Connect with Us

Evropa do të paguajë së shpejti faturën e dështimit përballë Covid-19

Blog

Evropa do të paguajë së shpejti faturën e dështimit përballë Covid-19

Publikuar

-

Evropa do të paguajë së shpejti faturën e dështimit përballë Covid-19

Nga Dominic Green “The Wall Street Journal”

Udhëheqësit e Evropës u kanë thënë qytetarëve se në krizën e Covid-19 të gjithë janë bashkë. Por në Britaninë e Madhe, gati 40 për qind e popullsisë e ka marrë të paktën një vaksinë Covid-19. Përtej kanalit, vetëm rreth 13 për qind e qytetarëve të Bashkimit Evropian kanë marrë një vaksinë.

Në Francë, shifra është afro 10 për qind. Në Britani, norma e rasteve të reja dhe shtrimet
në spitale po bien, ndërsa ajo e vdekjeve masive nga Covid-19 ka shkuar drejt zeros. Por në Gjermani, kancelarja Angela Merkel ka paralajmëruar një rritje “eksponenciale” të rasteve. Ajo paralajmëroi një bllokim për Pashkë, por më pas u tërhoq. Italia, ku më shumë se 1 milion njerëz mbi 80 vjeç që nuk janë vaksinuar ende, dhe ka hyrë në një bllokim tjetër. Parisi dhe qytetet e tjera të mëdha franceze janë mbyllur.

Covid-19: A mund të mësojmë nga Kosova?

Frederic Valletoux, kreu i rrjetit spitalor të Francës, thotë se shtretërit e reparteve të kujdesit intensiv në rajonin e Parisit janë të tejmbushur. Valletoux ka raportuar numra alarmantë, teksa shton se vetëm bllokimet mund të parandalojnë një “tronditje të paparë” mbi sistemin e kujdesit shëndetësor të vendit.
Vala e tretë e Covid-19 në Evropë do të kushtojë mijëra jetë njerëzish dhe miliarda euro. Pushuesve të sezonit veror, që janë thelbësorë për ekonomitë e Evropës Jugore, mund t’u duhet të qëndrojnë larg për vitin e dytë radhazi. Kjo gjë do të zgjerojë hendekun e konkurrencës dhe borxhin midis veriut të pasur dhe jugut të varfër të eurozonës.

Shtetet jugore mund të kërkojnë një tjetër paketë financiare ndihme, një skenar aspak i preferueshëm për votuesit gjermanë, të cilët shkojnë në votime në zgjedhjet parlamentare të shtatorit. Udhëheqësit e zgjedhur të Evropës, presidenti francez Emanuel Makron dhe sidomos Merkel, janë përgjegjës për gabimet tragjike që kanë shkaktuar dështimin e madh me shpërndarjen e shpejtë të vaksinave në kontinent.

Ata dhe partitë e tyre, kanë filluar që të paguajnë koston politike të gabimeve të tyre. Gjatë zgjedhjeve rajonale të mesit të këtij muaji, Unioni Kristiandemokrat i Merkelit pati performancën më të dobët në 2 prej bastioneve të saj historike. Në landin jugperëndimor të Baden-Vyrtembergut, të cilin CDU-ja e drejtoi për 58 vjet me radhë deri në vitin 2011, partia e zonjës Merkel fitoi vetëm 23 për qind të votave. Ndërkohë në landin Reinland-Pfalz në Perëndim, ku nisi dikur karriera e Helmut Kol në CDU, kjo parti mori vetëm 26 për qind të votave, shumë prapa socialdemokratëve të qendrës së majtë.
CDU po bie edhe në sondazhet kombëtare.

Nga Dr. Blerta Brati, mjeke mikrobiologe pranë ISHP

Programi problematik i vaksinimit, skandalet e korrupsionit dhe humbjet rajonale, e kanë rihapin betejën për pasuesin e zonjës Merkel kur ajo të dalë në pension pas zgjedhjeve të shtatorit. Në janar, anëtarësia e CDU-së zgjodhi si lider të partisë Armin Lashet. Por ai do të përballet me një sfidë të fortë nga Markus Soder i partisë motër bavareze CDU, Unioni Kristiansocial, që është më pak centrist se Merkel dhe Lashet. Dhe kjo nuk është trashëgimia që kishte në mendje zonja Merkel, në detyrë që nga viti 2005.

