Connect with Us

Pse pandemia mund të globalizojë edhe më shumë ekonominë

Blog

Pse pandemia mund të globalizojë edhe më shumë ekonominë

Publikuar

-

Harold James ka shkruar mbi globalizimin dhe shkatërrimin e tij të pritshëm për pjesën më të mirë të 40 viteve të fundit. Historiani i ekonomisë në Universitetin Prinston, ka analizuar efektet e krizave financiare të vjetra dhe të reja, nga Depresioni i Madh i viteve 1930, deri në rënien e tregjeve financiare në vitin 2008.

Libri i tij i vitit 2002, “Fundi i globalizimit”, shqyrtoi se si Depresioni i Madh e përmbysi globalizmin:Të ballafaquar me një krizë të rëndë financiare, kombet u larguan nga lidhjet kulturore dhe ekonomike jashtë vendit. James sugjeroi atëherë, se forcat që i kthyen shoqëritë kundër globalizmit në vitet 1930, kishte të ngjarë të shfaqeshin sërish gjatë shekullit XXI-të – edhe pse kombet kishin krijuar lidhje gjithnjë e më të ngushta përmes tregtisë, emigrimit dhe teknologjisë.

Analistët e kujdesshëm të politikës dhe biznesit në vitin 2020, nuk mund të fajësohen pse po pyesin nëse Covid-19 – një anë e errët e ndërvarësisë, e transportuar nga një grimë e vogël e ARN virale – do të shkaktojë një reagim të ri anti-globalizim.

Me tamponët dhe shiringat e nevojshme që mungojnë, a nuk do të kujdesen më parë vendet për qytetarët e tyre, duke u mobilizuar për të prodhuar vetë pajisjet mjekësore që dikur i kishin blerë nga Kina apo India? Me kaq shumë qytetarë pa punë, a nuk do të fillonin qeveritë “të rishikonin” vendet e punës që kompanitë i kanë transferuar jashtë vendit?

Përkundrazi, thotë James; mund të ndodhë e kundërta. Pandemia do të revolucionarizojë thuajse me siguri mënyrën se si ndërvepron bota, por jo në mënyrën e tmerrshme që mendojnë disa analistë. James foli për revistën “Knowable”, se pse Covid mund të përfundojë duke e zgjeruar globalizimin, në vend se ta shkatërrojë atë.

Çfarë është globalizimi, dhe pse është i rëndësishëm?

Unë e përkufizoj globalizmin si lëvizshmërinë e mallrave, njerëzve dhe kapitalit – dhe i përfshirë në të gjitha këto është globalizimi i ideve, që e lidh botën duke e bërë një. Globalizimi ka vijuar si proces gjatë gjithë historisë.

Në dekadën e fundit, arkeologët u habitën kur zbuluan se skeletet e njerëzve që ishin varrosur në Italinë e Jugut gjatë Perandorisë Romake kishin ADN aziatike. Në faza të ndryshme ka pasur intensitete të reja në këtë proces.

Zhvillimi i anijeve me vela në periudhën e hershme moderne, mundësoi udhëtime në distanca më të gjata, ashtu si hekurudhat e shekullit XIX, hapën pjesët e brendshme të kontinenteve. Avioni dhe më vonë interneti në shekullin XX-të, e hapën gjithashtu globalizimin në zona të reja.

Globalizimi diktohet pjesërisht nga nevojat materiale dhe nga efikasiteti:Ai nuk ka kuptim, dhe as nuk është i mundur për çdo vend për të prodhuar çdo lloj të mire. Por nuk mendoj se është thjesht çështje e sigurimit të një sendi të dëshiruar, që mund ta gjeni thjesht diku tjetër. Është gjithashtu një çështje kurioziteti.

Ne e shohim ambientin tonë kufizues, dhe duam të rinisim diku tjetër jetën tonë. Emigrimi dhe ndërveprimi me të tjerët, ushqehet shpesh nga njerëz që u ikin fatkeqësive, por ndonjëherë edhe sjellja aventureske. Në vitet 1920 dhe 1930, globalizimi ishte gjithashtu një fenomen i ideve.

