Connect with Us

Jetët e miliona njerëzve varen nga mënyra se si do të përfundojë pandemia

Blog

Jetët e miliona njerëzve varen nga mënyra se si do të përfundojë pandemia

Publikuar

-

cna lajme blog

“The Economist”

Të gjitha pandemitë përfundojnë një ditë. Edhe Covid-19 po shkon drejt kësaj rruge, por nuk do të zhduket tërësisht. Përkundrazi, gradualisht ai do të bëhet endemik. Në këtë gjendje, duke qarkulluar dhe pësuar mutacione nga viti në vit, koronavirusi do të mbetet një kërcënim vetëm për të moshuarit dhe të sëmurët.

Por, pasi të bëhet endemik, ai nuk ka shumë gjasa që të vrasë në shkallën monstruoze të 20 muajve të fundit. Në atë moment Covid-19 do të jetë një armik i njohur, i menaxhueshëm, ashtu si gripi i zakonshëm. Edhe pse destinacioni është i ditur, rruga drejt endemicitetit nuk është e sigurt.

Dallimi midis një udhëtimi të planifikuar mirë dhe atij kaotik, mund të jetë në miliona jetë. Prandaj fundi i kësaj pandemie është shansi i fundit që kanë qeveritë për të treguar se kanë mësuar nga gabimet që kanë bërë në fillimin e saj.

Ndërsa pandemia po zbehet, rastet e regjistruara dhe vdekjet javore kanë rënë në nivel global, përfshirë ato në SHBA që nga fundi i muajit gusht. Britania e Madhe është një vend ku rastet janë të larta dhe në rritje, por ajo ka pasur një fushatë të suksesshme vaksinimi.

Për shkak se 93 për qind e britanikëve kanë antitrupa, afro 250.000 raste në javë po shkaktojnë vetëm qindra në vend të mijëra të vdekurve. Kjo është rruga drejt endemicitetit. Askush nuk e di se sa njerëz në mbarë botën gëzojnë një mbrojtje të tillë, por ne mund të bëjmë një supozim shumë të përafërt. Rreth 3.8 miliardë njerëz kanë marrë deri tani të paktën një dozë të vaksinave anti-Covid. “The Economist” vlerëson se gjatë pandemisë vdekjet e tepërta janë midis 10-19 milionë, me një vlerësim qëndror prej 16.2 milionë. Duke bërë disa llogaritje të thjeshta, dhe duke përdorur supozimet në lidhje me përqindjen e infeksioneve fatale, kjo sugjeron se 1.4-3.6 miliardë njerëz janë prekur tashmë nga kjo sëmundje, duke e kaluar me 6-15 herë numrin zyrtar.

Këto të dhëna kanë sigurisht mbivendosje, pasi shumë njerëz janë vaksinuar dhe infektuar. Numri i madh i njerëzve me imunitet, e bën më pak të rrezikshëm Covid-19. Por për t’i dhënë fund pandemisë, bota ka të ngjarë të përballet me disa sprova.

E pra është vala e infeksioneve të dimrit në Hemisferën Veriore. Covid-19përhapet me shumë kur njerëzit kalojnë më tepër kohë në ambientet e mbyllura. Nëse numri i rasteve nis të mbingarkojë spitalet, qeveritë do të duhet të ndërhyjnë.

Një linjë mbrojtëse janë edhe trajtimet, përfshirë ilaçet e reja premtuese antivirale si molnupiravir, që nëse administrohet në kohë i përgjysmon përqindjet e formave të rënda të sëmundjes, por që është ende në pritje të miratimit nga entet rregullatore.

Një linjë tjetër mbrojtëse janë masa të tilla si mbajtja e maskave, mbrojtja e shtëpive të kujdesit për të moshuarit, dhe mbyllja e pikave të nxehta të infektimit, si klubet dhe baret. Çështja është nëse qeveritë kanë mësuar të veprojnë menjëherë, apo në mënyrë proporcionale.

Testi i dytë është mutacioni. Marrja e mostrave gjenetike të infeksioneve, shërben si një paralajmërim i hershëm nëse do të ndryshojë varianti Delta. Por pjesët më të varfra, dhe të pa vaksinuara të botës nuk janë ende nën mbikëqyrje. Një variant i ri, mund të kërkojë ridizenjimin e vaksinave ekzistuese.

LEXO EDHE:  Shtohen infektimet në Gjermani/ Testim me detyrim për pushuesit e kthyer?

Dhe kjo është shumë më e lehtë sesa të fillohet nga e para. Por nga ana tjetër do të kërkonte prodhimin dhe miratimin e vaksinave të reja, dhe ndoshta zhdukjen e rezervave me ato të vjetra. Kjo gjë mund të shkaktojë një përsëritje të garës së ashpër midis vendeve se kush do të furnizohet i pari.

Por testi më i madh është si të mbroni miliarda njerëz pa asnjë imunitet. Reagimi i Kinës është zhdukja e virusit nëpërmjet karantinave dhe bllokimeve të ashpra dhe të kushtueshme. Kjo i jep kohë për vaksinimin dhe grumbullimin e barnave.

