Connect with Us

Kundër meje foli drejtori i shkollës, doktori, poeti, mësuesja dhe…”/ Dëshmia e ish-deputetit për gjyqin publik

Histori

Kundër meje foli drejtori i shkollës, doktori, poeti, mësuesja dhe…”/ Dëshmia e ish-deputetit për gjyqin publik

Publikuar

-

Publikohet historia e panjohur e Esat Myftarit me origjinë nga Peja, i cili që në bankat e shkollës së mesme kur ishte anëtar i një grupi djemsh të rinj që kundërshtonin politikën e Beogradit zyrtar ndaj politikës diskriminuese që ushtrohej ndaj popullsisë shqiptare që jetonte në trojet e veta, filloi punë si gazetar te “Rilindja” e Prishtinës nga ku u propozua për korrespodent i Agjensisë TANJUG, por e refuzoi atë dhe në vitin 1963 u detyrua të arratisej dhe të vinte në Shqipëri, me synimin për të kërkuar ndihmë dhe përkrahje nga shteti amë, për organizatën klandestine të “Djemve të Pejës”. Peripecitë e shumta në shtetin amë dhe ndjekjet e vazhdueshme të Sigurimit të Shtetit që gjatë kohës së studimeve në Tiranë dhe periudhës kur shërbente si arsmitar në qytezën e Shëngjinit e fshatrat e Bregut të Matës, ku dhe u arrestua në vitin 1975, pasi kishte kërkuar zyrtarisht riatdhesimin në vëndlindjen e tij Kosovë, duke e dënuar me dhjetë vite burg me akuzën për “agjitacion e propagandë”, të cilat i vuajti në kampin e Spaçit. E gjithë historia e dhimbëshme e gazetarit, publicistit, studjuesit, përkthyesit, deputetit dhe diplomatit, Esat Myftari, është e përshkruar me një mjeshtëri nga ana letrare në librin e tij, “Vdekja jote, jeta ime” një roman autobiografik që sapo ka dalë nga shtypi nga Shtëpia Botuese “Lena Graphic Desing” e Prishtinës, dhe me lejen e autorit, do publikohet pjesë pjesë nga Memorie.al.

Historia e panjohur e gazetarit, publicistit e shkrimtarit Esat Myftari

Esat Myftari lindi më 16 qershor të vitit 1940, në qytetin Pejës në Kosovë, prej nga është dhe origjina e hershme e familjes së tij. Mësimet e para të shkollës fillore, 7-vjeçaren dhe gjimnazin, i kreu në vendlindjen e tij, duke i përfunduar ato në vitin 1959. Po në vitin 1959, Esati, djaloshi i ri, 19 vjeçar, filloi studimet në Fakultetin Juridik të Universitetit të Beogradit. I dashuruar pas historisë dhe letërsisë, fillon të shkruaj që në moshë të re kur ishte në bankat e shkollës 7-vjeçare dhe në periudhën e fakultetit, bëhet anëtar i Klubit Letrar “Përpjekja” me seli në Qytetin e Studentit të “Beogradit të Ri”, ku afirmohet shpejt dhe here mbas here, shkruan poezi e vështërime kritike letrare, por për shkak të përmbajtjes së tyre, nuk i dërgon për botim.

Në vitin 1961, mbasi kaloi me sukses konkursin përkatës, Esati filloi punë si gazetar në të përditshmen e krahinës së Kosovës, “Rilindja”, ku caktohet të mbulonte kronikën e qytetit të Prishtinës dhe Sindikatat e Kosovës. Po atë vit, i ofrohet një bursë kualifikimi, pranë Agjencisë Jugosllave “TANJUG”, me perspektivën për t’u bërë korrespondent jashtë Jugosllavisë së asaj kohe. Por gëzimi i tij për atë bursë kualifikimi që ishte destinuar për ta dërguar atë në botën e jashtëme, u shua shpejt, pasi specializimi që i ofrohej kishte si kusht antarësimin e tij në Lidhjen Komuniste të Serbisë, gjë të cilën Esati 20 vjeçar, e refuzoi në mënyrë kategorike.

Ndërkohë në vitin 1963, merr pjesë në një grup djemsh të rinj që nuk pajtoheshin dhe ishin kundër politikës që ndiqte Beogradi zyrtar ndaj shqiptarëve të Kosovës dhe kudo ku ata ndodheshin në trojet e tyre nën Jugosllavi, dhe në emër të “Grupit klandestin të Pejës”, si përfaqësues i tyre, kalon kufirin ilegalisht dhe vjen në Shqipëri. Qëllimi Esatit si përfaqësues i “Grupit ilegal të djemve të Pejës”, ishte për të vendosur kontakte me shtetin shqiptar dhe për të kërkuar mbështetje e ndihma të ndryshme, për mirëfunksionimin e atij grupi djemsh të rinj, që synonte t’i bënte rezistencë politikës diskriminuese të Beogradit zyrtar ndaj popullsisë shqiptare në Jugosllavi.

Në vitin 1974, një pjesë e anëtarëve të këtij grupi arrestohen nga autoritetet zyrtare të Ministrisë së Punëve të Brendëshme jugosllave, duke u akuzuar si pjesmarrës në manifestimet e vitit 1964, kohë kur u shpalosën flamujt kombëtar shqiptar nëpër qytetet kryesore të Kosovës dhe kur u ndërmorrën masa të rrepta policore e gjyqësore ndaj tyre. Motoja kryesore e kësaj lëvizjeje masive që ishte dhe e para e këtij lloji në Kosovën e mbasluftës, ishte bashkimi i trojeve shqiptare me shtetin e tyne “amë”, Shqipërinë.

Ndërkohë Esati që ndodhej në Shqipëri, ashtu si edhe disa nga bashkëatdhetarët e tij emigrantë kosovarë në Shqipëri, fitoi një të drejtë studimi dhe në vitin 1965, fillon studimet në Fakultetin e Shkencave të Natyrës në Tiranë, në degën “Bio-Kimi”. Mbas vitit të tretë të studimeve, i zhgënjyer nga politika zyrtare e regjimit komunist të Enver Hoxhës si dhe trajtimin që u bëhej emigrantëve kosovarë në Shqipëri, të cilët me ardhjen e tyre në në atdhëun amë, dukej se “nga shiu kishin rëndë në breshër”, i ndërpret studimet dhe kërkon riatdhesimin!

Natyrisht kjo gjë nuk i’u aprovua nga Tirana zyrtare dhe në vitin 1969, Esati fillon punën si arsimtar në shkollën 8-vjeçare të qytezës së Shëngjinit, në rrethin e Lezhës, ku punon deri në vitin 1974, nga ku e transferojnë në fshatin Tale të Bregut të Matës, ku ai gjithashtu punoi me përkushtim. Ashtu si gjatë gjithë periudhës që ishte me punë dhe banim në rrethin e Lezhës, Esati survejohej rregullisht me të gjitha mënyrat nga organet e Sigurimit të Shtetit, edhe në atë shkollë ku thuhej se atë e kishin dërguar me qëllim, pasi i frikësoheshin një arratisje të mundëshme të tij për në Jugosllavi nga Shëngjini, ai arrestohet dhe dënohet me 10 vite heqje lirije, i akuzuar për “agjitacion e propagandë ndaj pushtetit popullor”!

Pasi kryen dënimin e plotë duke vuajtur atë në kampin e Spaçit etj., (duke mos përfituar asnjë ditë ulje dënimi), Esati lirohet prej burgut politik në vitin 1985 e kthehet në rrethin e Lezhës ku kishte punuar dhe jetuar para dënimit dhe në vitin 1986, fillon punë si punëtor në Fabrikën e Letrës në Lezhë. Po atë vit krijon familje dhe më pas i lindin dy djemtë.

Në vitin 1990, në fillimet e pluralizmit, Esati merr pjesë aktive në lëvizjet popullore për përmbysjen e diktaturës komuniste në Shqipëri dhe që me krijimin e degës së Partisë Demokratike për rrethin e Lezhës, në fillimin e vitit 1991, për të kaluarën e tij dhe kontributin e madh në fillimin e atyre protestave popullore, ai zgjidhet sekretar i asaj dege.

Po kështu si rezultat i atij kontributi, në zgjedhjet e para pluraliste të 22 marsit të vitit 1991, Esati zgjidhet deputet i Partisë Demokratike në Kuvendin Popullor, duke përfaqësuar aty zgjedhësit e Bregut të Matës, ku kishte punuar si arsimtar deri ditën e arrestimit në vitin 1975.

Një vit më vonë, në vjeshtën e 1992-it, emërohet në detyrën e Drejtorit të Drejtorisë së Diasporës, pranë Ministrisë së Punëve të Jashtme të Shqipërisë që kryesohej prej ministrit, Alfred Serreqi. Në atë detyrë, Esati punoi me përkushtim deri në vitin 2000, kur u emërua në funksionin e diplomatit pranë Ambasadës Shqiptare në Riad, ku ai qëndroi deri sa doli në pension.

Që nga ajo periudhë kohe, Esati i kushtohet pasionit të tij, shkrimeve, studimeve dhe përkthimeve dhe që nga viti 2011, ai fillon të botojë disa libra, të cilët janë mirpritur nga kritika dhe lexuesit, edhe për shkak të tematikës së tyre, si dhe variantit të gegërishtes që ai ka shkruar ato, gjë e cila ndeshet shumë rrallë në botimet shqiptare, të shtetit amë!

Libri i parë i botuar nga Esat Myftari është “Emrush Myftari”(monografi), dhe pasi tij vijnë: “Kosova dhe Enver Hoxha” (studim), “Profili politik i Esat Mekulit” (monografi), si dhe “Vdekja jote, jeta ime”, i cili është një roman autobiografik, ku ai ka përshkruar me një mjeshtëri dhe në mënyrë kronologjike pjesën më të madhe të jetës së tij, që nga familja dhe jeta në Kosovë si gjimnazist, arratisja në Shqipëri, peripecitë e shumta nga survejimet e përndjekja e Sigurimit të Shtetit, arrestimi, hetuesia, gjyqi dhe dërgimi në burgun e Spaçit.

Të gjitha ngjarjet dhe çdo gjë që përshkruhen në librin “Vdekja jote, jeta ime”, janë reale dhe personazhet aty paraqiten me emra dhe mbiemrat e tyre konkretë, ndërsa vetëm ata persona që ndikuan për keq në jetën e tij, (kryesisht, ata të organeve të Ministrisë së Punëve të Brendëshme të asaj kohe, si punëtorë operativë, hetues, policë, titullarë të Ministrisë së Punëve të Brendëshme e të Degës së Punëve të Brendëshme të Tropojës, Lezhës, dëshmitarët në gjyqin e tij, etj.), autori u ka ndryshuar vetëm emrat, duke i dhënë ata me mbiemrat e tyre të vërtetë.

