Connect with Us

Ekonomia drejt “vdekjes së kontrolluar”

Ekonomi

Ekonomia drejt “vdekjes së kontrolluar”

Publikuar

-

Një Europë e re dhe një Shqipëri e re do të shihet në të ardhmen si pasojë e pandemisë Covid-19, e cila si një tsunam pushtoi dhe ndryshoi jetët tona, duke i dhënë një grusht të dhunshëm ekonomisë e duke gjeneruar një trajektore të pa sigurt për të ardhmen tonë.

Kriza ekonomike e ditëve të sotme nuk ka asnjë lidhje me krizat e 2 dekadave të fundit. Ngjan më tepër me një luftë botërore. E them këtë pasi Covidi “dogji” mbi 12.500 miliardë dollarë në më pak se një vit; mbylli rreth 25 milionë vende pune, gati 65% më shumë se kriza e 2007-2009 e rreth 170 shtete do të kenë një rënie ekonomike mesatare me 3% (në Shqipëri rënia ekonomike parashikohet të jetë nga 7.5%-9.5% të PBB-së) e vetëm në 2022 ekonomia shqiptare mund të kthehet në gjendjen e saj të 2019 ndërsa borxhi publik pritet të arrijë në nivelin e fundit të 2019 (68%) vetëm në 2024.
Zhgënjimi nga ndërhyrja e qeverisë për të mbështetur biznesin dhe individët (e pranishme kjo mbështetje por e pa mjaftueshme) i bëri shqiptarët më të varfër e më pesimistë për të nesërmen (niveli i personave që do jetojnë me më pak se 5.5 dollarë në ditë do të shkojë në rreth 41.5% të popullsisë ndërkohë që ky tregues për 2019 ishte 35.6%). Kjo rritje është shumë më e lartë sesa ajo që ndodhi nga kriza e 2008-2009.

Nga ana tjetër edhe pse në 2021 pritet një rikuperim i shpejtë i ekonomisë së vendit, vendet e punës që do të rikuperohen do të jenë gjithsesi më pak se ata që u humbën përgjatë 9 muajve të parë të vitit (rreth 80000).

Kjo do të përkeqësojë edhe më tepër jetën e qytetarëve shqiptarë, sidomos atë të rinjve, të cilët edhe në të kaluarën mbi 70% e tyre e mendonin se Shqipëria ishte një vend pa të ardhme dhe kërkonin të iknin në emigracion.

Përsa i përket të ardhmes ekonomike të vendit në kompleks mund të thuhet se ajo është edhe më e zymtë sesa e ardhmja e të rinjve.

Rritja e çmimit të arit përgjatë 9 muajve të parë të 2020 nga një anë dëshmon frikën e njerëzve për të investuar në stock market në një periudhë pasigurie ekonomie, nga ana tjetër është rezultati logjik i një krize bankare gjithmonë e më të sigurt. E them këtë pasi në situata krize dhe pasigurie, njerëzit kanë tendencën të heqin kursimet nga depozitat bankare apo në favor të lingotave fizike që mbahen jashtë sistemit bankar. Kjo në një farë mënyre është edhe një tregues i qartë se investitorët besojnë gjithmonë e më pak te sistemi monetar e te ai bankar në kompleks. Nga ana tjetër nëse do të shohim indeksin e çmimeve të konsumit dhe nivelin e konsumit, këto të dyja kanë tendencë rënëse, që vjen sigurisht edhe si reduktimim i të ardhurave.

Mos rritja e çmimeve dhe preferenca për mbajtjen e lekëve në cash tregon nga një anë reduktimin e shkëmbimeve në një ekonomi (më pak të ardhura për biznesin) e nga ana tjetër një frenim i kreditimit bankar. Pa harruar këtu se si në Shqipëri si në vendet e ndryshme të botës vërehet një tkurrje e madhe e kredimarrjes dhe një reduktim i shitjeve të pasurive hipotekare, të dyja këto së bashku mund të çojnë në të ardhmen në një krizë të sektorit bankar, duke gjeneruar një krizë monetare dhe kreditore e në vijim në një krizë imobiliare. Përkundrazi nëse rritja ekonomike në nivel global nuk do të jetë në formën V atëherë me shumë gjasa shumë banka në nivel European por jo vetëm, që janë shumë të futura në borxh nuk mund t’i mbijetojnë një përkeqësimi të situatës së kreditimit dhe një recensioni të gjatë e si pasojë mund të shkojnë drejt paaftësie paguese (defaul).

