Connect with Us

Pse shtrigat fluturojnë mbi fshesat magjike?/ Ja si ka lindur kjo legjendë

Blog

Pse shtrigat fluturojnë mbi fshesat magjike?/ Ja si ka lindur kjo legjendë

Publikuar

-

/

Shtriga e keqe me lëkurë të gjelbër që fluturon mbi fshesën e saj magjike, mund të jetë një imazh ikonik i Festës së Hallouinit. Por historia e vërtetë se pse shtrigat lidheshin me një objekt kaq të zakonshëm në shtëpitë tona, është gjithçka përveçse jo magjepsëse.

Nuk është e tamam e qartë, kur u shpik vetë fshesa për herë të parë. Por akti i fshirjes daton që nga kohërat antike, kur njerëzit me gjasë përdorën tufa bimësh të lidhura pas një shkopi, kallamishteje dhe fibrave të tjera natyrore për të hequr pluhurin apo hirin nga një zjarr ose vatër.

Siç shkruan Xh.Brajan Lauder, kjo punë shtëpiake shfaqet madje edhe në Dhjatën e Re, e cila daton në shekujt I dhe II Pas Krishtit. Vetë fjala fshesë, broom në anglisht vjen një bimë me të njëjtin emër, ose kaçube, që është përdorur për të prodhuar shumë pajisje të hershme të pastrimit.

Që nga fillimi, fshesat lidheshin kryesisht me gratë. Por pavarësisht kësaj, shtriga e parë që u tha se hipte dhe fluturonte mbi një fshesë magjike ishte një burrë:Gijon Edelin. Ky ishte një prift nga Shën Zhermen-en-Laje, afër Parisit. Ai u arrestua në vitin 1453 dhe u gjykua për magji, pasi kritikoi publikisht gjuetinë e Kishës kundër shtrigave.

Rrëfimi i tij u bën nën tortura. Në fund ai u pendua, por u burgos për jetë. Në kohën e “rrëfimit” të Edelinit, ishte bërë shumë popullor ideja e shtrigave që hipnin mbi fshesat magjike dhe fluturonin në qiell. Imazhi më i hershëm i njohur i shtrigave mbi fshesa, daton në vitin 1451, kur dy ilustrime u shfaqën në dorëshkrimin e poetit francez Martin Le Shampion dë Dames (Mbrojtësi i Zonjave) .

Në të dyja vizatimet, një grua fluturon në ajër mbi një fshesë; ndërsa tjetra mbi shkop të bardhë.  Që të dyja gratë mbajnë shalle në kokë, që i identifikojnë ato si Valdensiane, anëtarë të një sekti të krishterë të themeluar në shekullin XII-të, të cilësuar si heretiks nga Kisha Katolike, pjesërisht pasi i lejonte edhe gratë të bëheshin priftëresha.

Antropologia Robin Skelton, sugjeron që lidhja midis shtrigave dhe fshesave, mund ta ketë origjinën në një ritual pagan të pjellorisë, në të cilin fermerët kërcenin mbi fshesa nën dritën e Hënës së plotë për të inkurajuar shtimin e të korrave të tyre. Kjo “vallëzim i fshesave”, shkruan ajo, u përzje me tregimet e zakonshme të shtrigave që fluturonin natën rrugës për në aktivitete okulte dhe të paligjshme.

Në vitin 1324, kur vejusha e pasur irlandeze Elis Kajteller u gjykua për magji dhe herezi, hetuesit raportuan se gjatë kontrollit të shtëpisë së saj, ata gjetën “një shkop të vajisur, mbi të cilën besohej se ajo fluturonte”.

LEXO EDHE:  Çfarë janë kontinentet e humbura, dhe pse po zbulojmë kaq shumë prej tyre?

Farmakologu Dejvid Kroll shkruan në “Forbes” se shtrigat e dyshuara në Mesjetë, mendohej se i sajonin porcionet e tyre magjike nga bimë të tilla si Atropa belladonna, Hyoscyamus niger, Mandragora officinarum dhe Datura stramonium, ku që të gjitha përmbajnë kimikate halucinogjene, të njohura si alkaloide tropane.

Sipas disa rrëfimeve historike, në vend se t’i gëlltisnin këto substanca që ndryshojnë mendjen duke i ngrënë apo pirë, gjë që do t’u shkaktonte shqetësime në zorrë, shtrigat zgjodhën t’i thithnin ato përmes lëkurës, shpesh në zonat më intime të trupit të tyre.

