Connect with Us

Koha për doktorin! Dimri i gjatë që e pret Evropën

Blog

Koha për doktorin! Dimri i gjatë që e pret Evropën

Publikuar

-

Bloomberg

Spitalet e Evropës përsëri po shkojnë përtej limiteve, ndërsa kontinenti po bëhet epiqendra e rikthimit të virusit të frikshëm.

Por gjatë kësaj përballje të fundit, frika më e madhe nuk është mungesa e respiratorëve apo pajisjeve mbrojtëse në spitale, por një mungesë potencialisht më e rëndë: personeli i trajnuar mjekësor. Ndërsa problemi shfaqet më i mprehtë në vendet më të goditura si Republika Çeke dhe Belgjika, madje edhe në ato që mendohet se po e trajtojnë më mirë krizën, si Gjermania, shqetësimi po rritet për atë, nëse mjekët do të jenë përsëri në gjendje të përballojnë infeksionet në rritje eksponenciale.

Më shumë se 5 milion Evropianë janë infektuar dhe mbi 200,000 kanë vdekur. Gjermania dhe Republika Çeke shënuan një numër rekord të rasteve të reja të enjten, një ditë pasi Italia pati gjithashtu numrin më të madh në një ditë të vetme, që nga fillimi i pandemisë. Spanja u bë shteti i parë i Evropës Perëndimore që arriti në 1 milion infeksione.

Në Pragë, ushtria po krijon një spital fushor. Në Belgjikë, qendra e shumë institucioneve kryesore të Evropës, autoritetet po mendojnë të rekrutojnë stafe restorantesh që kanë ngelur pa punë, pensionistë dhe madje edhe refugjatë, për të plotësuar boshllëqet e personelit. Po duket gjithnjë e më e vështirë për vendet në të gjithë bllokun, që të frenohen dhe të mos vendosin izolime të reja.

LEXO EDHE:  Pse dyshja e demokratëve Bajden-Herris, do të humbë në presidencialet e nëntorit

Situata nuk është aq e rëndë kudo. Mbretëria e Bashkuar ka të ashtuquajturit spitale bilbilë, të projektuar për të përballuar një rritje të beftë të pacientëve me Covid-19, por atyre nuk iu desh të përballen me numrat e parashikuar gjatë valës së kaluar. Shanset që një i sëmurë rëndë të mbijetojë të paktën 28 ditë janë rritur deri 72% për ata që janë shtruar që nga shtatori, krahasuar me 61% që ishin më parë, sipas një raporti të Qendrës Kërkimore mbi Kujdesin Intensiv.

Por, e sigurtë është që Evropën e pret një dimër i gjatë. / Bota.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Studimi/ Ja cilat janë 4 format e “Covid-it të zgjatur në kohë”

Publikuar

-

Nga

Shërimi nga Covid-19, nuk është gjithmonë aq i lehtë sa rezultati “negativ” i një tamponi. Disa njerëz, madje edhe që kanë forma të lehta të infeksionit, vazhdojnë të përjetojnë simptoma të dobësisë fizike dhe jo vetëm, për shumë javë apo edhe muaj pasi sëmundja ka ikur zyrtarisht.

Këto “pasoja” nga koronavirusi i ri janë aq të larmishme dhe të ndryshme, sa që i shpëtojnë një përkufizimi të vetëm mjekësor. Tani, duke përdorur të dhënat dhe dëshmitë e mijëra pacientëve që e gjejnë veten në këtë gjendje, Instituti Kombëtar Britanik për Kërkime Shëndetësore ( NIHR) ka propozuar një klasifikim më të saktë të formave të ndryshme të “Covid-it të zgjatur në kohë”, që do të ndihmojë në fokusimin mbi panoramën klinike të atyre që po e përjetojnë këtë gjendje.

Sipas institutit britanik, nën përkufizimin e “Covid-it të zgjatur në kohë”, mund të fshihen në fakt 4 sindroma të ndryshme:dëmtimi i përhershëm i disa organeve të prekura nga infeksioni i koronavirusit të ri; sindromi i post-terapisë intensive, një sindromë e lodhjes post-virale, dhe qëndrueshmëria e simptomave të vërteta të Covid-19.

Ajo që shqetëson pacientët e shëruar vetëm në letër nga ky virus, mund të jenë dëmtime në disa organe, si mushkëritë, zemra ose truri; ose pasojat fizike, njohëse dhe psikologjike të përballjes me qëndrimin për javë me radhë lidhur pas ventilatorit, duke filluar me dobësinë fizike, atrofizimin e muskujve, apo çrregullimin e stresit post-traumatik.

