Connect with Us

Pse po nis të lëkundet presidenca e Xho Bajden?

Blog

Pse po nis të lëkundet presidenca e Xho Bajden?

Publikuar

-

Administrata Biden synon ta ndryshojë politikën e sanksioneve

Nga Emily Tamkin “New Statesman”

Pasi u përurua në detyrë në janar të këtij viti, presidenti amerikan Xho Bajden pati 100 ditët e para të qeverisjes plot zell. Ai firmosi që SHBA t’i bashkohej sërish marrëveshjes së klimës së Parisit dhe Organizatën Botërore të Shëndetësisë; i dha fund ndalimit të epokës Trump për udhëtimet nga vendet me shumicë myslimane; e tejkaloi premtimin e tij se do të administroheshin 100 milionë doza vaksine; dhe miratoi një paketë ndihme prej 1.9 trilionë dollarësh.

Fillimi i presidencës së tij u krahasua me atë të paraardhësit të tij demokrat, Barak Obama. Ai u krahasua me presidentët Frenklin Ruzvelt dhe Lindon Xhonson, të cilët mbahen mend për programet e “New Deal” dhe “Great Society”, të cilat synonin të trajtonin varfërinë dhe padrejtësitë raciale.

Por tashmë muaji i mjaltit ka mbaruar. Sipas një sondazhi të Gallup, vlerësimi për të është vetëm 50 për qind, më i ulëti që kur mori detyrën. Plani ambicioz në infrastrukturë, që synoi të kalonte në Kongres, dhe që do të siguronte gati 1 trilionë dollarë për riparimin e rrugëve ka ngecur në Senat.

Shtëpia e tij e Bardhë ka dështuar të ndalojë miratimin e ligjeve në shtete si Teksasi dhe Florida, që do t’ua bëjnë më të vështirë votimin zezakëve dhe pakicave të tjera. Pas fillimit të fortë të fushatës së vaksinimit kundër Covid në pranverë, kur midis muajve janar dhe prill u administruan200 milionë vaksina, vendi po përjeton tashmë një rritje të rasteve reja me Covid-19.

Rreth gjysma e popullsisë nuk është ende plotësisht e vaksinuar, ndërsa Qendrat për Kontrollin e Sëmundjeve (CDC) po i këshillojnë njerëzit të mbajnë sërish maska në ambiente të mbyllura. Po ashtu ka raporte se Bajden po e humbet mbështetjen e periferive dhe të votuesve të moderuar, të cilët janë të zemëruar me teorinë e racës, një ide disa dekada e vjetër, sipas së cilës racizmi është pjesë integrale e sistemeve dhe strukturave shtetëror edhe federale në SHBA.

Duke pasur parasysh të gjitha këto, ia vlen të pyetet:A po përjeton Bajden një pikiatë verore? Përgjigja e shkurtër është jo, pasi sfidat që ai duhet të zgjidhë e tejkalojnë modelin e menjëhershëm të një rënieje të tillë, një parametër ku analistët bazohen për të vlerësuar gjendjen e një presidence.

Është normale që euforia e 100 ditëve të para po zbehet. 100 ditët e para të Bajden nuk ishin shumë revolucionare, edhe pse u pasuan nga veprime më radikale. Për shembull, kredia për taksën e fëmijëve, e parashikuar në paketën e ndihmës për shkak të Covid-19, mund të përgjysmojë varfërinë e fëmijëve.

LEXO EDHE:  “Lufta” Qeveri-Presidencë/ Meta i kthen Kuvendit ndryshimet në Kodin Penal

Por kjo vetëm për këtë vit, kur është në fuqi kjo politikë. Bajden dhe demokratët mund të mbajnë ende premtimet transformuese të ditëve të para të presidencës së tij. Por tani që ai është komod në detyrë, potenciali nuk është më i mjaftueshëm. Amerikanët kanë nevojë të shohin se çfarë mund të bëjë Bajden me pushtetin që ka.