Në Francë, ku zgjedhjet e ardhshme presidenciale do të mbahen në prillin e vitit 2022, sondazhet tregojnë se populistja Marin Lë Pen e mund Emanuel Makron në raundin e parë të votimit. Ajo parashikohet ta mposhtë sërish atë në raundin e dytë. Sistemi francez me dy raunde është krijuar enkas për të penguar ngjitjen në pushtet të nacionalistëve si zonja Lë Pen. Por diferenca e raundit të dytë të Makron po tkurret deri afër kufirit të gabimit të sondazheve. Për dy dekada, centristët e Francës janë mbështetur tek “frontin republikan”, në të cilin votuesit e moderuar të së majtës dhe së djathtës bashkohen kundër kandidatëve radikalë.

LEXO EDHE:  Merkel akuzon ashpër Rusinë për sulmet kibernetike

Por ai koalicion po shkatërrohet. Në vitin 2002 Zhak Shirak mundi Zhan Mari Lë Penin, babain e zonjës Le Pen, me diferencën më të madhe në një palë zgjedhje presidenciale, 82 përkundrejt 18 për qind. Në vitin 2017, Makron e mundi zonjën Lë Pen me shifrat 66 përkundrejt 34 përqind. Sondazhet nga fillimi i marsit, parashikojnë një fitore të Makron në shifrat 53 përkundrejt 47 për qind. Gabimet, të cilat po ndryshojnë hartat zgjedhore të BE-së ishin të shmangshme. Makron dhe Merkel u përpoqën që ta shndërronin një krizë të kujdesit shëndetësor në një mundësi për të provuar epërsinë e teknokracisë së Brukselit.

Ndërsa qeveria e Boris Xhonson në Britani porositi vaksina nga burime të shumta dhe sa më shpejt që ishte e mundur, homologët e tyre varën shpresat tek 2 vaksina franceze, njëra nga kompania farmaceutike “Sanofi”, tjetra nga Instituti Lui Pastër.

“Sanofi” thotë se mund të ketë një vaksinë të sajën deri në fund të këtij viti. Në janar 2021, Instituti Pastër, e braktisi vaksinën e tij. Në fillim, Makron dhe Merkel e nënvlerësuan suksesin e Britanisë, dhe përçmuan efikasitetin e vaksinës AstraZeneca.

“Covid është i pamëshirshëm, i pabesë”/ Mjekët tregojnë dy organet që preken më shumë nga virusi

Makron pretendoi se ajo ishte “gati joefektive” për njerëzit mbi moshën 65 vjeç, ndërsa Merkel tha se si një 66-vjeçare, nuk do të pranonte të vaksinohej me të për shkak të shqetësimeve që ajo sjll, të cilat u hodhën poshtë nga Britania e Madhe. Pastaj nën presionin e Berlinit, Bashkimit Evropian e pezulloi përdorimin e AstraZeneca, për shkak të shqetësimeve të pabazuara në lidhje me mpiksjen e gjakut.

Pavarësisht kësaj, Franca dhe Gjermania ia hedhin fajin për problemet e tyre Britanisë, duke pretenduar se nuk i ka furnizuar si duhet me vaksinën AstraZeneca. Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Lejen, ka bërë thirrje për konfiskimin e vaksinave në territorin e BE-së. Në një samit të BE-së të zhvilluar të enjten e shkuar, komisioni miratoi kufizimet në eksportin nga BE të materialeve të vaksinave drejt shteteve që kanë aktualisht norma më të larta të vaksinimit.

Dhe në dallim nga qeveria e Britanisë së Madhe, Bashkimi Evropian po mbetet shumë prapa në angazhimin e tij ndaj programit të Kombeve të Bashkuara për të vaksinuar kombet më të varfra. Ndërkohë, përgjigjja e supozuar e unifikuar e BE-së, po kthehet në një reagim të tipit “secili për vete”.

Fiaskoja e vaksinimit në Europë

Gjermania ka siguruar një sasi prej 50 milion dozash nga kompania amerikane Moderna.
Hungaria është rebeluar duke miratuar dhe blerë sasi të mëdha të vaksinës ruse Sputnik V. Kryeministri i Sllovakisë, është zotuar se do të japë dorëheqjen pasi bleu sasi të mëdha të vaksinës ruse pa miratimin e partnerëve të tij të koalicionit.