Gjendja e tyre e keqe shëndetësore, mund të lidhet gjithashtu me lodhjen, që shpesh shoqërohet me infeksione virale (pasojë e një reagimi imunitar të tepruar), apo në varësi të simptomave – siç janë vështirësi në frymëmarrje – të cilat mund të jenë qetësuar, por nuk janë zhdukur plotësisht.

Në studim thuhet se një pacient me një “Covid të zgjatur në kohë”, mund të përjetojë gjithashtu 2 sindroma të ndryshme në të njëjtën kohë, dhe se ato mund të luhaten sa i përket ashpërsisë së tyre (duke u zvogëluar derisa gati zhduken, por që më pas përsëriten) ose duke përfshirë kohë pas kohe organe të ndryshme (mushkëria, zemra, lëkura, truri, muskujt, ligamentet, veshkat, sistemi gastrointestinal).

LEXO EDHE:  Koronavirusi, cili do jetë ndikimi ekonomik dhe politik i tij në Kinë

LEXO EDHE:  U vetëflijua pas pushtimit sovjetik/ Kush ishte i riu çek Jan Palah, që frymëzoi rininë kundër komunizmit

Një nga përfundimet e raportit, është pikërisht fakti që Covid-19 nuk është një sëmundje lineare që ka gjithmonë një fillim, një fazë akute prej 2 javësh, dhe një fund, por një gjendje që mund të ketë si model një lloj cikli si ai i përshkruar më lart.

Raporti “Të jetosh me Covid-19”, u përpilua pasi studioi dhjetëra dëshmi të pacientëve me “Covid të zgjatur në kohë”, dhe u fokusua më shumë në përvojën e 14 pacientëve të regjistruar në grupin më të madh të pacientëve me këtë sindromë në Facebook, që ka më shumë se 20.000 anëtarë.

Studimet e fundit sugjerojnë se një pjesë e mirë e pacientëve me Covid-19, vazhdojnë të përjetojnë një ose më shumë simptoma edhe disa muaj pas shërimit. Një hulumtim paraprak në Korenë e Jugut, zbuloi se 91.1 për qind e 65 njerëzve të shëruar nga Covid-19, vuanin nga të paktën një efekt afatgjatë, kryesisht lodhje ose mungesë përqendrimi.

Një studim tjetër i 120 pacientëve në Francë, tregoi se 55 për qind e tyre, ndjeheshin ende të lodhur edhe pas 100 ditëve nga shtrimi në spital, dhe 42 për qind kishin vështirësi në frymëmarrje, 34 për qind, humbje të kujtesës, 28 për qind kishin probleme me përqendrimin, dhe 30 për qind me gjumin. / Focus – Bota.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Si do të funksionojnë vaksinat anti-Covid? Ja përgjigjet e pyetjeve kryesore

Publikuar

-

Nga

Që në fazat më të hershme të pandemisë, vëmendja e të gjithë botës është fokusuar në prodhimin e një vaksine kundër Covid-19. Nëse do të kemi në dispozicion një të tillë, shpresohet që ajo të ketë sukses në zhdukjen e virusit, duke e eleminuar nevojën për t’u mbështetur vetëm tek masat e kontrollit, që kanë një kosto të madhe ekonomike.

Në të kundërt, bota ndoshta do të duhet të jetojë me Covid-19 si një sëmundje endemike. Koronavirusi nuk ka gjasa të zhduket në mënyrë spontane. Lajmi i mirë është se krijimi i një vaksine të tillë është i mundur, por duhet të kemi durim. Zhvillimi i një ilaçi të ri kërkon shumë kujdes dhe një testim të gjerë, për t’u siguruar që ajo që po prodhohet është e sigurt dhe efektive.

Si do të funksionojnë vaksinat kundër Covid-19?

Edhe pse nuk kuptohet plotësisht se si trupi ynë ndërvepron me Sars-CoV-2, mendohet se një pjesë e virusit shkakton një përgjigje imunitare:është e ashtuquajtura proteina në formë gozhde, që ngjitet në sipërfaqen e virusit. Ndaj, të dyja vaksinat deri tani më premtuese kundër Covid-19 synojnë ta nxisin trupin tonë të prodhojë këto proteina thelbësore, në mënyrë që ta trajnojë sistemin tonë imunitar t`i njohë ato dhe të shkatërrojë çdo grimcë virale që mund të hasë në të ardhmen.