Partia Komuniste e ka përdorur numrin e vogël të rasteve në vend si një dëshmi se sistemi i saj është më i mirë se demokracia. Ndaj braktisja e strategjisë së saj “Zero Covid” është politikisht e vështirë. Gjithsesi, siç e kanë pranuar tashmë vendet me një qasje të ngjashme si Zelanda, koronavirusi nuk po largohet.

Ndaj një ditë Kina do të duhet të heqë dorë nga kjo strategji. Tek e fundit, njerëzit do të fitojnë imunitet ndaj koronavirusit, ose përmes infeksionit ose me anë të vaksinimit. Për shkak se vaksinimi është shumë më i sigurt, qeveritë duhet që të kryejnë sa më shumë vaksinime. Sipas kompanisë së të dhënave “Airfinity”, 11.3 miliardë doza vaksine duhet të prodhohen para fundit të këtij viti, dhe 25 miliardë deri në qershor 2022.

Nëse është kështu, shumë shpejt furnizimi global nuk do të ketë më kufizime. Jo të gjitha vaksinat janë njëlloj efektive, por të gjitha ato janë shumë më të mira sesa infektimi me Covid-19. Kërkesa e madhe për vaksina, do të thotë se tashmë eksportuesit duhet të dërgojnë doza me shumicë.

Por shumë vende po i ndalin furnizimet për t’iu dhënë më të brishtëve dozën e tretë apo për të vaksinuar fëmijët, të cilët kanë një rrezik shumë të ulët për të vdekur nga Covid-19. Doza të bollshme të vaksinave janë premtuar për vitin e ardhshëm, por ato janë të nevojshme tani.

Pengesat e fundit për vaksinimin, do të jenë hezitimi dhe kapaciteti i sistemit shëndetësor lokal. Organizata Botërore e Shëndetësisë ka vendosur një objektiv, sipas të cilit 40 për qind e popullatës së çdo vendi duhet të jetë e vaksinuar deri në fund të këtij viti.

Një samit global mbi vaksinat, vendosi një objektiv prej 70 për qind deri në shtatorin e vitit  2022. Por vende të ndryshme, kanë nevoja të ndryshme për vaksina në varësi të demografisë së tyre, aftësisë së tyre për të administruar vaksinat,dhe kërcënimit nga Covid-19, në krahasim me sëmundjet e tjera si malaria dhe fruthi.

Por këto objektiva të mëdha, rrezikojnë t’i kthejnë në dështime edhe prioritetet e arsyeshme. Sfidat përpara janë shumë të mëdha. A do t’i përballojnë qeveritë ato? Ja ku është edhe testi

i fundit. Ndërsa pandemia e Covid-19 nis të zbehet, vendet e pasura mund të fillojnë ta humbasin interesin për koronavirusin. Dhe sëmundja rrezikon të bëhet një vrasëse e vendeve të varfra, si shumë nga sëmundjet e tjera.

https://www.economist.com/leaders/2021/10/16/millions-of-lives-depend-on-how-the-pandemic-ends

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Adresa juaj email nuk do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme shënohen *

Blog

Si duhet të sillet Perëndimi ndaj bllofeve të Kinës dhe Rusisë

Publikuar

-

Nga

cna lajme blog

Nga Edward Lucas “Center for European Policy Analysis

Termi “Tigër prej letre”, ishte një nga fyerjet e preferuara të Mao Ce Dunit. Siç tha dikur Henri Kisinger, nuk ishte diktatori kinez ai që e shpiku këtë frazë. E megjithatë ai kënaqej kur e përdorte atë, sidomos kundër Shteteve të Bashkuara.

Sot këto kafshë metaforike janë sërish duke “ecur”. Kina ka bërë kërcënime të tmerrshme ndaj Lituanisë, pasi ky vend i vogël evropian mbajti premtimin e tij për të hapur një zyrë përfaqësuese të Tajvanit në kryeqytetin e tij Vilnius.

Dhe nuk bëhet fjalë për një ambasadë formale. Pasi kjo zyrë përfshin fjalën “Tajvan” në emërtimin e saj, duke hedhur poshtë këmbënguljen e Kinës kontinentale që demokracia vetëqeverisëse e ishullit përmendet vetëm në rrethana të caktuara si “Taipei”, kryeqendra e ishullit.

Partia-shtet në Kinë u tërbua nga inati nga ky zhvillim. “Global Times”, gazeta zyrtare e Partisë Komuniste Kineze në gjuhën angleze, e etiketoi ndër të tjera Lituaninë “thjesht si një mi, apo edhe një plesht, nën këmbët e një elefanti luftarak”.

Dikush mund të pyesë, cilado qoftë nofka, pse kritikohet kaq shumë “elefanti”?Sido që të jetë puna, Lituania është shumë e trembur nga kërcënimet që vijnë nga një vend afro 400 herë më i madh në popullsi. Ulja e përfaqësimi të ambasadës kineze në Vilnius, pas tërheqjes së ambasadorit kinez atje, nuk ka asnjë efekt praktik.

Edhe sanksionet po ashtu. Lituania nuk ka një volum domethënës tregtar me Kinën kontinentale, ndërsa eksportet në Tajvan kanë shënuar një bum vitet e fundit. Politika lituaneze gëzon një mbështetje të fortë nga Shtetet e Bashkuara, duke përfshirë një strukturë të re kredie për eksportet prej 600 milionë dollarësh.