BE-ja e ka kthyer krizën e Covid-19 në një mundësi që Vladimir Putin të përfitojë nga diplomacia e vaksinave. Reagimi i dobët e ka minuar premtimin e nënkuptuar të teknokracisë – dorëzimin e lirisë në këmbim të sigurisë – dhe diskreditoi centristët që janë në pushtet në Francë dhe Gjermani.
Vende si Britania, Izraeli dhe Hungaria, kanë vepruar të pavarur. SHBA-ja po e vaksinon me shpejtësi popullsinë e saj.

Ashtu si me monedhën e saj, BE-ja e ka mbivlerësuar vazhdimisht veten dhe në fund ka vepruar më dobët sesa pritej. BE nuk do të jetë një viktimë e Covid-19. Por ajo po pëson një vdekje të ngadaltë nga një mijë plagë që i ka shkaktuar vetes./Përshtatur nga CNA.al

Burimi: https://www.wsj.com/articles/europes-covid-bill-is-coming-due-11616795722?mod=opinion_lead_pos8

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

A e dini se çfarë do të ndodhte po të shkrinte Antarktida?

Publikuar

-

Nga

Sipas Qendrës Kombëtare të të Dhënave të Dëborës dhe Akullit në SHBA, akulli i Antarktidës mbulon një sipërfaqe prej rreth 36.2 milion km2. Sa për krahasim, ai do të mbulonte të gjithë SHBA-në dhe Meksikën. Pastaj, është thellësia e tij, dhe në total kemi rreth mbi 30 milionë metër kub akull.

Kjo sasi kolosale akulli është ndërtuar për mijëra vjet, dhe falë emetimeve të një bote gjithnjë e më të industrializuar. Vlerësohet se pa ndonjë ndryshim thelbësor, bota do të përballet me një shkrirje masive të këtij akullit deri në vitin 2060.

Është e qartë se kjo do të sillte rritje të niveleve të detit, por gjërat nuk janë kaq të thjeshta.

Profesori i matematikës i aplikuar në Universitetin Masej, Robert Meklaklan thotë se në fillim zhdukja e akullit në Antarktidë do të sillte një ndryshim të gravitetit.

Ky ndryshim do ishte aq i madh, saqë Toka do të zgjerohej në disa zona. Në vitin 1875, shkencëtari Xhejms Kroll e shpjegoi këtë me disa llogaritje matematikore. Ai tha se në vend të rritjes së niveleve të detit në mënyrë uniforme, i ashtuquajturi “efekt gravitacional”,do të bënte që nivelet e ujit përreth Antarktidës të rriteshin në fakt rreth 1/3 më pak se sa mesatarja globale.

Ky ndryshim do të kompensohej në Hemisferën Veriore, ku nivelet e detit do të rriteshin me 1/3 më shumë mbi mesataren. Planeti ynë nuk rrotullohet vetëm rreth boshtin e tij, por  ai edhe lëkundet paksa, si një i ri që sapo del nga një lokal pasi ka pirë shumë.

Lëkundja bazohet kryesisht tek mënyra e shpërndarjes së masës në të gjithë planetin, dhe këtu përfshihet edhe akulli. Midis viteve 1899-2018, boshti i Tokës u zhvendos me rreth 34 metra Shkrirja e akullit dhe ndryshimet në boshtin e Tokës, janë regjistruar prej një kohe të gjatë, por studiuesit nuk e kanë tamam të qartë se sa nga lëvizja e poleve, është rezultat i shkrirjes së akullit.

Kjo pasi në lojë janë edhe faktorë të tjerë, si lëvizja e mantelit si lava që ndodhet thellë brenda Tokës. Por ky nuk është fundi i historisë. Tani studiuesit mendojnë se nuk ka nevojë të shkrijë i gjithë akulli i Antarktidës, që në të nisim të shohim pasojat serioze. Paleoklimatologët nga Universiteti i Uiskonsinit në SHBA, thonë se ndryshimi është si një efekt i topit të dëborës. Sa më larg që lëkundet planeti, aq më shumë polet janë të ekspozuara ndaj rrymave zhvendosëse të ujit të ngrohtë, dhe aq më shpejt do të shkrijë akulli.

