SHBA, dhe 8 nga 9 projektet që kanë lidhje me ushtrinë po zbatohen në SHBA. Pas tyre vijnë kërcënimet nga armët biologjike. Zhvillimi i qëllimshëm i armëve të tilla nisi gjatë Luftës së Parë Botërore.

LEXO EDHE:  Ballkani Perëndimor është “oborri” i Evropës, ndaj s’duhet vonuar zgjerimi i BE

LEXO EDHE:  Mediat sociale dhe vetëbesimi/ Si ndikon sjellja jonë online në imazhin që kemi për veten?



Deri më tani sulmi më i rëndë ishte përdorimi i tifos, kolerës dhe agjentëve të tjerë nga japonezët (përmes Njësisë 731) kundër Kinës gjatë Luftës së Dytë Botërore. Më vonë bio-terrorizmi ka qenë më i shpeshtë, por me pak ndikim. Shumica e sulmeve kanë shkaktuar vetëm disa viktima.

Një tjetër agjent i apokalipsit cilësohet ndryshimi i klimës. Vetëm 100 kompani janë përgjegjëse për 71 për qind të emetimeve globale të gazrave serë që prej vitit 1988. Disa prej këtyre gjigantëve kanë financuar një kompleks firmash, institutesh kërkimore dhe shkencëtarësh, që kanë qenë përgjegjës për hedhjen e dyshimeve mbi shkencën e klimës.

Lista përfshin sigurisht edhe armët bërthamore. Aktualisht, 89 për qind e tyre zotërohen nga dy vende:SHBA-ja dhe Rusia. I gjithë arsenali bërthamor global i përket vetëm 9 vendeve. Ndërkohë prodhimi dhe mirëmbajtja e armëve bërthamore varet kryesisht nga vetëm 28 kompani të mëdha (kryesisht me bazë në SHBA).

Por studiuesit kanë shqetësime jo vetëm për katastrofën globale, por rrezikun e distopive, sikurse është një shtet totalitar afatgjatë, i mbikëqyrur nga Inteligjenca Articiale. Studiuesja Shoshana Zubof e Universitetit të Harvardit e ka quajtur epokën moderne si Epokën e Kapitalizmit të Mbikëqyrjes.

E sotmja është një situatë në të cilën vëmendja, përvoja dhe të dhënat njerëzore kapen dhe komercializohen në masë. Ajo dominohet nga disa gjigantë të mirënjohur:Alphabet (Google), Microsoft, Facebook, Amazon, Tencent, Baidu, Alibaba dhe Apple.

Të gjitha renditen ndër10 kompanitë më të mëdha në botë. Këto shoqërohen nga kompani teknologjike të përshtatura për të ofruar armë kibernetike dhe mbikëqyrje, si Palantir dhe NSO Group. Kohët e fundit është zbuluar se Ky i fundit ka ofruar “malware”, viruse që janë përdorur për të infektuar pajisjet elektronike të aktivistëve, politikanëve, liderëve të sindikatave dhe gazetarëve në mbarë botën, duke përfshirë edhe ato në regjimet represive.

Ndërkohë e ardhmja e teknologjive të mbikëqyrjes së AI, si teknologjia e njohjes së fytyrës dominohet nga kompanitë amerikane dhe kineze. Kina zotëron tashmë sisteme të avancuara mbikëqyrje, përfshirë përdorimin e gjerë të njohjes së fytyrës, madje edhe të dronëve për të ndihmuar në zbatimin e masave në kuadër të pandemisë së Covid-19.

Dhe këtu kemi 3 leksione të spikatura. Së pari, prodhimi i rreziqeve katastrofike globale të krijuara nga njeriu është shumë i përqendruar. Së dyti, prodhuesit e këtyre kërcënimeve kanë luajtur shpesh një rol aktiv në veprimet mbytëse për t’i adresuar ato. Dhe së treti, prodhimi i kërcënimeve më të rënda globale bëhet thuajse gjithmonë në fshehtësi.

Shënim:Luke Kemp, bashkëpunëtor kërkimor në Qendrën për Studimin e Riskut Ekzistencial në Universitetin e Kembrixhit.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

https://www.bbc.com/future/article/20211014-agents-of-doom-who-is-hastening-the-apocalypse-and-why

LEXO TE PLOTE

Blog

SHBA, BE dhe zjarrvënësit në Bosnje

Publikuar

-

Nga

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme politike,

Ekstremistët serbë dhe kroatë duan të shpërbëjnë shtetin boshnjak. BE dhe SHBA kapen pas politikës së ruajtjes së qetësisë duke përsëritur kësisoj gabimet e viteve 1990.