Uzra Zeja, një nga 7 nënsekretaret në Departamentin e Shtetit, vizitoi së fundmi Vilniusin për të mbajtur fjalimin kryesor në Forumin  e Ardhmërisë së Demokracisë. Në aktivitet foli edhe ish-zëvendëspresidenti i Tajvanit Chen Chien-jen, në praninë e ministrave të jashtëm të Letonisë dhe Sllovenisë.

Kjo ilustron raportet e qëndrueshme diplomatike dhe shkuarjen drejt marrëdhënieve më të ngushta me Tajvanin. Edhe qeveria e re çeke po mendon gjithashtu të ndërmarrë hapa të ngjashëm në të ardhmen. Sa më shumë që ankohet Kina kontinentale, aq më të dobëta duken kërcënimet e saj.

Por disa “Tigra” janë shumë të vërtetë. Kundërvënia ndaj bllofit që po luan Kina është e lehtë, në krahasim me vështirësitë që paraqiten nga Bjellorusia dhe Rusia. Me siguri, Kina nuk do t’i dërgojë raketat e saj hipersonike që të godasin Lituaninë.



LEXO EDHE:  Pandemia e Covid-19/ Gjoba dhe burgim për ata që nuk vënë maskë në Los Anxhelos

LEXO EDHE:  Bota injoroi shenjat paralajmëruese, tani Lindja e Mesme është buzë humnerës

Bjellorusia ka mundësi, dhe në fakt po i përdor emigrantët për të sulmuar kufijtë e fqinjëve të saj të Bashkimit Evropian. Ndërkohë Rusia po grumbullon trupa në kufirin ukrainas në një mënyrë të tillë që të jep arsye serioze për t’u alarmuar mbi qëllimet e saj reale.

Krahasimet janë shumë domethënëse. Kina përbën një kërcënim shumë më serioz për Shtetet e Bashkuara dhe për lirinë kudo në botë. Por për evropianët, ajo është shumë larg. Bjellorusia është një diktaturë. Rusia është aktualisht një “moçalishte” me ujëra të ndenjura nën keqqeverisjen e ish-agjentit të KGB-së sovjetike, Vladimir Putin.

Por ata janë shumë të ngjashëm në taktikat që përdorin. Partia Komuniste Kineze po zhvillon një betejë simbolike të pakuptimtë mbi Tajvanin, e nxitur nga neurozat e paqarta për legjitimitetin e saj. Edhe Rusia e Putinit gjithashtu ka probleme neurotike me legjitimitetin (dhe si rrjedhim një mëri të madhe historike për shtetësinë ukrainase, e ilustruar nga përçartjet e çuditshme të Putinit mbi këtë temë).

Por synimi i Rusisë nuk është që të ndryshojmë terminologjinë diplomatike. Kremlini dëshiron territore, dhe për ta arritur këtë është gati të paguajë dhe të shkaktojë një kosto të tmerrshme në jetë njerëzish dhe materialesh. Dhe ne e injorojmë këtë gjë edhe pse jemi të rrezikuar.

Por në të dyja rastet, kundërmasa e nevojshme është e ngjashme:lipset një veprim kolektiv vendimtar. Madje edhe Partia Komuniste Kineze, nuk mundet që ta injorojë fuqinë ushtarake, politike dhe ekonomike të vendeve perëndimore që punojnë së bashku.

Tashmë po marrin formë aleancat e reja, që do të ndryshojnë me vonesë ekuilibrin e fuqisë në rajonin e Indo-Paqësorit. Ballafaqimi me Kremlinin duhet të jetë shumë më i lehtë.

Evropa ka shumë mjete ekonomike dhe mjete të tjera, për të vendosur nën presion Bjellorusinë mbi keqpërdorimin e emigrantëve, dhe për ta penguar Rusinë kur bëhet fjalë për Ukrainën. Por këto mekanizma funksionojnë vetëm nëse ajo i qaset këtyre çështjeve me 27 vendet anëtare të bashkuara. Gjuetia e tigrave është e rrezikshme. Është më mirë të mos e provoni vetëm.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

Tiger Hunt

LEXO TE PLOTE

Blog

Si do të ndikojë varianti Omicron këtë dimër në Evropë?

Publikuar

-

Nga

cna lajme blog

Nga Helen Collis “Politico.eu”

Një variant i ri i koronavirusit, ka nxitur një mori investigimesh dhe ndërhyrjesh sa i përket udhëtimeve, pasi ekspertët po synojnë të kuptojnë saktësisht se sa serioz është në të vërtetë ky mutacion. Varianti, i quajtur Omicron nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, u zbulua për herë të parë nga sekuenca gjenomike në Afrikën e Jugut, dhe u nda me një bazë të dhënash ndërkombëtare më datën 22 nëntor.

“Ky variant ka një numër të madh mutacionesh, disa prej të cilave janë shqetësuese. Dëshmitë paraprake sugjerojnë një rrezik të shtuar të ri-infektimit me këtë variant, në krahasim me variantet e tjera shqetësuese”- deklaroi OBSH nëpërmjet një deklarate bërë të premten.