 

Po ashtu ekspertët parashikojnë që shkrirja e akujve do të ndryshojë gjatësinë e një dite. Xherri Mitrovica profesor i Universitetit të Harvardit, thotë se kur akulli shkrin, ai do të zhvendosë ujin por edhe peshën diku tjetër. Ai thotë se ndryshimi i ditës ka filluar të ndodhë, dhe falë akullit të shkrirë, një ditë tashmë është bërë në mënyrë të padukshme më e gjatë me rreth një të mijtën e sekondës.

LEXO EDHE:  Rëndohet situata nga koronavirusi/ Mali i Zi vendos orën policore

LEXO EDHE:  Horoskopi i ditës, 3 nëntor 2020

Nuk është ende e qartë se sa do të zgjasë dita, nëse do të shkrihet i gjithë akulli, por eksperti Irvin Morligem nga Universiteti i Kalifornisë, thotë se gjatësia mund të ndryshojë deri në 20 sekonda.

Por pasoja më e rëndësishme do të ishte zhdukja e shumë vendbanimeve aktuale. Qytetet aktuale bregdetare si Nju Jorku, Buenos Aires, Kajro, Londra, Venecia, Shangai dhe Bangladeshi të gjitha do të zhduken, së bashku me disa territore të rëndësishme.

Katër të pestat e australianëve jetojnë përgjatë bregdetit, dhe e gjithë zona do të jetë nën ujë – së bashku me një zonë të Kinës që aktualisht strehon rreth 600 milion njerëz. Danimarka dhe Holanda nuk do të mbijetojnë dot, pasi do të jenë thuajse plotësisht nën ujë, së bashku me pjesën më të madhe të Bregut Lindor të SHBA-së, gati të gjithë Paraguajin në Amerikën e Jugut dhe një pjesë të mirë të Amerikës Qendrore.

Disa vende do të ktheheshin në ishuj, si San Françisko dhe Kamboxhia. Ndryshimi i klimës do të jetë shkatërrues për shumicën e specieve. Shumë specie konsiderohen si të varura nga akulli, dhe kjo thjesht do të thotë shfarosjen e tyre.

Një problem tjetër i madh me të cilin do të duhet të përballen papritmas shumë njerëz, është zhdukja e ujit të pijshëm të pastër. Morligem thotë:”Nëse rritet niveli i detit, do të ketë depërtim të ujit të kripur në rezervat e ujërave nëntokësore”.

NASA deklaroi vitin e shkuar se rezervat e ujërave të ëmbla, janë prekur ndjeshëm jo vetëm nga shkrirja e akullit jo vetëm të Antarktidës dhe Grenlandës, por edhe të akullnajave dhe akullit në zona si Arktiku rus dhe Andet.

Për më tepër, shkrirja e akujve do të çlironte nga ngrirja mikrobe dhe baktere të lashta shumë rezistente, që mund të shkaktojnë një mori sëmundjesh të njohura dhe panjohura për ne. Sipas një studimit nga studiues nga Universiteti i Kajros në Egjipt, shkrirja dhe ringjallja pasuese e baktereve dhe viruseve do të ketë “pasoja të papritura”.

Shkencëtarët e dinë se këto baktere të shkrira rishtas mund të jenë vdekjeprurëse. Sëmundja e lisë, Murtaja Bubonike dhe Antraksi janë shkrirë nga akulli, dhe kanë infektuar dhe vrarë njerëz dhe kafshë në Siberi gjatë një shpërthimi epidemik në vitin 2016. Së fundmi ky proces do të na çonte drejt një epoke të re akullnajore, të cilat Toka i ka përjetuar jo pak herë në të shkuarën/CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Si do ta përballojë Angela Merkel daljen në pension?

Publikuar

-

Nga

Merkel thirrje gjermanëve/ Vaksinohuni për të pasur më shumë liri

Nga Katja Hoyer “The Spectator”

Pensioni tingëllon në dukje si një periudhë shumë e bukur e jetës. Zyra e Statistikave Kombëtare të Britanisë, thotë se pensionistët kalojnë mesatarisht 7 orë dhe 10 minuta në ditë në aktivitete të kohës së lirë. Pra mbi 7 orë. Një kohë shumë e gjatë për të bërë gjëra të këndshme.

E megjithatë, perspektiva e daljes në pension, mund të sjellë me vete një frikë të caktuar. Sipas një sondazhi të YouGov, vetëm rreth gjysma e njerëzve që do të dalin në pension, e presin me padurim atë. Realiteti i të mos pasurit asgjë për të bërë, është po aq tmerrues sa edhe drithërues.