Në librin e tij “Vrasja, magjia dhe mjekësia”, Xhon Man citon një tekst të shekullit XV-të të teologut Xhordan de Bergamo, i cili shkroi se “vulgarët besojnë edhe shtrigat rrëfehen, se në disa ditë ose net të caktuara, ato vajosin një shkop, dhe hipin mbi të në vendin e caktuar”’.

Është e pamundur të dihet nëse histori të tilla, të raportuara në kulmin e ankthit dhe frikës mbi magjinë në Evropë në kohën e Mesjetës, pasqyrojnë apo jo realitetin. Shumica e asaj që dimë mbi magjinë e Mesjetës, na vjen sot nga regjistrat e inkuizitorëve fetarë, gjyqtarët, dhe dëshmitë e vetë shtrigave të akuzuara, zakonisht gjatë torturave.

Duke filluar nga shekulli XVII-të, dëshmitë mbi shtrigat që përdorin fshesat për të fluturuar nga oxhaqet e shtëpive u bënë më të zakonshme, edhe pse gratë u lidhën më ngushtë me familjen dhe punët e shtëpisë se kurrë më parë.

Sipas një zakoni, gratë mbështesnin një fshesë jashtë derës, ose e vendosnin atë në një oxhak, për t’u lënë të tjerëve të kuptonin se ndodheshin larg shtëpisë. Ndoshta për shkak të kësaj, legjenda popullore përqafoi idenë se shtrigat largoheshin nga shtëpitë e tyre përmes oxhaqeve të tyre, edhe pse shumë pak shtriga të akuzuara, kanë rrëfyer ndonjëherë se e kanë bërë këtë gjë.

Ankthi popullor mbi magjinë, u reduktua ndjeshëm duke nisur nga shekulli XVIII-të. Megjithëse sot në SHBA ka ende shumë “shtriga” të vetë-identifikuara si të tilla, falë rritjes së traditave fetare neo-pagane si “Wicca”, pak prej tyre pretendojnë se fluturojnë në qiell. Por imazhi i shtrigave që fluturojnë mbi fshesat e tyre qëndron ende, sidomos gjatë festës së Halluinit./ History.com-Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Adresa juaj email nuk do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme shënohen *

Blog

Historia e zymtë e “shpëlarjes së trurit”

Publikuar

-

Nga

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme politike,

Nga Joel E Dimsdale “Psyche”

Në vitin 1937, udhëheqësi i vjetër bolshevik Georgi Pjatakov u gjykua në Moskë për tradhti, sabotim dhe krime të tjera të supozuara kundër Bashkimit Sovjetik. Ai dha një rrëfim të rremë, duke deklaruar:“Ja ku jam para jush i ndyrë, i dërrmuar nga krimet që kam kryer, i zhveshur nga gjithçka për fajin tim, jam një njeri që e ka humbur partinë e tij, që nuk ka miq, që ka humbur familjen, një njeri që e ka humbur vetveten”.

Ai u ekzekutua menjëherë pas gjyqit për shkeljet e tij të supozuara. Dhe ai ishte një nga shumë të tillë. Po si kishin arritur sovjetikët të bindnin kaq shumë të pandehur që të dëshmonin gënjeshtra të tilla për veten e tyre dhe të tjerët? Disa vëzhgues ishin të bindur se ata kishin zhvilluar një mjet sekret për t’i shtrënguar që ta bënin këtë.

Nuk ishte vetëm fakti që ata dukej se ishin në gjendje që t’i detyronin njerëzit të thoshin gjërat që donin, por që viktimat e tyre të dukeshin sikur i besonin vërtet gënjeshtrat që thonin. Sovjetikët përdorën një sërë teknikash për të marrë nga të pandehurit rrëfimet që donin.

Ata nuk nguronin që të përdornin dhunën. Disa nga rrëfimet e nënshkruara, të gjetura nëpër arkiva, bartin ende njolla gjaku. Të akuzuarit merreshin në pyetje në mënyrë të përsëritur, derisa ndjeheshin jo si njerëz por si “robotë”. Ata u mbajtën të izoluar, larg të burgosurve të tjerë që u rrahën.

