Connect with Us

Psikologët japin 5 këshilla për të shmangur lodhjen mendore

Kuriozitete

Psikologët japin 5 këshilla për të shmangur lodhjen mendore

Publikuar

-

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme politike, cna kronike, cna lajme bote, cna show

Vendet me popullsi të plakura, po përjetojnë tani rritje të të prekurve prej demencës. Por fatmirësisht, normat e ngadalësimit të aftësive njohëse dhe rreziku i demencës, ndikohen që të dyja nga ato që ekspertët i quajnë “’faktorë rreziku të modifikueshëm”. Pra ka arsye të jeni optimistë, pasi ka disa gjëra që mund të bëni për të ruajtur mprehtësinë e trurit tuaj, dhe për ta mbrojtur veten nga rreziku i demencës.

Qëndroni mendërisht aktivë, për të ndërtuar “rezerva”të aftësisë tuaj njohëse

Psikologët dhe gerontologët i referohen një koncepti të njohur si “rezervë njohëse”, e cila është në thelb aftësia e trurit për t’iu përshtatur përballë plakjes ose sëmundjes. Për shembull, nëse një person ka rezervë të lartë njohëse, atëherë edhe nëse shfaq disa nga shënuesit biologjikë të Alzheimerit, ka mundësi që të vazhdojnë të performojnë mirë në testet e tyre mendore.

Më e rëndësishmja:ka shumë aktivitete që mund të ndërtojnë rezervën tuaj njohëse, si leximi, luajtja e instrumenteve muzikorë apo këndimi, zgjidhja e lojërave me enigma, mësimi i një gjuhe të dytë të huaj dhe udhëtimet.

Socializohuni me të tjerët

Ju mund të keni parë në internet lojëra të shumta që e trajnojnë trurin për të qenë i freskët. Por problemi me këto lojëra, është se përfitimet e tyre nuk përgjithësohen. Madje ato madje mund të jenë të dëmshme, nëse luajtja për shumë kohë me to, ju largon nga shoqërimi me miqtë dhe familjen.

Izolimi social,cilësohet si një faktor kryesor rreziku për demencën. Një ekip studiuesish në Universitetin e Groningenit në Holandë, theksuan në studimin e tyre të fundit se “njerëzit me më pak pjesëmarrje sociale, kontakte shoqërore më pak të shpeshta, dhe më shumë ndjenja të vetmisë, kanë një rrezik në rritje për të zhvilluar demencën”.Prandaj kërkoni shoqërinë e të tjerëve sa herë që keni mundësi.

Qëndroni fizikisht aktivë

Për të funksionuar si duhet, truri juaj varet nga oksigjeni dhe lëndët e tjera ushqyese. Prandaj sa më i mirë që është shëndeti juaj kardiovaskular , aq më i aftë dhe më i shëndetshëm do të jetë edhe truri juaj. Njëkohësisht, një mënyrë jetese sedentare dhe obeziteti janë të lidhura me rënien më të shpejtë të aftësive njohëse dhe rritjen e rrezikut të demencës.

LEXO EDHE:  Ndarja nga lideri historik dhe rrugëtimi në media/ Erla Mëhilli zbulon këshillën e fundit të Sali Berishës

Prandaj përpiquni të ndërtoni një mënyrë jetese aktive në rutinën tuaj. Këtë gjë e garanton vrapimi i rregullt, çiklizmi, noti apo disiplina të ngjashme ushtrimesh. Por nëse nuk mundeni atëherë mund të provoni thjesht të ecni dhe të ngjitni shkallët më shpesh, apo të qëndroni më aktivë përmes kopshtarisë, ose të ushtroni rregullisht ndonjë lloj hobi tjetër që nxit rrahjet e shpejta të zemrës.

Hani shëndetshëm

Për trurin është shumë mirë nëse mund të keni një dietë të shëndetshme. Shmangia e tepërt e yndyrave të ngopura do të ndalojë bllokimin e arterieve, dhe konsumimi i shumë frutave dhe perimeve jeshile, do t’i sigurojnë trupit tuaj antioksidantë të bollshëm që ndihmojnë në pastrimin e trurit nga “radikalet e lira”, një lloj nënprodukti i dëmshëm i proceseve të ndryshme biologjike.

Për t’i arritur këto qëllime, Organizata Botërore e Shëndetit rekomandon të ashtuquajturën “Dieta Mesdhetare”, e cila është e pasur me fruta, perime, bishtajore (si thjerrëzat, fasulet dhe bizelet), arrat, drithërat dhe vaji i ullirit, ndërsa ka pak përmbajtje yndyrnash dhe mishi.

