Connect with Us

Kur lejohet dëbimi i dhunshëm i personave që ilegalisht kalojnë kufirin?

Blog

Kur lejohet dëbimi i dhunshëm i personave që ilegalisht kalojnë kufirin?

Publikuar

-

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme politike,

Persona të maskuar me uniformë me shkopinj drejtojnë një grup njerëzish përtej lumit në zonën kufitare mes Kroacisë dhe Bosnjë-Hercegovinës. Zbulimet e gazetarëve investigativë kanë nxitur debat.

Gazetarët hulumtues nga disa vende evropiane arritën të dokumentojnë të ashtuquajturat “Pushbacks” (shtyrje apo dëbime me dhunë), të paktën në pesë vende të ndryshme në kufirin boshnjako-kroat. Në regjistrimet e gazetarëve, të cilat u morën midis majit dhe shtatorit 2021, u dokumentuan njëmbëdhjetë raste, në të cilat personat që përpiqeshin të kalojnë ilegalisht u dëbuan me dhunë. Më shumë se 140 persona thuhet se janë dëbuar përtej zonës së gjelbër të kufirit, me sa duket pa kontrolluar fare statusin dhe të drejtat e tyre për mbrojtje.

Sipas informacioneve nga organizatat e të drejtave të njeriut, ka pasur më shumë se 16.000 pushbacks vetëm vitin e kaluar në kufirin kroato-boshnjak. Incidente të ngjashme janë regjistruar kohët e fundit edhe në kufirin midis Bjellorusisë dhe Polonisë, e vazhdimisht ka pasur raporte për dëbime të tilla edhe në kufirin turko-grek dhe në det të hapur.

Refuzimi i dhunshëm i udhëtarëve të parregullt është kritikuar nga politikanët dhe organizatat e të drejtave të njeriut për shumë vite. “Pushbacks janë thjesht të paligjshme”, tha Gillian Triggs, zëvendëskomisioneri i Lartë i Kombeve të Bashkuara për Refugjatët. Por “pushback” është një term politik që nuk është përcaktuar qartë në terma juridikë. Situata ligjore në kufij është komplekse.

A ka të drejtë një vend të parandalojë me forcë njerëzit që të hyjnë atje?

Në parim, një shtet ka të drejtë të vendosë, nëse mund të futen në territorin e tij shtetasit e vendeve të tjera. Edhe në Bashkimin Evropian, mënyra në të cilën një shtet mbron kufijtë e jashtëm dhe sovranitetin territorial është në duart e secilit shtet anëtar. Qeveria përkatëse vendos për veten se sa “i fortë” është një regjim kufitar. Mirëpo, autoritetet e mbrojtjes së kufirit duhet të respektojnë ligjin ndërkombëtar. Ata duhet të veprojnë në mënyrë të përshtatshme dhe të ruajnë proporcionalitetin – veprimet e qeverisë nuk duhet të shkelin të drejtat e njeriut.

Investigativgeschichte | illegale Pushbacks in der Ägäis

Jo të gjithë njerëzit që kalojnë ilegalisht kufijtë e një shteti mund të kthehen në shtetin fqinj prej nga janë futur: Kjo kundërshtohet nga ndalimi i dëbimit kolektiv dhe i ashtuquajturi refuzim i rikthimit i përmendur edhe në Konventën e Gjenevës për Refugjatët në vitin1951 (nga Refuler francez – refuzoj), që është një parim i vlefshëm global i futur në të drejtën ndërkombëtare. Ky parim ndalon shtetet t kthejnë njerëzit në vendet ku ata rrezikohen nga torturat apo shkeljet e tjera serioze të të drejtave të njeriut.

Cilat të drejta i mbrojnë personat që futen ilegalisht në një vend?