Çfarë e përcakton përgjigjen tonë ndaj një vaksine?

Struktura e një vaksine, nuk është faktori i vetëm që përcakton intensitetin e përgjigjes sonë imune. Siç e tregojnë Meno van Zelm dhe Pol Xhill, ekzistojnë 4 variabla të tjerë, për shkak të të cilave çdo person ka një përgjigje të ndryshme ndaj një vaksine:mosha, gjenet, faktorët e jetesës e infeksionet e mëparshme ndaj të cilave ka qenë i ekspozuar. Mund të ndodhë që jo të gjithë individët të fitojnë imunitet të qëndrueshëm nga një vaksinë.

Pse vaksinat na garantojnë një imunitet më të fortë?

Nëse është dizajnuar si duhet, një vaksinë mund të na garantojë një imunitet më të fortë sesa infeksioni natyral. Arsyeja është se vaksinat mund të bëjnë që sistemi ynë imunitar të synojë pjesë të njohura të patogjenit (për shembull proteinat në formë gozhde), ato mund të shkaktojnë një përgjigje më intensive duke përdorur përbërës të quajtur ndihmës, dhe mund të dërgohen në zonat thelbësore të trupit ku ka më shumë nevojë për një përgjigje imune.

Si ta përdorni vaksinën kur ajo të jetë në dispozicion?

Shkencëtarët mendojnë se 50-70 për qind e popullsisë duhet të jenë rezistente ndaj koronavirusit, që të pengohet përhapja e tij mëtejshme. Përdorimi i një vaksine për të imunuzar kaq shumë njerëz brenda një kohe të shkurtër mund të jetë i vështirë, thotë eksperti Adam Klezkovski.

Një lloj vaksine është rrallë 100 për qind efektive, dhe hezitimi i njerëzve, bashkë me efektet anësore të mundshme, mund ta bëjnë vaksinimin e shpejtë të popullatës një objektiv jo realist. Një strategji më e mirë mund të jetë të vaksinohen njerëzit më të rrezikuar, dhe ata që ka më shumë të ngjarë të infektojnë shumë të tjerë.

LEXO EDHE:  U vetëflijua pas pushtimit sovjetik/ Kush ishte i riu çek Jan Palah, që frymëzoi rininë kundër komunizmit

LEXO EDHE:  Rasti i dytë në Shqipëri/ Pacienti del nga intubimi

Si po përparon zhvillimi, testimi dhe miratimi i vaksinës së Oksfordit?

Zhvillimi i vaksinave është sot më i shpejtë sesa ka qenë ndonjëherë. Provat e fazës 1 dhe fazës 2 të kësaj vaksine ishin të suksesshme. Testet e hershme të fazës së tretë treguan se vaksina e forcon në fakt sistemin imunitar, sikurse edhe pritej. Por pyetja miliona dollarëshe është nëse na mbron vërtet nga Covid-19. Për ta zbuluar këtë, ajo po vijon të testohet tek mijëra njerëz, dhe kjo kërkon edhe fillimin e programeve të vaksinimit në vende të ndryshme të botës.

Si do të prodhohet dhe shpërndahet vaksina?

Prodhimi i vaksinës në shkallë industriale është një nga sfidat më të mëdha. Meqë vaksinat Covid-19 do të përmbajnë materiale biologjike, ato do të duhet të mbahen të ftohta deri në kohën e administrimit tek njerëzit. Përndryshe ato do të bëhen joefektive. Sipas një vlerësimi, 25 për qind e dozave bëhen të papërdorshme para se të arrijnë në destinacionin e tyre.

“Nacionalizmi i vaksinave”, një kërcënim për vaksinimin e të gjithëve

Qeveritë e disa vendeve kanë nënshkruar marrëveshje me prodhuesit, për t’u pajisur me vaksinat e para. Më të varfrit rrezikojnë të mbeten duarbosh, gjë që do të vinte në rrezik jetën e njerëzve, dhe do të pengonte çdo përpjekje për të zhdukur koronavirusin në të gjithë botën.

India mund të luajë një rol kryesor në shmangien e një skenari të tillë. Një institut atje ka arritur një marrëveshje për të prodhuar 400 milion doza të vaksinës së Oksfordit. Por me 1.35 miliardë njerëz që ka vendi, mbetet e paqartë se sa nga këto doza do të dërgohen jashtë shtetit.

Si mund të rritet besimi i njerëzve tek vaksinat?