Jini vazhdimisht kuriozë

Ekziston një lidhje e fortë midis personalitetit dhe shëndetit të trurit. Njerëzit që janë më të hapur ndaj përvojave të reja, kanë tendencën të jenë mendërisht më të freskët, dhe më pak të rrezikuar nga demenca. Siç shprehet në një studim të fundit një grup ekspertësh nga Universiteti i Xhorxhias në SHBA “të qenit me i hapur ndaj përvojave të reja lidhet me njëshpejtësi më të mirë psikomotorike, fleksibilitet konjitiv,dhe një kujtesë më të mirë”./ CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Adresa juaj email nuk do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme shënohen *

Kuriozitete

VIDEO- Stuhia gjeomagnetike/ Shfaqje mahnitëse e dritave në qiell

Publikuar

-

Nga

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme politike, cna kronike, cna lajme bote, cna show

Një shpërthim i madh diellor ka goditur tokën dhe Dritat veriore u bënë të dukshme mbi Stirling, Lake District dhe madje deri në jug deri në Devon mbrëmjen e djeshme.

Sipas Met Office, një nxjerrje masive koronale (CME) u largua nga Dielli më 2 nëntor dhe ndërsa grimcat e ngarkuara goditën Tokën, u krijua një stuhi gjeomagnetike, duke prodhuar shfaqjet mahnitëse të dritës.

Zakonisht këto ekrane janë të kufizuara në rajonet me gjerësi të lartë përreth Arktikut dhe Antarktikut.

Por kur ndezjet diellore ose nxjerrjet e masës koronale janë veçanërisht të forta, siç ndodhi mbrëmë, këto shfaqje mund të shfaqen në gjerësi më të ulëta, me imazhe të shpërndara të shfaqjes së dritës në Lake District, North Ëales, Cambridgeshire, Bedfordshire dhe madje edhe Devon.

Sonte do të ketë një stuhi tjetër gjeomagnetike, që pritet të jetë midis nivelit tre dhe katër (nga pesë), sipas Zyrës Met.

Kjo mund të bëjë që aurora të jetë e dukshme në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar, jo vetëm në pjesët më veriore, dhe mund të shkaktojë probleme për satelitët GPS.

Skyëatchers kanë ndarë imazhe të shfaqjeve shumëngjyrëshe të dritës nga e gjithë Mbretëria e Bashkuar, nga shkëlqimet e zbehta mbi Bedfordshire, te shfaqjet vezulluese të dritës vallëzimi në veri të Skocisë.

LEXO EDHE:  Puçra në fytyrë? Ja disa këshilla

LEXO EDHE:  Ja çfarë duhet të bëni kur ju zë ngërçi

Arsyeja për aurorën më të shndritshme dhe më të përhapur varet nga një nxjerrje masive koronale më aktive (CME).



Është ajo që njihet si një lloj kanibal i CME-së, domethënë ai fshin çdo flakërim më të ngadaltë që është hedhur përpara tij ndërsa vrapon drejt Tokës.

Të kombinuara, ato krijojnë një grumbull fushash të forta magnetike dhe plazma që më pas veprojnë për të gjeneruar stuhi gjeomagnetike ndërsa godasin atmosferën.

Këto stuhi vijnë në valë gjatë disa ditëve, ku e para goditi natën e kaluar, dhe një tjetër pritet midis orës 18:00  dhe 01:00  sonte.

Në MB një stuhi G4, e përshkruar si ‘e rëndë’, nuk do të ketë ndikim të rëndësishëm në rrjetin elektrik, por diku tjetër mund të çojë në disa probleme kontrolli dhe madje edhe ndërprerje.

Do të ketë disa probleme të vogla për anijen kozmike që do të kërkojnë rregullime në pozicionin e orbitës dhe frekuencat e radios mund të ndërpriten në Tokë.

Parashikimi i motit i hapësirës së Met Office për dy ditët e ardhshme thotë: ‘Shpejtësia e fortë e erës diellore pas mbërritjes së CME ka të ngjarë të vazhdojë gjatë dy ditëve./CNA.al

LEXO TE PLOTE

Kuriozitete

5 objekte që duhet t’i mbani në shtëpi/ Thuhet se tërheqin paratë

Publikuar

-

Nga

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme politike, cna kronike, cna lajme bote, cna show

Ka disa objekte që përflitet që duhet t’i mbajmë në shtëpi në mënyrë që të tërheqim sa më shumë lekë. Edhe pse të gjitha këto janë “bestytni” të trashëguara brez pas brezi nuk na gjen gjë ta provojmë.