Është gjithashtu normale që analistët të thonë se një projekt-ligj i bllokuar, është një presidencë e ngecur në vend. Dhe ka një prirje për të bërë profeci të zymta në lidhje me fatin politik të demokratëve. Në të kaluarën e afërt, analistët politikë paralajmëruan se kjo parti do të humbte në zonat kryesore për shkak të shtimit të emigracionit ilegal, krimit dhe fiksimit pas korrektesës politike.

Gjatë zgjedhjeve të mesit të mandatit të vitit 2018, Trump dhe Republikanët u përpoqën të fitonin zgjedhjet me këto kauza. Por demokratët e rifituan shumicën e tyre në Dhomën e Përfaqësuesve. Ngjashëm, në zgjedhjet presidenciale të vitit 2020, shumë analistë paralajmëruan se protestat e lëvizjes “Black Lives Matter” dhe shtimi i kriminalitetit do t’i kushtonte Bajden humbjen në periferi. Në fakt ai pati rritje në këto zona.

Por Bajden ka një problem real përpara. Trump i humbi zgjedhjet për shkak të dështimit të tij për të mos kontrolluar përhapjen e pandemisë. Trashëgimia përcaktuese e presidencës së tij është mosbesimi që ai krijoi tek institucionet politike, qeveria federale, tek qytetarët dhe vetë demokracia amerikane.

Besimi është jetik për një demokraci funksionale, dhe thelbësor për të garantuar pajtueshmërinë e publikut me politikat shëndetësore, siç janë masat e bllokimit dhe vaksinimi. Bajden nuk e ka kapërcyer ende mosbesimin që mbolli Trump gjatë viteve 2016-2020 dhe kjo gjë mund të ketë pasoja fatale për presidencën e tij.

Kjo administratë ka bërë shumë për të nxitur njerëzit të vaksinohen. Por duhet të ndërmerren edhe hapa të tjerë. Kriza klimatike përkeqësohet. Dhe SHBA-ja nuk po bën sa duhet për të zbutur efektet e një mjedisi që po ndryshon me shpejtësi.

Kalifornia po përballet me një nga zjarret më të mëdhenj në historinë e shtetit. Jugperëndimi i vendit po vuan thatësirën dhe përmbytjet. Vera tashmë ka sjellë valë të të nxehtit rekord. Këto janë 3 sfidat që duhet të përmbushë Bajden:kontrollin e pandemisë; mbrojtjen e së drejtës së votës dhe forcimin e strukturave të demokracisë amerikane; dhe të udhëheqë botën në përmbysjen e ndryshimeve klimatike. Suksesi apo dështimi tij do të varen nga këto sfida./CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Vaksinimi i detyruar, nismë kundër-produktive dhe e paligjshme e Xho Bajdenit

Publikuar

-

Nga

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme

Nga Josh Blackman “Newsweek”

Me një të rënë të lapsit, administrata e Xho Bajden do të miratojë një vendim për vaksinimin e detyruar për 100 milionë amerikanëve. Shumë shpejt, punëtorët nga Bregu Perëndimor në atë Lindor do të përballen me një zgjedhje:të vaksinohen, t’i nënshtrohen testimit javor me paratë e tyre, ose ta humbasin vendin e punës.

Në kuadrin e masave në mbrojtje të shëndetit publik, urdhrat e Bajden mund të jenë shpëtimtare. Por ato bazohen tek një bazë ligjore jo shumë të qëndrueshme.

Historikisht, vaksinimi i detyruar është imponuar nga qeveritë e shteteve, dhe jo nga qeveria federale e SHBA.

Rregulloret e reja, e përmbysin edhe këtë veçori të strukturës sonë kushtetuese federaliste: Urdhrat e presidentit Bajden i tejkalojnë politikat shtetërore, që u garantojnë punonjësve të drejtën e zgjedhjes personale për t’u vaksinuar ose jo.

Për më tepër, presidenti amerikan veproi në mënyrë të njëanshme:Kongresi nuk e ka autorizuar shprehimisht këtë zgjerim gjithëpërfshirës të pushtetit të tij federal. Ndërkohë, për të justifikuar dekretin e tij, Bajden iu referua një ligji mbi sigurinë në vendin e punës të epokës Nikson.