Fillimisht nuk kishte një term të përdorur gjerësisht për të shpjeguar përpjekje të tilla. Por kjo gjë ndryshoi pas fitores së Mao Ce Dunit në Kinë, dhe Luftës së Koresë disa vite më vonë. Eduard Hanter, një propagandist i kohës së luftës në Zyrën e Shërbimeve Strategjike të SHBA-së, vlerësohet për shpikjen e termit “shpëlarje truri” në vitin 1950, për të përshkruar rrëfimet misterioze të nxjerra nga të burgosurit perëndimorë të luftës nga qeveria kineze.

Pas trajtimit brutal, disa nga viktimat e dhunës pranuan jo vetëm akuzat më absurde, por ata dukej se ishin gjithashtu dashamirës ndaj rrëmbyesve të tyre. Më vonë ky koncept bëri bujë në filmin “Kandidati Mançurian” (1962), në të cilin i ligu D.Jen Lo i shpjegon një bashkë-konspiratori komunist se i burgosuri i tij amerikan është “trajnuar për të vrarë, dhe më pas për të mos kujtuar se e ka bërë këtë… Truri i tij jo vetëm që është shpëlarë… ai ka pësuar një pastrim kimik”.

Me një origjinë të tillë, nuk është çudi që koncepti i shpëlarjes së trurit të kritikohet sot.

Gjithçka duket kaq e mykur, bie erë Lufte të Ftohtë dhe eksperimente shkencore të dyshimta. Disa thonë se ky koncept është përdorur si një armë retorike për të sulmuar ndjekësit e lëvizjeve të reja.

Të tjerë nuk e pëlqejnë këtë term, pasi ai duket sikur i fajëson viktimat si mendjelehtë dhe të dobët, edhe pse disa viktima të “shpëlarjes së trurit” kanë përfshirë individë shumë të talentuar. Njerëzit e harrojnë faktin se kjo formë e bindjes së errët ndodh në kushte ekstreme, kur njerëzit janë në pragun e ezaurimit nervor.



Disa ekspertë preferojnë termin “bindje e imponuar” për të shpjeguar sjelljet e pazakonta që u vunë re midis të burgosurve të luftës, viktimave të kultit dhe pengjeve që në mënyrë paradoksale kanë mbajtur anën e sulmuesve të tyre ose kanë bërë rrëfime dukshëm të rreme dhe vetë-shkatërruese.

Pavarësisht kërkimeve të ekspertëve mbi këtë temë, shumë prej tyre e cilësojnë ende shpëlarjen e trurit si një histori fantazmë nga e kaluara. Në fakt është e qartë se sot ky term është shumë më i vështirë për t’u argumentuar. Njerëzit mund të detyrohen të bëjnë disa gjëra, por duket se ata mund të detyrohen të besojnë disa gjëra vetëm në kushte të caktuara.

LEXO EDHE:  Jeni duke gënjyer? Kujdes lëvizjet që bëni

LEXO EDHE:  Katër leksione nga një vit pandemik i dhimbshëm

Ne e vëmë re këtë shumë shpesh në rastet e rrëfimeve të rreme, Sindroma e Stokholmit (në të cilën një peng nis të zhvillojë besnikëri ndaj rrëmbyesit),apo sekteve që nxisin ide të ndryshme fetare dhe politike. Madje sot ekziston shqetësimi se mediat sociale janë bërë shumë imponuese, duke i indoktrinuar njerëzit të besojnë gjëra absurde (si p.sh që ‘vaksinat shkaktojnë autizëm’, se ‘Covid-19 nuk është një sëmundje serioze’ etj).

Por a mund të kontribuojnë mediat sociale në bindjen imponuese?

Për t’iu përgjigjur kësaj pyetjeje, duhet të përcaktohen më qartë llojet e situatave që e prodhojnë atë. Mjeku rus, fitues i Çmimit Nobel, Ivan Pavllov mund të quhet babai i shkencës në këtë fushë.

Kur lumi Neva përmbyti Shën Petersburgun në vitin 1924, Pavllov fitoi disa njohuri unike mbi efektet e traumës në sjellje. Lumi e përmbyti laboratorin e tij me qen, dhe gati i mbyti qentë e tij të mbyllur në kafaz. Pavllov vuri re se qentë nuk ishin më të njëjtët pas asaj traume.