Më poshtë keni listën e ketyre objekteve:

Elefantë

Elefantët konsiderohen kafshë të mençura, besnike e jetëgjata, arsyeja pse janë edhe simbol fati. Mbajtja e një statuje elefanti në shtëpi e bën jetën financiare tuajën më të pasur. Siugrohuni ta vendosni diku në qendër të shtëpisë.

Bretkosa me monedhë në gojë

Ky është një objekt i zakonshëm që gjendet në dyqanet e dhuratave, sidomos në vendet aziatike. Kjo bretkosë e cila ulet mbi një perlë, me një monedhë në gojë, është e shkëlqyer për të tërhequr para dhe e bën shtëpinë tuaj një burim mirëqenieje dhe bollëku.



Lule të freskëta

Për feng shui-n, përdorimi i luleve të freskëta përveçse e bën më të bukur dhe çlodhës ambientin, sjell më shumë freski në shtëpi. Kur lulet janë të freskëta sjellin lumturi dhe mbarësi, por duhet të keni kujdes të mos përmbajnë gjemba.

LEXO EDHE:  Gjiknuri i jep këshilla Bashës/ Si do i rendisja emrat për Tiranën po të isha në vendin e tij

LEXO EDHE:  Gjiknuri i jep këshilla Bashës/ Si do i rendisja emrat për Tiranën po të isha në vendin e tij

Temjan

Shumë njerëz e përdorin temjanin për të aromatizuar shtëpitë e tyre, por edhe për të larguar energjitë negative dhe për të ndihmuar në krijimin e një realiteti më të lumtur dhe me bollëk. Për feng shui, temjani është një aleat i fuqishëm për jetën financiare që dëshirojmë.

Pasqyra

Thuhet se pasqyra tërheq energjitë pozitive, por duhet pasur kujdes për zgjedhjen e vendit ku do të qëndrojë në shtëpi. Është e rëndësishme që të reflektojë një pamje të bukur, mundëissht jashtë shtëpisë, si kopshti apo lulet për të mbushur ambientin me energji pozitive. Këto janë disa elemente që tërheqin bollëkun në  shtëpinë tuaj./CNA.al

LEXO TE PLOTE

Kuriozitete

“Romeo dhe Xhulieta” nuk u shpik nga Shekspiri, ja origjina e historisë tragjike

Publikuar

-

Nga

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme politike, cna kronike, cna lajme bote, cna show

Romeo dhe Xhulieta, vepra më e mirënjohur e Uilliam Shekpisrit, e shkruar diku midis viteve 1591-1595, është një nga historitë më të mëdha të dashurisë të shkruara ndonjëherë. Ajo është luajtur shumë herë në teatrot e gjithë botës, dhe pasur edhe shumë përshtatje kinematografike.

Por është interesante të zbulohet se “Romeo dhe Xhulieta”, nuk ishte në fakt një histori e trilluar nga shkrimtari britanik, por përkundrazi një variant i një historie të treguar shumë herë që nga vitet 1400 e në vazhdim. Historia e “Romeo dhe Xhulietës”, eksistonte të paktën një shekull para se Shekspiri ta shkruante atë si vepër.

Një përmbledhje e veprës së famshme të Shekspirit

Fabula e veprës është pak a shumë kjo:“Një hasmëri e vjetër midis dy familjeve të fuqishme, degradon në një gjakderdhje. Një grup personash të maskuar nga familja Montag rrezikojnë një konflikt të mëtejshëm, duke u futur fshehurazi në një festë të familjes rivale të Kapuletëve.

Një i ri i dashuruar, Romeo Montag, bie menjëherë në dashuri me Xhulieta Kapuletin, e cila do të martohej me burrin që i kishte zgjedhur babai i saj, Paridin. Me ndihmën e shërbyeses së Xhuljetës, gratë e rregullojnë që çifti të martohet që të nesërmen, por përpjekja e Romeos për të ndaluar një sherr në rrugë mes 2 familjeve, çon në vdekjen e kushëririt të Xhulietës, Tibaltit, akt për të cilin Romeo dëbohet nga qyteti.

