Connect with Us

REPORTAZH- Muzeu i Diktaturës në Shkodër/ Një dëshmi për viktimat e komunizmit

Në QYTETIN tim

REPORTAZH- Muzeu i Diktaturës në Shkodër/ Një dëshmi për viktimat e komunizmit

Publikuar

-

REPORTAZH- Muzeu i Diktaturës në Shkodër/ Një dëshmi për viktimat e komunizmit

Popujt që harrojnë të kaluarën e tyre janë të destinuar që ta përsërisin atë”.

Në një ndërtesë të zakonshme në qendër të Shkodrës, në një muze të vogël janë kujtimet e viktimave të një prej regjimeve më brutale të Europës Lindore të cilat vijnë të gjalla. Që nga viti 2013 këto kujtime janë të stamposura në Muzeun e Dëshmisë dhe Kujtesës në Shkodër. Në afërsi te ish degës, aty ku kujtesa e së shkuarës nuk mund të harrohet.

Muzeu u ndërtua mbi gërmadhat e objektit ku në vitin 1945 u ngrit një nga burgjet më të egra të regjimit komunist, ish dega e Punëve të Brendshme. Arkitektët dhe kuratorët kanë studiuar edhe muze të ngjashëm të ndërtuar kryesisht në vendet e Europës Lindore. Sipas bashkëkohësve, është ruajtur me përpikmëri e gjithë struktura e mëparshme.

Komunistët në një kohë drejtonin jo më pak se 23 burgje në Shkodër, ku komunistët u përpoqën shumë për të marrë kontrollin e tij gjatë dhe pas viteve të fundit të Luftës së Dytë Botërore. Dhjetëra mijëra shqiptarë u dërguan në kampe pune për arsye politike nën regjimin komunist dhe të paktën 6,000 njerëz u ekzekutuan, besojnë shumica e ekspertëve.

Përgjegjësi i muzeut të diktaturës në Shkodër Pjerin Mirdita na njeh më shumë me atë çfarë ofron ky muze i dëshmisë dhe kujtesës.

Gjatë këtyre viteve, kundërshtimi ndaj komunistëve ishte ende i lartë në Shkodër, mbase jo direkt kundër shtetit, por ai mbeti gjallë brenda zemrave dhe mendjeve të njerëzve. Ish-shkolla katolike funksiononte si një qendër torturimi dhe marrje në pyetje. Fillimisht, të burgosurit qëndronin këtu për periudhën e marrjes në pyetje, periudhë gjatë së cilës i nënshtroheshin torturës fizike dhe psikologjike. Pasi dënoheshin, ata dërgoheshin në burgje të tjera në të gjithë vendin”.

Në muze gjetëm edhe një grup të ardhur nga Gjermania. Kanë dëgjuar shumë për vendin tonë dhe tortuart çnjerëzore të kryera ne përiudhën e komunizmit.

“Kanë kaluar dekada, por teksa dëgjoj Pjerinin që na tregon për vuajtjet dhe historitë e trishta, nuk mund të mos ndjej dhimbje shpirtërore. Në fakt tani që po flas me ju më duket sikur kam edhe dhimbje fizike”, thotë  Lucas Schëarz nga Gjermania

Pjesa e brendshme e Muzeut të Dëshmisë dhe Kujtesës është e ndarë në dy pjesë, të ndara nga një korridor i lyer me të kuqe, i cili simbolizon vuajtjet shpesh të përgjakshme të atyre që dërgoheshin në dhomën e marrjes në pyetje, dhoma më e errët e ndërtesës.

Megjithatë ajo e cila rrënqeth mbeten dhomat e qelisë. Një hije trishtimi nis që në koridoret e tyre të errëta. Në të dy anët e koridorit, përballë njëra-tjetrës ndodhen 23 qeli. Në këto qeli të vogla, secila më pak se katër metra katrorë dhe që në atë kohë quheshin biruca, të burgosurit mbaheshin para dhe gjatë procesit të marrjes në pyetje.