LEXO EDHE:  Shënim/ Këta janë çmendur që të gjithë

Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut (KEDNJ), e nënshkruar nga 47 shtete, përcakton ndalimin e dëbimit kolektiv në Protokollin shtesë me numër IV. Por personat që futen ilegalisht nuk mund të thirren thjesht në këtë ndalim për të parandaluar riatdhesimin e tyre ose për të kërkuar rifutjen në një vend. Në një vendim që ka zgjuar shumë vëmendje, Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut (KEDNJ) legalizoi pushbacks në mënyrë retrospektive në shkurt të vitit 2020. Ankuesit nga Mali dhe Bregu i Fildishtë nuk mund t’i referohen ndalimit të dëbimit kolektiv, sepse ata kanë përdorur dhunë për të kaluar kufirin në eksklavën spanjolle Mellila në Marok – megjithëse kishte një kalim tjetër të hapur legal të kufirit.

Për dallim prej emigrantëve ilegalë, refugjatët kanë në Konventën e Gjenevës për Refugjatët një mbrojtje shumë më të mirë kundër riatdhesimit përmes ndalimit të rivendosjes.

Investigativgeschichte | illegale Pushbacks in der Ägäis

Dëbimet e azilkërkuesve të cilët tashmë janë në territorin e BE-së janë në kundërshtim me rregullat, nëse nuk janë shikuar të drejtat e individit për mbrojtje. “Sapo dikush arrin territorin e një shteti anëtar të BE-së, personi në fjalë ka të drejtë të aplikojë për azil, dhe kjo kërkesë duhet të kontrollohet nga autoritetet”, shpjegon eksperti i së drejtës detare në Hamburg, Alexander Proelß.

Organizata e OKB-së për refugjatët UNHCR dhe avokatët kryesorë ndërkombëtarë tani thonë se këto rregulla futen në fuqi menjëherë kur të kalohet kufiri – pavarësisht faktit që ligjërisht personi ende nuk është futur në territorin e BE-së.

Rastet e veçanta të Pushbacks në ujëra

Tek pushbacks në det luan një rol të rëndësishëm edhe largësia nga bregdeti. Sovraniteti i një shteti zakonisht përfundon dymbëdhjetë milje detare nga bregdeti. Nëse roja bregdetare – siç ka ndodhur disa herë në të kaluarën – i detyron varkat e refugjatëve të kthehen jashtë kësaj zone në det të hapur, kjo nuk përbën shkelje të rregullave legale. Por njëkohësisht të gjthë kapitenët janë të detyruar t’i japin ndihmë një varke që ka nevojë për ndihmë.

Hyrja në Bashkimin Evropian megjithatë mund t’u refuzohet atyre që kërkojnë ndihmë. “Nuk ka asnjë detyrim sipas ligjit detar ndërkombëtar, i cili e detyron një vend, për shembull Italinë ose Greqinë, që të tolerojë futjen e njerëzve në bregdetin e tyre”, shpjegon juristi Proelß. Qoftë në det apo në tokë: vetëm pak persona të prekur nga pushbacks kanë në fund mjete ligjore për të vepruar kundër dëbimit të tyre nga një vend./DW

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Adresa juaj email nuk do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme shënohen *

Blog

Putin po e përdor gazin rus si armë, ku janë sanksionet e Bajden dhe Merkel?

Publikuar

-

Nga

cna lajme blog

Nga Paul Roderick Gregory “The Hill”

Në korrikun e këtij viti, presidenti amerikan Xho Bajden dhe kancelarja gjermane Angela Merkel, ranë dakord që të rivendosin sanksionet në rast se Vladimir Putin do të përdorte gazin rus si “armë gjeopolitike”.

Ajo marrëveshje përbënte një lëshim në këmbim të heqjes dorë prej Bajden ndaj sanksioneve mbi gazsjellësin“Nord Stream 2”, qëlejoi edhe përfundimin e këtij të fundit. Merkel kishte garantuar tashmë furnizimet e vazhdueshme të gazit nëpërmjet Ukrainës, një premtim ky i dyshimtë nga një politikane që është në largim e sipër nga detyra.

Pavarësisht garancive Bajden-Merkel, Putini është përfshirë në shantazhe të hapura me synim shndërrimin e Evropës në një peng të monopolit rus të gazit “Gazprom”. Shantazhi i presidentit rus, synon që të imponojë certifikimin e shpejtë të gazsjellësit “Nord Stream 2”, duke ofruar më pak gaz në Evropë.