Unë jam shumë dyshues nëse ky ligj gjysmëshekullor mund të mbështesë vendimin e Bajden për vaksinimin e detyrueshëm. Tek e fundit, masat e Bajden mund të jenë edhe kundër-produktive. Detyrimi i njerëzve që të vaksinohen, mund të forcojë hezitimin e qytetarëve ndaj vaksinave anti-Covid.

Imuniteti i tufës, nuk mund të arrihet përmes mentalitetit të tufës. Zgjedhja individuale, dhe jo vaksinimi i detyrueshëm, është rruga e vetme për të ecur përpara. Në republikën tonë, shtetet mbajnë përgjegjësinë kryesore për të mbrojtur shëndetin, sigurinë dhe mirëqenien e qytetarëve.

Nga ana tjetër qeveria federale, ka kompetenca më të kufizuara për të mbrojtur interesat kombëtare, dhe për të rregulluar aktivitetet që prekin çështjet ndërshtetërore. Urdhrat gjithëpërfshirës të presidentit Bajden, e kthejnë përmbys federalizmin tonë.

Shtetet, dhe jo dega ekzekutive e qeverisë federale, janë institucionet sovrane përgjegjëse për miratimin e ligjeve që imponojnë vaksinimin e popullatës. Gjatë pandemisë aktuale, disa shtete kanë miratuar tashmë vendime të tilla. Shtetet e tjera, si Teksasi dhe Florida, e kanë ndaluar këtë gjë.

Unë e pranoj që disa njerëz mund të mos i pëlqejnë politikat e Teksasit dhe Floridës, por për mirë a keq, këto ankesa duhet të ndreqen nga kutia e votimit dhe jo nga Shtëpia e Bardhë.

Megjithatë, ekziston një problem edhe më i madh me diktatin e presidentit Bajden mbi këtë çështje.

Ai veproi në mënyrë të njëanshme. Kongresi nuk ka miratuar në asnjë rast një kërkesë për vaksinimin e detyrueshëm. Në fakt, politikanët në të dyja kampet kanë qëndruar jashtë kësaj çështje delikate. Atëherë, nga e mori presidenti Bajden fuqinë për këtë lloj vendimi?

Ai iu drejtua një “aleati” të pamundur. Në vitin 1970, presidenti Riçard Nikson miratoi Aktin e Sigurisë dhe Shëndetit në Punë. Ky ligj i nderuar, është përdorur prej kohësh për të ruajtur sigurinë në vendin e punës. Por tani, administrata Bajden po e ripërdor për të autorizuar një urdhër të papredeçentë federal për vaksinimin e detyrueshëm.



Derdhja e “verës së re” në këtë “shishe të vjetër”, do të rezultojë shumë problematike.

Urdhri nuk kërkon që punonjësit të mbajnë maska, që është lloji i masës tradicionale të sigurisë në vendin e punës, i cili i paraprinte pandemisë aktuale.

LEXO EDHE:  Infeksionet e marra në laboratorë, janë më të zakonshëm nga sa mendojnë njerëzit

LEXO EDHE:  Nga Benito Musolini tek Adolf Hitleri dhe Josif Stalini/ Punët e para të 12 diktatorëve  

Përkundrazi, atyre u kërkohet që të marrin një vaksinë jashtë vendit të punës, ose të testohen çdo javë me paratë e tyre, që të dyja ndërhyrje të dhunshme në autonominë e trupit të njeriut.

Dhe dështimi për të bërë ndonjërën nga të dyja, do të çojë në pushimin nga puna të punonjësit.

Unë nuk kam gjetur ende ndonjë precedent historik për një rregullore të tillë, që parashikon pushimin nga puna të punonjësve në mbarë vendin. Gjykatat janë shpesh skeptike kur agjencitë qeveritare iu referohen ligjeve të vjetruara,me synimin adresimin me lehtësi të problemeve urgjente.