LEXO EDHE:  Efektet anësore të vaksinës AstraZeneca/ Berisha kundër deklaratës së Agjencisë së Barnave

Në qelinë nr 3 vuajti dënimin At Zef Pllumbi. Ishte 22 vjeç kur me 14 dhjetor të vitit 1946 arrestohet dhe dënohët me tri vite burgim. Pas vuajtjes së denimit ai u rikthye sërish në kuvendin Françeskan ku shërbeu për 12 vite si meshtar. Në vitin 1967 arrestohet dhe dënohet me 23 vite burg. Dënimin e vuajti ne burgje dhe kampe të ndryshme nga Spaçi deri në Tiranë. Pasi doli nga burgu në fillim të viteve ‘90, at Zef Pllumbi ishte dëshmitari i gjallë i vuajtjeve dhe torturave ku solli edhe botimin “Rrno për me tregue”.

Në qelinë numër 13, ishte Marie Tuci. Maria ishte një vajze e re nga Mirdita, e cila sfidoi xhelatët e periudhës komuniste, në emer të Zotit për të mbrojtur besimin katolik. Shefi i sigurimit të asaj kohe, Hilmi Seiti, i cili u magjeps nga bukuria e 22 vjeçares mendoi se mund të abuzonte me të sipas dëshirës, por kur hasi në rezistencën e saj, ai vendosi ta torturonte në mënyrën më çnjerëzore. E mbyllën në një thes së bashku me një mace të tërbuar dhe e goditën Marien me mjete të forta. Kur e nxorën nga thesi, Maria ishte transformuar sa nuk njihej.

U dërgua në spitalin e të burgosurve në gjendje të mjerueshme, ku nga plagët e marra nuk njihej. Maria Tuci vdiq në spitalin e Shkodrës, më 20 shtator të vitit 1950, në moshën 22 vjeçare, dhe ishte e vetmja grua që renditet mes 40 martirëve të parë të kishës katolike shqiptare të shpallur nga Vatikani.

Në fund të hapësirës së qelive ndodhet edhe dhoma e torturave ku shpesh të burgosurit ishin të detyruar të asistonin në tortura fizike e morale që ushtroheshin mbi njërin prej tyre. “Fillimisht, të burgosurit qëndronin këtu për periudhën e marrjes në pyetje, periudhë gjatë së cilës i nënshtroheshin torturës fizike dhe psikologjike. Pasi dënoheshin, ata dërgoheshin në burgje të tjera në të gjithë vendin,” shpjegon drejtori i këtij muzeu. Disa prej paisjeve që përdoreshin në dhomën e torturës janë ende të vendosura aty ndërsa për brezat e sotëm kur njihen me këtë histori duket gati e pabesueshme.

Këto janë vetëm përshkrime, por për t’u njohur nga afër me emocionet, drithërimat dhe për t’u njohur me historinë e tyre, muzeu i Dëshmisë dhe Kujtesës, i ndodhur në qendër te qytetit të Shkodrës ka hapur dyert e tij, me shpresën se do të jetë një sezon ndryshe nga ai që lamë pas për shkak të pandemisë COVID-19.

Mbi të gjitha, për të kujtuar, e për të njohur atë të vërtetë të dhimbshme e cila ende ruhet e gjallë./CNA.al

 

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Në QYTETIN tim

REPORTAZH- “Shija e Natyrës” në Reç/ Destinacioni i ri i preferuar nga turistët e huaj

Publikuar

-

Nga

REPORTAZH- “Shija e Natyrës” në Reç/ Destinacioni i ri i preferuar nga turistët e huaj

Përpara iniciativës për të investuar, një ndër dilemat më të mëdha ka të bëjë me natyrën e investimit dhe emrin e tij. Xhuliano Makaj, 2 vite më parë vendosi që të hapë një lokal në Reç të Malësisë së Madhe. Çdo njëri që do të vizitojë këtë zonë turistike e di që në qendër të fshatit janë 3-4 restorante. Veçanërisht gjatë fundjavës është vështirë të gjesh vende të lira.

Xhuliano ishte ndër ata të rinj që mendoi se investimi duhet të kishte diçka më të veçantë se konkurrentët e tij. Ndaj vendosi që restorantin ta shoqërojë me tre shtëpiza të cilat ofrojnë edhe fjetje për turistët. Restorantin e pagëzoi me emrin “Shija e natyrës”. Emër që menjëherë të lë shije pozitive.