Qëllimi përfundimtar i Putin:Shkatërrimi i tregut konkurrues dhe transparent të energjisë të Bashkimit Evropian. Edhe pse Putini po përdor gazin si një armë gjeopolitike, sanksionet e premtuara nga Bajden dhe Merkel nuk po duken gjëkundi, një shembull tjetër ky i mungesës së pafuqisë së politikës së jashtme të presidentit amerikan, si dhe i mbështetjes së palëkundur të Merkelit në të bërit “si zakonisht biznes” me Rusinë.

Një tjetër vijë kjo e bërë në rërë, që është zhdukur me pak ose aspak paralajmërim. Sipas Direktivës së Komisionit Evropian për Gazin (e cila është zgjeruar enkas për gazin rus), kompanive furnizuese me gaz, u kërkohet që ta shkëpusin prodhimin nga dorëzimi, të lejojnë qasjen e palëve të treta tek gazsjellësi, dhe të bëjnë transparencë me çmimet.

Nëse “Gazprom”do t’i respektonte vërtet këto rregulla, ai ose duhej të nxirrte në ankand kapacitetin e tij të transportit, ose t’ia dorëzonte atë dikujt tjetër. Po ashtu, kjo kompani duhet që gjysmën e kapacitetit të “Nord Stream 2” t’ua lërë prodhuesve rivalë,si dhe të bëjë publike tarifat e saj në mënyrë transparente.

Por këto rregulla të Direktivës së Gazit janë të papranueshme për Gazprom. Pasi kjo e fundit nuk është një ndërmarrje tregtare. Përkundrazi, ajo është një “Ministri e Gazit”, përgjegjëse për politikën e brendshme dhe të jashtme energjetike të Kremlinit. Detyra e saj është të arrijë dominimin e tregut energjitik evropian, përmes kontrollit të trafikut të gazit nga lindja dhe jugu i Evropës.

Me përfundimin e ndërtimit të “Nord Stream 2”, Rusia hodhi një hap gjigant drejt arritjes së qëllimit të saj për ta dominuar tregun e gazit në Evropë. “Nord Stream 2” zëvendëson tërësisht rrjetet tradicionale të shpërndarjes përmes Ukrainës, Bjellorusisë dhe Polonisë.

E kombinuar me “Nord Stream 1” dhe “South Stream” që ekzistojnë tashmë, Rusia është e gatshme të zërë gati gjysmën e kërkesës për gaz të Evropës. Por loja nuk mbaron këtu. Kjo pasi “Nord Stream 2” i mungon certifikimi nga entet rregullatore gjermane.

Në raundet paraprake, rregullatorët dhe gjykatat gjermane ia mohuan “Nord Stream 2” përjashtimin e kërkuar nga Direktiva e Gazit e BE-së. Për më tepër, entet rregullatore dhe gjykatat gjermane duhet të tregojnë se vendimet e tyre janë në përputhje me ligjet e Bashkimit Evropian.

Kremlini e di se Bashkimi Evropian e ka kundërshtuar ndërtimin e“Nord Stream 2”, ndaj ky duhet të jetë një shqetësim për Vladimir Putin. Çëshja është se nëse Direktiva e Gazit vlen edhe për “Nord Stream 2”, atëherë Gazprom-it do t’i kërkohet të sillet pjesërisht si një ndërmarrje konkurruese, pavarësisht nga përmasat e konsiderueshme që zë në treg.

LEXO EDHE:  Biden zotohet të zvogëlojë dhunën me armë

LEXO EDHE:  Protesta masive për Klodian Rashën/ Balla: Dhuna është organizim ekskluziv i Lulzim Bashës!

Nëse do të gjendej përpara një vendimi të pafavorshëm, Kremlini do të dyfishonte përpjekjet e tij për të shmangur entet rregullatore, dhe do të krijonte një kompani të rreme për të përmbushur kërkesat e shkëputjes, dhe do të futej në një marrëveshje sekrete për t’i larguar vendet e vogla ndaj çdo konsensusi evropian.