Vijon nga numri i kaluar

Pjesë nga libri “Vdekja jote, jeta ime”, i autorit, Esat Myftari
Sallën me ulse të ngushta e të vjetra, që rrënkonin në çdo prekje të tyne, e gjeti mbushë me kooperativistë e arsimtarë që do t’i jepnin përmbajtje kësaj shfaqjeje. Me atë shikimin e shpejt e të papërqëndruem – në mendjen e tij këta duhej të ishin turma e yshtun – ai dalloi vetëm dy-tre ftyra të njohuna kolegësh me të cilët pothuej çdo ditë kishte luejtë ping-pong në aneksin e shkollës. Të tjerët i kishte mbulue cerga e hutimit e tymnaja e të panjohunës.

Ridvani u lëshue qëllimisht me tanë peshën e vet mbi ulsen. Deshi t’u jepte me kuptue të tjerëve se kishte ardhë me vullnet të gjallë dhe se ajo që pasqyronte ftyra e tij e tretun dhe e verdhë ishte vetëm nji gjendje e përkohshme e mashtruese.

Në tavolinën përballë qenë ulë të dy hetuesit dhe kryetari i koperativës, ish nxanësi i tij i “shkollës së natës”, të cilët do të drejtonin këtë proces me emën të çuditshëm, për mos me thanë ilegjitim, sepse kjo fjalë prej kohësh kishte humbë në këtë vend çdo kuptim. Thuhej se hetuesitë popullore baheshin në dy raste: kur mungonin provat e mjaftueshme për gjyqin e rregulltë, ose kur i pandehuni në saje të thashethemeve a fantazive, kishte fitue në prestigj dhe sillej aty për ta profanue me vogëlima shembujsh të pavlerë.

Fjala e hetuesit: E sollëm këtu ish arsimtarin e kolegun tuej, emigrantin jugosllav, Ridvan Myftarin, për veprimtarinë e tij armiqësore…!

Drejtimin e mori kryehetuesi që tha:

– E sollëm këtu ish arsimtarin e kolegun tuej, emigrantin jugosllav, Ridvan Myftarin, për veprimtarinë e tij armiqësore e të pabesë, në dëm të Partisë e vendit tonë. Prandaj, ju ftojmë të na tregoni me siqeritet e me fakte gjithçka që dini për pikëpamjet dhe veprimet e tija të kundraligjshme.

Fjala e tij qe jo vetëm e shkurtë, por edhe pa ndonji nerv. Kaq shpesh e kishte përdorë këtë stampë gjatë jetës së tij profesionale, sa edhe atij me gjasë po i shkaktonte pothuejse neveri. Por të tjerët që po i dëgjonin këto shprehje kaq të rëndomta – në kundërshtim të plotë me çfarë kishte perhap operativi i zonën nëpër njerëz – po hutoheshin e zhgënjeheshin.

Ngurimi i të pranishëmve zgjati ma shumë se sa pritej, megjithëse dëshmitë ishin të parapërgatituna e dëshmitarëve nuk u kishte mbetë tjetër veçse me hy në rol.

– Hë, pra…, u tha kryehetuesi, – thoni çfarë keni për të thënë.

– Atëherë, unë po e thyej akullin!

Ridvani e kuptoi se mbrapa krahëve të tij e kishte marrë fjalën mësuesja Drane.

– Unë e njoh mirë Ridvanin, nisi ajo, sepse kemi punue bashkë në Shëngjin. Ai gjithmonë ka qenë ambicioz, donte me çdo kusht me fitue në ping-pong; me qëllim goditjet i kishte të shkurta e të plogta, për ta bezdis e lodhë kundërshtarin; madje u ba kampion shkolle me hile të këtilla; edhe në shah, po kështu, e donte fitorën me ngulm, vetëm në futboll ishte pak ma ndryshe, siç thuhej prej të gjithëve! Kam edhe diçka tjetër, që për mue ka domethanje të madhe: si spjegohet që deri në prillin e vitit ‘70 ai vishte pantallona doku në të grisun e kur ulej dimnit në dhomën e arsimtarëve i mbulonte gjujtë me cepat e pardesysë që të mos dukeshin pejzit. Por, kur i erdh e ama për vizitë, ai na u kthye në Shengjin i veshun kreko, me kostum të qepun në “Beko” të Beogradit, me jo ma pak se 16 këmisha që filloi t’i shpërndante si dhurata ndër shokë. A nuk ishte kjo nji propagandë e hapun figurative, për të tregue humnerën që ndan Jugosllavinë nga Shqipëria?

Kryehetuesi, i cili e njihte fare mirë rastin e nanës së Ridvanit – ndër materialet e ardhuna prej Qendrës në Tiranë ishte edhe raportimi i informatorës së shtrueme në dhomën e saj për këtë qëllim – e priti turrivar arsyetimin e saj dhe bani vërejtjet e paprituna për të pranishmit: shoqja Drane, nëna doemos që do ta gëzonte të birin me diçka dhe e dyta, kush nuk e dëshiron fitorën në lojë, ajo prandaj luhet me frymë gare. Ke gjë tjetër për të shtuar?

– Ah, po – vazhdoi ajo – gadi harrova. Nji natë po ndigjoja nji monolog të gjallë në dhomën përbri times dhe thashë të shikoja se kush kishte ardhë, mëqe dera e tij shpesh hapej e mbyllej natën, nuk e di prej kujt. Dola dhe vuna vesh. Ai vazhdonte me folë me copa, por po kapja vetëm zanin e tij. U bana tejmase kureshtare. Mendova: kush do të jetë personi që nuk po pranonte t’i përgjighej? Trokita në derë dhe, kur u hap ajo, pashë vetëm nji mace shtri mbi krevatin e tij që sodiste si idiote rreth e qark. T’ju thomë të drejtën më erdh keq për të e, për ta mbulue emocionin tim, i kërkova kot një libër. Ai e gjeti në bibliotekën e tij dhe, kur ma zgjati, më tha me një nënqeshje ironike: Besoj se do ta shfletosh.

– A janë të vërteta këto i pandehur? – pyeti kryehetuesi në fund.

Ridvani u mendue nji grimë herë, iu kujtue se ajo ishte rritë majë nji shkambi me pamje nga deti dhe se rastësisht kishte gjetë strehë në nji shkollë të mesme të dorës së dytë, ku kishte përvetësue nja pesë-gjashtë rregulla të nji gjuhe tashma disfunksionale për vendin. Kaq ishte fondi i saj që e kishte rrasë me zor në thesin e vet të ngushtë, por që eprorët e saj e kishin quejt të mjaftueshëm për ta caktue edukatore e mësimdhanëse në këtë fshat të largët e të mënjanuem.

– Lëshoje teposhtë! – tha Ridvani dhe se përse qeshi me za të mbytun: në të vërtetë pati nji keqardhje të thellë për ata fëmijë të mrekullueshëm e të squet që orën e saj të rusishtës e kthenin në palestër lojnash dhe që do të dëshironin ta kishin ma shpesh në javë se sa atë mësuesin e matematikës që rropatej me ta me nji zell të pashpërblyem.

Kryehetuesi mezi po e mbante vetën, sepse e kuptoi se nuk duhej ta kishte zgjedhë nji dështmitare si ajo.

– Mirë Drane, mirë, faleminderit! – i tha dhe, për t’ia mbyll përfundimisht gojën, pyeti me ngut: Kush tjetër e do fjalën? Po, shoku drejtor!

Drejtor Zefi: Ridvani vinte në tabelën e nderit nxënës nga familja kulake…!

Zani i drejtor Zefit, nji bas i pa-ambelcuem me asnji hollim emocioni e gati i harruem, i erdh në vesh buçitës e çpues njiherit, ndoshta pse ndodhej shumë afër, nji rresht mbrapa tij.

– Në kandin e kuq të klasës ku ishte kujdestar arsimtar Ridvani, foli ai, kishte vu fotografi nxanësish nga familje të prekuna kulakësh. Ata nxanës vërtetë ishin të dalluem në mësime e sjellje, por ai e dinte se nuk lejohej të reklamoheshin. Fundja, ata do të mbaronin nji tetëvjeçare dhe do të përfundonin koperativistë. Pra, kujt i shërbente kjo që bante ai? Sigurisht, për të treguar se sistemi jonë i mbytë që në vezë talentet, se këtu përdhunohet edhe vetë natyra?! Prandaj qeshë zemruar me të dhe na u deshë të ndërhynim sepse ai refuzoi t’i hiqte ato fotografi me dorën e tij. Madje më ofendoi kur tha se “unë nuk ndërhyj në fatin e këtyne engjejve të pafajshëm, qofsh ti që i mëkon qysh tash me këto lloj komplekse”. Jo unë, ia ktheva, por Partia na mëson të jemi konsekuentë e vigjilentë! Vetëm kur ia kujtova partinë ky e mbylli gojën se kush e di ç’farë bollash të tjera do të nxirrte prej gojës së tij.

– E vërtetë, i pandehur? – pyeti kryehetuesi.

– E vërtetë, pohoi Ridvani, përveç atyne bollave që dëshiron t’i kalojë prej plancit të vet në timin!

– Tjetër shoku drejtor? – pyeti kryehetuesi.

– Jo, sepse mbas këtij incidenti mua më transferuan e s’kam pasur kontakte më me të, por besoj se të tjerët do ta plotësojnë kuadrin.

– Faleminderit shoku drejtor.

Doktor Frroku: Ridvani thoshte se edhe kafshët kanë ndërgjegjie…!

Duket se fjalët e tij e nxehën atmosferen. Fill mbas tij e mori fjalën Doktor Frroku, nji burrë esmer e flokëkaçurrel që dallonte kaq shumë në pamje prej këtyne malësorve. Ridvanit i erdh mirë që do të diskutonte edhe ky, meqë ata ishin konfliktue botnisht në orën e edukimit ideologjik. I doli parasysh ora ku doktori qe turpnue prej tij në mënyrë shembullore, ndaj e quente të nokautuem përgjithmonë. Skena që i erdh para syve, madje me tone ma të ndezta, qe zhvillue kështu: në prag të arrestimit të tij, nga shkolla kishin raportue – thuhej se këtë gjë e kishte ba doktori – se Ridvan Myftari ka pohue që edhe kafshët kanë ndërgjegje. Raporti qe nisë në komitetin e partisë së Lezhës dhe kishte ngjallë shqetësim. Por meqë dyshonin në vërtetësinë e tij, për mbledhjen e ardhshme dërguen për ekspertizë Doktor Frrokun bashkë me shefin e financave që mbahej si ideologu i asaj zone. Ridvani, i ndërgjegjshëm se do të kishte përplasje, sajoi nji kurth të vogël grotesk: broshurën me pjesë nga “Ideologjia gjermane” të Engelsit e studjoi mirë, nxori prej saj disa shënime me formulime pak ma të ndërlikueme për leximin e ndigjimin e parë, kurse broshurën e futi në xhepin e mbrendshme të xhaketës. Në diskutimin e tij ai riprodhoi përmbajtjen e disa prej këtyne shënimeve dhe në mbyllje tha: kështu thuhet në “Ideologjinë gjermane”.