Restoranti menjëherë u bë i frekuentuar jo vetëm nga Shkodranët por edhe turistë të ardhur nga vendet fqinje. Pamja relaksuese, qetësia në çdo stinë të vitit, ushqimi bio bënë që “Shija e natyrës” të kishte klientë të shumtë. Sot është kthyer në një ndër destinacionet më atraktive, sidomos gjatë fundjavës! Të pushosh disa netë në shtëpizat prej druri në mes të pyellit, dhe të zgjohesh nga cicërimat e zogjve është ndër ndjesitë më të mira.

Xhuliano Makaj tregon për risinë që solli në fshatin Reç.

“E kisha në mendje prej kohësh. Ishte pak e sikletshme sepse Reçi ka një traditë të mirë si në restorante ashtu edhe në të bërit biznes. Nuk doja të dështoja, ndaj u mendova disa herë se si mund të ofroj diçka ndryshe.

Nga kontaktet që kisha me miq me thonin që Reçit i mungojnë bujtinat, shtëpiza ku mund të flesh. Aty siç duket mora edhe inkurajimin më të madh për të sjellë diçka që ofron më shumë se kafe, apo ushqim.

Restorantin e hapa ngjitur me ujin alpin, është në fund të rrugës me asfalt. Doja që vizitorët të kishin të lehtë aksesimin. Ndërtova 3 shtëpiza rrëzë malit. Mendoj që kanë një pamje të mirë. Shtëpizat janë për çifte por edhe për familje prej 4 anëtarësh. Jam i kënaqur me ecurinë gjatë këtyre 2 viteve.”

Fillimisht ishte e vështirë pasi Xhulianos iu desh që të hapte një pjesë mali. Duke e menduar të rëndësishëm pamjen që do të ofronte restoranti dhe bujtina e fjetjes, ai vendosi që të ngjitej disa metra sipër rrugës kryesore. Me shkallë të drunjëta, ngjitja për tek restoranti është tejet e veçantë.

LEXO EDHE:  A message for the “humanist” Sander Lleshaj/ Why do we need a “captain” as a minister?

LEXO EDHE:  Tom Doshit i ndalohet kandidimi për deputet?/Reagon Prokuroria: Kjo është e vërteta

Ushqimi më shumë bazohet tek produktet lokale të zonës, të kultivuara nga vetë banorët. Bazë është mishi i qingjit dhe kecit, të rritur në male. Menjëhere pas hapjes së restorantit pandemia mbylli gjithçka duke lënë në krizë bizneset, për Xhulianon ishte akoma më e vështirë, sepse kjo krizë e preku që në hapje të tij. Megjithatë duket se çdo gjë është lënë pas dhe rimëkëmbja ka nisur. Fundjava është plot, dhe prenotimet po bëhen edhe për javët pasuese. Duke rritur kështu shpresën se investimi ia ka vlejtur.

Së fundmi rreth 25 turistë nga vende të ndryshme zhvilluan një tur me motorë nëpër Ballkan. Ndalesa ishte edhe tek “ Shija e natyrës” aty ku mbetën të mrekulluar me pamjen, ushqimin dhe shërbimin që iu ofrua. Tashmë “Shija e natyrës” ka krijuar klientët e saj, dhe Xhuliano thotë se disa prej tyre kthehen çdo muaj. Dikur zona të izoluara, sot gjithnjë e më shumë po tërheqin vizitorë të huaj e vendas.

Përveç natyrës që është treguar bujare, këto zona konkurrojnë denjësisht edhe me produktet unike me traditë qindravjeçare. Marketimi dhe promovimi i tyre do t’i ndihmonte të gjenin tregje më të mëdha dhe të kalonin kufijtë e lokales. Investimi në restorante dhe bujtina, i jep më shumë atraksion kësaj zone.

Tashmë përveç bimëve aromatike apo gështenjës së famshme Reçi gjithnjë e më shumë po njihet edhe për restorantet, gatimet dhe natyrën e veçantë e cila duhet vizituar me patjetër.