Por këto kundërmasa do të kërkonin shumë kohë,ndërkohë që Rusia është në ankth për të çimentuar dominimin e saj në Evropë. Pra “Gazprom” ka dëshpërimisht nevojë për një përjashtim nga Direktiva e Gazit, dhe në këto kushte është gati të përfshihet në shantazhe të hapura energjetike për të pasur një vendim të favorshëm nga rregullatorët evropianë.

Tani që ka përfunduar ndërtimi i “Nord Stream 2”, kompania ruse “Gazprom” ka reduktuar enkas prodhimin dhe shpërndarjen e tij,me qëllim pesëfishimin e çmimit të gazit. Po ashtu, ajo ka kufizuar eksportin e gazit rus përmes Ukrainës. Edhe Moldavia e vogël ka rënë pre e ngacmimeve nga Moska për të mos respektuar rregullat e Direktivës së Gazit.

Putin dhe “Gazprom” kanë deklaruar se Rusia do ta furnizojë me më shumë gaz Evropën në rast se certifikohet “Nord Stream 2”. (Në rrethana normale, ky proces nuk do të përfundonte deri në pranverën apo verën e vitit të ardhshëm). Putin i mohon akuzat se po zhvillohet një luftë ku gazi rus po përdoret si një armë.

Ai këmbëngul se Rusia po respekton me besnikëri kontratat e saj afatgjata. Evropa gaboi kur u mbështet tek tregje të tilla,dhe për shkak të ofertës së kufizuar të Rusisë, çmimet po rriten, teksa Evropa po hyn në muajt e saj më të ftohtë.

Pra është më se e qartë se Rusia i ka shpallur luftë institucioneve të tregut të energjisë të BE-së. Mesazhi i Moskës:Në rast se dëshironi apartamente të ngrohta dhe energji elektrike me çmime të arsyeshme këtë dimër, përjashtojeni “Nord Stream 2” nga rregulloret tuaja.

Nuk është çudi që Rusia po zhvillon një luftë kundër BE-së dhe institucioneve të saj. Pjesa tjetër e Evropës, dhe sidomos Evropa Lindore paralajmëroi se “Nord Stream 2” do të ishte një mënyrë përmes së cilës Rusiae ka eliminuar transportin e gazit përmes Ukrainës.

“Nord Stream 2” u ndërtua për ta shmangur Ukrainën nga biznesi i transportit të energjisë, dhe për t’i dhënë “Gazprom” forcën për të diktuar politikën energjetike të Evropës.

Gjermania nuk ka ende njëqeveri e re. Por është e qartë se socialdemokratët do të jenë partneri kryesor në çdo koalicion. Përgjatë viteve të kaluara me Ostpoltik-ën e saj, SPD ka qenë e palëkundur në mbështetje të të bërit “si zakonisht biznes” me Rusinë.

Shumëkush mund të mendojë se qeveria e re gjermane do ta gjejë një mënyrë për t’u marrë vesh me Putinin për hir të furnizimit të sigurt me energji. Në fakt, promotori kryesor i unitetit evropian, po u thotë partnerëve të tij se kur bëhet fjalë për energjinë secili sheh interesin e tij. 

Shënim:Paul Roderick Gregory, profesor i ekonomisë në Universitetin e Hjustonit, dhe studiues në Institutin Gjerman për Kërkime Ekonomike.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

https://thehill.com/opinion/international/579442-where-are-biden-and-merkels-sanctions-against-putins-gas-weapon

LEXO TE PLOTE

Blog

Kina ka filluar të bëjë të njëjtat gabime si Bashkimi Sovjetik dikur

Publikuar

-

Nga

Nga Hal Brands “American Enterprise Institute”

Ka ardhur koha e bumit të analogjive historike, sa i përket politikës së Amerikës përkundrejt Kinës. Testimi nga Pekini i një arme supersonike orbitale është krahasuar me “momentin Sputnik” nga kreu i Shefave të Përbashkët të Ushtrisë Amerikane, Mark Millej.

Analistët, ku përfshihem edhe unë, kanë debatuar nëse SHBA dhe Kina, janë apo jo në një “Luftë të re të Ftohtë”, dhe çfarë leksionesh mund të mësojë Amerika nga e lufta e vjetër. Megjithatë Kina po lëviz në drejtimin e kundërt. Ajo nuk ka mësuar disa nga leksionet më të rëndësishme që ka nxjerrë nga konflikti i dikurshëm SHBA-Bashkimi Sovjetik.