Po atëherë, si do të ndiheshit po të mos kishit pasur së fundmi një punë dosido, por një të tillë që ju mbante të zënë 24 orë të ditës në 7 ditët e javës, që ju lejonte të takonit qindra njerëz çdo ditë, dhe që ju jepte një sens të jashtëzakonshëm të qëllimit?

Angela Merkel përballet me një perspektivë të tillë. Ajo ka qenë kancelare e Gjermanisë për 16 vjet. Në këtë periudhë të gjatë, ajo nuk ka pasur kohë të merret me pasionet e saj, as kohë për mendime boshe, dhe as kohë për veten e saj.

Është e vërtetë që Merkel ka shkuar çdo vit me pushime me bashkëshortin e saj Joakim Sauer. Por “pushimi” për kancelaren nënkuptonte vetëm mungesën e takimeve zyrtare për 3 javë. Ajo nuk mund ta fikte dot telefonin e saj dhe të relaksohej plotësisht.

Kur shkoi të pushonte në destinacionet e saj të preferuara të pushimeve, si për shembull në Tirolin e Jugut, telefoni i saj celular mund të binte të çdo moment dhe t’i prishte pushimet. Por Merkel kishte një jetë edhe para kancelarisë së saj, një fakt shpeshherë i harruar, duke pasur parasysh gjithë-praninë e saj shumë të dukshme.

Gjatë studimeve të saj si kimiste kuantike, ajo njohu burrin e saj të ardhshëm. Pas rrëzimit të Murit të Berlinit, Merkel u zgjodh deputete në Bundestag në vitin 1990, dhe ministre vetëm një vit më vonë kur Helmut Kol e cilësoi atë si krahun e tij të djathtë.

Promovimet në karrierën nuk reshtën asnjëherë, duke arritur kulmin me ngjitjen e saj në postin e kancelares në vitin 2005. Edhe kritikët e saj do të pajtoheshin se kjo është një punë së cilës ajo i është përkushtuar plotësisht, me mish e me shpirt.

Po çfarë do të bëjë Merkel kur të dalë në pension? Si do të përballet ajo me boshllëkun? Çfarë do të bëjë ajo për t’u ‘argëtuar’ për 7 orë dhe 10 minuta çdo ditë? As vetë Merkel duket se nuk e di këtë gjë.

E pyetur mbi këtë çështje pikërisht gjatë vizitës së saj të fundit në SHBA, ajo heshti për një moment, dhe pastaj tha se nuk do të “pranonte ftesën e parë që do t’i vinte”, për shkak se nuk ka “asgjë për të bërë … dhe ku askush nuk më dëshiron më”.

LEXO EDHE:  “Çoroditja e Kurbës”/ Mjeku i njohur i përvishet ish deputetit të PD-së: Mos hap panik të rremë!

LEXO EDHE:  Sa mandate fiton PD në Tiranë?/ Basha anashkalon pyetjen: Qytetarët dinë ta bëjnë dallimin

Përkundrazi ajo do të marrë ca kohë për të punuar “mbi atë që më interesojnë vërtet”. “Në atë moment ndoshta do të përpiqem të lexoj. Pastaj do të dremit paksa, pasi të jem lodhur”- tha ajo. Ky tingëllon si një plan i qëndrueshëm për disa orë, por pastaj çfarë?

A i japin një frymëzim më të mirë bashkatdhetarët e saj? Duke lënë mënjanë paraardhësin e saj të vetëm të gjallë Gerhard Shrëder dhe lidhjen me tij me kompaninë ruse të gazit “Gazprom”, disa nga ish-kancelarët e tjerë e kanë kaluar pensionin në mënyra shumë dinjitoze.

Pas daljes në pension, Konrad Adenauer, kancelari i parë i Gjermanisë Perëndimore pas Luftës së Dytë Botërore, u pasionua shumë pas kultivimit të trëndafilave, duke e përshkruar atë si “lulen më mirënjohëse dhe më të bukur që ekziston në botë”.

Kopshti plot me trëndafila, në të cilin ai kaloi aq shumë kohë pasi u largua nga detyra në vitin 1963, është ende sot në lulëzim të plotë. Por nëse Merkel dëshiron të ndjekë këtë shembull, asaj mund t’i duhet të zhvendoset diku tjetër, pasi apartamenti i saj në Berlin nuk është aspak mikpritës për t’u marrë me kopshtari.