Përveç këtyre, në Reç ofrohet edhe guidë e cila do të ndihmonte së tepërmi turistët për eksplorimin e zonave të pashkelura më parë. Restoranti “Shija e natyrës” së bashku me shtëpizat prej druri është ndalesa e çdo vizitori i cili merr rrugën për në fshatin Reç të Malësisë së Madhe./ CNA.al

LEXO TE PLOTE

Në QYTETIN tim

REPORTAZH-Panariti në festë/ Kujtohet masakra dhe ngritja e flamurit të Pavarësisë

Publikuar

-

Nga

Data 10 Korrik 1914!

Dita që çdo banor I fshatit Panarit e ka të ngulitur thellë në memorie. Në atë ditë, 374 banorë të fshatit janë masakruar barbarisht nga ushtarët grekë. Burra, të rinj e të moshuar, gra dhe fëmijë janë vrarë barbarisht brenda në fshat, e kjo ngjarje e njohur si “Masakra e Panaritit”, ka sjellë shumë dhimbje për pasardhësit e fiseve të fshatit.

Ushtarët grekë, aq gjakftohtë, vrisnin e digjnin të gjallë anëtarët e disa fiseve panaritase, pa marrë parasysh se mes tyre kanë qënë edhe gra shtatzëna. E arsyeja që flitet se ka ndodhur kjo masakër është pikërisht mosnënshtrimi i popullsisë vendase ndaj grekëve, goditja e tyre e vazhdueshme, ngritja e flamurit të Pavarësisë në Panarit dhe së fundi, fakti që zona e Panaritit banohej kryesisht nga popullsi myslimane.

Festa e organizuar në Panarit, krahas qëllimit për të bërë bashkë banorët e zonës duke përfshirë Vithkuqin, Shtyllën, Treskën etj, ishte për të rikujtuar ngritjen e flamurit të Pavarësisë, e ku tjetër më mirë se në Panarit do të organizohej një aktivitet i tillë?

Pjesëmarrësit ishin të shumtë, atmosfera e ngrohtë dhe festive, dhe po ashtu ajri i pastër mes gjelbërimit dhe maleve përreth e bënin akoma më të veçantë qëndrimin në fshat. Është dashur më pak se dy orë që të mbërrinim në Panarit, pjesa më e madhe e rrugës e asfaltuar, e pjesa tjetër rrugë dheri, por që nuk ndihej e vështirë për faktin se na priste një festë e madhe.

Zona e Vakëfeve siç quhet ndryshe, ka mbledhur anëtarë të fiseve panaritase, të cilët me këngë e valle kanë festuar për dy ditë me rradhe, nën shoqërinë e njëri tjetrit, e me një organizim fantastik që vetë banorët kanë qenë iniciatorë. Jo vetëm burrat e fshatit, por edhe gra e fëmijë kanë kaluar natën e 24 korrikut deri pasditen e 25 korrikut në fshat, duke gatuar shqerrë në hell, gatimin tradicional të zonës, dhe me mjaltin bio të prodhuar nga vetë ata, me bletët që i mbanin në oborret e shtëpive.

LEXO EDHE:  Arta Marku u tregon dhëmbët prokurorëve/ “Kërkoj më shumë nga ju”

LEXO EDHE:  A message for the “humanist” Sander Lleshaj/ Why do we need a “captain” as a minister?

Historiani Petrit Zeneli, njëkohësisht shkrimtar dhe organizatori i shumë festave në këtë zonë, në fjalën e tij ka përshëndetur të gjithë pjesëmarrësit duke sjellë në vëmendje historinë e Panaritit.

Për herë të parë në historinë e qarkut të Korçës, është ngritur këtu në Panarit flamuri ynë kombëtar, në këtë tokë të pushtuar nga grekët. Një sakrificë e madhe e shumë patriotëve shqiptarë. Ka qenë koha kur djemtë e Panaritit luftonin rrugicave të Korçës për ta shpëtuar fshatin, ndërkohë që fatkeqësisht një pjesë e qytetarëve të saj mbyllnin qepenat të shpëtonin kokën ose pasurinë. Kjo luftë e bën me nder të madh Panaritin, ndaj duhet vlerësuar si zonë. Ky takim i sotëm është një moment shumë i bukur për tu bashkuar të gjithë, për të vlerësuar jo vetëm 135 patriotët e Rilindjes tonë Kombëtare, jo vetëm 271 partizanët që dolën nga Lufta e Dytë Botërore, por edhe ata njerëz që sistemi i la në harresë. E këtu dua të bëj një nderim të veçantë për katër panaritas, djem të rinj që u vranë në Lubonjë. I Paharruar Qoftë kujtimi i tyre!