Xheni Harris, drejtuese e Agjencisë së Sigurisë Shëndetësore në Britaninë e Madhe tha më herët se ky është“varianti më shqetësues që kemi hasur deri më sot”, dhe se është duke u zhvilluar një“hulumtim urgjent” për të kuptuar më shumë.

Në përgjigje të shqetësimeve të ngritura nga shkencëtarët, qeveria britanike, e pasuar ngatë tjerët në Evropë, njoftoi kufizime të rëndësishme për të udhëtuar nga Afrika e Jugut, Botsvana, Lesoto, Esvatini, Zimbabve dhe Namibia. Por varianti është përhapur tashmë në Evropë, me një rast të zbuluar në Belgjikë.

Po pse shkencëtarët janë aq shumë të shqetësuar mbi këtë variant?

Varianti Omicron, i njohur ndryshe edhe si B.1.1.529, përmban rreth 50 mutacione, pra një numër shumë të madh. Më shumë se 30 prej tyre gjenden në proteinën që vesh nga jashtë virusin SARS-CoV-2, dhe që ndërvepron me qelizat njerëzore përpara hyrjes në to, dhe që është pjesa që synojnë të godasin edhe shumica e vaksinave anti-Covid.

Ndërsa disa prej këtyre mutacioneve janë vërejtur edhe në variantet e mëparshme shqetësuese “disa prej atyre janë vërejtur rrallë së bashku në të njëjtin lloj varianti” thotë Fransua Ballo, drejtor i Institutit Gjenetik të Kolegjit Universitar në Londër.

Sekuencimi gjenomik i variantit në Afrikën e Jugut, ka identifikuar deri më tani 100 raste me Omicron, përfshin qytetet e Johanesburgut dhe Pretorias. Më herët, normat e përgjithshme ditore të rasteve me Covid-19 ishin të ulëta në atë pjesë të vendit, ndërsa janë rritur gjatë 7 ditëve të fundit, nga 273 në më shumë se 1.200.

A do të më mbrojë ende vaksina ime?

Bazuar në numrin dhe llojet e mutacioneve që vërehen tek varianti Omicron, shkencëtarët mendojnë se imuniteti nëpërmjet vaksinimit apo infektimit të mëparshëm, mund të mos mbrojë në një mënyrë shumë efektive kundër ri-infektimit nga Omicron.

“Bazuar në përbërjen e tij gjenetike, ne parashikojmë se B.1.1.529 mund ta anashkalojë pjesërisht imunitetin e ofruar nga vaksinimi dhe infektimi i mëparshëm”- thotë Ballo.Kjo për shkak se mutacionet në Omicron “janë shoqëruar në variante të tjera që i shmangen imunitetit”- vë në dukje Sharon Pikok, drejtore e “COG-UK Genomics UK Consortium”.

Por duhet të kalojnë disa javë para se ta dimë me siguri këtë gjë.“Për të kuptuar ndikimin e tij tek imunitetet, në Afrikën e Jugutpo kryhen me shpejtësi studimet laboratorike. Shkencëtarët po shohin sesi neutralizohen antitrupat nga ky variant,si dhe ndërveprimet me qelizat T, për të konfirmuar nëse ka një imunitet të reduktuar në analizat standarde laboratorike, por ato do të duan disa javë që të përfundojnë”-thotë Pikok, që është gjithashtu profesor i shëndetit publik dhe mikrobiolog në Universitetin e Kembrixhit.

A ka gjasa që ky variant të bëhet dominues në Evropë?

Në këtë fazë nuk mund të thuhet me siguri asgjë. Të dhënat aktuale tregojnë një rritje të rasteve, sidomos në provincën Gauteng të Afrikës së Jugut.“Tabloja epidemiologjike, sugjeron që ky variant mund të jetë më i transmetueshëm, dhe disa mutacione tëOmicron, janë në përputhje me transmetueshmërinë e zgjeruar”- thotë Pikok.

LEXO EDHE:  Pandemia e Covid-19/ Gjoba dhe burgim për ata që nuk vënë maskë në Los Anxhelos

LEXO EDHE:  Studimi/ Njerëzit janë më të mirë, sesa mendojmë zakonisht



Por nuk ishte ende e qartë, nëse kjo ishte për shkak të vatrave super-përhapëse,apo nëse varianti Omicron mund të konkurrojë që tani me variantin Delta. “Për ta konfirmuar këtë gjë, duhen studime të mëtejshme”- thekson Pikok.

A është më vdekjeprurës ky variant?

Të dhënat për këtë janë ende në pritje, dhe ka shumë të ngjarë të vijnë nga mbikëqyrja e vazhdueshme e situatës në Afrikën e Jugut. Disa ekspertë hipotetizojnë se nëse Omicron do të jetë është më i transmetueshëm, ai mund të jetë më pak i rrezikshëm. Pasi nga pikëpamja evolucionare një virus rrezikon që të zhduket, në rast se ai është shumë efektiv në vrasjen e bujtësit të tij.