Kadetët në Akademinë Ushtarake Kineze Whampoa, vendosën të themelonin një parti fashiste pasi këtë gjë kishte bërë më herët Italia. Lëvizja e mallrave dhe kapitalit nëpër botë nuk kishte arritur në atë kohë në vëllimin e fundit të shekullit XX. Por një krizë bankare në Austri, ishte ende në gjendje të prodhonte një efekt domino në të gjithë botën, ashtu si rënia e tregut të shtëpive në SHBA e shkatërroi ekonominë globale në vitin 2008. Ndërgjegjësimi për ndikimin në të dyja rastet ishte i njëjtë.

Në librin tim të vitit 2018, unë analizova zhvillimet në vitin 2008 dhe e mata globalizimin dhe de-globalizimin në termat e flukseve – të mallrave, të njerëzve, të kapitalit dhe të të dhënave. Ajo që zbulova ishte se të dhënat nuk e mbështesnin plotësisht nocionin që de-globalizimi ishte dominues.

Pra zërat mbi “fundin e globalizimit” janë shumë të ekzagjeruara….

Njerëz të tjerë kanë shpikur parulla si “globalizimi”. Sigurisht, kriza financiare e vitit 2008, prodhoi një goditje kundër globalizimit dhe një debat shumë më të gjerë nëse është e dëshirueshme, apo e pajtueshme me demokracinë apo jo, dhe kushtet në të cilat po funksionon globalizimi. Shumë menduan se globalizimi kishte marrë fund, por kushtet në terren nuk ndryshuan në një mënyrë shumë dramatike.

Çfarë ndryshimesh ndodhën?

Ka pasur më shumë konflikte tregtare që nga viti 2008. Ka pasur më shumë rezistencë ndaj emigrimit, si dhe ka pasur gjithashtu një farë shtetëzimi të sistemeve financiare, veçanërisht në Evropë. Modelet e tregtisë ndryshuan, me disa prodhime që i afroheshin vendeve amtare. Shumë prej tyre kishin pak të bënin me konkurrencën globale.

Përkundrazi, drejtoheshin nga kërkesa e konsumatorit dhe padurimi. Për shembull, stilet e modës së shpejtë, ishin më të lehta për t’u shpërndarë nëse prodhonit më shumë në vend, dhe jo shumë larg në Azi. Një sasi e vogël e prodhimit amerikan u rikthye në Shtetet e Bashkuara.

Disa prodhime evropiane shkuan në Evropën Juglindore – në Rumani ose Ukrainë, dhe jo në Kinë.

Këto nuk janë shumë të mëdha për sa i përket vëllimit, por mbeten gjithsesi një prirje interesante dhe e rëndësishme. Padyshim, unë mendoj se zgjedhja e Trump si president në vitin 2016 dhe Brexit, që ndajnë një kundërshtim thelbësor ndaj globalizmit, përshtaten që të dyja me narrativën e reagimit kundër globalizimit. Por deri këtë vit, kishte një panoramë shumë të përzier për sa i përket ndryshimeve aktuale. Ky vit ka shtuar një dimension të ri.

Për shkak të Covid-19?

Po. Në mënyrë të parashikueshme, shumë njerëz, përfshirë këshilltarin e Trump, Peter Navarro, kanë thënë se globalizimi ishte mëkati fillestar që prodhoi krizën e Covid. Koronavirusi u shfaq për herë të parë në vende që ishin shumë të lidhura ndërkombëtarisht – Italia e Veriut, qyteti i Nju Jorkut.

Ishte e lehtë të fajësohej udhëtimi global. Ishte gjithashtu e lehtë të mendohej se kriza ishte e përkeqësuar nga varësia nga prodhuesit e largët të ilaçeve. Një statistikë mbresëlënëse është sasia e produkteve farmaceutike amerikane që prodhohen në Kinë ose Indi, apo që prodhohen me materiale kineze.