Atmosfera është mbytëse mëngjesin me diell. Përpara Ambasadës së SHBA-së  në Sarajevë, kryeqyteti i Bosnjë-Hercegovinës, është mbledhur një grup demonstruesish. Ata kërkojnë fundin e nacionalizmit toksik në vend dhe ndërhyrjen e presidentit të SHBA-së kundër klanit të fuqishëm politik, që vazhdimisht nxit konflikte mes tre grupeve kryesore të popullsisë: boshnjakëve, kroatëve dhe serbëve. Disa protestues mbajnë lart pankarta. “Ne duam të njëjtat të drrjta për të gjtihë”, thotë një pensioniste e indinjuar. Pozicioni i qytetarëve duhet të forcohet, pushteti i nacionalistëve duhet të marrë fund.

Pak më parë, në fund të tetorit, përfaqësuesi serb në presidencën treshe të Bosnjë-Hercegovinës, Milorad Dodik, formuloi një shpallje lufte: Në një deklaratë ai bënte të qartë, se Republika Srpska, pjesa e dominuar nga serbët në Federatën Bosnjë-Hercegovina, do të shkëputet nga shteti multietnik. Republika Srpska në mënyrë graduale duhet të shkëputet nga shteti i përbashkët dhe të organizojë vet kompetenca të rëndësishme si mbrojtja dhe drejtësia. Kjo kërkesë është sulm ndaj paqes së brishtë, që mbizotëron në vend që nga viti 1995.

Prej vitesh Dodik me retorikën e tij separatiste tërheq vëmendjen. Por kësaj here me gjasë kemi të bëjmë më diçka më shumë se sa vetëm vringëllimat e zakonshme, pasi njësitë e xhandarmërisë të Republika Srpska demonstruan forcën me një stërvitje në shkallë të gjerë në male – veprim ky me simbolikë – nga qyteti i vogël Pale. I dënuari si kriminel lufte ish-udhëheqësi i serbëve të Bosnjes, Radovan Karaxhiç, në vitet 1992-1995 orkestronte sulmet ndaj Sarajevës dhe rrethinave. Tribunali Ndërkombëtar i Hagës për ish-Jugosllavinë e gjykoi si krim kundër njerëzimit rrethimin tre vjeçar dhe sulmet e vazhdueshme ndaj kryeqytetit të Bosnjes.

Për shumë boshnjake dhe boshnjakë kjo zgjon kujtime të hidhura. “A do të ketë luftë?”, me këtë pyetje konfrontohen shpesh gjatë këtyre ditëve të huajt. Kryesisht banorët e moshuar i kujtojnë përgatitjet e luftës dhe se si bashkësia ndërkombëtare e la për një kohë të gjatë në baltë popullsinë e Bosnjes – vetëm pas gjenocidit në Srebrenicë me vrasjen e mbi 8000 të rinjve e burrave myslimanë nga luftëtarët serbo-boshnjakë në korrik 1995 Perëndimi reagoi dhe negocioi Marrëveshjen e Paqes në Dejton, me të cilën iu dha fund luftës.

Një shpallje e mundshme e pavarësisë

Milorad Dodik, presidenti i Republika Srpska

Nismat e fundit të Dodikut synojnë eliminimin e strukturave shtetërore: Ndërkohë është krijuar një agjenci më vehte e shëndetësisë, një ushtri më vehte do të pasojë. Gjithsej mbi 120 dekrete të Përfaqësuesit të Lartë, që u vendosën nga OKB-ja pas luftës për avancimin e ndërtimit të strukturave të përbashkëta, duhet të sprapsen – një sulm frontal ndaj integritetit territorial të Bosnjes. Dodik, paralajmëron partia opozitare multietnike Nasa Stranka, duhet të klasifikohet si “rrezik për sigurinë”.

Që BE pavarësisht nismave riskante nuk ndërmerr asnjë hap për ndërmjetësim në Bosnjë, shumë e konsiderojnë si një dëshmi për mungesë të dukshme strategjie. Një grup parlamentarësh të BE-së, ndër ta edhe deputeti gjerman i ekologjistëve Reinhard Bütikofer, kërkojnë nga Komisioni një qëndrim të ashpër kundër përpjekjeve për shkëputje. Eurodeputeti konservator Michael Gahler paralajëron nga rreziku i një shpalljeje të mundshme të pavarësisë nga Republika Srpska – me legjitimimin nga Moska. Disa zëra paralajmërues vijnë edhe nga SHBA. Eksperti i njohur për Ballkanin, Daniel Server insiston për një ndërhyrje të shpejtë të bashkësisë ndërkombëtare, edhe forca ushtarake duhet demonstruar, për të penguar shkëputjen dhe konfliktet që mund të sjellë ajo si pasojë.