Ata harruan sjelljet e tyre të mësuara, dhe trauma ndryshoi prirjen e tyre. Pavllov e ri-ekspozoi një nga qentë e tij të traumatizuar me një rrjedhje uji në dhomën e tij eksperimentale, e cila ndikoi sërish në ndërprerjen e reagimeve për të cilat qeni ishte trajnuar.

Me durimin që e karakterizonte por edhe aftësinë e tij të madhe, Pavllov ia doli të kushtëzonte një qen, që t’i përgjigjej një note specifike muzikore. Fakti që trauma mund të prishë një stërvitje kaq të saktë duket se e magjepsi atë. Edhe udhëheqësi sovjetik Lenini, u magjeps nga potenciali që mund të sillte qasja e Pavllovit për të ndikuar mbi popullin rus.

Qeveria sovjetike i dha atij mbështetje financiare për ngritjen e një instituti kërkimor,që kishte një staf me qindra vetë. Pavllov vuri re se stresi, privimi nga gjumi, izolimi dhe durimi metodik kontribuan në ndryshimin e sjelljes së qenve. Efektet e shpëlarjes së trurit u shfaqën gjatë gjyqeve farsë të inskenuara nga Stalini në vitet 1930.

Por edhe gjatë viteve 1940, kur qeveritë e kohës së luftës nisën të përdorin drogën për të shpejtuar marrjen në pyetje. Ndërkohë në vitet e para të Luftës së Ftohtë, ata përdornin substancat narkotike për të bindur armiqtë që të dezertonin. Gjatë gjithë shekullit XX-të, qeveritë investuan shumë tek kërkimet shkencore mbi bindjen e imponuar.

Agjencitë qeveritare, fondacionet dhe universitetet bashkëpunuan në studime të gjera të përdorimit të drogës për të ndryshuar sjelljen ose për të nxjerrë informacione. Ata arritën të vërtetojnë se privimi ndijor dhe kufizimi i gjumit e rritën sugjestionabilitetin. Në përgjithësi studime të tilla përdorën vullnetarë, por disa eksperimente që përfshinin drogën u kryen me forcë mbi viktimat./ Psyche.co/ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Kriza ruse e viteve 1990/ Kur qeveria vendosi t’i paguajë mësuesit me shishe vodka

Publikuar

-

Nga

cna news, cna lajme, lajme cna, lajme flash cna, cna.al, cna lajme politike,

Kriza ekonomike që goditi botën gjatë viteve 1990, pati një ndikim të ndryshëm në çdo vend anembanë globit. Ajo krizë ekonomike nuk u shkaktua nga diçka specifike. Në fakt, bota po kalonte një ndryshim të madh nga pikëpamja ekonomike, pasi fuqitë botërore filluan që të balanconin ekuilibrat pas Luftës së Ftohtë.

Kriza ekonomike

Ajo filloi në Shtetet e Bashkuara, dhe shumë vende të tjera të Evropës Qendrore, që u goditën shumë rëndë, me recesionin më të madh të parë në histori, për shkak të krizës së Gjirit Persik, që e çoi besimin e konsumatorëve në nivelin më të ulët historik. Vetë recesioni kishte shumë faktorë të tjerë, por gjithçka po ndodhte në një kohë realisht të vështirë për Amerikën.

Më pas pasoi kriza bankare brenda vendeve skandinave si Finlanda dhe Suedia, të cilat në atë kohë njiheshin se kishin disa nga bankat më të forta në mbarë botën, për shkak të fuqisë së tyre financiare të mbështetur nga llogaritë në parajsat fiskale. Të mos harrojmë të Mërkurën e Zezë, e cila dëmtoi rëndë fuqinë financiare të Britanisë së Madhe gjatë vitit 1992, duke u detyruar atë të tërhiqte paundin e saj nga ERM (Mekanizmi Evropian i Kursit të Këmbimit).

Më pas ishte kriza ekonomike në Meksikë, e cila ishte një ngjarje e pashmangshme që pritej të ndodhte pas recesionit të madh në SHBA, dhe që e detyroi qeverinë amerikane të zhvlerësonte pezosin përkundrejt dollarit.

Duke qenë se eksportuesja dhe importuesja kryesore e Meksikës ishte SHBA-ja, ajo u gjend në një pozitë shumë të vështirë,pasi shumica e dollarëve të pranishëm në Meksikë u zhdukën brenda natës duke shkaktuar një arratisje të kapitalit.