Por ajo mund të frymëzohet nga kancelarët e tjerë po me karriera të gjata. Kancelari i parë i Gjermanisë, Oto von Bismark, është i vetmi që ka qenë në detyrë më shumë kohë sesa Merkel. Pas 19 vjetësh në krye të shtetit-komb që themeloi vetë, ai u detyrua të jepte dorëheqjen nga Kajzeri Vilhelmi II.

Bismarku jetoi dhe vdiq si një njeri i hidhët. Ai i kaloi vitet e fundit të jetës duke shkruar komente inatçore mbi politikën pas mbretërimit të tij. Tek Merkeli mund të fshihet ende një publiciste, por nëse kjo është e vërtetë, aludimet për të kanë qenë deri tani të pakta.

Media gjermane ka spekuluar se Merkel mund të dëshirojë të kalojë ca kohë duke “kaluar një provojë” në Gjermaninë Perëndimore, për shkak se ajo u rrit në anën tjetër të Perdessë Hekurt. Ndërsa ky sugjerim është i çuditshëm, nuk mbaj mend që Helmut Kol apo Gerhard Shrëder të jenë ftuar ndonjëherë të “përjetonin” Gjermaninë Lindore, si një hobi në moshën e pensionit.

Çfarëdolloj gjëje që mund të zgjedhë për të mbushur kohën e saj, qasja e saj aktuale është e shëndetshme. Ajo pranoi se do të jetë e vështirë të heqë dorë nga zakoni i shqetësimit mbi detyrat që ka për të bërë. Por pastaj shton:”Do të kujtohem shpejt, se nga tani e tutje punët e shtetit do të kryhen nga të tjerët tani. Mendoj se kjo gjë do të më pëlqejë”. Mirë për të./CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

A mund ta ndalim ngrohjen e Tokës?

Publikuar

-

Nga

Nga Andrew May,  “Livescience”

Këtë vit, Toka ka hyrë në një epokë të zymtë. Sipas “Met Office”në Britaninë e Madhe, përqendrimi i dioksidit të karbonit (CO2) në atmosferë arriti në nivelin 150 për qind të sasisë që kishte në epokën para-industriale.

Për të parandaluar efektet më të këqija të ndryshimit të klimës, bota duhet të çojë në zero emetimet neto të dioksidit të karbonit deri në vitin 2050. Por edhe nëse do ta arrinim këtë synim, kjo gjë nuk do të frenonte menjëherë ngritjen e temperaturës globale, pasi do të duhet të kalojë disa kohë për të parë efektet e zvogëlimit të CO2.

Ndikimet negative të ngrohjes globale do të vazhdojnë për dekada. Por a ka ndonjë gjë tjetër që mund të bëjmë për të ulur më shpejt temperaturën globale?Një grup studiuesish në Universitetin e Harvardit, mendon se mund të jetë e mundur të arrihet një ulje e përkohshme e temperaturave globale duke rregulluar përbërjen e atmosferës së sipërme të Tokës. Studiuesit shpresonin që të testonin një pjesë të kësaj teknologjie – dhe qëndrueshmërinë e teorisë së tyre –që këtë verë, në atë që ata e quajnë Eksperimenti i Kontrollit të Turbullimit të Stratosferës (SCoPEx). Edhe pse testimi është pezulluar, ekipi shpreson ende që eksperimenti të vazhdojë në një të ardhme jo shumë të largët.

Burimi përfundimtar i nxehtësisë së Tokës është Dielli, që emeton drejt planetit tonë një fluks të vazhdueshëm rrezatimi me rreze infra të kuqe. Rreth 30 për qind e tyre reflektohet sërish në hapësirë ​​nga atmosfera, ndërsa pjesa tjetër e ngroh planetin gjatë ditës, dhe rrezatohet sërish në hapësirë gjatë ​​natës.

Në ekuilibrin delikat që ekzistonte në kohërat para-industriale, nxehtësia që hynte në Tokë kompensohej saktësisht nga sasia e humbur e saj në hapësirë, duke siguruar qëndrimin konstant të temperaturës mesatare globale.