Strategjia e zakonshme është intensifikimi i mesazheve pozitive që jepen në publik. Por një strategji më e mirë, sipas Mark Honigsbaum, do të ishte të pranonim se ka shumë gjëra që nuk i dimë për sa i përket asaj se si funksionojnë disa vaksina. Një hap i mëtejshëm mund të jetë bërja e qartë se nëse disa vaksina shkaktojnë efekte anësore, përgjegjësia u mbetet prodhuesve. Dhe kjo është e rëndësishme, pasi ata shpesh përjashtohen nga kjo. / Business Insider – Bota.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Sa kohë mund të mbijetojë njeriu pa ujë?

Publikuar

-

Nga

Sa kohë mund të mbijetojë njeriu pa ujë?

Lumi nuk ishte larg. Çaz Pauell mund ta shihte Zambezin atje poshtë disa qindra metra larg. Ishte shumë afër, por ai nuk mund të shkonte dot. ”Nuk mund ta përshkruaj sa i etur isha”- thotë Pauell. Duke kujtuar atë ngjarje, Pauell përshkruan ndjenjën e madhe të panikut ndërsa shqetësohej se si të gjente diçka për të pirë.

“Në një moment nisa të isha shumë keq. Temperatura e trupit u rrit shumë”. Pauell, një udhëzues ekspeditash nga Shropshajër i Britanmisë së Madhe, ishte gati të provonte se si është të mbetesh pa ujë në një zonë të shkretë. Në shumicën e vendeve të zhvilluara, përdorimi i ujit të pastër është aq i thjeshtë sa hapja e çezmës.

Njerëzit në këto vende derdhin qindra litra ujë çdo ditë pa e vrarë mendjen, ndërsa lajnë dhëmbët, bëjnë dush apo shpëlajnë banjon. Por rreth 1.1 miliard njerëz nuk kanë qasje në ujë të pijshëm të sigurt në të gjithë botën, dhe një total prej 2.7 miliardë vuajnë për ujë të paktën disa muaj gjatë vitit.

Uji është një nga përbërësit themelorë për jetën në Tokë, dhe trupat tanë përbëhen kryesisht prej tij. Por kur detyrohemi të rrimë pa ujë, gjërat mund të shkojnë shumë keq. Pauell e përjetoi këtë vetë, kur ishte 2 muaj në një ekspeditë i vetëm në gjithë gjatësinë e lumit Zambez, pasi e kishte filluar udhëtimin e tij në burimin e tij në Zambia.

Ai ndoqi rrjedhën e lumin përmes Angolës lindore, përtej kufijve të Namibisë dhe Botsvanës, derisa arriti në grykat në kufirin midis Zambias dhe Zimbabves. Aty terreni u bë shumë më i vështirë për t’u përshkuar. “Grykat janë shkëmbinj të pjerrët që gdhendin një peizazh prej rreth 230 km”- thotë Pouell. Ishte gushti i vitit 2016, periudha më e nxehtë e vitit, me temperatura që ditën arrinin në 50 gradë Celcius.

Pauell, në atë kohë 38-vjeç, u detyrua të udhëtonte në këtë periudhë të vitit për të shmangur përmbytjet në zonë, që bëjnë që terreni të jetë nën ujë për rreth 90 për qind të kohës. Udhëtimi i tij kishte ecur mirë. Ai ecte rreth 36 km çdo ditë. Më pas u ngatërrua tek gryka, dhe ecja u ngadalësua, dhe ushqimi nisi t’i mbarojë. Pas dy javësh përpjekjeje për të zgjedhur rrugën e tij, Pauell vendosi të gjente një rrugë tjetër. Duke u nisur në orën 4 të mëngjesit, Pauell u ngjit në grykë me shishe uji 2-litërshe. Ai ishte mësuar të pinte ujë direkt nga Zambezi, ndaj nuk mendoi se ishte e nevojshme të merrte me vete më shumë se aq.

Kur filloi të ecte temperatura ishte 48 gradë. Tre orë më vonë ai ndodhej në krye të grykës në një lartësi 750- 1000 metra ngjitje. Në këtë pikë, atij i kishte mbetur një shishe uji. Por kur ai arriti majën nuk ishte ajo që priste. Pas tre orësh ecje rreth e përqark duke kërkuar një shteg, atij i mbaroi plotësisht uji.