Kohët e fundit, Gjykata e Lartë e përdori këtë parim për të ndalur moratoriumin federal të dëbimit të emigrantëve të paligjshëm. Gjatë pandemisë, Kongresi hoqi dorë nga një ndalim i përkohshëm nga dëbimet nga shtëpitë me qira të banorëve debitorë.

Në kundërpërgjigje, administrata e Bajden dhe administrata Trump para saj – vendosi një moratorium të ri.

Dega ekzekutive u mbështet tek një ligj federal që daton që nga koha e Luftës së Dytë Botërore. Por Gjykata e Lartë, zbuloi se ky ligj i kohës së presidentit Ruzvelt nuk mund të mbështeste një politikë kombëtare kaq ekspansive, siç e tha vetë kreu i saj  ndjerë Antonin Skalia:Kongresi nuk e fsheh dot elefantin në vrimën e miut!

Nëse Kongresi do të synonte t’i jepte pushtetit ekzekutiv mundësinë që të impononte një vaksinim të detyrueshëm në nivel kombëtar, ai do ta kishte bërë këtë, sidomos kur një mandat i tillë ndërhyn në sovranitetin e shteteve. Së fundmi, kjo lëvizje e Bajden mund të rezultojë kundër-produktive.

Unë kam frikë se urdhri për vaksinimin e detyrueshëm, do të ketë pasojën e padëshiruar të rritjes së hezitimit ndaj vaksinave. Siç e di çdo prind apo mësues, kur i urdhëron njerëzit që të bëjnë diçka, ata motivohen të bëjnë të kundërtën.

Disa punonjës do të paraqesin dëshmi të rreme të vaksinimit.

Të tjerët do të refuzojnë të vaksinohen dhe do t’i sfidojnë punëdhënësit që t’i pushojnë nga puna. Dhe shumë qeveri lokale, punëdhënës dhe punonjës do të shkojnë në gjykatë për ta pezulluar këtë urdhër.

Kjo masë e shëndetit publik do të mbetet gjyqeve për pjesën e mbetur të pandemisë. Normat e vaksinimit ka të ngjarë që në fillim të rriten, por në fund do të jenë më pak sesa synimi ynë. Në një botë ideale, ne tashmë do ta kishim arritur imunitetin e tufës, dhe do të kishim filluar rikthimin tek normaliteti. Por qeveria federale nuk duhet dhe nuk mundet që të ushtrojë të gjithë fuqinë e saj, për ta arritur atë qëllim të dëshiruar.

Shënim:Josh Blackman, është profesor i së drejtës kushtetuese në Kolegjin e Drejtësisë në Teksasin Jugor, dhe bashkautor i librit “Një hyrje në të Drejtën Kushtetuese:100 raste të Gjykatës Supreme, të cilat duhet t’i njohin që të gjithë”.

 

LEXO TE PLOTE

Blog

Jeniçerët, cilët ishin ushtarët-skllevër që i garantonin fitoret Perandorisë Osmane

Publikuar

-

Nga

cna lajme blog

(Pjesa e parë)

Perandoria Osmane, mund të konsiderohet si një nga më të rëndësishmet dhe më me ndikim në histori, edhe pse mbi të është folur dhe flitet pak. Kjo mund të ketë lidhje me prirjen e sistemeve arsimore në Perëndim, për të folur më shumë mbi Krishterimin sesa Islamin.

Ky hendek njohjeje prek edhe njësitë e tyre elitare dhe unike ushtarake, të njohur si jeniçerët, forcat luftarake të përbëra nga robërit e luftës. Mbi jeniçerët duhet të flitet ndoshta në të njëjtën frymë si me i grupet e tjera të luftëtarëve të njohur, si legjionarët romakë apo spartanët.

Duke filluar që nga shekulli XIV, jeniçerët i shërbyen personalisht sulltanit osman, dhe e ruajtën rolin e tyre deri në dekadat kur nisi rënia e perandorisë. Nuk ka pasur asnjë konflikt në Perandorinë Osmane, që nuk përfshinte deri diku edhe jeniçerët.