Në këtë mënyrë, Pekini po e teston veten nëse mund të përparojë ende në aspektin strategjik, edhe pasi lë mënjanë njohuritë, që dikur i shërbyen për mirë. Partia Komuniste Kineze e merr shumë seriozisht historinë. Studimet e sponsorizuara nga shteti komunist, kanë  shqyrtuar  ngritjen dhe rënien e fuqive të mëdha, dhe mbi të gjitha shkaqet e shembjes së Bashkimit Sovjetik.

Pekini mësoi nga ajo ngjarje – si dhe nga ngjarjet tragjike në Sheshin Tiananmen në vitin 1989 -që të mos lejojë kurrë përçarje brenda partisë, të forcojë besnikërinë ideologjike, dhe  të jetë shumë vigjilente ndaj zërave kundër, përpara se situata të dalë jashtë kontrollit.

Arsyeja pse u shpërbë Bashkimi Sovjetik, deklaroi presidenti Xi Jinping në vitin 2013, ishte se “askush nuk ishte aq burrë sa të ngrihej dhe t’i rezistonte” prirjes vdekjeprurëse drejt demokracisë. Xi e merr ende seriozisht këtë leksion. Por ndërkohë, ka disa mësime të tjera të Luftës së Ftohtë, që ai duket i vendosur që t’i harrojë.

E para ishte që të mos i vinte ndonjëherë shkopinj nën rrota SHBA-së. Studiuesi i njohur i Kinës, Rush Doshi, përshkruan se si Partia Komuniste e identifikoi një Amerikë ushtarakisht të shquar dhe ideologjikisht në rritje, si rivalen e saj kryesore që në vitin 1989.

E megjithatë, pikërisht për shkak se fuqia e SHBA-së ishte kaq e frikshme, Pekini synoi që ta shmangte këtë lloj armiqësie së fokusuar ndaj amerikanëve, që sapo kishin rrënuar  ambiciet e sovjetikëve.

Strategjia e liderit të Partisë Komuniste,Ten Hsiaopin, 40 vjet më parë ishte të përqendrohej në kultivimin e marrëdhënieve të mira me SHBA-në dhe shtetet e tjera kyçe, si një mënyrë për të blerë kohë, për të fituar qasje në tregtinë globale dhe teknologjinë e përparuar, si dhe për të grumbulluar forcën, e cila do t’i jepte mundësi Pekini të kishte zërin e tij mbi çështjet globale.

Kur Kina të arrijë “nivelin e vendeve të zhvilluara, forca dhe roli i saj në botë do të jenë krejtësisht të ndryshme” tha Ten. Leksioni i dytë, kishte të bënte me shmangien e një gare armatimi të stilit të Luftës së Ftohtë.

Ajo konkurrencë mbi armët strategjike, e rraskapiti në fund Bashkimin Sovjetik,duke i dhënë përparësi avantazheve ekonomike të Amerikës. Prandaj Pekini mbajti për shumë vite një sasi armësh ​​bërthamor relativisht minimale, dhe i fokusoi shpenzimet e tij në fusha me avantazhe krahasuese, siç janë aftësitë konvencionale, të krijuara për t’i dhënë Kinës një avantazh përgjatë periferisë së saj.

Të dyja leksionet janë hedhur sot poshtë. Retorika dhe politika kineze, kanë një jehonë të dukshme të Luftës së Ftohtë. Xi argumenton  se “Lindja po ngrihet”, dhe se Perëndimi është në rënie. Ai ka bërë thirrje për një “Marshim të ri të Gjatë” – një jehonë e luftës së viteve 1930 të komunistëve kinezë për mbijetesë – kundër Amerikës armiqësore.

LEXO EDHE:  Dhunoi bashkëshorten/Arrestohet 38-vjeçari në Elbasan, ja emri

LEXO EDHE:  Protesta masive për Klodian Rashën/ Balla: Dhuna është organizim ekskluziv i Lulzim Bashës!



