Connect with Us

Debati/ Cilët duhet të vaksinohen të parët kundër Covid-19?

Shëndeti

Debati/ Cilët duhet të vaksinohen të parët kundër Covid-19?

Publikuar

-

Nëse libri i natyrës është shkruar në gjuhën e matematikës,siç deklaroi dikur Galileo, pandemia Covid-19 e ka sjellë atë për matematikanët e botës, të cilët kanë qenë shumë aktivë që nga përhapja e shpejtë e koronavirusit.

Deri më tani gjatë, ata janë përfshirë në gjithçka, nga zbulimi sesa ngjitës është koronavirusi i ri, sa larg duhet të qëndrojmë nga njëri-tjetri, për sa kohë një person i infektuar mund të transmetojë virusin tek dikush tjetër, si një lloj i vetëm virusi u përhap nga Evropa në SHBA, dhe si të“rrafshohet kurba” për të shpëtuar qindra mijëra jetë.

Për momentin, shumë prej tyre janë duke u marrë me një fushë kërkimore veçanërisht urgjente:modelimin e shpërndarjes së vaksinës. Meqë sasitë e vaksinave anti-Covid në fillim do të jenë të kufizuara, vendimet se kush do i marrë dozat e para, mund të shpëtojnë dhjetëra mijëra jetë.

Por të kuptosh sesi duhen shpërndarë vaksinat tek grupet e duhura dhe në kohën e duhur,është “një problem shumë kompleks”, thotë Eva Li, drejtoreshë e Qendrës për Kërkime Operacionale në Mjekësi dhe Kujdesin Shëndetësor në Institutin e Teknologjisë në Xhorxhia.

Li ka modeluar strategjitë e shpërndarjes për vaksinat kundër Zikas, Ebolës dhe gripit, dhe tani po punon për shpërndarjen e vaksinave kundër Covid-19.

“Koronavirusi është shumë më infektues dhe më vdekjeprurës se sa gripi. Ne nuk jemi sfiduar kurrë më parë në këtë formë nga një virus”- thotë ajo. Hauard Forman, profesor i shëndetit publik në Universitetin e Jeilit, thotë se hera e fundit që bëmë vaksinimin masiv me vaksina krejtësisht të reja, ishte ndaj sëmundjeve të lisë dhe poliomelitit.

“Po shkelim në një terren të panjohur. Të gjitha vaksinat e tjera të dekadave të fundit ose janë testuar për vite me radhë, ose janë futur në përdorim shumë ngadalë”- deklaron ai. Për shkak se Covid-19 është veçanërisht vdekjeprurës për ata që janë mbi 65 vjeç, dhe ata që kanëprobleme të tjera shëndetësore si mbipesha, diabeti ose astma, duhet të kenë prioritet.

Por nga ana tjetër, fakti që ai është përhapur me shpejtësi dhe gjerësisht nga të rriturit e shëndetshëm në moshë të re, dhe që kanë më shumë gjasa të shërohen, ka bërë qëmatematikanët të përballen me dy prioritete konfliktuale me njëra-tjetrën gjatë modelimit të shpërndarjes së vaksinave anti-Covid:A duhet të parandalojmë më parë vdekjet apo transmetimin e ngadaltë?

Konsensusi në mesin e shumicës së modeluesve, është që nëse qëllimi kryesor është ulja e niveleve të vdekshmërisë, zyrtarët duhet t’i japin përparësi vaksinimit të atyre që janë më të moshuar, dhe nëse duan të ngadalësojnë transmetimin e virusit, ata duhet të synojnë më të rinjtë.

LEXO EDHE:  Vaksina kundër Coronavirusit/ Gjermania aprovon provat e para tek njerëzit

“Pavarësisht se çfarë mund të bësh, do të kesh të njëjtën përgjigje. Në fillim do vaksinosh të moshuarit për të parandaluar vdekjet, dhe pastaj do kalohet tek grupe e tjera, më të shëndetshme ose në popullatën e përgjithshme”-thotë epidemiologu i Universitetit të Harvardit Mark Lipsit.