LEXO EDHE:  Covid-19 po falimenton në masë bizneset e vogla/ Rriten me 54% mbylljet e subjekteve

Një problem tjetër që po kërcënon frikshëm ekonominë e vendit tonë është borxhi publik i cili sipas Bankës Botërore pritet të arrijë në 81.3% në 2020, nga 68% që ishte në fund të vitit 2019. Pa harruar këtu që nëse do të kontabilizoheshin të gjitha PPP (të cilat duhet kontabilizuar) borxhi publik do të kalonte nivelin e 100% të PBB-së. Kjo rritje e ndjeshme e borxhit nga një anë ka një shtim të kostove të tij por mbi të gjitha bën shumë të vështirë hartimin e politikave për të mbështetur rritjen ekonomike në të ardhmen. Po ashtu në 8 muajt e parë të vitit është rritur ndjeshëm edhe deficiti i skemës së sigurimeve shoqërore (me rreth 6%), e tendencat janë që kjo të përkeqësohet edhe më tepër deri në fund të vitit. Me siguri rritja e rrogës minimale (që dëmton biznesin) do të ndihmojë sado pak në përmirësimin e skemës në fjalë por kurrsesi nuk do të stimulojë rritjen e punësimit që tashmë konsiderohet sfidë për vendin.

Nisur nga kjo situatë ekonomike lind natyrshëm pyetja se çfarë mund të bëhet në të ardhmen për të përmirësuar sado pak këtë situatë të rëndë ekonomike?

Me siguri nevojitet mbështetje për të gjithë bizneset e vogla dhe të mesme, kjo mbështetje duhet të jetë në para cash për çdo vend pune që ato mund të hapin në të ardhmen.

Heqjen e detyrimeve të sigurimeve shoqërore dhe shëndetësore për një periudhë kohore që mund të shkojë nga 6 muaj deri në 1 vit për të gjitha ndërmarrjet që punësojnë për herë të parë të rinj me moshë nga 16-29 vjeç.

Analizë rrënjësore e të gjitha koncesioneve të dhënë ndër vite për të parë nëse kanë arritur objektivat e parashikuar në momentin e firmosjes së kontratës, nëse nuk janë arritur objektivat në fjalë mund të bëhet prishja e kontratës në mënyrë të njëanshme nga ana e shtetit.

Thjeshtëzimin e politikës fiskale dhe luftë të ashpër kundër burokracisë.

Jo heqjen e taksave dhe TVSH për biznesin e vogël se kjo me siguri do të gjeneronte pabarazi.

Luftë ndaj korrupsionit dhe paaftësisë në administratën tatimore. Në Shqipëri, raporti i të ardhurave tatimore si përqindje e PBB-së shkon sa 24.1% e kësaj të fundit për 2020. Vendi jonë mund ta çojë këtë raport me mbi 10% nëse do të luftonte korrupsionin në strukturat e administratës tatimore.

Një bonus bebe për të stimuluar lindshmërinë dhe shtimin e popullsisë, nëse do jepet një pagesë mujore deri në 40 euro në muaj për 15 vjet radhazi, kosto e saj do të jetë 13-18 milionë euro.

[1] Lektor ekonomie pranë UNIZKM. Opinionet janë personale të autorit dhe nuk përbëjnë qëndrimet e institucionit ku punon apo të revistës./Monitor

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ekonomi

BSH: Efekti direkt i pandemisë u ndie më shumë në hoteleri dhe në industrinë përpunuese

Publikuar

-

Nga

Banka e Shqipërisë e vlerëson rreth 6.3% efektin e drejtpërdrejtë negativ të pandemisë në ekonominë shqiptare për 9 muajt e parë të vitit 2020.

Vlerësimi është kryer duke marrë parasysh ndikimin e masave kufizuese të ndërmarra në secilin komponent të kërkesës agregate dhe, më tej, nëpërmjet aplikimit të tabelave input-output, është filtruar ndikimi i tyre në Prodhimin e Brendshëm Bruto.

Nga kjo analizë, ka rezultuar që sektorët që pësuan goditjen më të fortë nga pandemia ishin Akomodimi, Shërbimet dhe Industria Përpunuese. Sipas Bankës së Shqipërisë, rreth 75% e ndikimit të vlerësuar negativ të pandemisë së Covid-19 u përqendrua në këta tre sektorë. Pjesa tjetër e ndikimit negativ u shpërnda mes ndërtimit, industrisë nxjerrëse dhe tregtisë, çka tregon se në këta sektorë ndikimi ishte më i kufizuar. Sektori ku ndikimi i pandemisë u vlerësua më i ulët ishte bujqësia, duke qenë se aktiviteti i fermerëve nuk u ndikua shumë nga masat shtrënguese.