LEXO EDHE:  Histori e fortë seksuale: Ja si më …. kamerierja në banjë

Kaq i qe dashtë doktor Frrokut që të kcente prej tavoline si zorra n’prush:

– E shikoni kolegë, prej kohësh ju kam thënë të bëni kujdes – thoshin se qysh kur qe zgjedhë sekretar i organizatës së partisë për studentët e fakultetit të mjekësisë, atje, në Tiranë, ai fliste vetëm në hiper-tosknishte dhe bante përpjekje titanike që të mos i shpëtonte ndonji fjalë a lokucion gegë mbasi atëherë do të zbulohej se ishte nji copë katunari – ju kam thenë se ky ushqehet me literatureë borgjeze dhe vjen këtu e na shet mend si një i ditur, kur s’është veçse një dështak i padiplomuar. Por ne nuk do t’i lejojmë këtij birboje të kullosë si t’i dojë qejfi. Siç ka thënë shoku Enver, “nuk do të lejojmë që në Shqipërinë tonë të dashur të hyjë e të dalë derri e dosa”.

Kur e pa Ridvani se trupi i arësimtarëve kishte mbetë gojëhapun me sulmet e doktorit dhe se në gjendjen e krijueme do t’u kërkohej të shfaqnin mendimet e tyre, Ridvani vendoi me ndërhy e me i çlirue kolegëët nga stërpikjet e tij:

– Më vjen keq për këtë qëndrim të doktor Frrokut. Këto që thashë janë marrë vërtetë prej ideologjisë gjermane që në mendjen e tij po tingëllojnë si herezi, por, ju lutem, më falni për nji moment! Ridvani futi dorën në xhepin e xhaketës, nxori prej andej broshurën e iu drejtue të pranishëmve: e shikoni autorin e kësaj broshure? Ky asht pra Frederik Engelsi, shoku i ngushtë i Marksit, klasik i marksizëm-leninizmit, të cilin ne e mbajmë nalt në çdo manifestim dhe asht shtypë në shtëpinë tonë botuese “Naim Frashëri”, Tiranë. Atëherë, ç’faj paskam unë?

Por tash, kur po e shikonte Ridvanin, simbas tij përfundimisht të shembun në hendek, ai nuk shfaqi asgja prej atyne kapardisjeve të maparshme, madje, me nji za pothuej kantilene, u shpreh:

– Më vjen keq që ky burrë Kosove përfundoi kështu. Sigurisht që ai ka bërë gabime të rënda – kjo është e qartë për të gjithë ne – duke mos i lënë partisë sonë zemërgjërë mundësi tjetër frenimi të tij. Por shpresoj se, atje ku do të shkojë, do të reflektoj dhe mbas riedukimit do të na kthehet i riabilituar.

Kaq tha dhe u ulë.

Kryehetuesi e Ridvani nuk nxorën asnji fjalë por qeshën me nënkuptime në të njejtin çast, sikur të qe shkel një sustë e përbashkët. Në të vërtetë, secili prej tyne kishte parasysh pamjet e veta të këtij hipokriti provincial. Kryehetuesit i kujtohej mënyra se si doktori i kishte fërkue duert prej kënaqësie kur e pati thirrë në zyrë për ta formalizue kallximin e tij, kurse Ridvanit i tingllonin ende në vesh kërcnimet e tij mbi mësueset e shkreta që të largoheshin prej tij, si prej nji virusi të kulturës dhe interesave të hueja për ta e vendin.

I vetmi “dëshmitar” që u prit me kurreshtje të njimend prej Ridvanit, qe poet Ibrahimi, në proces formimi si i tillë, dhe të cilin e çmonte si bashkëbisesues letrar, ndonëse kishin dhjetë vjet ndërmjet. Ai tashma kishte botue përmbledhjen e parë të poezive, kritika e kishte ekzaltue si zambak të nji toke të thatë, madje kohëve të fundit i kishin premtue se mund ta zavendësonte redaktorin e faqës kulturore të gazetës “Zëri i Popullit”, mbasi ish redaktori, po ashtu poet, tue qenë i afërt me intelektualët liberalë, u kishte pasë hapë atyne hapësinë të shpërpjesëtueme në organin partiak. Poet Ibrahimi, me dëshirën për të ba fërk prej të tjerëve që po pengoheshin nëpër shembuj pak fajsues, u kap për dy momente disi ma të spikatun e në përputhje me legjendën që po thurrej rreth tij. Ai ligjëroi me fjalë ma të zgjedhuna se të tjerët:

Poet Ibrahimi: Ridvani lexon te deri në orët e vona dhe libri që pëlqente më shumë ishte…!

“Në dhomën e të pandehurit (po nguronte me i’u drejtue me emën) dritat rrinin ndezë deri në orët e vona të natës. Këtë e vëja re mirë e shpesh, mëqe shtëpia ime është përballë shkollës. Të gjithë e dinim se në atë dhomë dëfrehej e vallëzohej shpesh, gati për çdo mbrëmje. I pandehuri një herë më pati thënë se në atë mënyrë po vrisnin limontinë e jetës në fshat e larg familjeve, ndonëse njerëzia vazhdonin të përshpërisnin se aty luheshin edhe gjëra të tjera…?! Kurse libri që ai pëlqente më shumë e prej të cilit më pati përkthyer disa fragmente të shkurta mbante titull intrigues: “Mbi dashurinë”. Më pati siguruar që përmbajtja ishte e mahnitshme dhe se trajtonte evolucionin dhe format e dashurisë në rrjedhë të kohës, pra transformimet që e ndiqnin atë në përputhje me zhvillimin e shoqërisë njerëzore. Mua më pati ra në sy nji vinjet nga ato të kohës kur piktorët persianë po hidhnin hapin e guximshëm reformues për t’i zbutë rregullat e rrepta të doktrinës sunite. Vinjeti paraqiste nji grue ulë në prehrin e nji burri, çka mua më shembulloi me nji skenë pornografike, tipike orientale. I bëra vrejtjen e rastit, por ai ma ktheu shkurt: Po fantazon kot, o Ibrahim! Pas kësaj, më foli për priftërijtë paganë të Egjiptit të lashtë, të cilët praktikonin zakonin e jus prima noctis. Hajde qejf o qejf, pati murmurit i pandehuni. Dhe më informoi se synetia, si model pastërtie e shëndeti, përdorej prej tyre, shumë kohë para se te ebrejët dhe myslimanët. Mbaj mend edhe talljen e tij me shoqninë sovjetike. Më tha se në atë hov të parë pothuaj të paarsyeshëm të revolucionit fitimtar, qe vendos të zbatohej parimi i Engelsit që thotë se, kur dashuria e nji çifti në martesë merr fund, atëherë nuk është më e moralshme që ata të jetojnë edhe më tutje bashkë. Ky parim qe diskutue në Dumën ruse dhe që kthye në ligj. Si rrjedhim, procedurat e divorcit qenë thjeshtëzuar deri në skaj: mjaftonte një kartolinë me të cilën njoftohej kryeplakun i lagjës apo i katundit, dhe gjithçka kryhej automatikisht. Por shpejt u pa se pasojat ishin katastrofike dhe ligji u abrogue me ngut, ashtu sikurse qe miratuar. Faji iu la Engelsit beqar që nuk e paskësh njohur jetën martesore. Përfundimi, më pati thënë i pandehuri, është fare i thjeshtë…disa ligje të natyrës duhen respektue, prandaj edhe ateizmi nuk mund të dekretohet! Kaq kisha, zoti kryehetues”.

– Faleminderit, shoku Ibrahim, na dhe dëshmi shumë të vyer. Po i pandehur, fol! – tha, kur vu re se Ridvani kishte ngrit dorën instiktivisht për t’iu përgjigj

Ridvani, dukshëm i prekun, foli si për vete:

– Ibrahim, poezia do sinqeritet…të pata trajtue si nji vëlla të vogël. Turp e mjerim për këto që the!

Efekti i fjalëve të Ridvanit qe i madh, kush s’po piptinte. Heshtja do të zgjaste edhe, por nga fundi i sallës u ndigjue pyetja me za kumbues e zemrak.

I internuari Can Agolli, njeriu i vetëm që mbrojti Ridvanin…!

– Jam Can Agolli, i kolonisë së re. A më lejohet të thomë edhe unë nja dy fjalë?

Të gjithë të pranishmit u kthyen me ftyrë kah ai.

– Patjetër – iu gjegj kryehetuesi, gati i gëzuem për përfshimjen e tij në këtë hetuesi.

– Unë Ridvanin e njoha përciptas gjatë këtyne pak muejve që jam këtu. Siç dihet, organet shtetnore, me urdhën të posaçëm, na kanë sjellë për riedukim. Por njerëzit që gjetëm këtu po tregohen shum ngurrues ndaj nesh, kështu që mezi bisedojmë me ta. Kujtoj se ka mjaft paragjykime për ne. I vetmi njeri që na ka pritë me zemër të bardhë e të hapun, që na ka dhanë njohje e shoqni, që na ka ofrue dinjitet e libra, asht arsimtar Ridvani. Kam ardhë këtu që për pjesën time e të shokëve t’i shpreh mirënjohjen tonë. Të tjerat ju përkasin juve të nderuem hetuesë dhe ish kolegëve të tij me të cilët ai ka jetue e punue.

Ky fllad moral sikur e dëboi ajrin e ndotun të asaj hapësine të ngushtë e perverse. Ridvani e përshëndeti me mendje guximin e tij dhe i erdh mirë që e ndigjoi me veshë të vet këtë mirënjohje. Veç kësaj, gëzimi i tij ishte i madh edhe pse kjo mirënjohje po vinte prej nji bashkësije për të cilën ai vërtetë kishte tregue empati qysh ditët e para, por gjithçka qe zhvillue natyrshëm. E, megjithatë, kishte nji diçka ma të thellë në të dy palët: Can Agolli ishte pjesë e “kolonisë” së delikuentve kryeqytetas, që nji ditë të bukur pranvere i shkarkuen me kamiona dhe i trusën afër detit, në nji mjedis të rrethuem me pisha.