Kjo mund të jetë e vërtete edhe për nën-degën e Deltas, AY.4.2, që po fiton shumë terren në Britani. Ndërkohë, disa ekspertë të tjerë sugjerojnë se përgjigja imunitare qelizore e shkaktuar nga vaksinat, mund të mjaftojë për ta luftuar virusin edhe me mutacionet e tij të shumta.

Monika Gandi, mjeke e sëmundjeve infektive në Universitetin e Kalifornisë, SHBA, thotë se meqë reagimi imunitar i qelizave është shumë kompleks- duke gjeneruar lloje të reja antitrupash edhe kundër varianteve të reja – ekziston mundësia që vaksinat të mbeten mbrojtëse.

Si mund ta mbrojmë veten?

Nuk dihet ende se deri në çfarë mase varianti Omicron, mund t’i shpëtojë imunitetit të vaksinës. Ekspertët i nxisin njerëzit që vaksinohen plotësisht, duke përfshirë edhe dozat përforcuese, në rast se kualifikohen për to. Britania e Madhe dhe Evropa, kanë ndërmarrë veprime të shpejta në përpjekje për të frenuar përhapjen e variantit Omicron, përmes ndalimit të përkohshëm të fluturimeve dhe futjes së masave të reja të karantinës.

“Veprimi i hershëm, është shumë më i mirë se ai i vonë”- thotë Evan Birnej, zëvendësdrejtor i përgjithshëm i Laboratorit Evropian të Biologjisë Molekulare, dhe drejtor i Institutit Evropian të Bioinformatikës EMBL. “Mund të ndodhë që ky variant të mos jetë një kërcënim aq i madh sa Alfa dhe Delta, por pasojat e mundshme të mosveprimit mbi këtë skenar,mund të jenë serioze”-shtoi ai.

Nëse kemi nevojë për vaksina të reja, sa kohë do të duhet për t’i zhvilluar ato?

Vaksina më e përdorur në Evropë, ka qenë ajo e BioNTech/Pfizer. Këto kompani po hulumtojnë mbi variantet që priren t’i shmangen vaksinave, përfshirë Omicron.“Ne presim të dhëna nga testet laboratorike brenda 2 javësh. Ato do të na japin më shumë informacione, nëse B.1.1.529 mund të jetë një variant që mund të kërkojë një rregullim të vaksinës sonë, sidomos nëse ky varianti përhapet në mbarë botën”- tha një zëdhënës i BioNTech.

Ndërkohë shefi ekzekutiv i Pfizer, Albert Burla, tha në shtator se të dyja kompanitë mund të zhvillojnë në “më pak se 100 ditë” një version të ri të vaksinës kundër një varianti të ri. Kompanitë e kanë bërë tashmë këtë për variantin Beta, i identifikuar për herë të parë në Afrikën e Jugut dhe për atë Delta. Por duke qenë se vaksina aktuale ka mbetur efektive kundër këtyre varianteve, nuk ka pasur ende nevojë për të nxjerrë në treg një version të modifikuar.

Në fillim të këtij muaji, BioNTech njoftoi se po zhvillonte një qasje prototip për të vlerësuar zhvillimin, prodhimin dhe proceset rregullatore për variantet e vaksinave specifike, në mënyrë që vaksinat  e reja të prodhohen shumë më shpejt.“Ideja është të jemi një hap përpara virusit”-tha Burla në shtator.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

https://www.politico.eu/article/nu-coronavirus-new-variant-vaccine-africa-europe-travel-winter-november-december-2021/

LEXO TE PLOTE

Blog

Kush është njeriu me kostum blu, që flet me të këqinjtë

Publikuar

-

Nga

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme politike, cna kronike, cna lajme bote, cna show

Nëse një amerikan është peng i një regjimi armiqësor, në një moment të caktuar vjen ai. Portret i Bill Richardson, njeriut me kostum blu që flet me të këqinjtë.

Il Foglio

Fotoja e parë e bërë në pistën e aterrimit të aeroportit Doha në Katar. Në imazh shihet Danny Fenster, gazetari i arrestuar rreth 6 muaj më parë nga junta ushtarake e Mianmarit, me maskë, një berretë në kokë dhe me sandalet me gisht, pamjen e hutuar të kujt sapo është zgjuar nga një ëndërr e keqe. E shtrëngon një njeri tjetër me shikim të thellë dhe një kostum blu, autori i të gjithë operacionit të shpëtimit. Ajop fotografi njoftonte çlirimin e qytearit amerikan dhe kryeredaktorit të “Frontier Myanmar” Danny Fenster, që ushtarakët birmanë e kishin dënuar para pak orësh me 11 vite burg, dhe ai që e ka shpërndarë në rrjetet sociale të hënën e kaluar ka qenë pikërisht Bill Richardson, subjekti tjetër i fotos: negociatori. Që nuk ka ka as fytyrën dhe as fizikun e një truprojeje, nuk vesh ndonjë uniformë dhe nuk ka ndonjë formacion në forcat speciale, bile vesh atë kostumin blu – më rrallë këmishë xhins, bolo tie dhe kapele kaubojsi.