Në një përpjekje të dëshpëruar për t’u ribashkuar me Romeon, Xhulieta ndjek këshillat e një prifti, duke trilluar vdekjen e saj. Por mesazhi nuk arrin deri tek Romeo, dhe duke besuar se Xhulieta kishte vdekur vërtet, ai vret veten mbi varrin e saj. Xhuljeta zgjohet, dhe kur sheh kufomën e Romeos përkrah saj vret edhe ajo veten.

Pas kësaj tragjedie të dyfishtë, familjet pranojnë që t’i japin fund konfliktit mes tyre. Është një histori tërheqëse dhe tragjike. Por Shekspiri nuk e përdori i pari këtë histori për dramën e vet. Në fakt, ajo bazohet në disa histori më të vjetra, dhe disa prej tyre kanë elementë shumë të ngjashëm.

Versione të hershme të tragjedisë “Romeo dhe Xhulieta”

Historia e parë mbi këtë ngjarje, është shkruar nga shkrimtari italian Masukio Salernitano (1410-1475). E botuar një vit pas vdekjes së tij, kapitulli i 33-të i librit të Salernitanos ”Il Novellino”, tregon historinë e Mariotos dhe Xhanozës, një çift të dashuruarish që vijnë nga familjet feudale Maganeli dhe Saraçeni.

Në këtë rrëfim, lidhja e tyre e dashurisë vendoset në Siena dhe jo në Verona, dhe besohet se ka ndodhur në kohën kur ka jetuar vetë Salernitano. Ashtu si në versionin e Shekspirit, Marioto dhe Xhanoza bien në dashuri me njëri-tjetrin, dhe martohen fshehurazi me ndihmën e një prifti të quajtur Agustin.

Pas kohë më vonë, Marioto debaton ashpër një qytetar tjetër pjesë e fisnikërisë së qytetit – në këtë rast, kushëririn e të dashurës së tij – dhe e vret këtë të fundit, një akt që solli arratinë e tij për të shmangur dënimin me vdekje.

Xhanoza e shqetësuar, ngushëllohet vetëm nga fakti që Marioto ka familjen në Aleksandri të Egjiptit, dhe ndërton atje një shtëpi të bukur për veten e tij. Gjithsesi, babai i saj – pa pasur asnjë dijeni mbi martesën e të bijës – vendos se është koha që ajo martohet, dhe kjo gjë e vendosi vajzën në një pozitë të tmerrshme.

Me ndihmën e priftit që e kishte martuar me Marioton, Xhanoza pi një ilaç gjumi për t’u dukur sikur kishte vdekur, dhe në këtë mënyrë ajo mund të largohej fshehurazi nga Siena për t’u ribashkuar me burrin e saj në Aleksandri. Plani shkoi shumë keq, dhe letra e saj drejtuar Mariotos ku shpjegonte dhe planin e arratisë nuk mbërrin kurrë në destinacion, ndërsa lajmi mbi “vdekjen” e saj po.

Kështu ndërsa ajo niset drejt Aleksandrisë, Marioto rikthehet i pikëlluar në Siena, duke rrezikuar jetën e tij për të parë për herë të fundit trupin e pajetë të së dashurës së tij. Por ai arrestohet dhe ekzekutohet me vdekje për krimin e tij të mëparshëm, dhe kjo vetëm 3 ditë para se në qytet të kthehej vetë Xhanoza.

Shumë e dëshpëruar nga ajo që merr vesh, Xhanoza vendos të vetëvritet, për t’u bashkuar më te dashurin e saj në parajsë. Ashtu si rrëfimi i Shekspirit për Romeon që e gjeti Xhulietën duke fjetur, por që ai besonte se kishte vdekur, edhe historia e hershme e Salernitanos, përmban një skenë në të cilën Mariotos e gjen Xhanozën në gjumë të thellë, duke besuar se ajo ka vdekur.

LEXO EDHE:  Këshilla për një kujtesë të mirë/ Çfarë duhet të konsumoni

LEXO EDHE:  Gjiknuri i jep këshilla Bashës/ Si do i rendisja emrat për Tiranën po të isha në vendin e tij



Siç mund të shihet, ka shumë elementë të ngjashëm midis historisë së Shekspirit dhe saj të Salernitanos. Çështja e familjeve në konflikt, dashuria e ndaluar, ilaçi i gjumit, dhe mungesa e komunikimit, çojnë në një fund tragjik për të dy të dashuruarit.