Në 11 Janar flamuri u ngrit në Panarit, në 12 Janar në Trebickë, në 13 Janar në Treskë, në 14 Janar në Katund, në 15 Janar në Stratobërdhë, e në 16 Janar në Qesarakë e cila u bë vatra e nisjes së vendosmërisë para luftës së madhe. Mbi këtë bazë, kur panaritasit vepruan gjithmonë për flamurin, ndodhën ngjarjet e mëdha të djegieve, masakra e Panaritit. Të gjitha këto ngjarje po i kujtojmë sot, në këtë festë kaq të madhe, që na bashkoi të gjithëve.” – u shpreh Petrit Zeneli.

Më tepër se 200 persona janë bërë pjesë e festës së Panaritit, me shpresën se zona e tyre do të mbetet gjithmonë në mendjen e çdo qytetari korçar, çdo banori të zonës së vakëfeve, e çdo vizitor që e do historinë të njihet me ngjarjet e këtij fshati./CNA.al

LEXO TE PLOTE

Në QYTETIN tim

REPORTAZH-Ekspozita e Pjetër Rraboshtës/ Dalin për herë të parë imazhet e fotografit të lëna në hije për 70 vite

Publikuar

-

Nga

REPORTAZH-Ekspozita e Pjetër Rraboshtës/ Dalin për herë të parë imazhet e fotografit të lëna në hije për 70 vite

Për herë të parë pas 70 vitesh Pjetër Rraboshta fotografi i harruar i Shkodrës do të vijë në një ekspozitë me fotografitë e tij pas një pune 6 mujore të muzeut kombëtar të fotografisë Marubi.

Drejtori i muzeut Marubi Luçian Bedeni thotë se për shkak të COVID-19 kjo është ekspozita e parë në këtë muze dhe që vjen me fotot interesante të Pjetër Rraboshtës.

“Çelim kalendarin artistik të këtij viti megjithëse jemi në muajin korrik. Kjo vjen edhe si rezultat i një ekspozite tjetër të mëpërparshme, e fotografit Dedë Jakova e cila u çel gjatë periudhës së pandemisë dhe kjo ekspozitë u la e hapur gjatë si pasojë e një kohe të vënë në dispozicion nga muzeu Marubi edhe për qytetarët në mënyrë që ata të kishin gjithë mundësinë për ta shikuar koleksionin e këtij fotografi që publikohej për herë të parë.

Që në krye të herës muzeu Marubi ka patur në politikën e tij që fotografët të cilët kemi në arkivën e muzeut Marubi koleksionet e tyre t’i digjitalizojmë sa më parë.

Kështu kishim para disa vitesh një ekspozitë të fotografit Shan Pici, Angjelin Nënshatit më pas të Dedë Jakovës dhe më në fund mbërritëm tek fotografi Pjetër Rraboshta.

Në ndryshim prej të gjithë fotografëve të tjerë koleksioni i tij ka qenë tërësisht i padigjitalizuar. Është digjitalizuar arkivi i plotë prej rreth 16 mijë imazhesh të Pjetër Rraboshtës”.

Kuratori i ekspozitës Zef Paci thotë se Pjetër Rraboshta është një prej thesareve të arkivit të muzeut Marubi.

“Vjen moment i Pjetër Rraboshtës i cili përbën një prej thesareve të arkivit të këtij muzeu për qasjen e tij, për qëndrimin e tij si fotograf dhe të bën që ta mendojmë arkivin e këtij muzeu të përbërë prej njërëzish të cilët shprehim botëkuptime, qëndrime dhe ide nepërmjet imazhit për mënyrën se si ato i qasen.