Nuk e fsheh fytyrën e tij nën një kalim mali dhe bile i do shumë telekamerat. Me ardhjen e tyre në New York, sapo zbret nga makina, është Richardson ai që i thërret babait të Fenster: “Afrohu!”, i thotë duke qeshur. Pastaj nën disa hapa prapa – është momenti ku në qendër të skenës duhet të jenë përqafimet midis amerikanit që prej muajsh ka qenë peng i regjimit armiqësor dhe familja e tij – dhe pret momentin e tij përpara telekamerave të gazetarëve. Pak fjalë, përpara se të fluturojë sërish në Mianmar. “I jemi mirënjohës që Danny është në shtëpi. Kjo vlen më shumë se gjithçka dhe i jep kujtim gjithçkaje që po bëjmë. Por ka shërbyer një konfrontim i drejtpërdrejtëme liderin e Mianmarit dhe në total 4 takime, dy formalë dhe dy informalë, dhe ka qenë një gjest humanitar…”.

Kur një qytetar amerikan ndalohet, arrestohet, rob i një regjimi armiqësor, shumë shpesh, në një moment të caktuar të historisë, papritmas shfaqet figura e Bill Richardson. Ka ndodhur edhe disa javë më parë kur ka fluturuar në Yangon dhe është pritur nga gjenerali Min Aung Hlaing, lideri i juntës ushtarake birmane. Ka qenë perëndimori i parë që e ka bërë qysh kur, më 1 shkurt, ushtarët e kanë humbur pushtetin me forcë ndërsa vendi ishte në kulmin e një tranzicioni drejt demokracisë. Ka pasur shumë polemika lidhur me këtë takim. Phil Robertson, shefi i departamentit aziatik të Human Rights Watch, kishte shkruar i indinjuar në Twitter: “Duket se Bill Richardson ka bërë zero, asgjë për të drejtat e njeriut në #Myanmar, por ka dhuruar një sukses propagandistik juntës ushtarake birmane që abuzon me të drejtat e njeriut. Është patetik”.

Polemikat kishin përfunduar deri në “New York Times” dhe Richardson ishte justifikuar duke thënë atë që përsërit shpesh: po punojmë për ta ndihmuar popullin birman, por nuk mund ta bëjmë pa folur me të këqinjtë. Dy javë më pas, kur gazetari amerikan është kthyer në shtëpi, të gjithë e kanë kuptuar se çfarë kishte bërë realisht në Mianmar. Nuk qëndronin vetëm Covid dhe ndihmat ushqimore. Richardson e njeh zanatin, e di se ndërsa negocion për një lirim nuk flitet për lirimin, pasi lëviz në një fushë shumë të rrëshqitshme, një fjalë jashtë vendit dhe tavolina hidhet në erë. Disa herë i ka ndodhur dhe atëhere për opinionin publik është të mbështetet vetëm mbi dështimin.

74 vjeçar, ish anëtar i Kongresit (ishte pjesë e Komitetit të Kufizuar për Inteligjencën), ish ambasador amerikan në Kombet e Bashkuara, ish sekretar për Energjinë gjatë administratës Clinton dhe së fundi, për dy herë të mira, guvernator i New Mexico, Richardson është eksponenti i demokratëve amerikanë për të cilin është folur më pak nga mediat ndërkombëtare. Megjithatë, në vitet e para të ‘2000 ka qenë një prej hiospanikëve të parë që ka arritur aq larg në institucionet amerikane dhe me një popullaritet diskret. Megjithëse duke pasur dy poste institucionale në Shtëpinë e Bardhë të Bill Clinton, ka pasur gjithnjë në raport të komplikuar si me atë aktualin, ashtu edhe në përgjithësi me partinë. Në 2007 njofton deri garën e tij për presidencën e Shzteteve të Bashkuara duke u kandiduar në primaret demokrate. Dhe në ato debate janë të gjithë ata që në një mënyrë apo në një tjetër kanë ndryshuar Amerikën demokratike: Barack Obama, Hillary Clinton, Joe Biden. Pastaj është ai, Richardson, që në janarin e 2008, kur tërheq kandidaturën e tij, çuditërisht vendos që të mbështesë Barack Obama në vend të Hillary Clinton.

Transformohet kështu në “tradhëtar”. “Bill dhe Hillary Clinton kishin filluar një kuritzanim të mikut të tyre të vjetër”, shkruante më 2014 Philip Rucker në “Washington Post”. “Të dy Clinton i telefononin rregullisht. Bill Clinton deri ka fluturuar në New Mexico për të parë Super Bowl me Richardson në vilën e tij prej guvernatori”. Kur Obama fiton zgjedhjet, fillohet të flitet për një post të dorës së parë për Richardson. Për shembull, si sekretar Shteti, duke parë bekgraundin e tij prej diplomati. Por ai vend i caktohet pastaj Hillary Clinton. Tradhëtari tradhëtohet. Shtëpia e Bardhë e zgjedh si sekretar për Tregëtinë, por pak përpara audicionit të tij konfirmues, një hetim federal mbi sistemin federal të financimeve të fushatës së tij elektorale e godet me një forcë pak të dyshimtë dhe e shtrëngon që të tërhiqet.