E zbërthyer sipas komponentëve të kërkesës agregate, rezulton se goditjen më të fortë e kanë pësuar eksportet, të cilat kanë rënë me 40.6%. Për eksportin e mallrave dhe të shërbimeve, vlerësimet janë bazuar në treguesit faktikë të tregtisë së mallrave dhe të shërbimeve.

Ndërkohë, komponentët e kërkesës së brendshme, konsumi privat dhe investimet kanë rënë përkatësisht me 4.5% dhe 5.8% në terma vjetorë. Për konsumin privat, vlerësimi është mbështetur në nën-komponentët sektorialë të kërkesës konsumatore, të cilët u ndikuan nga mbyllja dhe nga kufizimet në aktivitetet e bareve dhe restoranteve, e transportit publik dhe privat, e transportit ndërkombëtar të udhëtarëve etj. Për investimet, vlerësimi është bazuar në ecurinë e sektorit ndërtues dhe të importit të mallrave kapitale.

LEXO EDHE:  Kush është armiku ynë i përbashkët ?

LEXO EDHE:  “Është zbehur jeta demokratike”/ Topalli: Forcat politike po përjetojnë krizën më të thellë

Paralelisht, Banka e Shqipërisë ka kryer edhe një vlerësim për efektin e goditjes në punësim, që vlerësohet në rreth -3% në terma mesatarë vjetorë. Kjo goditje vlerësohet të ketë prekur kryesisht punësimin e aktiviteteve “Akomodim”, “Industri përpunuese” dhe “Shërbime të tjera”. Sipas madhësisë së ndërmarrjeve, rënia e punësimit vlerësohet e shpërndarë përkatësisht, 39.6% në ndërmarrjet me mbi 50 të punësuar, 39.5% në ndërmarrjet me 1-9 të punësuar dhe 21% në ndërmarrjet e vogla.

Shpejtësia dhe ashpërsia e impaktit të masave shtrënguese të ndërmarra ndikoi negativisht edhe besimin e konsumatorëve dhe bizneseve, duke rritur pasigurinë e tyre për të ardhmen. Treguesi i ndjesisë ekonomike preku nivelin më të ulët historik në tremujorin e dytë të vitit. Mbyllja e detyruar e aktivitetit, rënia e kërkesës së brendshme dhe të huaj, problemet në zinxhirët e furnizimit dhe në qarkullimin e punonjësve ishin arsyet e raportuara nga bizneset si përgjegjëse për rënien e aktiviteteve në prodhim dhe shërbime, në reduktimin e punësimit dhe në përkeqësimin e gjendjes financiare.

Nga ana e tyre, Banka e Shqipërisë thekson se konsumatorët u bënë më pesimistë për të ardhmen, të ndikuar kryesisht nga pritjet negative për punësim, ndërkohë që kujdesi i shtuar në kryerjen e shpenzimeve u pasqyrua tek vlerësimet e tyre në rënie për blerjet e mëdha. Por, me lehtësimin gradual të masave, besimi i agjentëve ekonomikë erdhi në përmirësim dhe arriti të rikuperojë pothuaj 85% të rënies së shënuar në tremujorin e dytë./Monitor

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

Shifrat e FMN-së/ Ekonomia shqiptare pritet të arrijë nivelin e parakrizës që këtë vit

Publikuar

-

Nga

Shifrat e FMN-së/ Ekonomia shqiptare pritet të arrijë nivelin e parakrizës që këtë vit

Fondi Monetar Ndërkombëtar është optimist që ekonomia shqiptare do të arrijë nivelin e parakrizës që këtë vit.

Në të dhënat e publikuara të Pasqyrës Ekonomike Globale të prillit, FMN parashikon që Prodhimi i Brendshëm Bruto (PBB), me çmime korente në 2020-n të arrijë në rreth 17.1 miliardë lekë, duke e tejkaluar nivelin e para pandemisë. Më herët, fondi parashikonte se niveli i parakrizës do të mund të tejkalohej vetëm në vitin 2022.

Rishikimi i shifrave erdhi, pasi FMN përmirësoi vlerësimin për ecurinë ekonomike për vitin 2020, me një rënie prej -3.5%, nga -7.5% që ishte pritshmëria fillestare një vit më parë, kur sapo kishte filluan pandemia.