Ishte nji lloj eksterritorialiteti të rijsh të pandigjueshëm e të dyshimtë por, me sa kishte marrë veshë, përgjithësisht prej familjesh të rregullta qytetare. Zyrtarisht u ishte kumtue se ata ishin mbeturina të shoqnisë që prishnin moralin e rregullin në kryeqytet, të rinj që në moshën e tyne nuk njihnin tjetër përveç bixhozit, që si bracë e dinakë kishin prishë rahatinë e udhëtarëve nëpër autobusë, që merreshin me pëllumba si djerraditës që ishin; se shteti kishte mendue të ndërtonte për ta nji lloj instituti Makarenko, fillimisht pa edukues, por me premtimin se nji ditë aty do të ngulej piketa e institute që, me kohë, do të merrte shtrimje e funksione të reja. Fshatarët i morën të mirëqena këto cilësime zyrtare prandaj po rrinin larg tyne. E vetmja gja që binte ndesh me këto vlerësime ishte pamja e tyne e jashtme: djemë si të zgjedhun për bukuri e shkathtësi, me seder e kryenaltë, që dalëngadalë po rrezatonin qytetari e humor të hollë, që po fitonin simpatinë e koperativisteve të lidhuna me punimin e tokës, me rendimentët e pashpërblyeme dhe përballjen me pasojat e nji hipoteke klasore.

Kurse, për shijen e tij, këta djemë përbanin variantin ma të papritun e të pëlqyem në atë mjedis që po bahej gjithnji e ma i amulltë. Shpesh, deri në dhomën e tij, vinte jehu i mekun i kangëve të moçme qytetare me të cilat qe rritë në Pejë. E, kur gërmoi pak në pedigrenë e tyne, doli se nji pjesë e mirë e tyne ishin bij refugjatësh kosovarë e dibranë të ikun prej mizorive serbe në kohë të ndryshme, ose bijë të të përsekutuemve politkë të të gjitha viseve shqiptare, por që ende nuk kishin mbërri me u shkri me trupin vendas; me këto kangë plotë nostalgji ata mbushnin vetminë e Ridvanit dhe e nxisnin me u zhytë në persiatje trishtuese mbi magmën e nji kombi ende në formim e sipër. Këto kangë qytetare, me fjalor e vijë melodike gjysëm të harrueme, kishin pësue vetë fatin e tyne, ndaj, me sa dukej, ata i këndonin përnatë edhe si nji fidë politike.

Hetuesia popullore, që e kishte kujtue si nji golgotë midis njerëzish të frymë në veshë, i doli pothuej si nji zbavitje e me shumë kuptim.

Kur e kthyen në birucë, ndjeu lehtësim të madh sepse u bind se figura e tij, sidoqoftë, kishte mbetë e pa nisun dhe se, dëshmitë e shqiptueme përbanin nji turp e dështim për dy hetuesit, Gjolekën e Grigor Selenicën.

BERBERI

a) Ditën e arrestmit

Njenji prej vendasve që në jetën civile Ridvani kishte pëlqye ishte berber Nasufi. Ai ishte nji filiz esnafi ende i gjallë si frymë, trupvogël e me mustak të hollë, gjithnji pedant e fjalëpak. Qysh në vizitën e parë Ridvani e pati pëlqye pastrinë e tij trupore dhe atë të dyqanit. Përgjithësisht ai ishte tip i heshtun, sidomos kur ndodhej përjashta, në rrugë apo në shoqni me miq. Por, mbrenda floktorës së tij, ai e hiqte pa u ndje maskën e heshtjes së tij dhe ishte në gjendje me nisë kuvende nga ma të ndryshmet e me nji gjuhë mjaft të ambël. Veç kësaj, kishte edhe nji prirje të çuditshme: mendimet për njerëz e për ngjarje i shoqnonte me emna, detaje dhe, po të kërkoje, edhe adresa, aq sa të dukej se asht nji enciklopedi e vogël shëtitëse e asaj zone. Kështu, prej tij, ma shum se prej të tjerëve, ai e kishte mësue historikun e portit me emën të madh e të lashtë, por, tash e sa kohë, me zhvillime të vogla e aksidentale.

Berber Nasufi, me punën e tij të dytë në qelitë e të arrestuarëve…!

Berber Nasufi ishte nji anas, me plogshtinë karakteristike të njeriut që hiqej si i mënjanuem prej vërshimit të ardhsëve. Dikur mbi atë hapësinë mbizotnonte Shkodra, por në mënyrë të butë: me gjuhë, me muzikë, me arsim, me administratë pushteti vendor e me nënpunësa banke. Kurse mbas luftës, siç thoshte ai, me dyndjen e jugorëve, si të besueshëm të regjimit dhe me ndërtimin e bazës ushtarake, rrezja qe zgjatë e prekte të gjitha degëzimet sociale dhe administrative prej tyne. Roli heroik i këtij lloj anasi ishte të shërbente me korrektësi, pavarësisht nga profesioni ose përgatitja, dhe të kishte të montueme mirë nji buzëqeshje, qoftë edhe të pasinqertë, por doemos jo të ftohtë. Temat që berber Nasufi po i trajtonte me të, gjithnji e ma shumë po i tejkalonin afëtësit e tija intelektuale dhe herë mbas here po shfaqeshin me formulime disi të rrezikshme: kishte në to të dhana e mendime që Ridvani i kishte ndigjue edhe ngjeti, por kryesisht ndër miq të vet të besueshëm e të sprovuem.

Në këso rastësh Ridvani kishte zgjedhë rrugën e mesme: as pohonte, as mohonte por vetëm ndigjonte ose lëvizte me krye pohueshëm apo mohushëm, sepse e dinte se këto kuptime nuk mund të zbardheshin për askend. Në të vërtetë ishte zakon i njohun i berberve me tregue ngjarje dhe intimitete njerëzore me deshirën e pafajshme për ta kthye vizitorin e rastit në klient të përhershëm. Po kjo gja i pati ndodh edhe në Pejë: kur pat shkue për herë të parë me i ra brisk fytyrës – ishte maturant aso kohe – berberi e kishte mbajtë me kuvend e shaka rreth burrnimit të tij dhe nevojës për ta kremtue këtë çast me nji vajzë të bukur e rishtare.

Jashtë këtij mjedisi, si dihet, berberi asht kudo nji qytetar i rëndomtë, i heshtun, që kalon rrugëve si hije, që nuk le gjurmë dhe që të duket se nuk i hyn kujt në punë. Prandaj, ditën e nesërme të arrestimit, Ridvani pati mbetë i shtangun kur në hapësinën e nevojtorës pa berber Nasufin kah po e priste ulë në karrike, me bluzën e tij të bardhë dhe krehjen e tij të kujdesshme të flokëve, veçse pa atë aromën e livandos bullgare për të cilën i qe lavdue përpara. Ose hundët e Ridvanit qenë zanë e nuk thithnin ma kurrfarë arome. U shtang, sepse nuk e dinte se ai bante këtë lloj pune të dytë (nuk i kishte ba as aluzionin ma të vogël për të), në të këtilla hapësina mbytë amoniakut. Ata vetëm qenë pa sy më sy për nji copë herë pa ndonji kryqëzim a shkëndijë urrejtjeje.

Dita e parë: makina e qethjes filloi me ladrue nëpër rrashtën e rregullt të Ridvanit. Prej andej, si prej nji qielli mbush me re të zeza, po binin bashkat e flokëve të tij. Ondet e lehta të atyne flokëve qëndruen edhe ndonji minutë mbi mbulesën e bardhë deri sa ranë për tokë dhe nji curril i kadaltë uji i mori me vete e i fundosi përtej buzëve të verdha të sifonit për t’i shoqnue me rrjedhën e ujnave të tjera të zeza. Ridvani at ditë ndjeu nji gjamë të mbytun në gjoksin e tij pse e dinte që të paktën për nji dhjetvjeçar ato nuk do të lejoheshin me u rritë, pra, për nji kohë të papërcaktueme kryet e tij do të dukej si tokë e djegun, por, edhe kur këta flokë të fitonin lirinë ashtu si edhe trupi e gjymtyrët e tij, ato do të dukeshin ndryshe, pa ndonji feks joshjeje, çka do të thoshte se atë ditë po ndahej përgjithmonë me nji aspekt të rinisë së vet.

Mbas flokëve, i erdh radha mjekrës. Kishte disa ditë që s’i kishte ra brisk ftyrës. Berber Nasufi vërtetë e ngjeu furqën në tasin me sapun si herë të tjera, por tash vetëm sa për t’i njomë fijet e saj e për të zbardhë qimet e denduna e të ashpra të ish myshterisë së tij. Fill mbas kësaj, usta Nasufi e lëshoi dorën shkujdesshëm mbi ftyrën e tij, megjithëse tehu i topitun i briskut po pengohej nëpër to.

Ridvani i mblodhi të gjitha forcat e veta për të mos nxjerr lot, por më kot. Në nji çast dobësie, qesës së lotëve me gjasë i qe plasë lëkura e hollë dhe disa pika ranë e u bymuen në çarqafin e bardhë që mbulonte prehnin e tij. Nuk e desh veten, ndonëse gjithçka ishte e pavullnetshme. Në këtë mënyrë dita e mërkurë që ishte caktue për roje, prej Ridvanit u pagëzue si ditë e rjepjes së tij. Blanat që i mbeteshin në ftyrë mbas çdo rroje, ishin provë e gjallë e kësaj rrjepjeje, por ato s’kish kush t’i dëshmonte, përveç rojës së burgut dhe hetuesit të kënaqun me zellin e usta Nasufit./Memorie.al

Vijon nesër

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Histori

“Ia dogjën mishin me hekur të nxehtë, e qëlluan me plumb në kokë”/ Dëshmia shokuese për vdekjen e avokatit

Publikuar

-

Nga

Publikohet historia e panjohur e familjes Pipa me origjinë nga Libohova e Gjirokastrës ku të parët pasi ishin diplomuar në universitetet më të njohura të perandorisë osmane dhe shërbyen për disa vjet në Stamboll në profesionet e tyre, në 1912-ën u kthyen në Shqipëri, duke i’u përgjigjur thirrjes së kryeministrit Ismail Qemali, për të ardhur dhe kontribuar në atdheun e tyre për formimin e konsolidimin e shtetit të ri shqiptar.  Historia e rrallë dhe tragjike e një prej pinjollëve të saj, Myzafer Pipës, i cili pasi mbaroi gjimnazin klasik në qytetin e Shkodrës ku ishte vendosur familja e tyre pas kthimit nga Turqia, fitoi një të drejtë studimi dhe u diplomua për Jurisprudencë në Universitetin e Padovës në Itali, në prillin e ’39-ës, ai  u arrestua dhe u internua për disa vjet në ishullin e Ventotenës.
Kthimi i Myzaferit në Shqipëri në vitin 1943 dhe emërimi i tij si gjyqtar në Gjykatën e Shkallës së parë të Tuzit nga ku ai u largua shpejt duke dhënë dorëheqjen dhe u kthye në Shkodër e më pas në Tiranë ku hapi studjon e tij avokatore duke marrë në mbrojtje shumë të rinj antifashiste. Arrestimi i tij nga gjermanët pas një shkrimi që bëri në revistën ‘Fryma’ që ai drejtonte së bashku me të vëllanë, Arshiun dhe internimi në Kampin e Prishtinës nga ku ai mundi të lirohet në shtatorin e ’44-ës dhe kthimi në Tiranë ku ai pas mbarimit të Luftës hapi përsëri zyrën e tij si avokat dhe në Gjyqin Special, ai morri në mbrojtje Tahsim Bishqemin, Abedin Xhikun, Andon Kozmaçin e Manush Peshkëpinë, duke debatuar ashpër me kryetarin e gjyqit, gjeneral-leitnant, Koci Xoxen. Arrestimi i tij në ’46-ën duke u akuzuar si pjesmarrës në Kryengritjen e Postribës dhe eleminimi fizik në hetuesinë e Shkodrës, pas torturave ç’njerzore që i’u bënë nga edhe nga vetë kryetari i Degës Brendshme, kolonel Zoi Themeli.