LEXO EDHE:  Pse industria e mbikëqyrjes është e prekshme nga korrupsioni dhe abuzimet

LEXO EDHE:  Ja pse Britania kryeson garën e vaksinimit kundër koronavirusit në Evropë

Ultranationacionalistët bashkëpunojnë ngushtë



Nuk ka asnjë diskutim, që veprimet e rrezikshme të udhëheqjes politike në Republika Srpska kanë mbështetjen e Serbisë dhe të Rusisë. Moska përpiqet ta pengojë integrimin e Bosnjes në BE dhe një anëtarësim të mundshëm të saj në NATO. Por nuk janë vetëm udhëheqësit e serbëve të Bosnjes, që minojnë shtetin e përbashkët boshnjak. Ultranacionalistët kroatë të partisë HDZ-BiH nën drejtimin e udhëheqësit të tyre Dragan Covic punojnë ngushtë prej vitesh me Dodikun. Për të siguruar pozicionin e tyre në pushtet HDZ-BiH nacionaliste insiston për ndryshimin e ligjit elektoral. Me ndryshimin e ligjit synohet që të krijohen njësi zgjedhore tërësisht mbi bazë etnike.

Por kjo është në kundërshtim me gjykimet parimore të Gjykatës Europiane për të Drejtat e Njeriut, konstaton eksperti konstitucionalist austriak Joseph Marko. Në këtë bazë do të duhej fillimisht të shfuqizohej me ndryshim kushtetues diskriminimi i qytetarëve jo-boshnjakë, jo-kroatë, jo-serbë në vend – pra i pjesëtarëve të minoriteteve si hebrejtë apo romët, që margjinalizohen në sistemin elektoral. Ata p.sh. nuk lejohen të kandidojnë për postin e presidentit. Por në fakt vendimet e Gjykatës Europiane për të Drejtat e Njeriut për barazinë e të gjithë qyetetarëve prej vitesh kanë mbetur pa u zbatuar.

I dërguari i SHBA Mathew Palmer me anëtarët e presidencës treshe të Bosnje-Hercegovinës

Ndërmjetësues të diskredituar

Ndonëse gjykimet e Strasburgut nënkuptojnë qartazi forcimin e standardeve europaine, bashkësia ndërkombëtare me sa duket nuk ka vullnetin për t’i dhënë fund eskapadave etnike. I dërguari i posaçëm i SHBA-së, Matthew Palmer si dhe e ngarkuara e BE-së  Angelina Eichhorst, që javën e kaluar u takuan në Bosnje me udhëheqësit nacionalistë, konsiderohen si kartë e djegur, sepse ata preferojnë zgjidhje kompromisi. Kryesisht Palmer konsiderohet si i diskredituar në rajon, sepse ai qe angazhuar për një shkëmbim territoresh mes Serbisë dhe Kosovës, me qëllim krijimin e tërritoreve të pastra etnike.

Gjendja aktuale ndizet edhe më shumë nga ndërhyrjet e vazhdueshme të vendeve fqinjë si Kroacia dhe Serbia. Të dyja këto vende nuk janë lojtarë neutralë – nën ish-presidentët e Kroacisë dhe Serbisë, Franjo Tuxhman dhe Sllobodan Millosheviç, më 1991 u vendos ndarja e Bosnjes, pasuan krimet e luftës, për arritjen e synimeve serbomadhe e kroatomadhe.

A do të ndërhyjë Përfaqësuesi i Lartë?

Përkrahësit e reformave demokratike i varin shpresat e tyre tek Përfaqësuesi i ri i Lartë i bashkësisë ndërkombëtare, gjermani Christian Schmidt. Një aleancë qytetare kërkoi këto ditë një qendrim më rigoroz: “Ai ose duhet të punojë, ose të largohet”, u tha në mënyrë pllakative përpara selisë së Schmidt-it në Sarajevë.

Nëse kreu i mbikqyrjes së paqes do të jetë i gatshëm, ashtu sikurse bëri së fundi edhe parardhësi i tij Valentin Inzko, të shfrytëzojë të ashtuquajturin Bonn-Power, përmes të cilit mund të largojë politikanë të rrezikshëm nga posti, nuk është e sigurt. Schmidt së fundi la të kuptohet, se ai nuk preferon të përdorë kompetencat e jashtëzakonshme.

Por nëse as SHBA dhe as BE dhe as Përfaqësuesi i Lartë nuk tregojnë gatishmëri për të vepruar kundër tendencave të shkëputjes në Bosnje, ndërkombëtarët rrezikojnë të përsërisin gabimet e fillimit të viteve 1990. Edhe asokohe u nënvleftësua radikalizmi i aktorëve politik. “Eshtë si një Deja-vu”, kritikon publicistja boshnjake Stefica Galic. “Eshtë pra sikur bota të mos ketë mësuar asgjë prej luftërave.”/DW

LEXO TE PLOTE