Një tjetër goditje e madhe ndaj gjithë kësaj krize, ishte Kriza Financiare Aziatike e vitit 1997, që dëmtoi ekonomitë e ndërtuara me sukses për shekuj me radhë si Japonia, Koreja e Jugut dhe Kina. Por zhvillimi më dramatik ishte kriza financiare ruse e vitit 1998, që ndodhi për shkak të zhvlerësimit të rublës ruse nga Banka Qendrore Ruse dhe të mospagimit të borxhit të saj.Ky ishte një veprim i domosdoshëm, pasi Rusia e kishte të vështirë të mësohej me një sistem demokratik që nga rënia e komunizmit në këtë vend në vitin 1991.

LEXO EDHE:  A po e humbet Evropa Perëndimore kontrollin e saj mbi koronavirusin?

LEXO EDHE:  Pse dominoi perëndimi/ Kontrolli politik kërkon fuqi ushtarake

15 shishe vodka në muaj



Për shkak të kësaj krize, Rusisë iu desh të bënte shumë ndryshime, që ta shmangte zhytjen e vendit në një recesion të madh, në të cilin ajo ra gjithsesi pavarësisht përpjekjeve që bëri. Një nga ndryshimet kryesore që ndodhi,kishte të bënte me pagesën e mësuesve brenda Rusisë, duke përdorur pijen e famshme kombëtare vodkën në vend të parave.

Shumica e mësuesve kishin një pagë mesatare prej 15.000 rublash, ose rreth 200 dollarë me kursin e atëhershëm, ose 430 dollarë me kursin e sotëm. Kështu në vend të 15.000 rublave, mësuesit do të merrnin si pagë15 shishe Russkaya Vodka.

Një artikull i botuar në “Moscow Pullman Daily News” më 22 shtator 1998, raportonte se të gjithë mësuesit në Rusisë Qendrore do t’i merrnin rrogat e tyre mujore në shishe vodka, për shkak se arkat e qeverisë ishin praktikisht bosh.

Në artikulli përmendej fakti se 8.000 mësues në Republikën e Altait (Siberi), do të merrnin 15 shishe vodka si pagën e tyre mujore, ndërsa drejtuesit lokalë po i bënin presion qeverisë federale që të shlyente borxhet e saj ndaj arsimtarëve.

Qeveria u premtoi mësuesve se kjo formë e pazakontë e pagesës,do të ishte diçka e përkohshme që do të zgjaste disa muaj, dhe pasi të mbaronte periudha e krizës, mësuesit  prekur do të dëmshpërbleheshin. Kështu, ajo premtoi të paguante 2.5 milionë dollarë për të gjithë mësuesit në gushtin e vitit 1998.

Por në fakt asnjë nga mësuesit nuk i mori ato para. Po pse u zgjodh vodka? Pagesa në ushqime apo sende të tjera shtëpiake, do të ishte gjëja më e mirë, por në atë kohë Rusia kishte probleme për t’i blerë ato. Vodkën ku vend e kishte me bollëk, dhe kjo është arsyeja pse autoritetet u jepnin shishe me vodka mësuesve.

Nga ana tjetër, vodka konsumohej në sasi të mëdha nga shumica e familjeve. Në atë kohë nuk ishin vetëm mësuesit, por edhe disa punonjës në profesione të tjera,që morën pagën e tyre në formën e shisheve të vodkës. Vetëm në fillim të vitit 1999, qeveria arriti të mblidhte disa fonde për të paguar mësuesit me para në vend të vodkës./ Historyofyesterday-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Çfarë ndodh nëse qëndrojmë shumë kohë pa fjetur?

Publikuar

-

Nga

cna lajme blog

Kur Rendi Gardner u bë pjesë e panairit shkencor në shkollën e tij të mesme në vitin 1963, ai donte të bënte diçka të pazakontë. Ideja e tij ishte të thyente rekordin botëror për qëndrimit më gjatë pa gjumë, duke ia dalë të qëndronte plot 11 ditë.

Ai e realizoi këtë me ndihmën e 2 miqve të tij, por qëndrimi 264-orë zgjuar bëri që Gardner të përjetonte simptomat shqetësuese të mungesës së gjumit:si problemet me kujtesën, ulje të aftësive motorike, madje të kishte edhe halucinacione.