Për shembull rreth 97 për qind e antibiotikëve amerikanë, vijnë nga Kina. Përpjekjet për të kontrolluar përhapjen e Covid-19, kanë ndikuar në mënyrë drastike në lëvizjen e njerëzve nga një vend në tjetrin. Virusi ka sjellë kufizime të mëdha në udhëtime, dhe e ka bërë më të vështirë emigrimin ndërkombëtar.

Pra, ai aspekt i globalizimit gjendet nën një presion të ri. Por ka edhe një tablo më pozitive të asaj që po ndodh. Kriza e Covid-itpo vjen në një moment të çuditshëm, kur po ndodhin shumë ndryshime teknologjike – veçanërisht zhvillimi i internetit – dhe disa prej tyre në fakt e kanë zgjeruar globalizimin.

Pra, bllokimet për shkak të pandemisë mund të mendohen si një forcë globalizuese?

Mendoni pak për strehimin, arsimin dhe shërbimet mjekësore, tri fusha të shtrenjta të jetës të cilat kanë mbetur intensivisht lokale, deri më tani. Gjatë krizës së koronavirusit të tria nisën të kenë rreziqe reale:Ndarja e hapësirës për të jetuar dhe punuar me shumë njerëz të tjerë, vizitat tek mjeku, apo paraqitja në shkolla dhe universitete, shtojnë gjasat e infektimit.

Covid na tregoi që të tria këto mund të menaxhohen më mirë përmes ndërveprimeve në distancë. Dhe këto sipas përkufizimit, e bëjnë jetën tonë më pak lokale. Kufijtë kombëtarë nuk janë më një kufizim i dukshëm. Është e qartë se mega-qytetet e shtrenjta globale po e humbasin joshjen që kanë.

Ju nuk keni sot nevojë të jetoni në qendër të Manhatanit apo në qendër të Londrës. Ju mund të jetoni diku tjetër më këndshëm dhe më lirë dhe të punoni në distancë. Mendoj se në të ardhmen, do të shohim një përzierje njerëzish që punojnë nga shtëpia, dhe që shkojnë fizikisht në zyrë vetëm disa ditë në muaj, një lloj modeli hibrid.

Ngjashëm, nëse kam ethe dhe ndihem keq, unë nuk kam nevojë të shkoj fizikisht tek mjeku im. Mund të flas me të në telefon, ose me video. Unë mund të lidhem me pajisje që e matin presionin e gjakut apo sheqernat në të, dhe t’ia transferoj këto të dhëna mjekut. Ai ose ajo nuk ka pse të jetë në Nju Xhersi, ku jetoj unë.

Edhe për shkollën vlen e njëjta gjë. Nuk jam i bindur që platforma “Zoom” është përgjigja për gjithçka, por me të disa gjëra janë përmirësuar, përfshirë konferencat akademike, të cilat kanë qenë një kënaqësi e vërtetë gjatë 6 muajve të fundit. Studentët e mi që janë regjistruar në Universitetin e Prinstoni, janë ulur para kompjuterëve të tyre në Xhakarta, Buenos Aires apo Berlin.

Në të ardhmen, arsimi do të kombinojë leksion në distancë të gjatë me takimet personale. Do të jetë më i lirë dhe më efektiv, dhe do të thotë që studentët do të jenë në gjendje të mësojnë nga kudo në botë. Kjo është historia ime e përmbysjes së de-globalizimit.

Dhe më duhet të shtoj diçka:Asnjëherë nuk ka pasur ndonjë de-globalizim në shkëmbimin e të dhënave. Çdo ditë, njerëzit transferojnë gjithnjë e më shumë të dhëna në të gjithë botën. Kur jemi duke bërë “Zoom”, ne jemi duke zhvendosur sasi tepër të mëdha bajtesh. Kjo është një metrikë e rëndësishme e ndërlidhjes. / The Week

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Cila janë 5 vaksinat kryesore kundër Covid-19, që pritet të shpërndahen brenda disa javësh

Publikuar

-

Nga

Në një vit tepër të zymtë për gjithë botën, javët e fundit kanë sjellë me vete disa lajme të mira. Rezultatet pozitive të testeve klinike nga disa vaksina kandidate, nënkuptojnë që ndërsa pandemia nuk ka mbaruar ende, tani është të paktën e mundur që të shohim dritë në fund të tunelit drejt rikthimit në një lloj normaliteti relativ. Ja çfarë duhet të dini mbi 5 vaksinat kryesore, që mund t’i japin fund pandemisë së koronavirusit në pjesën më të madhe të botës.