Zyrtarët e Partisë Komuniste Kineze, po bëjnë kërcënime ushtarake kundër SHBA-së dhe aleatëve të saj; diplomatët e saj po i denoncojnë publikisht zyrtarët amerikanë, me tone që të kujtojnë përplasjet retorike të pas Luftës së Ftohtë.

Kina është në garë për t’u bërë e vetë-mjaftueshmen në aspektin e teknologjisë, në pritje që bota të ndahet sërish në zona ndikimi; dhe po nxjerr anijet në det me një ritëm të padëgjuar më parë që nga Lufta e Dytë Botërore. Quajeni si të doni, por e sigurt është që Kina nuk po i shmanget më armiqësisë ndaj SHBA-së

Edhe gara e armatimeve po vazhdon. Bazat e reja të lëshimit të raketave bërthamore kineze, po shfaqen në gjithë territorin e Kinës. Ndërkohë Pekini po ecën përpara me armët e reja hipersonike. Kina mund të jetë tashmë shumë pranë arritjes së arsenalit bërthamor të SHBA-së deri në mesin e viteve 2030.

Po pse Kina po bën disa gjëra, të cilat më parë i konsideronte të rrezikshme? Ka disa arsye specifike. Shtimi i arsenalit bërthamor të Kinës, synon të sigurojë që SHBA të mos t’i shpëtojë cenueshmërisë reciproke, e cila deri më sot i ka garantuar një epërsi strategjike mbi Pekinin.

Kjo do t’i mohojë Uashingtonit opsionin (që gjithsesi nuk ka shumë të ngjarë) të përdorimit të armëve bërthamore në një luftë mbi Tajvanin, dhe do ta bëjë vendimtar ekuilibrin e forcave konvencionale, të cilat favorizojnë gjithnjë e më shumë Pekinin.

Shtysa më e madhe në këtë kurs, duket të jetë një përzierje e paqëndrueshme e optimizmit dhe fatalizmit. Kina është ngritur, pohon Xi, deri në atë pikë sa që nuk ka pse t’i frikësohet më SHBA-së. Ajo mund të shfrytëzojë aftësitë, ekonomike dhe ushtarake që ka zhvilluar dekadat e fundit, për t’i detyruar shtetet e tjera të respektojnë interesat e saj.

Njëkohësisht, udhëheqësit kinezë duket se besojnë se armiqësia e SHBA-së, që po vazhdon prej 2 presidencash, është në thelb e mbyllur, kështu që nuk ka më kuptim që të reduktohen provokimet. Por kjo qasje mund të jetë e gabuar. Retorika e Xi mbi vetë-mjaftueshmërinë, shpërfill varësitë e mëdha të Kinës në raport me teknologji të tilla si gjysmëpërçuesit e avancuar.

Pekini mbetet i pambrojtur ndaj një rrethimit strategjik të ngjashëm me atë që e ndëshkoi dikur Moskën:sjellja e tij po shkakton kundër-reagimin e vendeve të tjera, nga Japonia dhe Australia tek India dhe Britania e Madhe, por edhe të shteteve më të vogla, në Azi dhe gjetkë, të cilat shpreson t’i bëjë pjesë të sferës së saj të ndikimit ekonomik.

Po ashtu lëvizjet e Kinës kanë potencialin të forcojnë politikat e SHBA-së:testet hipersonike të Pekinit dhe ndërtimi i strategjisë së ngritjes, vetëm sa do t’ia bëjë më të vështirë presidentin amerikan Xho Bajden të mbajë premtimin e tij për të reduktuar mbështetjen e Amerikës tek armët bërthamore.

Ishte me gjasë e pashmangshme që Kina të braktiste përfundimisht leksionet e vjetra: Mësimet që drejtojnë fuqitë më të dobëta, duken shpesh të patolerueshme për ato që janë më të forta. Por duke harruar atë që dinte dikur mbi Luftën e Ftohtë, Kina mund të zhytet në telashe serioze./CNA.al

https://www.aei.org/op-eds/china-has-started-making-the-same-mistakes-as-the-soviets/

 

LEXO TE PLOTE

Blog

Ndryshimet klimatike: Si nisën, dhe çfarë pritet të ndodhë nëse nuk merren masa?