Një studim i fundit,ndërtoi një model se si Covid-19 ka të ngjarë të përhapet në 6 vende – SHBA, Indi, Spanjë, Zimbabve, Brazil dhe Belgjikë – dhe arriti në përfundimin se nëse synimi kryesor është ulja e shkallës së vdekshmërisë, të rriturit mbi 60 vjeç duhet të kenë përparësi për vaksinimin të parët në radhë.

Shumica e modeluesve pajtohen se “gjithçka që dimë mbi koronavirusin po ndryshon me shpejtësinë e dritë”, siç shprehet edhe matematikania Laura Matrajt, bashkëpunëtore kërkimore në Qendrën Kërkimore të Kancerit “Fred Hutchinson”.

Deri më tani, studimi ka sjellë disa rezultate të habitshme. Për shembull, ndërsa fëmijët kanë zakonisht përparësi për vaksinat e gripit, ekspertët thonë se ata duhet të kenë një prioritet më të ulët për vaksinat Covid-19, pasi deri më tani nuk kanë qenë përhapësit kryesorë të virusit.

Për të modeluar shpërndarjen e vaksinave, matematikanët duhet të ndërtojnë formula që pasqyrojnë stilin e jetës njerëzore dhe ndërveprimet tona komplekse, duke përdorur të dhëna si strehimi dhe statusi socio-ekonomik, zakonet e përditshme, mosha dhe rreziqet shëndetësore.

Por së pari ata përcaktojnë se sa ngjitës është virusi. Ajo përfaqëson numrin e njerëzve, tek të cilët një person i infektuar mund të pritet që ta transmetojë infeksionin. Modelimi ka edhe sfida të panumërta praktike. Për shembull disa nga vaksinat janë në 2 doza, apo duhen transportuar në temperatura shumë të ulëta.

Ekziston gjithashtu problemi i efikasitetit të vaksinës. A do të sigurojë një vaksinë e caktuar një imunitet i fortë, dhe në të gjitha grupet? Apo vetëm kryesisht kohëzgjatjen e infeksionit dhe do të zvogëlojë simptomat, gjë që sërish do të ishte me vlerë të madhe në uljen e vdekshmërisë si dhe transmetimit? Së fundmi, ekziston edhe pyetja shqetësuese se sa mund të zgjasë imuniteti pas infektimit. / Technology Review – Bota.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Adresa juaj email nuk do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme shënohen *

Shëndeti

MSH publikon shifrat/ Mbi 400 raste të reja me Covid, ja sa persona humbën jetën

Publikuar

-

Nga

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme politike, cna kronike, cna lajme bote

Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale ka publikuar të dhënat e 24 orëve të fundit sa i përket situatës së pandemisë në vendin tonë. Sipas të dhënave mësohet se në 24 orët e fundit janë kryer janë kryer 2506 testime, nga të cilat kanë rezultuar pozitivë me COVID19, 406 qytetarë, në këto bashki:

185 në Tiranë, 24 në Durrës, 20 në Fier, 15 në Elbasan, nga 14 qytetarë në Berat, Vlorë, Lushnje, 13 në Gjirokastër, 12 në Shkodër, 8 në Kamëz, nga 7 qytetarë në Korçë, Sarandë, 6 në Tepelenë, nga 5 qytetarë në Pogradec, Kavajë, Mirditë, nga 4 qytetarë në Shijak, Selenicë, nga 3 qytetarë në Skrapar, Kuçovë, Përmet, Dropull, Mallakastër, Divjakë, Fushë Arrëz, nga 2 qytetarë në Tropojë, Lezhë, Kurbin, Krujë, Vorë, nga 1 qytetar në Gramsh, Peqin, Cerrik, Devoll, Memaliaj, Delvinë, Himarë, Patos, Roskovec, Mat, Rrogozhinë, Has, Kukës.