Rishikimi erdhi në linjë me publikimet zyrtare të INSTAT, sipas të cilave ekonomia u tkurr me 3.31% në 2020-n, më pak edhe se vetë pritshmëritë e qeverisë prej -4.5%. Më pesimistja ishte Banka Europiane për Rindërtim dhe Zhvillim, që priste një tkurrje prej -9% në 2020-n, e nisur nga varësia e lartë që ka ekonomia nga turizmi.

Në rajon, Shqipëria ka rënien më të ulët pas Serbisë (-1%). Shteti ballkanik më i goditur nga pandemia në 2020-n ishte Mali i Zi, me -15.2%, duke pasur ecurinë më negative nga gjithë Europa në Zhvillim. Maqedonia Veriut u tkurr me -4.5%, Kosova me -6%, Bosnjë Hercegovina me -5.5%.

Një tjetër shtet me varësi të lartë nga turizmi, Kroacia, u tkurr me -9%, sipas tabelave të FMN-së. Shteti i vetëm me rritje në Europën në zhvillim është Turqia, me +1.8%.

Sipas INSTAT, ekonomia humbi 560 milionë euro nga pandemia

Në vitin 2020, ekonomia ka humbur rreth 71 miliardë lekë, (560 milionë euro), si rrjedhojë e pandemisë që ktheu përmbys gati të gjithë sektorët në vend.

LEXO EDHE:  Gara për ajrin/ Destinacionet e udhëtimit në vitin pandemik, si u nda tregu

LEXO EDHE:  Do të ketë bazë amerikane në Shqipëri?/ Përgjigjet ministrja Xhaçka

Sipas të dhënave të INSTAT, Prodhimi i Brendshëm Bruto (PBB), që llogarit vlerën e mallrave dhe shërbimeve përfundimtare të prodhuara nga ekonomia në një periudhë të caktuar, në vitin 2020 ishte 1.61 trilionë lekë (gati 13 mld euro), nga 1.68 trilionë lekë në 2019-n, duke u tkurrur me -4.2% në vlerë nominale dhe -3.3% në vlerë reale (duke llogaritur dhe deflatorin e PBB-së, prej -0.9%, që është negativ, ndonëse inflacioni mesatar në 2020-n ishte 1.6%!).

Të dhënat e detajuara vjetore të INSTAT, të përpunuara nga “Monitor” tregojnë se nga 11 aktivitete kryesore ekonomike, vetëm 3 prej tyre ishin me rritje, “pasuritë e paluajtshme”, “ndërtimi” si dhe “Administrata publike; arsimi; shëndetësia”. Të gjithë sektorët e tjerë ishin me rënie, më e fortë në grupin “Tregtia; transporti; aktivitetet e akomodimit dhe shërbimit ushqimor”, që vuajtën direkt pasojat e kufizimeve dhe ndalimit të udhëtimeve, si dhe në industri (shiko grafikun: Ndryshimi i PBB-së në vlerë, sipas aktiviteteve ekonomike).

Pavarësisht shifrave të ulëta të rënies ekonomike, gjeneratorët kryesorë të punësimit kanë marrë një goditje të fortë. Dy sektorët me rënien më të lartë “Tregtia; transporti; aktivitetet e akomodimit dhe shërbimit ushqimor” dhe industria kanë gjithsej 340 të punësuar sipas INSTAT, ose 64% të të punësuarve në sektorin privat jobujqësor./Monitor

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

Air Albania do të ulet në Kukës/ Balluku: Me 18 Prill, fluturimi i parë

Publikuar

-

Nga

Rrogat e larta?/ Balluku: Kur isha drejtuese kam luftuar për kontrollorët

Pas pak ditësh do të përfundojnë punimet në aeroportin e Kukësit dhe do të realizohet fluturimi i parë.

Kështu ka deklaruar sot Ministrja e Transporteve Belinda Balluku, gjatë prezantimit si kandidate për deputete nga drejtuesi politik i PS në Tiranë, Erion Veliaj.

Sipas Ballukut, fluturimi i parë, në aeroportin e Kukësit do të realizohet më datë 18 Prill.

“Për pak ditë dorëzojmë aeroportin e Kukësit. Në datë 18 Prill do të kemi fluturimin e parë atje dhe dua që të shikoj shumë të gjithë ata që folën për projekte 3D dhe foto të marra nga projekte të tjera se çfarë do të thonë kur Air Albania të ulet atje me 132 kuksianët”, deklaroi Belinda Balluku./CNA.al

LEXO TE PLOTE