Oxford-AstraZeneca

Më 19 nëntor, Universiteti i Oksfordit publikoi gjetjet e Fazës II dhe III për një vaksinë kundër Covid-19. Kombinimi i rezultateve nga dy regjime të ndryshme dozimi, kishte një efektivitet mesatar prej 70.4 për qind, e cila ndahet në 90 për qind në një regjim dozimi dhe 62 për qind në tjetrin.

Vaksina e Oksfordit është një adenovirus i ndryshuar gjenetikisht, që zakonisht shkakton të ftohurën e zakonshme tek shimpanzetë. Kur vaksina hyn në trup, ajo përdor kodin gjenetik për të prodhuar proteinën që gjendet në sipërfaqen e koronavirusit, duke shkaktuar një përgjigje që e përgatit sistemin imunitar të luftojë koronavirusin në rast se infektohet.

Nga 3 vaksinat krysore– Oxford-AstraZeneca, Moderna dhe Pfizer / BioNTech – Oxford- AstraZeneca është aktualisht më e lira për t’u prodhuar dhe më e rëndësishmja, mund të ruhet në një temperaturë standarde midis 2-8 gradë Celsius në frigoriferë që gjenden në shumicën e qendrave shëndetësore dhe spitaleve të botës.

Moderna

Më 16 nëntor, kompania amerikane publikoi të dhëna mbi vaksinën e saj kandidate kundër Covid-19. Për testin e Fazës III, ajo rekrutoi 30.000 vullnetarë në të gjithë SHBA-në. Analiza e 95 rasteve të para me Covid-19 të zbuluara tek pjesëmarrësit, zbuloi se 90 ishin vërejtur në grupin e kontrollit, dhe vetëm pesë në grupin që mori vaksinën e vërtetë. Bazuar në ato të dhëna, ajo tregoi një efikasitet prej 94.5 për qind. Ndryshe nga vaksina e Oxford-AstraZeneca, Moderna bazohet tek acidi ribonukleik (ARN), një molekulë e ngjashme me ADN që gjenerohet natyrshëm nga trupat tanë.

Vaksinat të tilla funksionojnë duke prezantuar fillimisht një sekuencë mARN, një molekulë mesatare që përmban kodin që qeliza të prodhojnë proteina të caktuara. Qelizat e përdorin këtë informacion gjenetik për të prodhuar një pjesë të virusit që shkakton Covid-19, i cili nga ana tjetër stimulon një përgjigje imune. Moderna po synon të prodhojë 50 milion doza deri në fund të vitit. Në varësi të sasisë së porositur, çmimi i saj mund të jetë midis 25 dhe 37 dollarë për dozë.

Pfizer/BioNTech

Dy kompanitë, ishin të parat që njoftuan një vaksinë të mundshme për Covid-19, pas testeve të Fazës III. Ato shqyrtuan 94 raste të koronavirusit midis 43.000 pjesëmarrësve në provë. Të 94 pjesëmarrësit morën 2 doza ose të një vaksine ose të një placeboje (një vaksine të rreme). Shtatë ditë pas dozës së dytë, Pfizer zbuloi se vaksina ishte më shumë se 90 për qind efektive. Pfizer njoftoi më pas për një efikasitet prej 95 për qind duke filluar nga dita e 28-të pas dozës së parë. Ngjashëm me Moderna, vaksina e Pfizer është e bazuar në mARN dhe funksionon e mirë tek njerëzit e moshuar, që janë edhe më të rrezikuarit nga Covid-19. Problemi më madhor është se kjo vaksinë duhet të ruhet në një temperaturë ngrirje prej -70 gradë Celsius.