Këta të fundit luanin thuajse gjithmonë një rol qendror. Aktet e tyre heroike, spikatin mbi çdo koleksion tjetër ngjarjesh të guximshme ushtarake. Dhe sigurisht që ata bënë shumë për të fituar një vend në çdo lloj liste mbi luftëtarët më të paepur të historisë njerëzore.

Ekzistuan për thuajse 500 vjet

Shumica e perandorive nuk ekzistojnë për një gjysmë mijëvjeçari, për të mos folur pastaj për një forcë ushtarake të caktuar. E megjithatë, jeniçerët ekzistuan për rreth 500 vjet, duke filluar që nga viti 1380 Pas Krishtit, kur Sulltan Murati I formoi ushtrinë e tyre, dhe deri në vitin 1826, kur Sulltan Mahmuti II i shpërndau ata.

Gjatë gjithë asaj kohe, jeniçerët u përfshinë në çdo konflikt ushtarak të perandorisë, dhe luajtën një rol qendror në shumicën e rasteve. Së pari, kishte një dallim të madh midis jeniçerëve dhe fraksioneve të tjera të ushtrisë osmane, si spahinjtë të cilët ishin njerëz të lirë.

Ata ishin skllevër të Sulltanit, dhe premtonin të mbeteshin gjithmonë beqarë

Në fillim jeniçerët ishin një forcë luftarake e përbërë tërësisht nga skllevërit. Këta skllevër, të njohur si “kul”, ishin ligjërisht pronë e Sulltanit, dhe ishin të lidhur përgjithmonë me cilindo që mbante këtë titull.

Gjatë 2 shekujve të parë të ekzistencës së tyre, jeniçerët rekrutoheshin gati tërësisht nga familjet fshatare e të krishtera brenda Perandorisë Osmane, të cilët i shpesh ua jepnin vetë fëmijët e tyre, me shpresën se në këtë mënyrë këta të fundit do të kishin një jetë më të mirë.

Fëmijët do të shkonin në kryeqytetin e perandorisë, Stamboll, ku do të konvertoheshin me forcë në besimin Islam, dhe do të trajnoheshin intensivisht për shërbimin ushtarak. Jeniçerët i nënshtroheshin shumë rregullave të rrepta, përfshirë betimin për të mbetur beqarë.

Ata shërbyen edhe si zjarrfikës në qytetet e mëdha osmane

Ndërsa radhët e jeniçerëve po zgjeroheshin, Perandoria Osmane gjeti role të tjera për t’u kryer nga njësia e famshme luftarake. Jeniçerët dërgoheshin me misione në të gjithë Perandorinë Osmane, kryesisht nëpër posta ushtarake, por në qytetet më të populluara ata u angazhuan në shumë detyra që zakonisht i përkasin njësive vendore.

LEXO EDHE:  Pushtimi i Xhamisë së Madhe të Mekës, ngjarja që shënoi fillimin e terrorizmit islamik

LEXO EDHE:  Studimi/ Njerëzit kanë më shumë dhjamë në trupin e tyre sesa elefantët

Kështu në metropolet më të mëdha osmane, siç është Stambolli, jeniçerët shërbenin si zjarrfikës , duke vënë në punë aftësitë e tyre ushtarake, dhe duke shuar flakët në kohë para se ato të përhapeshin me shpejtësi nëpër lagjet e shumë populluara. Kur shërbenin në këtë rol, shumëkush shpresonte që ata të mos i përdornin aftësitë e tyre në përdorimin e armëve.



Kolonelët quheshin “kuzhinierët e supës”, dhe detyroheshin të mbanin garuzhden me vete

Ndonëse jeniçerët ishin të frikshëm për shumëkënd dhe nderoheshin ngado, padronet e tyre nuk donin që ata ta harronin rolin e tyre si vasalë të Perandorisë Osmane. Ekuivalenti i kolonelëve të një njësie jeniçerësh, njihej si çorbaci, pra “kuzhinieri që përgatit supën”.