Kjo ekspozitë nuk kërkon ta shterojë prurjen interesante që sjell një fotograf si Pjetër Rraboshta por kërkon të japë një fragrancë se çfarë përmbajnë në këto mbi 80 imazhe të printuara dhe disa të projektuara të japë një shije të qëndrimit të tij, botëkuptimit të tij dhe për pasojë edhe të Shkodrës të periudhës ku ai operoi si fotograf”.

Kuratori Paci shprehet se Pjetër Rraboshta i cili fotografoi pasi ishte instaluar komunizmi më përpara kishte përjetuar artin e Idromenos, Marubit dhe sjell në fotot e tij pikërisht këtë gjendje duke realizuar foto me shumë vlera të jetës sociale, kulturore dhe historike të njerëzve të thjeshtë të qytetit, ushtarëve apo edhe fëmijëve. Në imazhet e Pjetër Rraboshtës është një pjesë e konsiderueshme e Shkodrës së vjetër dhe të bukur që në këto 30 vitet e fundit shumëçka ka humbur dhe i vetmi ngushëllim janë këto imazhe.

Pjetër Rraboshta u lind në Shkodër në vitin 1917, në familjen e një artizani që punonte petka tradicionale. U shkollua në Kolegjin Saverian të jezuitëve. Rininë e hershme e kalon si nxënës pranë Dritëshkrojës së Kel Marubit. Shërbimin ushtarak e kryen në Gjirokastër, ku vijon të ushtrojë profesionin e fotografit. Kthehet në Shkodër, e deri në vitet 1940, punon te Marubi bashkë me të birin e Kelit, Gegën. Në fillim të viteve ’40, hap në rrugën kryesore të qytetit studion e tij “Foto Rraboshta”.

Qyteti që fotografoi nuk ishte kaotik, por gjithesi i larmishëm, me mpleksje shtresash e prurjesh të ndryshme shoqërore-edhe pse një shtresë e lartë duket se mungon. Imazhet përçojnë aromën e një qytetit intim mesdhetar që ndjell vegime e përjetime nostalgjike.

Dhuntia e Rraboshtës është ofrimi i një realiteti që shërbehet shqeto. Subjektet shfaqin shijen e një jetese të njëmendtë dhe ndaj problematikave. Prej atyre fotografive nuk përçohet aspak ndjesia e optimizmit të përuruar prej regjimit. Lumturia që ai përcjell nuk i përket atij lloji, është ajo e përhershmja e qenies njerëzore, që ka përbri trishtimin, brengën e shfrimin.

Te fotografia e Rraboshtës haste ajo thjeshtësi, në dukje anonime që nuk sajoi asgjë, por ndali çaste solemne të dhimbshme e hokatare prej jetës që i rridhte para syve. Ai thjeshtë gjendej aty e priste, jo vetëm atë çka pritej të ndodhte, herë vetvetiu e herë me nxitjen që shkaktonte drejtimi i aparatit fotografik. Në tipologjitë e zakonshme të mediumit, jeta që është ndalur shfaqet e patrukuar e, ndonjëherë kapet fluturimthi në shtjellën e saj.

LEXO EDHE:  Tentuan t’i vjedhin automjetin 20-vjeçarit/ Arrestohen 2 persona në Shkodër

LEXO EDHE:  Basha zëvendëson me urgjencë kandidatët e tërhequr në Shkodër/Emrat e rinj

Asokohe, ishte ai fotografi që e bënte albumin e familjeve, i takonte atij të shkonte aty ku ishin, në oborret dhe shtëpitë e tyre, gjatë punës, festave apo pushimeve. Njerëzit shfaqen me qëndrimet e petkat përkatëse në të njëjta kënde, bri një dere, para një muri, në shtëpi a në oborr, në kishë a para kazermës, në një shesh, në rrugë, në lulishte, në borë a në plazh. Pikërisht në këtë përsëritje, ndodhte e papërsëritshmja që sillte koha dhe subjektet. Historitë që na ofron janë histori të vogla, që vijnë nga poshtë. Ai nuk është jashtë tyre, përkundrazi, ndjehet se ai bën pjesë në to.