Sot problemi është se emetimet e CO2 e prishin këtë ekuilibër, duke thithur një pjesë të nxehtësisë që duhet të rrezatohet përsëri në hapësirë, përmes bllokimit të saj brenda atmosferës. Sa më shumë dioksid karboni të ketë në atmosferë, aq më shumë rritet temperatura e planetit.

Në planin afatgjatë, njerëzit duhet të zvogëlojnë sasinë e dioksidit të karbonit në atmosferë, për të parandaluar efektet më të këqija të ndryshimit të klimës. Por proceset e tjera mund të prodhojnë rënie afatshkurtra të temperaturës globale.

Për shembull, shpërthimet vullkanike shpërndajnë retë e grimcave të pluhurit lart në stratosferë, një shtresë e sipërme e atmosferës, duke formuar një mburojë mbrojtëse që e parandalon një pjesë të nxehtësisë së Diellit të arrijë në sipërfaqen e Tokës.

LEXO EDHE:  Të arrijmë një marrëveshje, Evropa s’përballon dot më çmendurinë “Brexit”

LEXO EDHE:  Horoskopi i ditës, 3 nëntor 2020

Për shembull, shpërthimi i malit vullkanik Pinatubo në Filipine në vitin 1991, bëri që temperatura mesatare në Hemisferën Veriore të binte me rreth 0.5 gradë Celsius gjatë 15 muajve në vijim. Ekipi SCoPEx dëshiron të ndjekë të njëjtin shembull duke injektuar grimca në atmosferën e sipërme në mënyrë që të ulë temperaturën globale.

Ideja themelore – e quajtur injeksioni aerosolik stratosferik, ose SAI – është e thjeshtë.

Një avion i lartësive të mëdha ose një balonë me helium do të shpërndajë tufa grimcash mikroskopike të quajtura aerosole në stratosferë në lartësinë 20 kilometra ose më shumë, pra  shumë më lart sesa fluturojnë zakonisht avionët.

Aerosolet do të qëndrojnë pezull në ajër. Ato janë shumë të vegjël për t’u parë si retë nga toka, por mjaftueshëm të errëta për të reflektuar sërish në hapësirë një pjesë të energjisë së diellit përsëri në hapësirë. Në simulimet teorike, SAI duket të jetë një koncept i zbatueshëm.

Raporti i Panelit Ndërqeveritar për Ndryshimin e Klimës (IPÇ) i vitit 2018, zbuloi se një flotë avionësh të lartësive të mëdha mund të depozitojë aerosole të mjaftueshme për të kompensuar nivelet aktuale të ngrohjes globale.

Por aerosolet duhet të plotësohen çdo disa vjet, dhe kjo metodë trajton vetëm një nga simptomat e ndryshimit të klimës, në vend që të adresojë shkakun e saj rrënjësor, efektin serë. Në rastin më të mirë, ajo është një masë parandaluese e përkohshme, që kundërshton rritjen e temperaturave ndërsa vendet ulin në të njëjtën kohë emetimet e tyre të dioksidit të karbonit.

Deri më tani, kërkimi mbi SAI ka qenë teorik, i plotësuar nga një sasi e kufizuar e të dhënave në botën reale nga shpërthimet vullkanike. SCoPEx dëshiron të bëjë matje në botën reale në kushte të kontrolluara me kujdes, duke mundësuar një kalibrim më të mirë të modeleve kompjuterike.

“Nëse duam t’u sigurojmë vendimmarrësve informacione të dobishëm se kjo skemë mund të funksionojë, ne duhet të vërtetojmë modelet tona”-thotë drejtuesit i projektit, Frenk Keutsh, nga Departamenti i Kimisë dhe Biologjisë Kimike në Universitetin e Harvardit.

Vullkanet nxjerrin kryesisht përbërje të bazuara tek squfuri. Ato jo vetëm që e ftohin atmosferën, por gjithashtu e dëmtojnë shtresën mbrojtëse të ozonit të Tokës, e cila na mbron nga rrezatimi i dëmshëm i rrezeve ultravjollcë, UV.

Prandaj ekipi i SCoPEx është duke u përqendruar tek një aerosol më pak i dëmshëm, karbonati i kalciumit, ose siç njihet në përditshmëri pluhuri i shkumësit, për të cilin studiuesit shpresojnë se do të prodhojë efektin e dëshiruar të ftohjes globale pa e dëmtuar shtresën e ozonit. / bota.al

LEXO TE PLOTE