Ai mbante gjithnjë me vete në brez në garuzhde për të treguar pozicionin e tij. Në fakt këta komandantë nuk gatuanin për askënd ndonjë lloj supe. Por titulli synonte të nënkuptonte jetën e tyre prej skllavi. Rangjeve më të ulëta ushtarake, iu viheshin emra poshtërues të ngjashëm, si për shembull transportues i ujit.

Ata krijuan grupet e para të muzikës ushtarake

Grupet muzikore ushtarake, janë një pjesë e rëndësishme e historisë së luftës. Në fakt, është e vështirë të imagjinohen betejat e vjetra pa ndonjë lloj shoqërimi muzikor, qofshin këta bateristët e Luftës Civile në SHBA, apo dikush që i binte veglave me ritmin e ecjes së kalorësisë.

Jeniçerët ishin pionerët e parë në këtë aspekt, pasi krijuan bandat e para muzikore ushtarake në histori. Këto të fundit i ndihmonin trupat të ruanin ritmin e tyre unik të marshimit, dhe në mesin e veglave përfshiheshin shumë cembale dhe brirë. Grupet muzikore, mbetën pjesë e kulturës së jeniçerëve deri në fund të ekzistencës së tyre.

Ushtria jeniçere u zgjerua në mbi 100.000 anëtarë

Jeniçerët e parë u formuan nga një grup i vetëm robërish lufte, të cilët i ishin dorëzuar Sulltanit osman, dhe ishin vënë nën shërbimin e tij. Ky grup i vogël ish-armiqsh u zgjerua gjatë shekujve dhe përfshiu dhjetëra mijëra burra, shumë prej të cilëve ishin më shumë vasalë besnikë sesa robër lufte.

Në kulmin e fuqisë së tyre, dhe shumë kohë pasi ishin zbehur traditat e rrepta të rekrutimit, jeniçerët numëronin mbi 100.000 anëtarë në radhët e tyre. Por jo të gjithë ata ishin luftëtarë, pasi organizata nisi të mirëpriste me kalimin e viteve në gjirin e saj gjithnjë e më shumë jo-luftëtarë.

Ata u specializuan në përdorimin e armëve me rreze të ndryshme

Jeniçerët shfaqen shpesh si një njësi e specializuar ushtarake e Perandorisë Osmane në për beteja e mëdha historike. Ata ishin të specializuar në përdorimin e armatimeve me rreze

të ndryshme, duke i përmirësuar aftësitë me kalimin e shekujve.

Në fillim jeniçerët u trajnuan si harkëtarë, para se të kalonin tek hedhja e shtizave, duke

pasur një efektivitet më të madh. Popullarizimi i armëve të zjarrit, i ndihmoi ata të përdornin mushqetat dhe armë të tjera të kalibrit të vogël. Gjatë viteve të fundit të ekzistencës së tyre, jeniçerët dështuan që t’i përshtateshin kohës sa i përket armatimit, gjë që ndihmoi në rënien e tyre./CNA.al

 

LEXO TE PLOTE

Blog

Tre leksione nga 2 dekada dështime

Publikuar

-

Nga

cna lajme blog

Nga Havier Solana “Project Syndicate”

Njëzet vjet më parë, sulmet terroriste të 11 Shtatorit tronditën mbarë botën. “Ne jemi të gjithë amerikanë!”- u shndërrua në sloganin global të solidaritetit. Befas, paprekshmëria e Perëndimit pas Luftës së Ftohtë,u zbulua të ishte vetëm një iluzion.

Globalizimi, që ishte bërë paradigma në fuqi, dhe që kishte vendosur dominimin ekonomik perëndimor në vitet 1990, rezultoi të kishte një anë të errët. Dy dekada pas sulmeve, është e vështirë të mos shihen pasojat e tyre sulmeve për Perëndimin dhe botën në përgjithësi.

Një aktor i dhunshëm jo-shtetëror, diktoi axhendën ndërkombëtare në një shkallë të jashtëzakonshme.

Ndërsa hegjemonia e Perëndimit, e udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara, mbeti e padiskutueshme, momenti unipolar i viteve 1990 dukej se po mbaronte, ndërsa politika e jashtme amerikane do të ndryshonte rrënjësisht,si pasojë e “luftës globale kundër terrorizmit”.