Një shërbim fotografik i këtij lloji, e ruajti disi prej molepsjes nga ideologjitë. Pa platformë paraprake politike e social-kulturore (që qenë të mirëpërcaktuara nga regjimi), imazhi më shumë shpall e akuzon sesa shpjegon.

Rraboshta punon në një situatë ku ndërgjegjësimi mendor e pamor është vënë në diskutim, por pikërisht ashtu, në zgrip, duke fotografuar, ai duket se ruan disa vlera që bartin jeta e ritet në atë kontekst, dhe posaçërisht, të atyre që regjimi monist kishte filluar t’i flakte tej.

Dëshmia e tij, e mbështetur në zhanret tradicionale të fotografisë, bën të ndjehet përgjegjësia morale dhe dinjiteti i një bashkësie që, përkundrejt ateizmit shtetëror, gjithnjë më kërcënues dhe shtypës, ngulmon të vijojë kremtimin publik të riteve fetare. Imazhet e tij përbëjnë feksjet e mbrame të këtyre riteve që do të ndalohen prerazi në vitin 1967.

Bashkëqytetarët e quanin, Rraboshta i fëmijëve. Kjo temë, me akorde herë fetare e herë profane, përshkon korpusin fotografik të Rraboshtës. Ajo përcjell çaste lumturie e parehatie sa prej të përditshmes aq edhe prej riteve të kalimit, ku spikasin krezmimet plot përshpirtni. Sidoqoftë, arkivi i tij ngërthen gjerësisht edhe moshat e tjera në një spektër temash mbi shoqërinë, mbi jetën, me ritmet e ritet e saj.

Ndër këto të fundit, të shumta janë imazhet e martesave që shtjellohen në të njëjtat itinerare: shtëpi-veturë-kishë-e anasjelltas. Këto skema martesash e krezmimesh, shfaqin një mlepkse të njerëzve me rroba ceremoniale bashkë me ato të përditshme, si pjesëmarrës e si spektatorë. Aty, ndonjëherë ndodh që spektatorët e ceremonive të kthehen në protagonist.

E pranishme në një numër të konsiderueshëm fotografish është edhe tema e ushtrisë. Edhe pse foto mund të jenë shkrepur në kohën e lirë, para garnizionit ushtarak, subjektet në uniform pohojnë nepërmjet pozës disiplinën.

Punoi shumë në viset malore të veriut të Shqipërisë, posaçërisht për të realizuar fotografi letërnjoftimesh. Ata portrete subjektesh ngërthejnë urgjencën e një lloj vetëdeklarimi të brendshëm në cakun e një imazhi të vetëm.

Subjektet vijnë të binur (me urdhër, meqë pushteti po kryente një census) në vendin ku do të bëhej fotografimi, të gjithë pozojnë para ndonjë dere a pëlhure. Që prej asaj kohe, ata persona na shohin sot, bash në dritë të syrit.

Ai vështrim i ndërsjelltë mes fotografit e subjekteve na vjen sot pa praninë e tyre, por bart përfshirjen emocionale dhe empatinë e tij. Edhe fotografia e portretit të tij, e shkrepur me atë rast, u gjet midis tyre.

Rreth vitit 1963, me mbylljen e aktiviteteve private, hyn në repartin e fotografëve pranë Kooperativës Shtetërore të Artizanatit. Rraboshta, që kishte shëtitur pa reshetur nepër qytete e malësi, në vitet e fundit të punës në këtë repart nuk doli më në terren. Për shkak të problemeve shëndetësore që ia pengonin ecjen e gjatë, ai punoi në laborator ku lau filmat dhe fotografitë e kolegëve deri ditën e daljes në pension. Kishte nam si mjeshtër i dhomës së errët.

Në vitin 1970 i dorëzon shtetit arkivin e vet fotografik prej 16169 pozash të shkrepura në film 9të formateve 24×36 mm dhe 24×24 mm). Ky arkiv, i pashoqëruar nga diçiturat përkatëse mbështetet veç në fuqinë e pashoqe që ka si imazh. Pjetër Rraboshta vdiq në Shkodër në vitin 1987 në moshën 70-vjeçare por duke lënë pas një pasuri të madhe sa i përket fotografisë./ CNA.al

LEXO TE PLOTE