Shumë prej nesh kanë përjetuar disa versione të mungesës së gjumit, si për shembull qëndrimi deri natën vonë zgjuar për të përfunduar një detyrë kursi, apo pjesëmarrja në një festë. Të nesërmen ndihemi të përgjumur, të plogësht dhe shumë nervozë. Por çfarë ndodh kur netët pa gjumë bëhen 2, 4 apo edhe 11?

Me gjithë praninë e tij të kudondodhur tek njerëzit dhe kafshët e tjera, gjumi mbetet ende një mister për shkencëtarët. “Unë jam i magjepsur nga gjumi, pasi ai zë një pjesë shumë të madhe të jetës sonë dhe megjithatë nuk është kuptuar plotësisht”- thotë Brendan Lusej, profesor i asociuar i neurologjisë dhe drejtor i Divizionit të Mjekësisë së Gjumit në Universitetin e Uashingtonit në Sent Ljuis, Misuri, SHBA.

Lusej thotë se ndërsa shkencëtarët nuk e dinë saktësisht pse evoluoi gjumi, ata teorizojnë se roli i tij në funksionin e trurit, konsolidimin e kujtesës dhe metabolizmin, ka çuar në ruajtjen e tij tek të gjithë speciet. Ne e kalojmë rreth 1/3 e jetës sonë duke fjetur, dhe e dimë se gjumi është thelbësor, kur shohim se çfarë ndodh kur qëndrojmë gjatë pa fjetur.

Humbja e koordinimit dhe e gjykimit të mirë pas vetëm një nate pa gjumë, është i krahasueshme me atë që vërehet tek një person me një nivel alkooli në gjak prej 0.10 për qind mbi kufirin ligjor për të drejtuar një mjet në shumicën e shteteve të botës. Ndërsa netët pa gjumë grumbullohen, ne shfaqim simptoma gjithnjë e më të çuditshme.

24 orë pa gjumë

Ju mund ta dini shumë mirë se një natë pa gjumë mund të shkaktojë lodhje, konfuzion mendor, dridhje të trupit, nervozizëm dhe ulje të koordinimit. Ky privim i lehtë redukton gjithashtu fluksin e gjakut dhe metabolizmin në korteksin paraballor të trurit (që është përgjegjës për arsyetimin e nivelit më të lartë si vëmendja, zgjidhja e problemeve dhe vendimmarrja).

Ndjesia jonë e nuhatjes është e lidhur me këtë rajon. Ndaj një studim zbuloi se pas 24 orësh zgjuar, njerëzit kishin vështirësi në dallimin midis aromave të zakonshme si pica, ananasi dhe bari.

48 orë pa gjumë

Pas 2 ditëve pa gjumë, trupi i njeriut nis që të përjetojë simptoma fizike të mungesës së gjumit. Sistemi imunitar ndikohet direkt. Sipas një studimi, qelizat vrasëse natyrore (përgjegjëse për luftimin e tumoreve dhe viruseve) bien me rreth 37 për qind pas vetëm 48 orëve pa gjumë.

Ndërkohë mund të shfaqen halucinacione vizuale. Qëndrimi gjatë pa fjetur mund të formojë imazhet të gabuara në retinat tona të syve. Halucinacionet mund të jenë gazmore, si për shembull dhoma ku ndodhesh mund të duket më e madhe nga sa është në të vërtet, por edhe të frikshme sa shfaqja e papritur e një personi apo një kafshe imagjinare.

72 orë pa gjumë

Në këtë pikë, trupi juaj do të fillojë të gjejë mënyra për t’ju detyruar që të humbni vetëdijen. Mikro-përgjumjet janë shpërthime të pavullnetshme të gjumit që zgjasin nga 1 deri në 30 sekonda. Shpesh, ju nuk jeni të vetëdijshëm se po i përjetoni ato. Ato mund të jenë të rrezikshme nëse jeni duke ngarë makinën.

LEXO EDHE:  A po e humbet Evropa Perëndimore kontrollin e saj mbi koronavirusin?