Karriera politike e Bill Richardson përfundon, por ndërkohë, vetëm prej pak kohe, jeta e tij profesionale merr një rrugë krejtësisht të pazakonte. Në anglisht ka një fjalë që i përshtatet më shumë se të tjerat: troubleshooter, ajo që me saktësinë e një snajperi zgjidh problemet. Të nesërmen e Vitit të Ri të 2016 në aeroportin e Phenianit në Korenë e Veriut, një djalosh 21 vjeçar nga Cincinnati, në shtetin Ohio, është duke u bërë gati të imbarkohet në një fluturim që do ta çojë në shtëpi pasi ka kaluar pushimet në “vendin më të izoluar të botës”. Menjëherë pas check in diçka shkon keq: Otto Warmbier ndalohet nga autoritetet dhe me pjesën tjetër të grupit ftohet që ta lërë avionin. Qyteari amerikan është i detyruar të rrëfejë se ka vjedhur një poster me fytyrën e liderit Kim Jong Un që sapo ishte varur në murin e hotelit ku ishte dislokuar.



Dy muaj e gjysmë më pas një gjykatë e Phenianit e dënon me 15 vjet punë të detyruar. Të njëjtën ditë që shtypi i regjimit botonte imazhet e procesit dhe të vendimit, Bill Richardson ishte në New York, i ulur në tavolinën e një hoteli afër me selinë qendrore e Kombeve të Bashkuara. Përballë tij qenë dy diplomatë koreanoveriorë. Ai që e kishte përfshirë ishte republikani John Kasich, guvernatori i Ohio. Qysh prek disa vitesh, Bill Richardson punonte me koreanoveriorët. Në 1994 kishte punuar për marrëveshjen me bërthamoren (me ambasadorin Robert Gallucci, superyll i politikës amerikane me Korenë e Veriut) dhe në 1996 u dërgua nga Clinton në Phenian për të menaxhuar lëshimin e qytetarit të parë të kapur nga regjimi, Evan Hunziker, që kishte kaluar kufirin midis Kinës dhe Koresë së Veriut gjysmë lakuriq dhe i dehur. Richardson arriti ta çojë në shtëpi Hunziker, i cili u vra disa javë më pas. Përtej ngjarjes tragjike humane, negociatori kishte rënë në sy. Gjatë viteve të tij si ambasador në Konmbet e Bashkuara kishte vazhduar të menaxhonte krizat e ndryshme midis Amerikës dhe Phenianit dhe ishte bërë një pikë referimi për kë vihej në telashe brenda kufijve të një regjimi të papenetrueshëm dhe ku diplomacia funksionon vetëm mbi bazën e raporteve personale.

LEXO EDHE:  Historia e kryqit, dhe kuptimet e tij të shumta përgjatë shekujve

LEXO EDHE:  Bota injoroi shenjat paralajmëruese, tani Lindja e Mesme është buzë humnerës

Në 2009, gazetaret Laura Ling dhe Euna Lee gjenden në kufirin midis Kinës dhe Koresë së Veriut për të filmuar dezertorët koeranoveriorë që kalonin vijën e demarkacionit. U arrestuan pse kishin “kaluar paligjshmërisht kufirin” dhe u dënuan me punë të detyruar. Lëshimi i tyre u garantua nga një vizitë e çuditshme dhe e papritur në Phenian e ish presidentit Bill Clinton. Në ato negociata ishte përfshirë edhe Richardson – ishte një periudhë e veçantë armiqësie midis Amerikës dhe Koresë së Veriut – dhe qysh atëhere jo të gjithëve u pëlqente që një guvernator të “shpenzonte paratë e kontribuesve” për të bërë një zanat ndryshe nga ai i adminsitratorit. Përvoja e tij në fushën e menaxhimit të krizës ishte objekt kritike, por në realitet edhe e shfrytëzuar nga palët e interesuara, sidomos pse Richardson demonstronte çdo herë se kishte një aftësi analize politike më të mirë se analistët e skrivanisë. Pas lirimit të dy gazetareve amerikane tha për ABC: “Kim Jong Il po mendon për suksesionin e tij dhe duhet ta ketë menduar: kjo mund të jetë mundësia ime e fundit për të takuar një president amerikan. Prej vitesh ka qenë ëndërra e tyre, të kenë një president amerikan në Korenë e Veriut”. 12 vite më vonë, mund të thuhet se Richardson kishte të drejtë më shumë se të tjerët: për regjimin ishte sidomos një çështje estetike. Hapi i mëtejshëm qe takimi midis Donald Trump dhe Kim Jong Un.

Gjatë kohës, Richardson ka mësuar të negociojë edhe me liderë të tjerë armiqësorë, nëpërmjet fondacionit të tij –  Richardson Center for Global Engagement – dhe me bashkëpunëtorët e tij më të ngushtë, që kanë sidomos fytyrën e Mickey Bergman. Drejtor ekzekutiv i fondacionit, ish anëtar i forcave speciale izraeliane, Bergman është krahu i djathtë operativ i Richardson dhe mbështetës i madh i shprehjes “Fringe Diplomacy”, që vetë ai thotë se e ka shpikur: një lloj diplomacie që është jashtë kufijve “të autoriteteve të shteteve dhe të qeverive”, domethënë në cepa. Bashkë me Korenë e Veriut dhe Kubën, një prej vendeve që ka vënë më shumë resurse është Mianmari – ja motivi për përfshirjen e tij në rastin Fenster – dhe ka qenë një bashkëpunëtor dhe mik personal i të kontestuarës Nobelit për Paqen Aung San Suu Kyi.