Në kontekstin e kohës, nuk ishte njëbefasi që pushtimi i udhëhequr nga SHBA-ja në Afganistan pati një mbështetje ndërkombëtare shumë të madhe. Sulmet e 11 Shtatorit nuk mund të kalonin pa një kundërpërgjigje, dhe ishin talebanët ata që i kishin siguruar strehë Al-Kaedës që të planifikonte, organizonte dhe zbatonte operacionin.

Por lufta në Afganistan do të mbahet mend si një dështim i madh. Kostot e larta dhe përfitimet e pakta, kanë ngritur një pyetje shumë logjike:Për çfarë vlejti gjithë ajo sakrificë?

Më shumë se 48.000 civilë afganë, të paktën 66.000 trupa afgane dhe 3.500 ushtarë të NATO-s janë vrarë gjatë konfliktit 20-vjeçar.

Shtetet e Bashkuara shpenzuan më shumë se 2 trilionë dollarë në përpjekje për të ndërtuar institucionet shtetërore afgane, vetëm për t’i parë ato të shkatërrohen brenda disa javësh, qëkur talebanët nisën të përparojnë për të rivënë nën kontroll vendin.

Rivendosja e një qeverie talebane në Kabul, është një dëshmi e mëtejshme se “lufta globale kundër terrorizmit” ishte një përpjekje e gabuar. Afganët -dhe veçanërisht gratë dhe vajzat – janë lënë sërish vetëm përballë realitetit të jetës nën një regjim fundamentalist.

Tani Perëndimi ka për detyrë të reflektojë mbi mësimet e kësaj përvoje të dhimbshme.

Leksioni i parë është se forca e jashtme ushtarake, nuk është një mënyrë e arsyeshme për të prodhuar një ndryshim efektiv dhe të qëndrueshëm të regjimit. Perëndimi nuk arriti të krijojë dot një shtet afgan, modern, demokratik dhe të qëndrueshëm,  që të ishte i aftë të përballonte kërcënimin e talebanëve.

SHBA-ja ra në të njëjtin kurth,siç ndodhi pas pushtimit të Irakut në vitin 2003, ku u përball shumë shpejt me një kryengritje, e cila do të mbillte farat për krijimin me vonë të Shtetit Islamik. Dhe pastaj bëri sërish të njëjtin gabim në Libi, ku fiksimi i NATO-s për rrëzimin nga pushteti të MuamarGadafit, i la vendin trazirave dhe gati një lufte civile.

Pra ndërtimi i kombit nga lart-poshtë është diskredituar gjerësisht. Ky model supozon se një prani ushtarake dhe investimet e huaja në një vend, do të sigurojnë në mënyrë të pashmangshme siguri, zhvillim dhe qeverisje demokratike.

Por për shkak se ndërtimi i kombit kërkon mbështetjen e njerëzve, ai mund të ketë sukses vetëm nëse kryhet përmes përfaqësuesve lokalë, të cilët perceptohen si të ligjshëm. Në Afganistan ky element mungonte.

Duke u mbështetur tek komandantët e luftës si Abdul Rashid Dostum, forcat e të cilit kryen mizori të shumta, Perëndimi sabotoi përpjekjet e veta për ndërtimin e kombit, dhe u armiqësua me pjesën më të madhe të popullsisë afgane.

LEXO EDHE:  Infeksionet e marra në laboratorë, janë më të zakonshëm nga sa mendojnë njerëzit

LEXO EDHE:  Nga Benito Musolini tek Adolf Hitleri dhe Josif Stalini/ Punët e para të 12 diktatorëve  

Më në përgjithësi, ideja sipas së cilës institucionet ekzistuese të një vendi, mund të zëvendësohen lehtësisht me të reja, duhet të ishte njohur si e pazbatueshme. Shumica e shteteve janë ndërtuar gradualisht nga vetë vendasit,dhe përmes bashkëpunimit dhe kompromisit për periudha të zgjatura kohore, dhe jo nga diktatet e huaja.