CanSino Biologics

E quajtur Ad5-nCoV, vaksina anti-Covid e zhvilluar nga kompania kineze CanSino Biologics, ishte e para që mori miratimin për t’u përdorur tek njerëzit që më 25 qershor. Shkalla e efektivitetit të saj mbetet e panjohur, pasi prodhuesit kinezë të vaksinave nuk kanë bërë ende publike të dhëna nga testet e tyre të Fazës III.

Ndërkohë kjo vaksinë po shitet në tregun e zi për 91 dollarë doza, një çmim i përballueshëm vetëm nga një pakicë e kinezëve të shtresës së mesme. Kompania shpreson të prodhojë mbi 1 miliard doza deri në fundin e vitit të ardhshëm.

Qendra Gamaleya

Vaksina ruse kundër Covid-19 është Gam-COVID-Vac, ose “Sputnik V” siç është pagëzuar nga qeveria. Zhvilluesja e vaksinës, Qendra Shtetërore Ruse Gamaleya, përdori një qasje të ngjashme me Oksfordin në krijimin e “Sputnik V”, por në vend që të përdorë vektorët e adenovirusit të shimpanzetë, ai bazohet në dy vektorë njerëzorë të adenovirusit.

Kohët e fundit, Rusia ka kërkuar leje nga Organizata Botërore të Shëndetësisë për të shpërndarë vaksinën e saj në nivel global. Nëse është e suksesshme, 200 milion doza të “Sputnik V” do të shpërndahen në Brazil, Meksikë dhe Indi. Por kjo vaksinë ka krijuar shqetësimin e ekspertëve lidhur me efikasitetin e saj, edhe pse rusët raportojnë për një efikasitet 95 për qind të vaksinës, dhe se çdo dozë do të kushtojë vetëm 10 dollarë për tregjet ndërkombëtare./CNA.al.

https://www.wired.co.uk/article/coronavirus-vaccines-frontrunners

 

LEXO TE PLOTE

Blog

Si do reagojë Irani ndaj një tjetër vrasje të profilit të lartë?

Publikuar

-

Nga

Si do reagojë Irani ndaj një tjetër vrasje të profilit të lartë?

Nga Ariane Tabatabai “Foreign Policy”

Të premten e kaluar, Irani njoftoi vrasjen e një figure të rëndësishme të aparatit të saj të

sigurisë. Shënjestra e sulmit ishte Mohsen Fahrizadeh, një nga arkitektët kryesorë të

programit të armëve bërthamore, i njohur ndryshe si “Projekti Amad” i prezantuar në vitin

2003.

Vdekja e Fahrizadeh shënon herën e dytë brenda këtij viti që një kundërshtar i huaj shënjestroi dhe vrau me sukses një figurë kryesore të Iranit. Në janar, Shtetet e Bashkuara vranë Kasem Sulejmanin, komandantin e Forcës Kuds të Trupave të Gardës Revolucionare

(IRGC), njësia përgjegjëse për zbatimin e pjesës më të madhe të veprimeve të Iranit jashtë vendit.

Ndryshe nga Sulejmani, Fahrizadeh nuk ishte një emër i njohur në Iran, dhe aq më pak jashtë vendit. Dhe në fakt deri vonë, shumë pak foto të tij ishin bërë publike. Gjithsesi, të dy burrat ishin të rëndësishëm. Që të dy ishin zyrtarë të lartë në IRGC shumë të dobishëm për projektet kryesore të ndërmarra nga regjimi.

Vdekjet e tyre përfaqësojnë një goditje simbolike të rëndësishme për Iranin, dhe nxjerrin në pah cënueshmërinë e vendit. Pas vdekjes së Fahrizadeh, zyrtarët iranianë nxituan të fajësojnë për sulmin njërin prej kundërshtarëve të tyre kryesorë:Izraelin.