Deri në 2018, kur në mesin e krizës të Rakhine dhe të pakicës së persekutuar rohingya, zonja ka justifikuar arrestimin e dy gazetarëve të Reuters, Wa Lone dhe Kyaw Soe Oo. Aung San Suu Kyi, mike e Richardson qysh nga 1994 (ka qenë ndër të parët që e vizitoi kur u vu në arrest shtëpijal), e liruar pas dekadash diktature ushtarake dhe e kthyer në politikë, ishte shpresë e madhe për Perëndimin për demokratizimin e Mianmarit. Në 2016, kur u bë këshilltare shteti, fillon të marrë vendime shumë të ngjashme me ato të liderëve autoritarë me të cilat qe mësuar të negociojë troubleshooter amerikan. Katër vite më parë Richardson e shkarkon, dorëhiqet nga konsulenti për zgjidhjen e krizës në Rakhine, grindet me zonjën që pas grushtit të shtetit kthehet në burg dhe ai është detyruar sërish të flasë me ushtarakët.

Janë dhjetëra rastet mediatike me të cilat ka punuar Richardson: nga Bolivia në Bangaldesh, deri në Irak, do të ishte e pamundur t’i listoje të gjithë. Për shembull, historia e Paul Salopek, gazetarit Çmim Pulitzer i “Chicago Tribune” që ishte burgosur në Sudan. Dhe më së vonshmi rasti i Alan Gross, americanit të arrestuar në Kubë që qe një dështim i madh për Richardson – pas një udhëtimi në Havanë më 2011 nuk arriti as të fillonte negociatat dhe kur u kthye qe shumë i ashpër me qeverinë e Raul Castro. Gross u lirua vetëm në 2014 pas një shkëmbimi të burgosurish. Richardson është përfshirë nga qeveria izraeliane në rastin e Gilad Shalit, ushtarakut izraelian të rrëmbyer nga Hamasi në 2006, kur ishte 19 vjeç, dhe i liruar vetëm 5 vite më pas, në vijim të shkëmbimit të rreth 1000 të burgosurve palestinezë.

Në këtë ngjarje, Richardson ishte njeriu që negocionte me Egjiptin, qeverinë ndërmjetësuese. Rasti i fundit veçanërisht mediatik me të cilin ka punuar ekipi i Bill Richardson është ai i Michael White, veteran i Marinës amerikane i arrestuar në Iran bashkë me të fejuarën në 2018, i lëshuar vetëm 2 vite më pas pas traktativave të Richardson të realizuara nëpërmjet qeverisë zvicerane, e cila përfaqëson interesat amerikane në Iran. Një vit më parë Richardson kishte përcjellë në shtëpi edhe studentin amerikan Xiyue Wang.

Në të dy rastet është bërë fjalë për shkëmbim të burgosurish. Për rastin iranian është folur shumë pasi presidenti i atëhershëm amerikan Donald Trump i përshirë në zgjidhjen e negociatave, ndërsa punën e pistë që as Departamenti i Shtetit, as Shtëpia e Bardhë nuk donte ta bënte dhe domethënë që ka folur me iranianët ka qenë ekipi i negociatorëve i krijuar nga avokatët e të arrestuarve. “Fillimi i çdo negociate është i vështirë, sidpmos nëse negociatori nga ana tjetër e tavolinës është i njohur si i paparashikueshëm”, shkruan ish guvernatori në librin e tij të vitit 2013 “How to Sweet-Talk a Shark: Strategies and Stories from a Master Negotiator” (e ka shkruar bashkë me Kevin Bleyer, shrimtar, autor televiziv, 4 Emmy të fituar, speechwriter, veç të tjerash, i Obama – kur ke një ghostwriter kështu, pse ta fshehësh?).

“Nuk shërben fakti që është një diktator vrasës – nuk takon tipa të këtij lloji gjithë ditët – por nëse është dikush me kokën e nxehtë apo me temperamentin paksa të çmendur, atëhere duhet ta luash mirë qysh nga fillimi. Pa modesti, nëse ka një aftësi jetike që e kam perfeksionuar në vite, është sikur t’i marrësh masat një burri apo një gruaje shumë shpejt dhe duke përcaktuar, qysh nga shtrëngimi i parë i dorës, tonin më të mirë”.

Nëse ka dikush që i ka mëshuar diçka në këtë gjini traktativash, shpjegon Richardson në librin e tij, nuk janë liderët koreanoveriorë, por dy persona: Saddam Hussein dhe Omar Suleiman, shefi i inteligjencës së Hosni Mubarak –gjatë bisedës së tyre të parë telefonike, Richardson shpjegon se ia ka mbyllur telefonin në fytyrë Suleiman, jo prej edukatës së keqe, por për t’i dhënë një sinjal pushteti “një torturuesi me të cilin nuk kisha asnjë dëshirë për të folur broçkulla”. Të flasësh me të këqinjtë është një punë e vështirë, por gjithmonë e nevojshme./TemA

LEXO TE PLOTE