Publikuar

-

Nga

Nga Betsy Weatherhead “The Conversation”

Ndërsa Konferenca e Kombeve të Bashkuara për klimën në Skoci, ka rikthyer në qendër të vëmendjes politikat e ndryshimeve klimatike, dhe ndikimin e ngrohjes globale, është e dobishme të kuptojmë se çfarë thotë shkenca mbi këtë çështje, Ja cilat janë faktet kryesore që duhet të dini.

Çfarë po e nxit ndryshimin e klimës

Fokusi parësor i negociatave është tek dioksidi i karbonit (CO2), një gaz serrë që çlirohet kur digjen lëndët djegëse fosile, qymyri, nafta dhe gazi natyror, si dhe nga zjarret në pyje, nga ndryshimet e përdorimit të tokës si dhe i burimeve natyrore.

Revolucioni Industrial i fundit të viteve 1800, shënoi fillimin një rritjeje të madhe të djegies së lëndëve djegëse fosile. Ato garantuan energji për shtëpitë, industritë, dhe përshpejtuan udhëtimet ndërkombëtare. Po atë shekull, shkencëtarët identifikuan potencialin e dioksidit të karbonit për të rritur temperaturat globale, që në atë kohë konsiderohej një përfitim i mundshëm për planetin.

Matjet sistematike filluan në mesin e viteve 1900, dhe kanë treguar që atëherë një rritje të qëndrueshme të sasisë së dioksidit të karbonit, me shumicën e tij me origjinë nga djegia e lëndëve djegëse fosile. Kur përhapet në atmosferë, dioksidi i karbonit tenton të qëndrojë

atje për një kohë shumë të gjatë.

Një pjesë e dioksidit të karbonit të çliruar nga aktivitetet njerëzore merret nga bimët, dhe një pjesë absorbohet drejtpërdrejt nga oqeanet. Por afërsisht gjysma e të gjithë dioksidit të karbonit të emetuar nga aktivitetet njerëzore endet edhe sot në atmosferë. Dhe ka të ngjarë të mbetet atje për qindra vite, duke ndikuar në klimën globale.

Gjatë vitit të parë të pandemisë në vitin 2020, kur më pak njerëz po përdornin makinat e tyre, dhe disa industri e ndalën punën për pak kohë, emetimet e dioksidit të karbonit nga karburantet ranë me afro 6 për qind. Por kjo nuk e ndaloi rritjen e përqendrimit të dioksidit të karbonit, pasi sasia e lëshuar tashmë në atmosferë nga aktivitetet njerëzore, e tejkalon shumë atë mund të përthithë natyra.

Nëse qytetërimi do të ndalonte sot aktivitetet e tij të emetimit të dioksidit të karbonit, do të duheshin ende qindra vjet, që përqendrimi i dioksidit të karbonit në atmosferë të bjerë mjaftueshëm, për të risjellë ekuilibër në ciklin e karbonit.

Si e dimë që gazrat serrë mund ta ndryshojnë klimën

Shumë prova shkencore, kanë treguar rritjen e emetimeve të gazeve serrave gjatë 150 viteve të fundit, si një faktor kryesor për ndryshimet afatgjata të klimës në mbarë botën. Matjet laboratorike që nga vitet 1800, kanë verifikuar në mënyrë të përsëritur vetitë absorbuese të dioksidit të karbonit, që e lejojnë atë të kapë nxehtësinë në atmosferë.

Modele të thjeshta, të bazuara në ndikimin e ngrohjes të dioksidit të karbonit në atmosferë, përputhen me ndryshimet historike të temperaturës. Të dhënat afatgjata nga bërthamat e akullit, unazat e pemëve dhe koralet, tregojnë se kur nivelet e dioksidit të karbonit kanë qenë të larta, temperaturat kanë qenë gjithashtu të larta.