“Myzaferi ishte një patriot dhe demokrat i vendosur me ide shumë përparimtare për kohën. Ai ishte kundra çdo lloj dhune në planin qytetar dhe politik. Në bindjet e pikpamjet social-politike, Myzaferi ishte dhe predikonte për një shtet me republikë parlamentare dhe demokraci të vërtetë, ku t’i jepej prioritet politikës sociale në favor të shtresave të gjera. Ndonëse Myzaferi ishte një demokrat e antifashist i vendosur, asnjëherë nuk mori pjesë dhe nuk u organizua në asnjë forcë apo grupim politik që doli gjatë asaj kohe, sepse sipas tij, ai dëshironte një pavarsi të plotë në veprim, dhe kërkonte po kështu atë pavarsi në mendimin e lirë. Pas kulturës së gjerë juridike dhe social-politike, ai kishte dhe njohuri të thella në fushën letrare e artistike. Ai njihte e ndjente si muzikën popullore e të kultivuar shkodrane, ashtu dhe atë klasike për të cilën kishte njohuri të thella e interpretonte dhe vetë herë pas here si amator. Myzaferi gjithashtu ishte një tip shumë i dashur dhe i shoqërueshëm me një rreth të gjerë miqsh e shokësh, jo vetëm në Shkodër, por dhe në Tiranë e ngado. Ai ishte tip vital e me humor, që dinte t’a harmonizonte hokatarin me seriozitetin në punë e jetën shoqërore qytetare. Muzaferi ishte njohës i disa gjuhëve të huaja dhe shumë i dhënë pas librave, ku biblioteka e shtëpisë tyre ka qenë një nga më të njohurat në qytetin e Shkodrës. Myzaferi vishej me shije të hollë dhe kishte sensin e masës në çdo hap të jetës”.

Kështu e kujtonte avokatin dhe publicistin e njohur, Myzafer Pipa, kunati i tij (burri i motrës), Uran Kalakulla, ish-i burgosur politik për 21 vjet në regjimin komunist të Enver Hoxhës, i cili na tregonte të gjithë historinë e familjes Pipa, për të cilin bën fjalë ky shkrim të cilin e kemi ndërtuar sipas dëshmive të tij.

Familja Pipa nga Libohova e Gjirokastrës, të diplomuar në Stamboll

Familja Pipa është me origjinë nga Libohova e Gjirokastrës e sipas dokumenteve qe ndodhen në arkivat e Stambollit, njëri nga të parët e kësaj familje i quajtur Rashit, ka qenë Guvernator i Rumelisë. Rashiti kishte dhe dy vëllezër të tjerë, Arshiun e Tafilin, të cilët ishin diplomuar në Drejtësi dhe ushtronin profesionin e gjykatësit. Tre breza pas tyre njihet Mustafa Pipa, i cili ishte shkolluar e diplomuar në kryeqëndrën e Perandorisë Osmane për Jurisprudencë, e së bashku me dy vëllezërit e tjerë, punonin në administratën shtetërore. Mustafai ishte babai i Myzaferit, i cili lindi në Turqi në vitin 1914-të. Familja Pipa, duke ju përgjigjur thirrjes së Ismail Qemalit që bëri pas shpalljes së pavarsisë, për kthimin në Shqipëri të gjithë intelektualëve e patriotëve që donin të kontribonin në ngritjen e forcimin e shtetit të ri shqiptar, u kthye në atdhe nga fundi i vitit 1914.

 

 

Nga Turqia në qytetin e Shkodrës

Familja e Mustafa Pipës u vendos në qytetin e Shkodrës ku dhe Myzaferi mori mësimet e para e mbaroi gjimnazin e famshëm klasik të atij qyteti në vitin 1936. Myzaferi ishte fëmija i parë nga dy djem e katër vajza që kishte Mustafai nga dy martesat e tija. Gjatë gjithë periudhës së gjimnazit, Myzaferi dallonte shumë nga bashkë moshatarët e tij si nga sjellja, ashtu dhe nga rezultatet mësimore. Po kështu ai shquhej dhe në pregatitjen fizike dhe bënte pjesë në ekipin e futbollit “Vllaznia” të qytetit të Shkodrës, ku luante së bashku me Riza Lushtën e Naim Kryeziun, dy futbollistët e famshëm që luajtën e shkëlqyen më pas në ekipet italiane. Në vitin 1936, kur ai ishte ende në mature, shënoi golin e fitores me ekipin e Elbasanit, në një ndeshje deçizive që është kujtuar gjatë nga tifozët shkodranë.

Student për Jurisprudencë në Padova

Pas mbarimit të gjimnazit, babai tij duke dashur që dhe i biri, Myzaferi, të ndiqte traditën familjare, vendosi që ta dërgonte për studime në Itali në degën e Jurisprudencës. Kjo gjë nuk qe e vështirë të realizohej, falë dhe diplomës së shkëlqyer të Myzaferit, i cili plotësoi të gjitha kriteret për të studjuar në Universitetin e Padovas në Itali në degën e Jurisprudencës. Kështu në shtatorin e vitit 1936, ai la Shkodrën e udhëtoi drejt Italisë së bashku me shumë shokë të tjerë që kishin fituar bursat apo të drejtat e sudimit nga qeveria mbretërore. Pak vite përpara tij, kishte fituar një të drejtë studimi dhe kishte shkuar për t’u shkolluar në Itali edhe i vëllai, Arshi Pipa, i cili u dipllomua në fakultetin e Filozofisë në Firence në vitin 1941. Në atë fakultet në Padova së bashku me Myzaferin kishin studjuar e ishin dipllomuar edhe Abaz Ermenji, (kreu i mëvonshëm i “Ballit Kombëtar”) Jakov Milaj, (studjuesi i njohur) Nikolla Shurbani etj. Në vitin 1940, gjatë kohës kur Myzaferi ishte ende student në vitin e fundit të fakultetit, duke qenë me bindje të thella antifashiste, u arrestua nga autoritetet italiane në një nga lokalet e atij qyteti ku mblidheshin zakonisht studentët shqiptarë. Shkak për arrestimin e tij u bë protesta që ai bëri ndaj agresionit fashist kundër Shqipërisë në 7 prillin e ’39-ës. Në atë lokal Myzaferi së bashku me disa shokë të tjerë këndoi me zë të lartë këngën “Vlora Vlora / bjeri më të lumtë dora”, që ishte kënga që këndohej shpesh nga studentët shqiptarë për t`ju kujtuar italianëve Vlorën e 1920-ës kur u hodhën në det. Pas arrestimit ai doli në gjygj dhe u dënua me burg, duke u dërguar për t’a vuajtur dënimin në kampin e famshëm të Ventotenes. Në këtë kamp asokohe ishin të internuar dhe shumë shqiptarë të tjerë, si profesorët e gjimnazit të Korçës, Abaz Ermenji, Safet Butka, Selman Riza, Faslli Frashëri, Abdurrahman Kreshpani, si dhe Zef Mala, Emin Duraku, Masar Shehu, Abdyl Këllezi etj., që përfaqsonin rrymën e majtë të asaj kohë në Shqipëri. Në kampin e Ventotenes në atë kohë ishin të internuar si antifashistë dhe disa nga personalitetet e të majtës italiane, si Sandro Pertini, (President i mëvonshëm i Italisë) Skoçimaro, Sekretari i Përgjithshëm i Partisë Komuniste Italiane, Pietro Neni etj. Aty nga fundi i 1940-ës, mbas një viti internimi, Myzaferi lirohet dhe kthehet në fakultetin e Padovas, ku merr dhe dipllomën me rezultate të larta.

Avokat në Shkodër, mbron antifashistët

Mbas diplomimit në Universitetin e Padovas, Myzaferi u kthye pranë familjes në qytetin e Shkodrës dhe po atë vit, nga ana e qeverisë shqiptare ai u emërua për të punuar si gjykatës në Gjykatën e Shkallës së parë të Tuzit, që ishte brenda kufijëve politikë të Shqipërisë së asaj kohe, të njohura dhe nga Italia fashiste e Benito Musolinit. Në atë gjykatë Myzaferi nuk punoi as tre muaj dhe dha dorheqjen. Arsyet e dorheqjes ai i shpjegoi duke thënë:” Unë nuk kam mbaruar shkollën për të dënuar njerzit, por për t’i mbrojtur ata, aq më shumë kur dënohen politikisht”. Pas kësaj ai u kthye dhe u vendos në qytetin e Shkodrës, duke punuar si avokat në studjon e babait tij Mustafait. Përveçse në qytetin e Shkodrës, Myzaferi asokohe ushtronte profesionin e tij si avokat dhe në Tiranë, nga ku më vonë në tetorin e vitin 1943, u vendosën të gjithë familjarisht. Që nga viti 1940 e deri në tetorin e 1943- it, periudhë që ai punoi si avokat, mori pjesë në shumë gjygje politike, duke marrë përsipër me kurajo mbrojtjen e shumë personave, kryesisht të rinj që akuzoheshin si antifashistë. Një nga ato “klientë” që asokohe u morr në mbrojtje nga ana e avokat Muzafer Pipës dhe ai mundi t’a lironte nga burgu, ka qenë dhe e reja antifashiste, Vitore Kalakulla, e cila u kap nga policia fashiste italiane, duke ngjitur trakte. Falë mbrojtjes te kualifikuar që i bëri asaj Myzaferi, mundi ta shpëtojë nga internimi i sigurtë në ishujt e Italisë.