Mesatarisht, uji përbën rreth 60-70 për qind të trupit të njeriut, kryesisht në varësi të moshës. Trupat tanë humbasin ujë përmes urinës, djersës, fekaleve dhe frymëmarrjes, kështu që ne duhet ta zëvendësojmë vazhdimisht këtë duke pirë dhe ngrënë (rreth një e treta e ujit që ne konsumojmë vjen nga ushqimi).

LEXO EDHE:  Pse dyshja e demokratëve Bajden-Herris, do të humbë në presidencialet e nëntorit

LEXO EDHE:  Koronavirusi, cili do jetë ndikimi ekonomik dhe politik i tij në Kinë

Nëse nuk e bëjmë këtë, trupat tanë mund të dehidrohen. Faza e parë e dehidrimit është etja, e cila fillon kur humbet 2 për qind të peshës trupore. “Kur ka etje, trupi thith të gjithë lagështinë e mbetur”- thotë Dilep Lobo, profesor i kirurgjisë gastrointestinale.

“Veshkat dërgojnë më pak ujë në fshikëz, duke e errësuar urinën tuaj. Ndërsa djersitni më pak, temperatura e trupit rritet. Gjaku bëhet më i trashë dhe lëviz më e ngadaltë. Për të ruajtur nivelet e oksigjenit, rrahjet e zemrës suaj rriten”- shton ai

Shkalla me të cilën ndodh dehidrimi ndryshon në varësi të ekstremeve të vendosura në trup. Por, pa ujë dhe në një klimë me temperaturë 50 gradë, e shoqëruar me aktivitet fizik ekstrem, dehidrimi mund të bëhet shpejt vdekjeprurës. “Njerëzit kanë një kufi të sipërme të tolerancës ndaj nxehtësisë, përtej së cilës ne vuajmë nga stresi i vapës, dhe madje mund të vdesim”- thotë Lobo.

Kur ushtroheni fizikisht në një mjedis të nxehtë, trupi i njeriut mund të humbasë midis 1.5-3 litra ujë çdo orë për shkak të djersës. 200-1.500 mililitra të tjera mund të humbasin nga frymëmarrja në varësi të lagështisë së ajrit përreth.

Ndërsa humbasim më shumë ujë, aftësia jonë për t’u qetësuar përmes djersitjes zvogëlohet, duke e bërë mbinxehjen shumë të rrezikshme. Me më shumë ujë që largohet nga trupat tanë sesa hyn, gjaku ynë fillon të trashet, çka do të thotë se sistemi ynë kardiovaskular duhet të punojë më shumë për të rritur presionin e gjakut.

Kur humbim 4 për qind të peshës trupore në formën e ujit, presioni i gjakut bie dhe ne mund të pësojmë gjendje të fikëti. Faza e tretë, kur humbet 7 për qind e peshës trupore, është dëmtimi i organeve. Por disa njerëz mund të mbijetojnë jo vetëm nga dehidrimi i tillë i rëndë, por edhe mund të vazhdojnë të performojnë në nivele të larta.

Kështu vrapuesi dhe trajneri i distancave të gjata Alberto Salazar djersiti rreth 3.06 litra në orë në nxehtësinë e Los Angeles gjatë Maratonës Olimpike të vitit 1984, dhe humbi 8 për qind të peshës së tij trupore. Por ai ishte në gjendje të ri-hidrohej shpejt pas maratonës, dhe pati një ekip ekspertësh mjekësorë që u kujdesën për të.

Kur dehidrimi përkeqësohet, ai mund të ndikojë në funksionimin e trurit tonë, duke çoroditur gjendjen tonë shpirtërore dhe aftësinë për të menduar qartë. Pauell kërkoi ndihmë. Por një ekip shpëtimi tha se duhej 4 orë që të mbërrinte tek ai me helikopter. Duke menduar se mund të vdiste deri atëherë, ai vazhdoi të zbriste nga gryka, duke u mbështetur kudo ku mundej në faqen e shkëmbit.

Në një moment atij i ra të fikët. Në fund ai shpëtoi duke gjetur ujë dhe një vend me hije. Sikur të mos kishte arritur të hidratohej, veshkat e Pauellit do të kishin dalë jashtë funksionit dhe ai do të vdiste. Në vitin 1944, dy shkencëtarë e privuan veten nga uji – njëri për 3 dhe tjetri për 4 ditë – por hëngrën ushqime të thata. Ata e ndalën eksperimentin, shumë më përpara se gjendja e tyre të përkeqësohej deri në atë pikë sa të ishte e rrezikshme për jetën./Përshtati në shqip CNA.al

 

 

 

 

 

LEXO TE PLOTE