Jeruzalemi besohet se qëndron gjithashtu pas një shpërthimi që ndodhi verën e shkuar në uzinën bërthamore në Natanz, ku aktualisht po zhvillohet pjesa më e madhe e programit të pasurimit të uraniumit. Izraeli ka një histori të gjatë të shënjestrimit të programeve bërthamore të rivalëve, përfshirë atë të Iranit.

Raportohet se ai ka vrarë shkencëtarë bërthamorë, dhe ka kryer sulme kibernetike të njëpasnjëshme me shpresën e pengimit të përparimeve bërthamore të Teheranit gjatë dekadës së fundit. Në vitin 2011, një shpërthim vrau “arkitektin” e mbrojtjes kombëtare të Iranit, Hasan Mogadam, një tjetër anëtar i IRGC, që kishte ndihmuar në zhvillimin e programit të raketave.

Sërish Teherani akuzoi Izraelin. Operacionet izraelite në Iran, kanë synuar edhe mbledhjen e informacioneve sekrete. Në vitin 2018, shërbimi sekret izraelit shtiu në dorë një arkiv dokumentesh mbi punën e dikurshme me armët bërthamore nga Irani, të cilat hedhin më shumë dritë mbi aktivitetet e drejtuara nga Fahrizadeh.

Në fakt, ndërsa i prezantonte këto dokumente për publikun 2 vjet më parë, kryeministri i Izraelit, Benjamin Netanjahu, vuri në dukje rëndësinë e Fahrizadeh në programin bërthamor iranian duke thënë “fiksojeni mirë këtë emër”.

Fakti që Izraeli ka qenë kaq i suksesshëm në kryerjen e operacioneve të tilla të sofistikuara në territorin iranian, nxjerr sërish në pah dështimin e sigurisë së brendshme të regjimit iranian dhe cënueshmërinë e këtij vendi ndaj veprimeve të fshehta të huaja. Dhe kjo gjë e vendos Iranin para një dileme.

Teherani ka një motiv për të shmangur shfaqjen si i dobët. Vendi është goditur me sukses dhe në mënyrë të përsëritur gjatë vitit 2020, përkundër sfondit të një pandemie që qeveria e tij e ka pasur të vështirë ta frenojë.

Përveç vrasjes së 2 figurave të profilit të lartë dhe shpërthimit të Natanz, Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli duket se kanë vrarë në gusht po në Iran numri 2 të Al Kaedës, Abu Muhammad Lal-Masri. Ndërkaq, administrata Trump vazhdon të zgjerojë listën e individëve dhe entiteteve iraniane që janë objekt i sanksioneve, për të ushtruar presion mbi Iranin dhe për të komplikuar kthimin e administratës Bajden-Herris tek marrëveshja bërthamore e vitit 2015 – nga e cila Trump u tërhoq në vitin 2018.

Reagimi i Iranit ndaj këtyre ngjarjeve ka qenë i llogaritur dhe i kalibruar. Ai është përpjekur të ekuilibrojë dy objektiva potencialisht konfliktuale:shmangien e lënies së këtyre veprimeve pa asnjë përgjigje, dhe frenimi i përshkallëzimit të mëtejshëm të tensioneve, që do të nxiste potencialisht veprime direkte ushtarake nga Shtetet e Bashkuara.

Me këtë lloj qasje, Irani ka pasur disa dështime të turpshme:Në janar, pak pas vrasjes së Sulejmanit, Irani goditi dy baza në Irak ku ndodhen forcat amerikane. Ky hap ishte menduar të ishte i pari, ndërsa disa të tillë me synim rivendosjen e parandalimit, dhe hakmarrjen për Sulejmanin.

Por IRGC rrëzoi më pas aksidentalisht një avion ukrainas, duke vrarë të gjithë 176 pasagjerët dhe ekuipazhin në bord, dhe më pas kërkoi ta fshihte gabimin. Ai incident ishte shumë i turpshëm për forcat e armatosura iraniane, të cilat u treguan jo vetëm të paafta për të mbrojtur një komandant të lartë ushtarak, por gjithashtu vranë civilë të pafajshëm.