LEXO EDHE:  Rrëfimi i ‘nxehtë’: Shkova t’i merrja qiranë, por përfundova duke bërë seks dhe tani…

LEXO EDHE:  Guro Zeneli: Ramizi caktoi Berishën dhe Xhelil Gjonin për të kontrolluar lëvizjen. Katërshja kineze në Tiranë dhe letra e Gorbaçovit

Dëshmia e Uran Kalakullës për familjen Pipa

Lidhur me Myzaferin dhe gjithë familjen Pipa, kunati i tij (burri i motrës), Uran Kalakulla, tregonte: “Ajo ishte një familje e intelektuale e me kulturë të gjerë, duke filluar që nga babai Mustafai, vëllai Arshiu, e katër motrat e tyre. Ata ishin të gjithë të shkolluar e kishin bindje të thella antifashiste. Myzaferi ishte gjithashtu një patriot dhe demokrat i vendosur me ide shumë përparimtare për kohën. Ai ishte kundra çdo lloj dhune në planin qytetar dhe politik. Në bindjet e pikpamjet social-politike, Myzaferi ishte dhe predikonte për një shtet me republikë parlamentare dhe demokraci të vërtetë, ku t’i jepej prioritet politikës sociale në favor të shtresave të gjera. Ndonëse Myzaferi ishte një demokrat e antifashist i vendosur, asnjëherë nuk mori pjesë dhe nuk u organizua në asnjë forcë apo grupim politik që doli gjatë asaj kohe, sepse sipas tij, ai dëshironte një pavarsi të plotë në veprim, dhe kërkonte po kështu atë pavarsi në mendimin e lirë. Pas kulturës së gjerë juridike dhe social-politike, ai kishte dhe njohuri të thella në fushën letrare e artistike. Ai njihte e ndjente si muzikën popullore e të kultivuar shkodrane, ashtu dhe atë klasike për të cilën kishte njohuri të thella e interpretonte dhe vetë herë pas here si amator. Myzaferi gjithashtu ishte një tip shumë i dashur dhe i shoqërueshëm me një rreth të gjerë miqsh e shokësh, jo vetëm në Shkodër, por dhe në Tiranë e ngado. Ai ishte tip vital e me humor, që dinte t’a harmonizonte hokatarin me seriozitetin në punë e jetën shoqërore qytetare. Muzaferi ishte njohës i disa gjuhëve të huaja dhe shumë i dhënë pas librave, ku biblioteka e shtëpisë tyre ka qenë një nga më të njohurat në qytetin e Shkodrës. Myzaferi vishej me shije të hollë dhe kishte sensin e masës në çdo hap të jetës”, përfundon përcaktimin e ‘portretit’ tij, Uran Kalakulla.

Kryeredaktor i revistës “Fryma” në vitin 1944

Myzaferi me Arshiun ishin jo vetëm vëllezër, por dhe shokë të një ideali dhe mendimi. Ata mirkuptoheshin për çdo gjë duke bashkpunuar në disa drejtime. Kështu aty nga viti 1944, ata të dy pregatitën dhe nxorrën revistën me prirje nacionale e përparimtare “Fryma”. Atë revistë ata e nxorrën në qytetin e Shkodrës dhe Myzaferi ishte kryeredaktori saj. Ajo ishte një revistë shumë prestigjoze për atë kohë dhe mundi të dalë në shtatë-tetë numra. Si bashkpuntorë të saj në atë kohë, pati disa pena dhe emra të spikatur në fushën e letrave, si: Qemal Draçini, Besim Qorri, ing. Andrea Xega etj. Si editor i saj, Myzaferi u shqua për shkrime me mprehtësi, ku binte në sy erudicioni i tij dhe kopetenca profesionale në trajtimin e fenomeneve social-politikë si dhe atyre letrare të kohës. Kështu në numrin e fundit të asaj reviste, Myzaferi shkroi një artikull të gjatë, ku analizonte dhe kritikonte disa nga gabimet e qeverisë shqiptare që ishte asokohe nën okupacion gjerman.

Arrestimi nga gjermanët dhe internimi në Kampin e Prishtinës

Ishte ai artikull i cili i solli Myzaferit andralla të pafundme, deri sa përfundoi i arrestuar nga gjermanët. Pas kësaj, aty nga vera e vitit 1944 ai u internua në kampin famëkeq të Prishtinës. Në atë kamp asokohe së bashku me Myzaferin u internua dhe Gjikë Kuqali (“Hero i popullit”, por Myzaferi mundi të lirohet falë ndërhyrjes së një prej personaliteteve të njohura të Kosovës, që ishin njohur së bashku në rrethet intelektuale të Tiranës. Pas daljes nga kampi i Prishtinës, Myzaferi u vesh si partizan dhe duke kaluar nëpër male, erdhi deri në Priskë të Tiranës ku asokohe ishin grumbulluar formacione të mëdha partizane, e ndodhej shtabi kryesor i tyre. Ndonëse me uniformën e partizanit, ai nuk u inkuadrua në asnjë formacion të tillë dhe nuk mori pjesë në asnjë aksion të tyre. Mbarimi i Luftës e gjeti Myzafer Pipën në shtëpinë e tij në Tiranë, pranë prindërve, motrave, e vëllait Arshiut. Myzaferi nuk mendoi kurrë që të largohej nga Shqipëria si shumë nacionalistë të tjerë, për arsye se ai ishte i njohur si një antifashist dhe ishte dënuar si nga italianët, ashtu edhe nga gjermanët. Në këto rrethana, ai vendosi dhe hapi përsëri një zyrë avokatore në qytetin e Tiranës, për të ushtruar profesionin e tij.

Avokat në “Gjygjin Special” dhe debate me Koci Xoxen

Në avokatoren e tij e gjeti Myzaferin fillimi i marsit të vitit 1945, kur regjimi komunist i Enver Hoxhës që kishte zbritur me eufori nga malet, hapi “Gjygjin Special”, për dënimin e të gjithë atyre që i konsideronte si kriminelë lufte. Në atë kohë me gjithë klimën e rëndë dhe mbytëse që ishte krijuar për atë proces gjygjësor nga ana e pushtetit komunist ku ishin vendosur në bankon e të akuzuarit mbi 60 persona, Myzafer Pipa pati kurajon që të merrte përsipër mbrojtjen e Tahsim Bishqemit, Abedin Xhikut, Andon Kozmaçit e Manush Peshkëpisë. që ishin shpallur “kriminelë lufte”. Myzaferi u mundua t`i mbronte me kopetencë profesionale e dinjitet klientët e tij dhe gjatë seancave gjyqësore ai debatoi ashpër, si me prokurorin, gjeneral-major Bedri Spahiun, ashtu dhe me kryetarin e gjyqit, gjeneral-leitnant Koci Xoxen. Kështu në një nga seancat e atij gjyqi, avokat Pipa i’u drejtua Koci Xoxes, ku midis të tjerave i tha: “Ti je një copë teneqexhi dhe nuk ke as kulturën e as dinjitetin e duhur juridik për të gjykuar këta njerëz që keni sjellë këtu, ku shumica e të cilëve janë patriotë të vërtetë” Këtë stigmatizim publik që Pipa i bëri Kryetarit të Gjyqit, ai nuk do t`ja harronte kollaj.

Arrestimi dhe vrasja në hetuesi

Nga fillimi i shtatorit të vitit 1946 në rrethinat e Shkodrës nisi ajo ngjarje që njihet tashmë si “Kryengritja e Postribës”, ku një numër i madh antikomunistësh që qëndronin të fshehur nëpër male, u organizuan dhe sulmuan me armë në drejtim të Shkodrës. Kështu pas shtypjes së saj nga brigadat partizane dhe Forcat e Ndjekjes të Divizionit të Mbrojtjes së Popullit të komanduara nga Mehmet Shehu dhe Shefqet Peçi, nisën arrestimet masive. Një nga këtë persona që u akuzua dhe u arrestua si organizator e pjesmarrës në atë kryengritje, ishte dhe Myzafer Pipa. Ajo akuzë ndaj tij ishte e montuar dhe nuk qëndronte aspak, sepse ai jo vetëm që nuk kishte marrë pjesë aty, por as nuk kishte fare dijeni se kishte ndodhur një gjë e tillë. Sipas urdhërave që vinin nga Koci Xoxe e të miratuara nga Enver Hoxha, ndaj atyre të arrestuarëve të akuzuar për Postribën, u përdorën torturat më të rënda të drejtuara nga instruktorët jugosllavë që ishin atashuar pranë Ministrisë së Punëve të Brendshme që asokohe drejtohej nga ministri, kolonel, Haxhi Lleshi. Këto tortura u përdorën dhe ndaj avokat Myzafer Pipës, ku sipas materialeve arkivore që hedhin dritë mbi këto proçes, morën pjesë që nga Kryetari i Degës Brendshme, kolonel Zoi Themeli, e ushtarakët e tjerë, si: Nesti Kopali, Vaskë Koleci, Enver Mesi etj., që asokohe shërbenin në Degën e Punëve të Brendshme të Shkodrës. Sipas dëshmive të një kleriku katolik që asokohe ka qenë i arrestuar së bashku me Myzafer Pipën dhe që ka mundur të jetojë mbas shumë viteve burg, Myzaferit ja dogjën mishin me hekur të nxehtë dhe më pas i ranë me një plumb pas koke, duke e lënë të vdekur në vend. Pas kësaj, trupin e tij të pajetë e hodhën nga dritarja e hetuesisë, duke shënuar në kartelën e tij se ai u qëllua nga rojet e burgut, pasi tentoi të arratisej. Kështu avokati i njohur Myzafer Pipa, që ishte arrestuar e dënuar si antifashist me fakte e prova nga italianët e gjermanët dhe kishte shpëtuar i gjallë, nuk mundi të shpëtonte nga komunistët që e arrestuan e dënuan pa asnjë prove, duke mos i dhënë mundësinë as për të dalë në ato që ata i quanin “Gjyqet e Popullit”. Që nga ajo ditë dhe sot, akoma familja e tij nuk e di se ku mund të prehen eshtrat e Myzafer Pipës. /Memorie.al

LEXO TE PLOTE

Histori

Debatet në mbledhjen me Ramiz Alinë/ Dritëro Agolli: Veprat më të mira të Kadaresë, janë trajtuar keq nga kinematografia

Publikuar

-

Nga

Memorie.al publikon disa dokumente arkivore të nxjerra nga Arkivi Qendror i Shtetit në Tiranë (fondi i ish-Komitetit Qendror të PPSH-së), që i përkasin vitit 1990, ku ndodhet një proces – verbal i mbledhjes së sekretariatit të Komitetit Qendror të PPSH-së, e cila si pikë kryesore të rendit të ditës, kishte “mbi disa çështje të krijimtarisë së sotme kinematografike” dhe në atë mbledhje e cila drejtohej nga Sekretari i Parë i Komitetit Qendror të PPSH-së dhe Kryetari i Presidiumit të Kuvendit Popullor të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë, Ramiz Alia, përveç sekretarëve të Komitetit Qendror si: Foto Çami, Hekuran Isai dhe Lenka Çuko, merrnin pjesë edhe disa prej funksionarëve më të lartë të udhëheqjes partiake e shtetërore të asaj kohe, si: Spiro Dede, Abdyl Backa, Ali Vukatana, Sotir Koçollari, Alfred Uçi, Dritëro Agolli, Lisen Bashkurti, Skënder Gjinushi, Neritan Babamusta, Dhimitër Shandro, Marash Hajati etj. Proces-verbali i plotë i zhvillimit të mbledhjes me bisedat e diskutimet në mes Ramiz Alisë e udhëheqjes së lartë partiake e shtetërore të asaj kohe, me drejtuesit kryesorë nga sektori i krijimtarisë të Kinostudios “Shqipëria e Re”, si: Teodor Laço, Dhimitër Anagnosti e Nexhati Tafa, të cilët u ndalën gjatë në problemet e kinematografisë shqiptare.