Janë 6551 pacientë aktivë me COVID19 në të gjithë vendin.

Aktualisht në spitalet COVID po marrin trajtim 136 pacientë, nga të cilët 12 janë në gjendje më të rënduar. Me gjithë përpjekjet e mjekëve, në 24 orët e fundit ka 4 humbje jete me Sars-Cov2 pozitiv:

LEXO EDHE:  Vaksina anti-Covid/ Ndërpritet testimi nga kompania Johnson & Johnson

LEXO EDHE:  “Mos bëj sikur e ke bërë vaksinën”/ Këngëtarja reagon pas akuzave: Tmerruese…

Një qytetar nga Tirana 65 vjeç, një qytetare nga Elbasani 73 vjeçe, një qytetar nga Përmeti 77 vjeç, një qytetare nga Durrësi 85 vjeç.

Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale u shpreh ngushëllimet familjarëve.

Janë shëruar 484 qytetarë gjatë 24 orëve të fundit, duke e çuar numrin e të shëruarve në 191,386 që nga fillimi i epidemisë.

Statistika (3 Dhjetor 2021)

Raste të reja ditore          406

Të shëruar në 24 orë       484

Të shtruar në spitale       136

Humbje jete në 24 orë     4

Testime ditore                 2506

Testime totale              1,400,658

Raste pozitive                201,045

Raste të shëruara          191,386



Raste Aktive                      6,551

Humbje jete                      3,108

Shpërndarja gjeografike e rasteve aktive sipas qarqeve:

Tiranë            3318

Fier                  645

Gjirokastër     534

Shkodër          461

Berat               351

Durrës             345

Elbasan           299

Vlorë                213

Lezhë               146

Korçë               129

Dibër                 67

Kukës               43…/ CNA.al

LEXO TE PLOTE

Shëndeti

Omicron në Shqipëri/ Manastirliu: Po analizojmë mostrat jashtë shtetit

Publikuar

-

Nga

Fabrikë prodhimi për vaksina në Shqipëri/ Manstirliu zbulon se në çfarë hapash është projekti

Ministrja e Shëndetësisë deklaroi se Shqipëria do të dërgojë disa mostra në laboratorë të specializuar, për të pasur një përgjigje nëse varianti Omicron ka mbërritur në vendin tonë.

Në një dalje për mediat, Manastirliu theksoi se nuk ka asnjë dyshim konkret të ndonjë rasti infektimi me Omicron, por po përgatiten për çdo përballje të mundshme.

“Më lejoni të them që situata është e qëndrueshme, e kontrolluar. Ne kemi filluar tashmë dozën e tretë ditën e djeshme, kjo për të krijuar një barrierë mbrojtëse. Deri tani nuk kemi akoma panoramën e qartë të virusit të ri sepse deri më sot ajo që dihet është se ky variant përhapet shumë më shpejt se Delta dhe deri tani 25 vende në botë e kanë verifikuar se kanë prezence të tij. 



LEXO EDHE:  Vaksina anti-Covid/ Ndërpritet testimi nga kompania Johnson & Johnson

LEXO EDHE:  Vaksina kundër Coronavirusit/ Gjermania aprovon provat e para tek njerëzit

Vendi i parë është Afrika e Jugut dhe të gjitha vendet kanë marrë masa për kufizime. Akoma nuk kemi të dhëna për të bërë vlerësime se sa  fatalitetesh shkakton, apo çfarë roli ka vaksina. 