LEXO EDHE:  Produktet “Made in China”, një problem për Evropën



Ndoshta ju mund të keni përjetuar një mikro-gjumë më të padëmshëm gjatë orës së mësimit ose një takimi. Gjumi tjetër i detyruar shfaqet në leximet e EEG:valët delta (që lidhen me gjumin e thellë) janë zbuluar në trurin e njerëzve me një mungesë të rëndë të gjumit, por që janë plotësisht të ndërgjegjshëm.

96 orë ose më shumë pa gjumë

Në këtë fazë, ju mund të zhyteni në një gjendje që i ngjan psikozës. Mund të përjetoni iluzione, duke imagjinuar se fqinji juaj po komploton vrasjen tuaj, apo të bindeni sikur jeni pjesë e një mision ushtarak sekret. Tingujt e imagjinuar dhe ndjesitë e prekjes, gjallojnë në ndërgjegjen tuaj. Ju mund të ndiheni si të shkëputur nga vetja dhe të tjerët, një gjendje e quajtur depersonalizim. Në atë gjendje, ju nuk mund ta interpretoni saktë realitetin tuaj.

A vret privimi nga gjumi? 

Fatmirësisht, njerëzit me mungesë të theksuar të gjumit, mund të shërohen plotësisht nga këto simptoma, me një fjetje të mirë gjatë natës që pason. Por nëse privimi i gjumit vazhdon pafundësisht? Gardner tregoi ndoshta kufijtë e sipërm të privimit të gjumit që mund të përballojë njeriu. Por një çrregullim i rrallë gjenetik, i quajtur pagjumësia familjare fatale (FFI), e kalon atë prag.

Duke prekur më pak se 1 person për 1 milion banorë çdo vit, FFI është një sëmundje e karakterizuar nga një grumbullim i proteinave të palosura gabim në tru. Duke filluar me pagjumësinë e lehtë në moshën e mesme, sëmundja përparon me shpejtësi deri në humbje të plotë të gjumit, e pasuar nga përkeqësimi i rajoneve të trurit përgjegjës për funksionet thelbësore si frymëmarrja dhe rregullimi i temperaturës, duke shkaktuar në fund koma dhe vdekjen.

Si të bëni gjumë më të mirë

Ndërsa privimi i lehtë nga gjumi nuk do t’ju marrë jetën, ai mund të ketë efekte të dëmshme për shëndetin. “Gjumi ka ndikim tek shumë sisteme të trupit, thotë Lusej. Pagjumësia, apnea obstruktive e gjumit dhe puna me turne natën, janë shkaqe të zakonshme të mungesës së gjumit dhe lidhen me një rrezik më të madh të sëmundjeve të zemrës, presionit të lartë të gjakut, diabetit të tipit 2, obezitetit dhe sëmundjes së Alzheimerit.

Atëherë çfarë mund të bëni për të pasur sasinë e duhur të gjumit? Sara Benxhamin, eksperte në Qendrën për Gjumin në Universitetin Xhon Hopkins, i ndihmon njerëzit që të kapërcejnë problemet me gjumin. Pas identifikimit dhe trajtimit të çrregullimeve fiziologjike të gjumit, Benxhamin thotë se gjumi i mirë përfundon duke u bërë një rutinë.

“Shumica e njerëzve flenë më mirë në një orar të caktuar”- thotë ajo. Kjo do të thotë që të shkosh në shtrat dhe të zgjohesh në të njëjtën kohë çdo ditë. Po ashtu Benxhamin, thotë se është mirë të keni një periudhë relaksimi para gjumit:pra një periudhë kur ndaloni së bëri gjëra produktive, kur hiqni sytë nga ekranet dhe kur nisni të relaksoheni.

“Në jetën tonë ka kaq shumë gjëra që diktojnë përditshmërinë tonë, dhe ju duhet ta shihni  gjumin po aq të rëndësishëm sa çdo gjë tjetër që bëni për shëndetin tuaj”- thekson ajo. Në vitin 1989, Libri i Rekordeve Botërore Gines ndërpreu garën për vendosjen e kohës së qëndrimit më gjatë pa gjumë, duke përmendur si arsye problemet shëndetësore për pjesëmarrësit. Ndonëse që atëherë shumë të tjerë e kanë thyer rekordin e tij, 264 orët pa gjumë të Gardnerit, mbeten ende rekordi zyrtar i Librit të Rekordeve.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

https://www.discovermagazine.com/health/what-happens-when-we-go-without-sleep

LEXO TE PLOTE