Mësimi dhe joshja janë shumë më të fuqishme sesa forca dhe imponimi.

Si për t’i përkeqësuar më tej gjërat, administrata e presidentit amerikan Xhorxh W.Bush përqafoi pas 11 Shtatorit forcën ushtarake në kurriz të diplomacisë, e cila kishte mbështetur prej kohësh asetin më të vlefshëm të Amerikës:simpatinë që gëzonte tek pjesa tjetër e botës.

Muri i Berlinit ra jo për shkak të forcës ushtarake, por sepse ata që jetonin nën komunizëm e kuptuan se modeli ekonomik perëndimor prodhonte standarde më të larta jetese, nga sa mund të aspironin ata në lindje.

Leksioni i dytë prej 20 vitesh në Afganistan, është se shtet-ndërtimi i brendshëm duhet të shoqërohet me strategji rajonale. Qasjet që i përjashtojnë lojtarët kryesorë rajonalë, nuk janë të zbatueshme, sidomos në botën e sotme multipolare. Duke e trajtuar atë vetë sfidë, Perëndimi nuk arriti që të kuptojë ndryshimin e ekuilibrit ndërkombëtar të fuqisë.

Edhe zonat përreth Afganistanit ofruan shumë mundësi, të cilat u shpërdoruan. Kina nuk ishte në gjendje që të kontribuonte shumë në fillim të luftës.

Por me ngritjen e saj si një fuqi globale, ajo mund të kishte qenë një partnere e dobishme.

Koordinimi më i ngushtë midis përpjekjeve të stabilizimit të udhëhequra nga SHBA-ja dhe investimeve të huaja kineze në Afganistan, mund të kishin maksimizuar përfitimet nga projektet e zhvillimit për banorët vendas. Ngjashëm, një angazhim më i madh rus mund të kishte lejuar mbërritjen në Afganistan të më shumë burimeve,përmes Rrjetit Verior të Shpërndarjes.

Leksioni i tretë dhe i fundit nga disfata afgane ka të bëjë me Evropën, e cila është rikujtuar tani mbi nevojën për të zhvilluar aftësitë e veta ushtarake, në përputhje me interesat e saj strategjike. Zhvendosja e politikës së jashtme amerikane, nga shërbimi si një mbikëqyrëse e botës, duhet ta bëjë Evropën të mendojë më shumë mbi ndërvarësinë e saj nga aftësitë dhe politikat amerikane.

Evakuimi nga Kabuli, na ofron një shembull dramatik të asaj që është në lojë. Pa avionët ushtarakë amerikanë, aleatët e Amerikës nuk mund të kishin evakuuar dot personelin e tyre nga ai vend.

Dhe me perspektivën e një krize tjetër evropiane të refugjatëve, fatura për mungesën e kapacitetit për të vepruar në mënyrë autonome në Afganistan, mund të na vijë së shpejti.

Fryma e “të mësuarit duke punuar”, duhet që ta nxisë Bashkimin Evropian të shtojë operacionet e tij civilo-ushtarake në rajonet kryesore, për të shmangur krizat e ardhme në rajonet pranë por edhe larg saj. Ndonëse bota ka ndryshuar shumë gjatë 20 viteve të fundit, problemi i terrorizmit ndërkombëtar është ende larg zgjidhjes.

Por një gjë është e qartë:”Luftërat e përjetshme” janë të paqëndrueshme, sidomos për ata që duhet të durojnë pasojat e tyre. Ne ishim të gjithë amerikanë pas 11 Shtatorit, por harruam që të ishim gjithashtu edhe afganë.

Shënim:Javier Solana, ish-përfaqësues i lartë i BE-së për çështjet e jashtme dhe politikën e sigurisë, Sekretar i Përgjithshëm i NATO-s dhe Ministër i Jashtëm i Spanjës. Aktualisht drejton Qendën EsadeGeo për Ekonominë Globale dhe Gjeopolitikën./CNA.al

 

LEXO TE PLOTE