E shkruar vetëm 100 vjet më pas, Shekspiri mund ta ketë gjetur diku veprën e Salernitanos, ose një nga shumë variantet e tjera që ishin shkruar, përpara se kjo histori e veçantë të arrinte në tryezën e Bardit anglez. Luixhi da Porta shkroi në vitet 1530 një përmbledhje të ngjashme, duke rrëfyer historinë e Romeo Montekit dhe Xhulieta Kapeletit, dhe zhvendosur ngjarjen nga Siena në Verona, ngjashëm me Shekspirin.

Sërish çifti martohet në fshehtësi me ndihmën e një prifti, vetëm për t’u ndarë nga vrasja aksidentale që Romeo i bëri kushëririt të Xhulietës, dhe vdekjeve të tyre pasuese: Romeo nga ilaçi i gjumit i Xhulietës, dhe Xhulieta duke e mbajtur frymën e saj, në mënyrë që të mund të vdiste bashkë me të dashurin e saj.

Frymëzimet më të mëdha të Shekspirit për “Romeo dhe Xhulietën”

Pas da Portës erdhi Mateo Bandelo (1480-1562), një murg dhe një shkrimtar që i çoi edhe më tej tregimet e da Portës dhe Salernitanos. Ai ishte shkrimtari italian, që vlerësohet se ka ndikuar më drejtpërsëdrejti tek Shekspiri. Kjo pasi Bandelo prezanton shumë nga temat specifike, që e bëjnë aq të njohur sot dramën e Shekspirit.

Versioni i Bandelos, edhe pse në shumë mënyra i krahasueshëm me tekstin e Salernitanos, siguroi mbiemrat e mirënjohur Montag dhe Kapulet për 2 personazhet kryesore. Ai shtoi edhe elementin e ballos ku takohen për heerë të parë Romeo dhe Xhulieta, dhe gjithashtu edhe momentin në të cilin Xhulieta vret veten me thikën e të dashurit të saj, në mënyrë që ajo të bashkohet me Romeon në jetën e përtejme.

Historia e Bandelos, besohet se është ndjekur nga afër nga shkrimtari francez Pier Buasto, versioni i të cilit u përkthye më pas në anglisht në vitin 1562nga Arthur Bruk, si një poemë me titull ”Historia tragjike e Romoes dhe Xhulietës”. Ky përkthim në anglisht, ishte teksti që lexoi edhe Shekspiri.

A bazohet “Romeo dhe Xhulieta” në një histori të vërtetë?

Shumë studiues shekspirianë, të mirë-informuar mirë mbi këto vepra të mëparshme letrare, kanë mbledhur prova që Bardi anglez mund të jetë frymëzuar për personazhet e Romeos dhe Xhulietës nga jeta e tij. Një financues i Shekspirit, Henri Rajëtsli, Ërli i Tretë i Sauthemptonit, mendohet se ka frymëzuar Romeon e Shekspirit, për më tepër që njerka e tij e kishte origjinën nga Viskonti Montag.

Henry Rajëtsli kishte ndërkohë një marrëdhënie të fshehtë me Elizabet Vernon. Dhe kur lajmet mbi martesën e tyre arritën në veshin e Mbretëreshës britanike Elizabet I, ajo i burgosi që të dy pasi bashkimi i tyre përbënte një kërcënim politik për mbretërimin e saj.

Në dallim nga Romeo dhe Xhulieta e vërtetë – në çdo histori – Ërl dhe Vernon ishin më vonë në gjendje të jetonin “lumtur përgjithmonë” jashtë mureve të burgut, megjithatë ky bashkim politik i padëshirueshëm vlerësohet shumë se ka ndikuar edhe në shkrimet e Bardit.

Vepra që e shndërroi rrënjësisht letërsinë romantike

Megjithë versionet e shumta të historisë së “Romeo dhe Xhulieta”, që i paraprinë asaj të Uilliam Shekspirit, nuk mund të mohohet se ishte vepra e këtij të fundit, ajo që e shndërroi lidhjen e tyre të dashurisë në një nga historisë më të mëdha të dashurisë të njohura ndonjëherë.

Bardi mund të ketë huazuar shumë gjëra nga Salernitano, Bandelo dhe Bruk, por ishte ai që preku fort audiencën që e ndoqi në skenë dramën e tij. Dashuria dhe vetëvrasja e Romeo Montag dhe Xhulieta Kapuletit, e kanë bërë këtë histori pasionante të pavdekshme, duke mbetur ende sot një nga frymëzimet më të mëdha të letërsinë romantike moderne. / Ancient Origins/ Bota.al

LEXO TE PLOTE