“Të dy rrugët duket se janë racionale dhe me dobi. Janë të domosdoshme dhe studimet e plota, p.sh. studentët e degës së regjisë në Institutin e Lartë të Arteve, mund të studiojnë për regjisorë pasi të kenë mbaruar 3-4 vjet shkollë. Në përgjithësi dhe në vendet e tjera të botës, regjisorët përgatiten pasi të kenë mbaruar shkollën e lartë. Studimet për regjizurë janë për ta një shkollë e dytë. Madje në mjaft raste ata që përgatiten për regjizurë, nuk shkojnë nga fakultetet e dramës apo të regjisë, por nga fakultetet e tjera, sidomos nga ai i letërsisë. Këtë deri më sot nuk e kemi praktikuar, por me ato të regjisorit, sepse në kohën e tanishme zakonisht regjisori i filmit është dhe autor ose bashkautor i skenarit. Kjo do të ishte njëra rrugë e përgatitjes së plotë profesionale. Rruga e dytë është që kuadrot që kemi, t’i përgatisim me kurse pasuniversitare me periudhë të shkurtër 1 vjeçare për regjizurë. Përshembull, ne këtë vit mbyllëm me sukses një kurs pasuniversitar me 4 studentë të regjizurës, të cilët realizuan dy filma të mirë. Për t’u përgatitur në rrugën e parë kemi dërguar një student në Francë që do të studiojë 4 vjet regji. Megjithatë ai është një i vetëm dhe për mendimin tim, duke parë kërkesat që ka sot Kinostudioja, është shumë pak…!”

Kështu u shpreh mes të tjerash në fjalën e tij në një nga mbledhjet e sekretariatit të Komitetit Qendror të PPSH-së të vitit 1990, Teodor Laço, asokohe shef i redaksisë së skenarëve në Kinostudion “Shqipëria e Re”, mbledhje me temë “Mbi disa çështje të krijimtarisë së sotme kinematografike”, e cila drejtohej nga Sekretari i Parë i Komitetit Qendror të PPSH-së dhe Kryetari i Presidiumit të Kuvendit Popullor të Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë, Ramiz Alia, ku përveç sekretarëve të tjerë të Komitetit Qendror, si Foto Çami, Lenka Çuko dhe Hekuran Isai, ishin të pranishëm edhe pjesa më e madhe e udhëheqjes së lartë partiake e shtetërore e asaj kohe që kishin lidhje direkte apo indirekt me artin e kulturën. Për më shumë se çfarë është diskutuar në atë mbledhje ku përveç Teodor Laços, nga Kinostudio “Shqipëria e Re”, merrnin pjesë dhe regjisori Dhimitër Anagnosti e skenaristi, Nexhati Tafa, na njeh dokumenti në fjalë me proces-verbalin e asaj mbledhje, që Memorie.al e publikon të plotë dhe për herë të parë në disa numra të rubrikës dossier.

Proces-verbali i mbledhjes së Sekretariatit të Komitetit Qendror të PPSH-së, me kuadrot e sektorit të krijimtarisë së Kinostudios “Shqipëria e Re”

SHOKU RAMIZ ALIA: Këtë parim e mbështes dhe unë, veç lidhja e këtyre dy hallkave duhet të jetë e tillë, që me të ardhurat e filmave Kinostudioja të jetë në gjendje të ndërtojë dhe salla kinemaje.

SHOKU ALFRED UÇI: Të ardhurat nga kinematë do të vijnë duke u përmirësuar. Ka dhe një problem tjetër. Filmat e Kinostudios jepen jo vetëm në sistemin tonë, por edhe në atë të MPB-së, MMP-së, Televizionit. P.sh., Televizioni merr rreth 100 filma në vit nga Kinostudioja dhe jep për ta një shpërblim fare minimal. Kështu ndodh dhe në institucionet e tjera, prandaj të ardhurat që sigurohen nga këto filma nuk janë realë. Në fakt të ardhurat nga filmat janë të mëdha, por ato nuk grumbullohen nga Kinostudio, por ngelen nëpër xhepa të tjerë.

SHOKU RAMIZ ALIA: Ju duhet të studioni tërë impaktin ekonomik të kësaj çështjeje.

SHOKU ALFRED UÇI: Kemi propozuar të studiohet tani.

SHOKU RAMIZ ALIA: Mos u mjaftoni vetëm me propozimin por filloni studimin. Puna mbi çdo sektor duhet të ndërtohet mbi baza ekonomike. Në qoftë se Radio-Televizioni merr filma nga kinostudioja ai duhet të paguajë para për ta.

SHOKU ALFRED UÇI: Televizioni paguan vetëm një shumë simbolike.

SHOKU RAMIZ ALIA: Ai duhet të paguajë aq para sa e gjykoni ju të arsyeshme. Po kështu dhe Ministria e Mbrojtjes, Ministria e Brendshme, etj. Kemi thënë që edhe kur t’u duhet për mbledhje Pallati i Kongreseve, Lidhja e Shkrimtarëve, apo ndonjë organizatë tjetër, do të paguajë shpenzimet që bëhen për ngrohjen dhe pastrimin.

SHOKU ALFRED UÇI: Një problem tjetër që u ngrit këtu dhe që duhet parë mirë është prodhimi i 14 filmave. Nuk është nevoja që për hir të numrit, të prodhohet edhe ndonjë film i nivelit jo të lartë. Por ekziston dhe rreziku tjetër që, nëse sot biem dakord që të pakësohet sasia vjetore e filmave, mund të realizohen shumë pak filma. Prandaj në këtë çështje duhet ecur në mënyrë të matur. Dhe kur të kemi bindjen se nuk kemi skenarë të mirë, atëherë mund të lejonim të mos bëhet ndonjë film që do rriste kot shpenzimet. Megjithatë nga ana e Kinostudios duhet luftuar që të sigurohet një minimum skenarësh rezervë. Vëmendja duhet përqëndruar në kualifikimin e skenaristëve dhe në heqjen e atyre që nuk kanë aftësitë e nevojshme. Ne kemi në kinostudio 3-4 skenaristë të tillë. Mendojmë që për skenaristët të organizohet një kurs i pandërprerë për një periudhë 5 vjeçare nga i cili mund të dalë çdo vit nga një i tillë. Kështu brenda kësaj periudhe mund të siguronim një grup skenaristësh që do të përballonin më mirë punën.

SHOKU RAMIZ ALIA: Sa filma shqiptarë kemi në qarkullim në një vit?!

SHOKU ALFRED UÇI: Numri është rritur shumë dhe qarkullojnë për një vit 200 filma.

SHOKU RAMIZ ALIA: Për shembull në vitin 1990, sa filma shqiptarë janë vënë në qarkullim nga të vjetrit dhe nga të rinjtë?!

SHOKU TEODOR LAÇO: Për këtë vit, po vihen në qarkullim 14 filma të rinj që po prodhohen dhe 50-60 filma të fondit të vjetër. Disa nga këta filma, janë konsumuar.

SHOKU ALFRED UÇI: Shoku Alfred Uçi: Ndryshe nga disa vite më parë, tani kemi një rezervë filmash dhe mund të bëhet më mirë qarkullimi i tyre.

SHOKU RAMIZ ALIA: Çështja e prodhimit të filmave, varet nga nevoja që ka tregu. Në qoftë se këto nevoja i plotësojmë me filmin ekzistues, duke shtuar dhe filmin e ri që prodhohet, atëherë çështja e prodhimit të 14 filmave në vit, nuk do të jetë më një kufi. Pse është caktuar sasia vjetore prej 14 filmash?! Ajo u caktua atëherë kur ne kishim fare pak filma dhe ishim të detyruar që të përballonim nevojat. Kjo porosi është dhënë pas Pleniumit të 4 të K.Q. të Partisë në 1974, kur kishim vështirësi dhe nevoja të mëdha për filmat tanë. Po tani që kemi mbi 150 filma shqiptarë, kemi mundësi t’i qarkullojmë.

SHOKU ALFRED UÇI: Vitet e fundit është rritur shumë interesimi për filmin tonë. Nga 50 mijë shikues që frekuentonin më parë filmin tonë, tani numri i tyre ka arritur në mbi 150 mijë. Kurse për filmin e huaj nga 22 mijë shikues tani, ka arritur në afro 200 mijë pra është pesëfishuar.

LEXO EDHE:  Guro Zeneli: Ramizi caktoi Berishën dhe Xhelil Gjonin për të kontrolluar lëvizjen. Katërshja kineze në Tiranë dhe letra e Gorbaçovit

LEXO EDHE:  RREFIMI/ Njerëzit e Sigurimit të Shtetit përdhunuan në burg Musine Kokalarin

SHOKU RAMIZ ALIA: Është rritur numri i shikuesve edhe për filmin e huaj, se kanë filluar që të marrin disa filma të rinj.

SHOKU ALFRED UÇI: Ndoshta do të duhet të shtohet importi i filmave të huaj. P.sh., nëse Televizioni ka një film tonin dhe pesë të huaj, nëpër kinema raporti i këtyre filmave është një me një.

SHOKU RAMIZ ALIA: Televizioni i merr disa filma drejtë për drejt nëpërmjet stacioneve të huaja televizive, kurse kinostudio nuk e bën dot këtë gjë.

SHOKU PIRRO KONDI: Sa kushton një film i huaj?!

SHOKU TEODOR LAÇO: Nuk kushton më shumë se 3 mijë dollarë.