Nëse Irani do të hakmerret për vrasjen e Fahrizadeh, ai do t`a bëjë këtë gati me siguri, në një mënyrë të qëllimshme dhe të kalibruar. Me gjasë do të zgjidhë disa mënyra që i lejojnë të mohojë autorësinë, siç bën shpesh, përfshirë operacionet kibernetike dhe sulmet përmes palëve të treta.

Gjithsesi, Teherani rrezikon sërish të provokojë një reagim zinxhir. Izraeli mund të zgjedhë të kundërpërgjigjet, dhe çdo veprim i tillë mund të komplikojë më tej një rikthim të SHBA-së tek marrëveshja bërthamore, duke i mohuar Iranin lehtësimin aq shumë të nevojshëm të sanksioneve ekonomike.

Në një skenar të tillë, i ashtuquajturi “durim strategjik” i ndjekur nga Irani gjatë 2 viteve të fundit nuk do t’i sillte asnjë dobi. Pavarësisht nga mënyra se si vendos të hakmerret Irani nga tani dhe deri në ditën e inaugurimit të Bajden në detyrë, asnjë nga opsionet e tij afatshkurtra nuk janë pa rreziqe.

Në një periudhë afatmesme, Teherani mund të bëhet më pak i prirur për të negociuar, përfshirë programin e tij të raketave, dhe mbështetjen për milicitë e ndryshme në rajon. Në planin afatgjatë, udhëheqësit iranianë mund të arrijnë në përfundimin se vendi i tyre ka nevojë për një armë bërthamore, për t’i penguar kundërshtarët nga ndërmarrja e veprimeve të tilla në të ardhmen, pavarësisht nga kostot që lidhen me të./ Pështatur në shqip nga CNA.al.

How Will Iran React to Another High-Profile Assassination?

 

LEXO TE PLOTE

Blog

Kur dështojnë ekspertët, koston e paguajmë të gjithë

Publikuar

-

Nga

Kur dështojnë ekspertët, koston e paguajmë të gjithë

Nga David Mamet “The Wall Street Journal”

Të pasurit dhe të fuqishmit, duhet të zgjerojnë vazhdimisht operacionet e tyre. Por edhe nëse e lënë kapitalin e tyre të flejë, ata do të kenë nevojë për llogaritarë, agjentë të aksioneve dhe këshilltarë. E si do t’i zgjedhin këta vartës? Sipas mendimit që japin këshilltarët e tjerë.

Ata që janë më pranë shefit do të kenë më shumë ndikim. Ky është rasti edhe për pushtetin qeveritar. Në një lloj kuptimi ne të gjithë jemi budallenj, pasi askush nuk mund të dijë gjithçka. Atëherë të gjithë duhet t’u besojmë të tjerëve për ekspertizën që zotërojnë, dhe që të gjithë bëjmë gabime.

Tmerri i një ekonomie të komanduar, nuk është se zyrtarët do të bëjnë gabime, por që ato gabime nuk do të pranohen apo korrigjohen ndonjëherë. Po në lidhje me ekonominë tonë të tregut? Kush do të mbajë përgjegjësi për shkatërrimin e saj? Pa dyshim që shkatërrimi i saj u bë për arsye madhore si jeta e njeriut, por karantina nuk arriti atë që duhej të përmbushte.

Dhe ne e kemi edhe më herët këtë lloj paaftësie të paturpshme. Kujtoni pak profesor Frederik Lindeman, një këshilltar i ngushtë i Uiston Çërçillit gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ai kishte një akses të veçantë tek kryeministri. Ekspertët e tjerë, nuk mund t’i afroheshin Çërçillit, nëse nuk kalonin përmes Lindemanit.

Ai u grind me të gjithë ata që i konsideronte si një kërcënim. Pozicioni i tij u kërcënua veçanërisht nga Sër Henri Tizard, shkencëtari që ndihmoi në zhvillimin e radarit, një nga shpikjet më të dobishme gjatë luftës. Natyrisht Lindeman e tallte atë.