Në Shqipëri, ne kemi përgatitur gjithë serinë e mostrave. Aktualisht janë procedura që bëhen në periudha të caktuara, nuk mund të themi se kemi një dyshim, por patjetër që vijojmë të përgatitemi në mënyrë që të kemi të dhëna sa më të shpejta. Janë përgatitur kampione për t’u dërguar jashtë vendit për të marrë të dhëna konkrete”, tha Manastirliu./CNA.al

LEXO TE PLOTE

Shëndeti

7 mënyra se si ushqimi i nxehtë dhe i ftohtë ndikon në trupin tonë

Publikuar

-

Nga

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme politike, cna kronike, cna lajme bote, cna show

Akullorja është shumë më e ëmbël kur është e ftohtë, ndërsa proshuta është më e shijshme kur hahet e ngrohtë. Megjithatë, ndryshimi në  shije është vetëm një aspekt i debatit mes ushqimit të nxehtë dhe të ftohtë. Më poshtë do të gjeni fakte të tjera se si ushqimi i nxehtë dhe i ftohtë ndikon në trupin tonë.

Ata që zgjedhin vakte të ftohta konsumojnë më shumë kalori.

Siç tregoi një studim i kohëve të fundit, ekziston një keqkuptim i zakonshëm që ushqimi i nxehtë ka më shumë kalori sepse ju ngop më shpejt. Megjithatë, studiuesit zbuluan se njerëzit që zgjedhin pjatat e ftohta sesa të ngrohta, priren të konsumojnë më shumë kalori. Për të qenë më specifik, ata konsumojnë të paktën  31% kalori, të paktën 37% yndyrë dhe më shumë se  22% karbohidrate . Ky problem ishte edhe më i dukshëm me njerëzit që vuanin nga obeziteti dhe një zgjidhje e propozuar do të ishte shtimi i një pjate të nxehtë së bashku me një sallatë të ftohtë.

Trupi ynë ka më shumë vështirësi në tretjen e ushqimit të ftohtë.

Mënyra se si trupi ynë tret ushqimin është duke e sjellë atë në temperaturën tonë bazë. Kjo do të thotë që kur hamë diçka të ftohtë, trupi ynë duhet të bëjë përpjekje të dyfishta në mënyrë që së pari të ngrohë ushqimin dhe më pas ta tresë atë. Për shembull, supës së nxehtë i duhen vetëm 15 minuta për t’u tretur nga stomaku ynë. Nga ana tjetër, bulmeti , veçanërisht akullorja e ftohtë, do të marrë diku nga 30 minuta deri në 2 orë.

Kjo nuk do të thotë që ju duhet të ndaloni së ngrëni ushqim të ftohtë pasi frutat dhe perimet, veçanërisht, janë më të mira për t’u ngrënë të papërpunuara. Ajo që mund të bëni me pjatat e tjera të ftohta është t’i  mbani ato në gojë për më gjatë, në mënyrë që enzimat të fillojnë ta shpërbëjnë atë gjatë ngrohjes.

Ushqimi i nxehtë ka tendencë të jetë më ushqyes.

Ushqimi i ngrohtë me të vërtetë tretet më lehtë dhe, si rezultat, të gjithë lëndët ushqyese përthithen shumë më shpejt nga trupi. Jo vetëm kaq, por kur zihen disa perime, si  domatet , rritet sasia e likopenit . Gjithashtu, drithërat e nxehta, si tërshëra, janë të pasura me fibra dhe nuk janë të veshura me sheqer siç janë zakonisht drithërat e ftohta.

Megjithatë, një dobësi e gatimit të frutave dhe perimeve është se vitaminat shkrihen. Pra, gjëja më e mirë që mund të bëni është t’i gatuani ato sa më pak. Pavarësisht se si zgjidhni t’i gatuani, mbani në mend se nuk duhet të jenë si pure – thjesht ende pak krokante .

Uji i ftohtë përthithet më shpejt se i nxehtë.