Temperaturat janë në rritje në çdo kontinent

Temperaturat në rritje, janë më se të dukshme në të dhënat nga çdo kontinent dhe mbi oqeane. Megjithatë, temperaturat nuk po rriten kudo me të njëjtin ritëm. Një sërë faktorësh ndikojnë në temperaturat lokale, duke përfshirë përdorimin e tokës që ndikon në sasinë e energjisë diellore që absorbohet apo reflektohet, burimet lokale të ngrohjes si “ishujt urbanë” të nxehtësisë dhe ndotja.

LEXO EDHE:  Biden zotohet të zvogëlojë dhunën me armë

LEXO EDHE:  Protesta masive për Klodian Rashën/ Balla: Dhuna është organizim ekskluziv i Lulzim Bashës!

Për shembull Arktiku, po ngrohet rreth 3 herë më shpejt se mesatarja globale, pjesërisht sepse ndërsa planeti ngrohet, bora dhe shkrirja e akullit bëjnë që sipërfaqja të ketë më shumë gjasa të thithë në vend se ta reflektojë rrezatimin e diellit. Për pasojë mbulesa e borës dhe akulli i detit po zvogëlohen akoma më shpejt.

Çfarë po i shkaktojnë planetit ndryshimet klimatike

Sistemi klimatik i Tokës është i ndërlidhur dhe shumë kompleks, ku edhe ndryshimet më të vogla të temperaturës mund të kenë ndikime të mëdha. Për shembull, në mbulimin e tokës nga bora apo tek nivelet e detit. Dhe ndryshime të tilla po ndodhin tashmë.

Studimet tregojnë se rritja e temperaturave po ndikon tashmë tek reshjet, akullnajat, modelet e motit, aktivitetin e cikloneve tropikale dhe stuhitë e forta. Jo pak studime tregojnë se rritja e frekuencës , ashpërsisë dhe kohëzgjatjes së valëve të të nxehtit, ndikon tek ekosistemet, jeta e njerëzve, tregtia dhe bujqësia.

Të dhënat historike të nivelit të ujit të oqeanit, kanë treguar rritje të vazhdueshme gjatë 150 viteve të fundit. Kjo pasi akulli i akullnajave po shkrihet dhe temperaturat në rritje po zgjerojnë vëllimin e oqeanit. Ndërsa ngjarjet ekstreme janë bërë më të shpeshta për shkak të morie komplekse shkaqesh, disa prej tyre janë shtuar nga ndryshimet klimatike. Ashtu si përmbytjet bregdetare mund të shtohen nga rritja e nivelit të oqeanit, edhe valët e të nxehtit janë më të dëmshme me temperaturat bazë më të larta.

Disa arsye për të pasur shpresë

Kërkimi shkencor po e përmirëson të kuptuarit tonë mbi klimën dhe sistemin kompleks të Tokës, duke identifikuar zonat më të cenueshme, dhe duke udhëhequr përpjekjet për të reduktuar nxitësit e ndryshimeve klimatike. Puna për energjinë e rinovueshme dhe burimet alternative të energjisë, si dhe mënyrat për të kapur karbonin nga industritë ose nga ajri, po prodhojnë më shumë opsione për një shoqëri më të përgatitur.

Njëkohësisht, njerëzit po mësojnë se si mund ta zvogëlojnë ndikimin e tyre, dhe ka një ndërgjegjësim në rritje se për të pasur një ndikim të rëndësishëm në këtë luftë, kërkohet një përpjekje e koordinuar globalisht. Automjetet elektrike, si dhe energjia diellore dhe e erës, po rriten me ritme të pamendueshme më parë.

Ndërkohë, më shumë njerëz po tregojnë gatishmëri për të miratuar strategji të reja, për ta përdorur energjinë në një mënyrë më efikase, për të konsumuar në një mënyrë më të qëndrueshme dhe për të zgjedhur energjinë e rinovueshme. Shkencëtarët e pranojnë gjithnjë e më shumë, se distancimi nga lëndët djegëse fosile ka përfitime shtesë, përfshirë përmirësimin e cilësisë së ajrit për shëndetin e njeriut dhe ekosistemet./CNA.al

https://theconversation.com/the-science-everyone-needs-to-know-about-climate-change-in-6-charts-170556

LEXO TE PLOTE