Më vonë, Lindeman hodhi poshtë mundësinë që gjermanët të zhvillonin një raketë me karburant të lëngshëm, të aftë për të bombarduar Londrën, raketat V-2. Lindeman u nderua deri në fund të jetës së tij. Ose kujtoni pak këshilltarin shkencor të Josif Stalinit, Trofim Lisenkon.

Edhe ai kishte një qasje të privilegjuar tek shefi i madh. Lisenko besonte se bimët, ashtu si komunistët e mirë, mund të “edukoheshin”. Kështu sipas tij bizelet dhe gruri mund të “stërviteshin”që të rriteshin edhe në dimër. Duke vepruar sipas teorive të çmendura të  Lisenkos, Ministria sovjetike e Bujqësisë, shkatërroi të mbjellat në gjithë Euroazinë, duke shkaktuar vdekjen nga uria të10 milion njerëzve.

Më vonë idetë e tij ndikuan në politikat bujqësore në Kinën e Maos, dhe vranë disa miliona njerëz të tjerë. Por Lisenko ishte një lajkatar i talentuar. Ai i  mbijetoi sundimi tëStalinit dhe Nikita Hrushovit, duke vdekur në paqe në vitin 1976. Tani kemi ndryshimin e klimës, dhe alarmuesit e tij.

Në vitin 2001, një raport nga Paneli Ndërqeveritar për Ndryshimin e Klimës,iu referua një studimi të kohëve të fundit, duke pretenduar se temperatura e Tokës ishte rritur në mënyrë dramatike gjatë periudhës që përkon me futjen në përdorim të lëndëve djegëse fosile. Media e mbështetur nga ato pjesë të “komunitetit shkencor” që ajo zgjodhi të vlerësonte, e paraqiti këtë analizë si të ishte një fakt i padiskutueshëm. Në fakt, ajo ishte e mbushur plot me probleme. Tani së fundmi kemi pandeminë e Covid-19.

“The Neë England Journal of Medicine”,raporton se maskat janë të padobishme jashtë mjediseve spitalore, dhe ka shumë pak gjasa që dikush të preket nga koronavirusi, si pasojë e një “ndërveprimi ​social ​në një ambient publik”. Lajm i lumtur, me përjashtim të faktit se të njëjtët ekspertë u tërhoqën një javë më vonë.

E çfarë dëmesh mund të shkaktojë mbyllja? Një pandemi u lejua ta shkatërronte ekonominë amerikane. Dhjetëra miliona janë pushuar nga puna, dhe mbulojnë fytyrat me maska kur ecin rrugëve nga frika e fqinjëve të tyre.

Një miku im ka një restorant. Ai po shkon drejt falimentit. Ai kishte disa tavolina jashtë, por dimri po afrohet, ndaj po porosit ngrohëse të reja deri në pranverën e ardhshme. Për momentin por reziston. Dikush “lejohet“ të ulet në tryezat e restorantit të tij dhe të hajë pa maskë. Në fakt, si do të hante dikush duke mbajtur një maskë?

A e di virusi se dikush është ulur aty?Ai përshëndeti dy klientë të rregullt mbrëmjen e shkuar,dhe u ul në tryezën e tyre për të biseduar. E hoqi maskën. Klienti e informoi atë se rregullorja thotë që punonjësve të një restoranti u kërkohet me ligj që të mbajnë maskë ​​në çdo kohë.

Pronari e vuri maskën në fytyrë dhe u ngrit. Por a e di virusi se ai është punonjës i restorantit? Me kë do të zihej ai, duke qenë vetë punonjës dhe pronar? Me virusin?Virusi këtu është qeveria – ose të paktën të paaftët që këshillojnë sundimtarët tanë, dhe që nuk mund të pranojnë legjitimitetin e mendimit kundër. Në mungesë të ndërhyrjes, ky virus mund të vrasë në fund organizmin pritës./Përshtati në shqip CNA.al

 

 

LEXO TE PLOTE