Thuhet se uji i ftohtë zbrazet nga stomaku shumë më shpejt dhe për këtë arsye absorbohet më mirë sesa kur është i nxehtë. Një përfitim tjetër është se uji i ftohtë ndihmon në rritjen e qëndrueshmërisë për ata që stërviten në baza ditore ose shumë shpesh. Gjithashtu, u zbulua se uji i ngrohtë do t’ju bëjë të pini në sasi më të vogla, diçka që mund të çojë në dehidrim. Nga ana tjetër, pirja e ujit relativisht të ftohtë (16°C ose 60°F) thuhet se është temperatura më e mirë absolute.

LEXO EDHE:  Pse po funksionojnë bllokimet e dyta më pak të ashpra në Evropë

LEXO EDHE:  Shtyhet bllokimi i doganës së Kapshticës/ Si duhet të veprojnë ata që duan të kalojnë kufirin



Kjo për shkak se njerëzit pinin më shumë ujë me atë temperaturë dhe djersitnin më pak. Megjithatë, duhet të jeni shumë të kujdesshëm me pirjen e ujit të ftohtë nëse vuani nga sëmundje që prekin ezofag . Në këto raste, duhet t’i drejtoheni ujit të ngrohtë në mënyrë që tubi juaj ushqimor të ndihet i lehtësuar.

Ushqimi i nxehtë ju mban të ngopur për më gjatë

Arsyeja pse ndodh kjo është se ushqimi i nxehtë nuk e bën oreksin të kthehet tek ju kaq shpejt. Kjo është për shkak të lëndëve ushqyese që çlirohen në ushqimin tuaj, duke e bërë atë të shijojë shumë më mirë. Pra, ndjenja juaj e kënaqësisë rritet shumë dhe shpejtësia me të cilën e konsumoni pjatën tuaj ulet . Ndërsa jeni duke ngrënë ngadalë, truri juaj po merr sinjale se po filloni të ngopeni.

Pra, të ngrënit ngadalë ju lejon të hani aq sa keni nevojë dhe truri juaj e shtyp oreksin tuaj për më gjatë pasi të keni mbaruar së ngrëni. Një shembull i mrekullueshëm është  supa , e cila jo vetëm që hahet e nxehtë, por është pothuajse vetëm ujë. Lëngu ju ndihmon ta hani shumë më lehtë dhe ju ngop shumë më shpejt se ushqimi i ngurtë dhe i ftohtë.

Ushqimi i ftohtë dhe i nxehtë mund të rrisë temperaturën e trupit tuaj.

Nuk ka dyshim se pijet e nxehta , si kafeja, çaji dhe supa, mund t’ju bëjnë të ndiheni të ngrohtë dhe të turbullt. Por ka edhe disa pije dhe ushqime të ftohta që mund të kontribuojnë në rritjen e temperaturës së trupit tuaj. Akullorja , për shembull, është gjithashtu një ushqim i shijshëm që mund t’ju japë të dridhura në fillim gjatë muajve të ftohtë, por më vonë ju bën të ndiheni të ngrohtë.

Kjo për shkak të përmbajtjes së lartë të yndyrës dhe proteinave , të cilat ngrohin trupin gjatë tretjes së ushqimit. Gjithashtu, trupi juaj investon shumë më tepër energji për të tretur yndyrën, një përpjekje që rrit temperaturën dhe ju bën të ndiheni më të nxehtë.

Ushqimi i nxehtë promovon shëndetin e zorrëve.

Kur gatuani një vakt mbi 149°F (65°C), është shumë e vështirë që çdo mikroorganizëm i mundshëm të mbijetojë dhe t’ju shkaktojë dëm. E njëjta gjë vlen edhe për ujin për të cilin nuk jeni të sigurt për cilësinë. Nga ana tjetër, pijet e ftohta të gazuara , si soda, mund të shkaktojnë shqetësim në stomak dhe madje edhe të përziera. Një tjetër gjë që mund të shkaktojë ushqimi i ftohtë është formimi i  gazit në zorrët tuaja, diçka që mund të rezultojë në fryrje./ CNA.al

LEXO TE PLOTE