SHOKU ALFRED UÇI: Mund të kushtojë edhe 4500 deri në 600 mijë dollarë bashkë me lëndën për riprodhim. Një problem tjetër, është ai i një drejtimi më të mirë nga ana e drejtorisë që është në Kinostudio. Ka nevojë të përsoset drejtimi dhe organizimi i punës në kinostudio, që nga Organizata e Partisë, Bashkimet Profesionale, etj. Kinostudio ka forca të shumta pune por mungesa e organizimit, ka ndikuar në aritminë e punës. Me gjithë përpjekjet dhe kritikat që janë bërë nga viti në vit, aritmia ka sjellë një ambjentim me situatën jo shumë të shëndoshë në organizim dhe drejtim.

SHOKU RAMIZ ALIA: Kam edhe unë nja dy mendime. Është objektive që filmi ka një ecuri shumë të mirë. Perspektiva është e mirë por, shqetësimet që dalin përpara janë për tematikën dhe problematikën e filmit sepse, me gjithë përpjekjet që janë bërë ajo është e ngushtë dhe krijon monotoni. Disa filma, duken si seriale, veçanërisht ato që kanë në qendër drejtorin apo shefin. Kjo ndodh ngaqë në to del një tip drejtori që shfrytëzon postin, një tip shefi që vjedh apo shpërdoron. Ata në çdo film janë pothuajse njëlloj siç ndodh dhe në filmat me kauboj. Kjo e largon spektatorin. P.sh., pas filmit “Hije që mbeten pas”, i cili qe një sukses për kinematografinë tonë, u bënë disa modele të këtij filmi. Në Kinostudio ka një redaksi për skenarët e cila, ka një përgjegjës, shokun Teodor. Mendoj që kjo redaksi duhet ta ketë parasysh këtë çështje. Të mos lejohen përsëritje të ideve, problematikës, dhe skemave. Ajo i kalon nëpër duar gjithë skenarët. Prandaj duhet të mbajmë lidhje më të ngushta me krijuesit dhe të mos i lejojmë përsëritjet. Skenarët kalojnë për t’u parë dhe në Komitetin e Kulturës, i cili nuk duhet të lejojë një përsëritje të tyre.

SHOKU RAMIZ ALIA: Ti mendon se Komiteti i Kulturës, duhet të vazhdojë ti shikojë skenarët?!

SHOKU DRITERO AGOLLI: Deri tani ka qenë kjo praktikë. Megjithatë atje nuk mund të lexohen skenarët e plotë. Atje duhet të shkojë vetëm tematika, dhe një rezyme e çdo skenari. Në material është shprehur mendimi se kjo është gjëndja e letërsisë të cilën filmi e reflekton. Nuk pajtohem me këtë mendim sepse filmi, sidoqoftë e ka tematikën shumë të ngushtë. Letërsia ka një tematikë shumë të gjërë dhe është me autoritet të madh. Ajo nuk matet me krijimtarinë e një viti apo gjashtë muajve. Ka pasur raste që veprat më të mira të letërsisë, janë trajtuar shumë keq nga filmi. Kjo ka ndodhur me romanet e Shefqet Musarajt, me pjesën më të madhe të romaneve të Kadaresë, përveç “Gjenerali të ushtrisë së vdekur”. Veprat e Jakov Xoxes, Petro Markos, Migjenit, Foqion Postolit, Haki Stërmillit, etj., nuk janë bërë fare filma. Po të shprehesha në mënyrë figurative, ndërsa shtresa e letërsisë është 5 metra, shtresa e filmit është 1 centimetër. Me gjithë respektin që kam për filmin, ai nuk e pasqyron letërsinë, sepse tjetër gjë është letërsia, dhe tjetër gjë filmi.

SHOKU RAMIZ ALIA: Ti je i mendimit që letërsia jonë, duhet të përdoret më shumë për të bërë filma?!

SHOKU DRITËRO AGOLLI: Jam i mendimit se letërsia duhet të përdoret më shumë dhe më thellë, të mos trajtohet përciptazi. Filmat që bëhen, me përjashtime të rralla, qëndrojnë më poshtë se materiali letrar mbi të cilin bazohen. Duhet të ketë normë për të bërë skenarë. Shkruaj për qejf ndonjë skenar, kur më kërkojnë bashkëpunim regjisorët. Prandaj kam mendimin se, po të mos ketë skenarë të mirëfilltë Kinostudioja, siç kemi, p.sh., Nexhatiun, nuk mund të realizohen skenarët e nevojshëm në sasi dhe cilësi. Edhe Nexhatiu mund të ishte bërë shkrimtar, novelist, tregimtar, unë e njoh krijimtarinë e tij, por ai i’u përkushtua filmit, ku ka krijuar personalitetin dhe individualitetin e tij të veçantë. Pra skenaristët duhet të krijojnë skenarë, pa hequr dorë nga bashkëpunimi me shkrimtarët. Në të njëjtën kohë duhet shfrytëzuar dhe vjelë veprat letrare më të mira.

Në qoftë se skenarë do të bëjnë vetëm skenaristët, atëhere krijimi i skenarëve do të kthehet në industri. Duhet të bëjnë skenarë të gjithë shkrimtarët.

Nuk jam dakord edhe me mendimin që të mos prodhohen 14 filma në vit. Për prodhimin e filmave duhet të ketë një marzh prej 13-14 filmash në vit. Kjo traditë tashmë është formuar, sikurse ndodh edhe me daljen e gazetës. P.sh., gazeta “Drita” del një herë në javë. Meqënse në këtë gazetë nuk dalin gjithmonë materiale të mira, duhet të themi se ajo duhet të dalë një herë në dy javë?! Për daljen e gazetës janë vënë disa rregulla që duhen zbatuar dhe kjo çështje nuk duhet lënë në dëshirën tonë.

SHOKU RAMIZ ALIA: Të meta ka edhe në “Zërin e Popullit”. A rregullohen ato duke pakësuar një numër gazete?

SHOKU DRITËRO AGOLLI: Edhe në qoftë se do ta heqim një numër të “Zëri i Popullit”, nuk besoj se rregullohet cilësia e shkrimeve. Edhe për sasinë e filmave, po ta kemi planin shtatë filma në vit, do të pretendohet më vonë që të mbeten pesë.

Ndërsa vetë shkrimtarët dhe artistët do të kërkojnë që të bëjnë më shumë skenarë dhe do të na duhet që të marrim një vendim më vonë që ta ngremë numrin vjetor të filmave në 16. Prirja e sektorit të kinematografisë shkon drejt rritjes.

Lidhur me përgatitjen e kuadrit regjisor, do të thosha se përveç studios së vjetër që është forcuar dhe ka përgatitur gjithë ata kuadro, është edhe Instituti i Lartë i Arteve. Kam përshtypjen se këtij të fundit ne e nën vleftësojmë. Atje duhet të ketë specialist edhe për regjisorë të filmit, por edhe për regjisorë të teatrit mezi i përgatitin. Ka më shumë një prirje që edhe regjisorin ta kthejnë në aktor, sepse në këtë institucion ekziston një mendim që po nuk ishte aktor i mirë, nuk bëhesh regjisor i mirë. Nuk është plotësisht kështu. Habitem që studenti i vitit të katërt në Institutin e Lartë të Arteve, nuk ka të drejtë të vërë në skenë një pjesë teatrale ose një skenar të vogël të tij. Edhe këto pjesë vënë në skenë profesorët dhe regjisori student, kthehet në aktor. Pra ai e merr diplomën si aktor, jo si regjisor. Diploma e regjisorit nuk duhet të jetë vënia në skenë e një vepre. Megjithëse kam mendimin se shifra e 14 filmave në vit, mos të jetë e prerë, e palëvizur, ajo mund të jetë si orientim, pastaj a realizohen 12 apo 13 filma, kjo çështje mund të shikohet, ashtu siç mund të manovrohet duke prodhuar ndoshta ndonjë film me metrazh të shkurtër, për të plotësuar numrin. /Memorie.al

LEXO TE PLOTE

Histori

Kastriot Dervishi publikon dokumentin zyrtar mbi vrasjen e Qemal Stafës

Publikuar

-

Nga

Kastriot Dervishi publikon dokumentin zyrtar mbi vrasjen e Qemal Stafës

Sipas njoftimit të Mëkëmbësisë të datës 16.3.1942, Qemal Stafa dhe Drita Kosturi ishin kallëzuar penalisht më 15.11.1941 në Gjykatën e Posaçme në Romë për veprimtari komuniste, por me vendimin e datës 22.1.1942 ishin liruar nga akuzat për mungesë provash. Ndërsa njoftimi kryesor mbi vrasjen e Qemal Stafës është i Kuesturës së Tiranës.

***

Tiranë, më 5 maj 1942

Rreth orës 14.00 të datës së sotme, gjatë një operacioni të papritur në një shtëpi që ndodhet në rrugën “Lumi”, në afërsi të kolegjit muhamedan (medrese), e mbajtur me qira prej Beqir Vanit (Beqir Minxhozi-shënim), i arrestuar sot në mëngjes për hetime të policisë, agjentët hasën në qëndresë nga ana e disa personave, të cilët ishin duke u orvatur të iknin për t’i shpëtuar arrestimit.

Janë hedhur tre bomba dore kundër agjentëve, të gjitha shpërthyese, po pa pasojë dhe janë zbrazur shumë fishekë revolveri, gjithashtu pa pasoja.

LEXO EDHE:  Guro Zeneli: Ramizi caktoi Berishën dhe Xhelil Gjonin për të kontrolluar lëvizjen. Katërshja kineze në Tiranë dhe letra e Gorbaçovit

LEXO EDHE:  Nar Koka rrëfen "koalicionin e ngjalave" në 1 Prill

Agjentët kanë nisur përgjigjen me armë duke vrarë komunistin Qemal Stafa, i të ndjerit Hasan dhe Sabire, lindur në Elbasan, më 10.9.1921, ish student. Janë arrestuar:

1-Drita Kosturi, e Aliut dhe e të ndjerës Nafije, lindur në Lezhë më 12.7.1920, ish studente.

3-Gjustina Sata, bashkëshorte e Zef Ndojës, në lidhje me shënimin nr.2699, të datës 4 të këtij muaji.

4-Marie Lezhja, e Franos dhe Angjelisë, vjeç 19 nga Tirana, të kapura befas në shtëpinë e përmendur duke tentuar të ikin me Qemal Stafën dhe një tjetër person të ikur të panjohur, të paidentifikuar (Kristo Themelko-shënim).

I vdekuri ndodhet i ruajtur në vendin e ngjarjes në pritje të shikimit në vend nga autoritetet përkatëse.

Kuestori Pandeli Papalilo

 

LEXO TE PLOTE
Lajme të Rekomanduara: