Connect with Us

Debati i madh i 2020-ës/ A është kurimi më i keq se sëmundja?

Blog

Debati i madh i 2020-ës/ A është kurimi më i keq se sëmundja?

Publikuar

-

Nga Danny Dorling

Në vitin 1968, në kulmin e pandemisë së fundit të madhe të gripit, të paktën 1 milionë njerëz vdiqën në mbarë botën, përfshirë 100.000 Amerikanë. Atë vit, A.M Pejn, profesor i epidemiologjisë në Universitetin e Jeilit, shkroi:

“Në pushtimin e majës së Malit Everest, çdo gjë më pak sesa 100 për qind sukses është dështim. Por në shumicën e sëmundjeve të transmetueshme, ne nuk kemi parë asnjëherë arritjen e qëllimeve të tilla absolute. Përpjekja jonë ka qenë e fokusuar në uljen e problemit në nivele të tolerueshme, sa më shpejt të jetë e mundur, dhe brenda kufijve të burimeve të disponueshme…”.

Ky mesazh ia vlen të përsëritet sot, teksa sepse përçarja midis atyre që kërkojnë “qëllime absolute” përkundrejt atyre që kërkojnë “nivele të tolerueshme “ është shumë e dukshme në pandeminë aktuale. Më 21 shtator, “BMJ” tha se shkencëtarët në Britaninë e Madhe janë ndarë në dy kampe, nëse është më mirë të fokusohen në mbrojtjen e atyre që janë më të rrezikuar nga simptomat e rënda nga Covid-19, apo tek imponimi i masave bllokuese për të gjithë.

Një grup prej 40 shkencëtarësh, i shkroi një letër drejtuesve kryesorë të sistemit shëndetësor në Britani, duke i sugjeruar që të synojnë “zhdukjen e virusin në të gjithë popullatën”. Në një letër tjetër, një grup prej 28 shkencëtarësh sugjeruan se “ndryshimi i madh i rrezikut sipas moshës dhe gjendjes shëndetësore, sugjeron që dëmi i shkaktuar nga politikat uniforme (që zbatohen për të gjithë personat) do të jetë aq i madh sa do t’i tejkalojë përfitimet”.

Covid-19 “gjunjëzon” botën/ Arrin në 1 milion numri i viktimave

Ndaj ata bënë thirrje për një “qasje specifike të bazuar në prova në reagimin ndaj pandemisë së Covid-19”. Një javë më vonë, Stefën Burani shkroi një artikull për “The Guardian”, duke argumentuar se qasja e 28 shkencëtarëve përfaqësonte atë të një pakice ekspertësh. “Konsensusi dominant shkencor, mbështet ende në një bllokim të përgjithshëm”-pohoi ai. Disa ditë më vonë, mbi 60 mjekë shkruan një letër tjetër duke thënë:”Ne jemi të shqetësuar për shkak të të dhënave në rritje dhe përvojës në botën reale, se përgjigjja uniforme kërcënon më shumë jetë njerëzore se sa shpëton nga Covid-19”.

Ky debat do të vazhdojë edhe për ca kohë. Ka çështje të tilla si për shembull ngrohja globale, ku ka një konsensus shkencor. Por konsensuset kërkojnë dekada, dhe Covid-19 është një sëmundje e re. Eksperimentet e pakontrolluara gjatë bllokimit janë ende në vazhdim, dhe kostot dhe përfitimet afatgjata nuk dihen ende.

Unë dyshoj shumë se shumica e shkencëtarëve britanikë, kanë një pikëpamje të vendosur nëse pabet apo universitetet duhet të mbyllen apo jo. Njerëzit me të cilët bisedojmë, kanë një varg mendimesh:nga ata që pranojnë që sëmundja tani është endemike, tek ata që pyesin nëse ajo ka ende shanse që të zhduket për fare.

Ata vazhdojnë t’i hedhin poshtë pikëpamjet e shkencëtarëve dhe akademikëve të tjerë. Por shkenca nuk është një dogmë, dhe pikëpamjet duhet shpesh të modifikohen nën dritën e rritjes së njohurive dhe përvojës. Unë jam gjeograf, ndaj jam mësuar të shoh lojëra të tilla të hierarkive akademike.

Por shqetësohem kur njerëzit fyejnë kolegët, në vend që të pranojnë se njohuritë dhe rrethanat kanë ndryshuar, dhe se është i nevojshëm një rivlerësim i situatës. Por a janë masat mbrojtëse më të këqija sesa vetë sëmundja? Kjo është pyetja që na ndan aktualisht, prandaj vlen të merret parasysh se si mund t’i përgjigjemi asaj.

Ne do të duhet të dimë se sa njerëz do të vdisnin nga shkaqe të tjera, për shembull nga vetëvrasja (përfshirë vetëvrasjet e fëmijëve), që nuk do të kishin ndodhur në rrethana të tjera, apo nga sëmundjet e mëlçisë si pasojë e rritjes së konsumit të alkoolit, nga tumoret që nuk ishin diagnostikuar ose trajtuar, për të përcaktuar pikën në të cilën politikat e veçanta po merrnin më shumë jetë sesa po shpëtonin.

LEXO EDHE:  Përshkallëzohet situata në Hong Kong/ Banorët i druhen një “Tiennanmen”-i të dytë

Dhe atëherë çfarë vlere duhet t’u kushtoni këtyre jetëve të humbura ose të dëmtuara përkundrejt pasojave ekonomike? Ne nuk jetojmë në një botë të përsosur, dhe me të dhëna të përsosura. Për fëmijët, për të cilët rreziku i vdekjes nga Covid-19 është thuajse zero, dhe rreziqet e efekteve afatgjata mendohet të jenë shumë të ulëta, është më lehtë të peshohen efektet negative nga mos-shkuarja në shkollë apo qëndrimi vetëm në shtëpi në mesin e rritjes së abuzimit.

Për studentët e universitetit, të cilët janë kryesisht të rinj, mund të bëhet një llogaritje e përafërt, përfshirë vlerësimin e “kostos” së infektimit tani, përkundrejt kostos së infektimit më vonë, ndoshta kur studenti të kthehet në shtëpi tek prindërit për Krishtlindje.

Ndërkohë me njerëzit e moshuar, llogaria është gjithnjë e më komplekse. Kur je shumë i moshuar dhe të mbetet shumë pak kohë për të jetuar, çfarë rreziqesh do të ishe i gatshëm që të ndërmerrje? Një burrë i moshuar pretendoi:”Nga asnjë kënaqësi nuk ia vlen të heqësh dorë për hir të 2 viteve të tjera në një azil në Weston-super-Mare”.

Një studim i fundit i botuar në revistën “Nature”, sugjeron që edhe në Hong Kong, ku pajtueshmëria e banorëve me mbajtjen e maskës ka qenë mbi 98 për qind që nga muaji shkurt, eliminimi lokal i Covid-19 nuk është i mundur. Dhe nëse nuk është e mundur atje, mund të mos jetë e mundur askund në botë.

Ndërkohë, njerëzit e moshuar janë mbrojtur edhe kur shkalla e transmetimit është e lartë, dhe kur burimet e përgjithshme në dispozicion janë të pëkëta. Në Indi, një studim i kohëve të fundit zbuloi se “porositë për qëndrimin në shtëpi të më të moshuarve, së bashku me shpërndarjen e gjërave të domosdoshme përmes programeve të mirëqenies sociale, ndikoi në ekspozimin më të ulët të infeksionit brenda kësaj grup-moshe në Tamil Nadu dhe Andhra Pradesh”.

Gjithsesi, minimizimi i vdekshmërisë nuk është qëllimi i vetëm. Për ata që nuk vdesin, rezultati mund të jetë një lëngim i zgjatur në kohë në shtrat. Edhe ky element duhet marrë parasysh. Por nëse nuk jeni të sigurt se një masë e veçantë për mbylljen, do të bëjë më shumë mirë sesa dëm, nuk duhet që ta ndërmerrni atë.

Në vitin 1970, pak para se të bëhej dekan i Shkollës së Higjienës dhe Mjekësisë Tropikale në Londër, C.E.Gordon Smith shkroi: Parakushti thelbësor i të gjitha masave të mira të shëndetit publik, është që të bëhen vlerësime të kujdesshme të avantazheve dhe disavantazheve të tyre, si për individin ashtu edhe për komunitetin, dhe ato të zbatohen vetëm kur ka një ekuilibër të dukshëm të avantazheve.

Në përgjithësi, kjo etikë ka qenë një bazë e mirë për vendimmarrjet në shumicën e situatave të së kaluarës në botën e zhvilluar. Besimet aktuale se ku qëndron ekuilibri i avantazheve dhe disavantazheve po ndryshojnë. Retorika e “kampeve rivale”, duhet që të marrë fund. Asnjë individ ose grup i vogël, nuk përfaqëson pikëpamjen e shumicës.

Shënim: Danny Dorling, është profesor i gjeografisë në Universitetin e Oksfordit / “The Conversation” – Bota.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Sfida e paparë e shpërndarjes së vaksinave kundër koronavirusit

Publikuar

-

Nga

“Der Spiegel”

Zhoao Doria kishte kohë që e priste atë dërgesë, dhe ajo më në fund mbërriti të enjten e kaluar. Në orën 7 e gjysmë të mëngjesit, një avion turk u ul në aeroportin ndërkombëtar të Sao Paulos në Brazilin Juglindor,i ngarkuar me kontejnerë frigoriferike. Ato përmbajnë 120.000 mostra të Coronavac, një vaksinë kandidate e zhvilluar nga një kompani kineze. Ngarkesa e çmuar, u transportua direkt nga aeroporti në një vend të fshehtë.

Doria është guvernatori i shtetit të Sao Paulos. Gjatë muajve të fundit, ai ka bërë gjithçka që ka pasur në dorë për të pasur një qasje të shpejtë në vaksinën kineze të prodhuar nga kompania “Sinovac”. 120.000 dozat janë grupi i parë që do të jetë në dispozicion për brazilianët sapo të jepet miratimi, ndoshta brenda disa javësh. “Sinovac”e ka testuar vaksinën për disa muaj në Sao Paulo. Dhe nëse fushata e planifikuar e vaksinimit rezulton e suksesshme, politikani konservator do të jetë në gjendje ta përdorë atë për të ndërtuar reputacionin e tij në fushatën e zgjedhjeve presidenciale që pritet të mbahen pas 2 vitesh.

Kjo mund të ndihmojë në shpjegimin se përse presidenti brazilian Zhair Bolsonaro po nxit ndjenjat publike kundër “vaksinës së Kinës”, siç e quan ai me përçmim. Ai ka kërkuar të njihet me planin e vaksinimit të Dorias, pasi e cilëson atë një rival të rrezikshëm. Bolsonaro, ka bërë çmos që të vonojë ardhjen e vaksinës nga Kina, teksa preferon atë të zhvilluar nga kompania suedezo-britanike Astra Zeneca dhe Universiteti i Oksfordit, edhe pse nuk ka gjasa që ajo të jetë në dispozicion për përdorim në shkallë të gjerë para marsit të vitit 2021.

Konflikti politik në Brazil, po nxjerr në pah politikën e projektit monumental me të cilin përballet bota:prodhimi, shpërndarja dhe administrimi sa më i shpejtë i mundshëm i vaksinave kundër Covid-19 tek miliarda njerëz në mbarë globin – nga qytetet e mëdha me spitale të shkëlqyera në botën e industrializuar deri tek fshatrat më të thellë apo getot e varfra. Do të jetë një sfidë logjistike, një projekt i një dimensioni që botës nuk i është dashur kurrë më parë. Vendet që do ta marrin vaksinën të parat, do të jenë gjithashtu të parët që do t’i japin fund bllokimeve të tyre, do të rihapin shkollat dhe restorantet, dhe të rimëkëmbin ekonomitë e tyre.

Dhe ata që do të kenë qasje tek vaksinat më të mira, do të fitojnë pushtet. “Pandemia ofron një mundësi për disa vende që të pozicionohen si prodhuese të të mirave publike, dhe kësisoj të fitojnë më shumë ndikim sesa mundën të merrnin në shekullin XX-të me anë të ideologjisë”- tha Dimitri Trenin, kreu i qendrës “Carnegie Moscow Centre”. Ndërkohë, vendet e tjera do ta kenë të vështirë të marrin këto vaksina. “Nëse COVID-19 ka treguar një gjë, ajo është se bota është egoiste dhe e fokusuar tek vetvetja”- tha në korrik Karlin Klejer, koordinatore e urgjencës në organizatën humanitare “Mjekët pa Kufij”.

Por të paktën për momentin ka disa arsye për të pasur shpresë. Duket sikur bota nuk do të ketë në dispozicion vetëm një vaksinë të vetme kundër koronavirusit, por një gamë të tërë të tyre. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, rreth 48 vaksina kandidate janë duke kaluar nëpër testet klinike. Dhe 11 prej tyre janë në fazën vendimtare. Prodhuesit e këtyre vaksinave vijnë nga Kina, Shtetet e Bashkuara, Rusia, India dhe disa vende evropiane.

Në fillim të nëntorit, kompania farmaceutike kineze “Sinopharm” njoftoi se qindra mijëra kinezë ishin vaksinuar përmes një dekreti të emergjencës, duke përfshirë 56.000 kinezë që udhëtonin jashtë vendit, nga të cilët askush nuk ka dyshuar se është sëmurë me Covid-19.

LEXO EDHE:  Pse vendet ish-komuniste, nuk kanë ende një gjyqësor të besueshëm dhe të pavarur

LEXO EDHE:  Koronavirusi/ Gjata: Shifrat pozitive, por s’është ende momenti për këngën e fitores

Edhe konsorciumi gjermano-amerikan BioNTech dhe Pfizer, njoftoi së fundmi se vaksina e saj kandidate është 95 për qind efektive, ndërsa kompania amerikane “Moderna” ka thënë se vaksina e saj është 94.5 për qind efektiv. Rusia ka raportuar 92 për qind efikasitet për vaksinën e saj Sputnik V. Gjithsesi shpërndarja globale e vaksinës do të jetë shumë komplekse, edhe në rajonet e zhvilluara. Problemi i parë i madh është ftohja. Vaksina e BioNTech-Pfizer, që bazohet në teknologjinë mARN, duhet të ruhet në rreth – 70 gradë Celsius, gjë që as shumë spitale moderne nuk kanë mundësi ta bëjnë.

Për ta zgjidhur këtë problem, Pfizer ka nisur të prodhojë një kuti transporti ultra të ftohtë në madhësinë e një valixhe të vogël që mund të mbajë disa mijëra doza. Vaksinat e tjera kandidate, kanë më pak sfida në lidhje me temperaturën. Zhang Hongtao i Universitetit të Pensilvanisë thotë se vaksinat kineze mund të ruhet në temperaturën 2-8 gradë Celsius. Ndërkohë, që të parandalojnë vjedhjen e vaksinave të lakmuara, kompanitë farmaceutike po konsiderojnë pajisjen e dërgesave me gjurmues GPS apo dërgimin e kamionëve bosh për të mashtruar hajdutët e mundshëm, dhe për ta bërë më të vështirë planifikimin e sulmeve. Ndërkohë, ështëe paqartë se si do të organizohen 15.000 fluturimet që kompania gjermane e logjistikës DHL, vlerëson se do të nevojiten për shpërndarjen globale të vaksinave. Përtej kësaj, ekziston një kërkesë e lartë për qendra vaksinimi dhe personel të kualifikuar mjekësor për të bërë injeksionet.

Ekspertët druhen se duke pasur parasysh kapacitetet e kufizuara të prodhimit, shumë vende në zhvillim mund t’u duhet të presin në skenarin më të keq deri në vitin 2024 për tu vaksinuar. Që tani ka shenja që bota po ndahet në blloqe të vaksinimit. Sipërmarrësi indian i farmaceutikës Adar Ponaualla, beson se nga vaksinat e reja mARN do të përfitojnë kryesisht vendet e pasura, të industrializuara, jo vetëm për shkak të ruajtjes në të ftohtë, por edhe për shkak të çmimit të saj, që thuhet të jetë rreth 20-25 dollarë për dozë.

Familja e Ponaualla zotëron Institutin Serum në Indi, prodhuesi më i madh i vaksinave në botë. Ai thotë se ai do të jetë në gjendje të prodhojë 1 miliard doza të vaksinës së Astra Zeneca deri në fund të vitit të ardhshëm, me një çmim prej rreth 3 dollarë për dozë.
Gjysma e këtij prodhimi do të mbetet në Indi, ndërsa gjysma tjetër do të shpërndarë në Azi, Afrikë dhe Amerikën Latine./Përshtatur nga CNA.al

Marrë me shkurtime:  https://www.spiegel.de/international/world/geopolitics-of-covid-the-unprecedented-challenge-of-coronavirus-vaccine-distribution-a-12800062-e26a-4079-bf21-161080ae0f3a

LEXO TE PLOTE

Blog

Ja si Biden i manipuloi zgjedhjet presidenciale në SHBA

Publikuar

-

Nga

Joe Biden testohet sërish për COVID-19/ Del rezultati

Nga Tucker Carlson “Fox News”

Ju mund të keni dëgjuar shumë gjatë ditëve të fundit mbi sigurinë e makinerive tona elektronike të votimit. Kjo është një çështje reale dhe serioze, pavarësisht se kush e ngre atë, apo kush përpiqet që ta heqë zhvlerësojë si një teori konspiracioni.

Votimi elektronik nuk është aq i sigurt sa numërimi tradicional i votave me duar. Dhe nuk do të jetë asnjëherë po aq i sigurt. Votuesit mund ta shohin këtë gjë, pasi ajo është e qartë, dhe pikërisht kjo i bën ata nervozë. E kush nuk do të ishte në fakt?

Liderët tanë na kanë dhënë çdo arsye për të mos i zënë besë teknologjisë. Njerëzit që tani po na thonë të mos vëmë më në pikëpyetje makinat elektronike të numërimit të votës, janë të njëjtët që pretenduan se telefonat tanë nuk po na përgjoheshin. Ata gënjejnë. Këtë e dimë që të gjithë. Vendet e tjera nuk e përdorin votimin elektronik, pasi e dinë se ai e minon besimin tek demokracia. Dhe një sistem nuk mund të funksionojë, në rast se askush nuk i beson votës. Siç po e zbulojmë kjo gjë është e vërtetë edhe këtu në SHBA. Duke ecur përpara, ne duhet të zbulojmë saktësisht se çfarë ndodhi në zgjedhjet presidenciale të këtij muaji, pavarësisht se sa kohë mund të duhet për të zhvilluar hetimin apo sesa na kushton ky proces.

Sapo të marrim përgjigje nga ai hetim, duhet të kthehemi menjëherë te sistemi tradicional i votimit, pasi është ai që i ka shërbyer demokracisë tonë për qindra vjet. Ajo që po bëjmë tani nuk është duke funksionuar. Dhe ky nuk është një ekzagjerim. Që nga e hëna në mbrëmje, shteti i Nju Jorkut, nuk kishte arritur ende të numëronte votat në 5distrikte për shkak të votimit përmes postës. Kjo është një katastrofë, dhe ne duhet të ndalim së pretenduari se nuk është kështu. Por ne gjithashtu nuk duhet të lejojmë që fokusi që kemi mbi makineritë e votimit, të na shkëpusë vëmendjen nga gjithçka që ndodhi në fillim të këtij muaji. Zgjedhjet presidenciale të vitit 2020, nuk ishin të ndershme, dhe asnjë person i ndershëm nuk do të pretendonte se ishin të tilla.

Sistemi u manipulua kundër një kandidati, dhe në favor të një tjetri, dhe jo në mënyra që ishin të fshehura nga sytë e publikut. Media kryesore mbështeti haptazi kandidatin demokratë. Xho Bajden dhe Kamala Herris, refuzuan të shpjegojnë se çfarë do të bënin nëse fitonin.
Kjo nuk ka ndodhur kurrë më parë në asnjë palë zgjedhje presidenciale në historinë e SHBA-së, por media kryesore i lejoi që ta bënin atë. Njëkohësisht, duke filluar nga pranvera e këtij viti, demokratët e përdorën emergjencën tonë të shëndetit publik për qëllime partiake. Ata dënuan mbështetësit e Trump pse tuboheshin, por përjashtuan nga kritika aktivistët e tyre –rebelë dhe vandalë nga “Black Lives Matter” dhe “Antifa”.

LEXO EDHE:  “Kemi kaluar pikun e koronavirusit”/ Pipero tregon kur do bjerë numri i të infektuarve

LEXO EDHE:  Koronavirusi/ Gjata: Shifrat pozitive, por s’është ende momenti për këngën e fitores

Kufizimet që zbatuan në shtetet që kontrollonin, i shkatërruan bizneset e vogla të Amerikës, zemrën e Partisë Republikane, ndërsa i bënë edhe më të pasur donatorët e tyre. Vetëm Xhef Bezos, e shtoi pasurinë e tij me më shumë se 70 miliardë dollarë gjatë pandemisë.
Pastaj, demokratët e përdorën koronavirusin për të ndryshuar sistemin e votimit. Ata shtuan jashtëzakonisht numrin e fletëvotimeve me postë, pasi e dinin që kandidatët e tyre do të përfitonin nga një proces votimi më pak i sigurt. Dhe kishin të drejtë. Ata përdorën gjithashtu gjykatat për ta dekurajuar shkuarjen në votime të anëtarëve të Shoqatës Kombëtare të Armëve (NRA), ndër breza votuesit më të rregullt. Nuk është shkruar shumë për këtë gjë, por faktet ishin të shumta. Falë presioneve ligjore nga e majta, NRA luajti një rol shumë më të zbehtë në këto zgjedhje, dhe kjo bëri diferencën në shtetet e lëkundura si Pensilvania dhe të tjerët.

Por mbi të gjitha, demokratët shfrytëzuan fuqinë e “Big Tech” për t’i fituar këto zgjedhje. Gati të gjitha lajmet dhe informacionet në botën anglishtfolëse, udhëtojnë përmes një kompanie të vetme, Google. Një përqindje e madhe e debateve tona politike, zhvillohen në Facebook dhe Twitter. Dhe nëse e përdorni teknologjinë për të censuruar idetë që njerëzit lejohen të shprehin në internet, ju kontrolloni në fund të fundit mënyrën sesi voton popullata. Dhe kjo është pikërisht ajo që ata bënë. Ata i manipuluan zgjedhjet para syve tanë,dhe askush nuk bëri
asgjë për ta parandaluar këtë./Përshtatur nga CNA.al

Burimi: https://www.foxnews.com/opinion/tucker-carlson-2020-presidential-election-rigged-big-tech-mainstream-media

LEXO TE PLOTE

Blog

A mund të jetë ende SHBA “xhandar” i botës?

Publikuar

-

Nga

Nga Daniel Immerwahr

Në vitin 1939, pak para pushtimit gjerman të Polonisë, një emisar britanik, Lordi Lothian, vizitoi Shtëpinë e Bardhë me një kërkesë të pazakontë. Mbretëria e Bashkuar nuk ishte në gjendje t`a mbronte botën nga nazistët, i tha Lothian presidentit Franklin Delano Roosevelt. “Qytetërimi anglo-sakson” kishte nevojë për një kujdestar të ri.

Skeptri po binte nga duart e britanikëve, shpjegoi më tej Lothian, dhe Shtetet e Bashkuara duhet që ta “rrëmbejnë atë”. Megjithëse i bërë në mënyrë jozyrtare, ai ishte një përgjërim i jashtëzakonshëm. Londra ishte e gatshme të hiqte dorë, dhe ta linte Uashingtonin të drejtonte botën.

Por Roosevelt nuk ishte i interesuar për këtë gjë. Madje në fakt, u ndje i ofenduar. “Unë u tërbova nga inati. E kush ishin britanikët që të na hidhnin në prehër barrën e tyre? Ruajtja e civilizimit ishte puna e tyre. Në atë kohë ushtria e Shteteve të Bashkuara ishte vetëm pak më e madhe se ajo e Bullgarisë, me shumë pak aftësi për të frenuar forcat jo liberale në Evropën Qendrore”- shkroi në atë kohë presidenti amerikan në ditarin e tij.

Por ajo ishte ndoshta hera e fundit që një president, do të ishte kaq i paqartë mbi hegjemoninë e SHBA. Siç e shpjegon Stephen Wertheim në librin e tij të ri “Nesër, bota”, Lufta e Dytë Botërore ishte ajo që ndryshoi mendjen e Roosevelt, dhe të thuajse të gjithë atyre që ishin përreth tij.

Rënia e Francës në vitin 1940, i bindi udhëheqësit amerikanë mbi nevojën për të hyrë në atë konflikt. Në vitin 1941, botuesi Henry Luce shkoi më tej dhe propozoi një “Shekull Amerikan”, një rend global të pasluftës i udhëhequr nga vlerat, institucionet dhe nga forca ushtarake e Shteteve të Bashkuara.

Në fillim ideja e Luce ishte e diskutueshme, por në fund të luftës u duk e pashmangshme. Deri në atë kohë, ushtria amerikane e zmadhuar me shpejtësi, kishte fituar terren në të gjithë planetin, dhe Uashingtoni hezitonte të hiqte dorë. Siç deklaroi pasardhësi i Roosevelt, HarryTruman në Kongres, në fundin e vitit 1945:“Ne duhet të ruajmë vazhdimisht epërsinë tonë në tokë, det dhe ajër”.

Sot, Pentagoni kontrollon rreth 750baza në rreth 80 vende dhe territore të huaja. Edhe në mungesë të trupave në tokë, dronët amerikanë qëndrojnë pezull në qiell, duke mbikëqyrur njerëzit, dhe duke qëlluar herë pas here me raketa ndaj tyre.

Sipas llogaritjeve të Byrosë së Gazetarisë Investigative, Shtetet e Bashkuara kanë vrarë më shumë njerëz në 5 vitet e fundit nga sulmet ajrore, sesa nga të shtënat e policisë. Argumenti për këtë praktikim të përhapur të dhunës është i njohur. Po të mos ishte ushtria amerikane, bota do të ishte e paligjshme dhe e rrezikshme.

“Nëse jemi të detyruar ta përdorim forcën, kjo është për shkak se ne jemi Amerika; jemi kombi i domosdoshëm. Ne jemi më të mëdhenj dhe shohim më larg në të ardhmen sesa vendet e tjera”- deklaroi dikur Madeleine Albright, Sekretarja e Shtetit e presidentit BillClinton.

Një vetë-vlerësim i tillë është sfiduar shpesh, por kurrë më shumë se sa tani. Në 4 vitet e tijpresidenti Donald Trump kultivoi konceptin se Shtetet e Bashkuara nuk mbrojnë asgjë tjetër në botë, përveç interesit të tij personal. Ai përbuzi marrëveshjet ndërkombëtare, pati marrëdhënie të ngrohta me diktatorët, dhe e bëri qesharake idenë që SHBA mund të jetë një arbitër i paanshëm në çështjet botërore.

Ndonëse dukej më pak i fokusuar në udhëheqjen globale sesa paraardhësit e tij, kjo nuk ndodhi për shkak të respektimit të normave ndërkombëtare. Ashtu si vrasja e George Floyd e thelloi krizën e legjitimitetit të policisë amerikane, edhe presidenca Trump vuri në pikëpyetjepolitikën e jashtme të Uashingtonit.

Me siguri Joe Biden, që ka premtuar t’i japë fund qasjes së ashpër ndaj aleatëve, do të rivendosë imazhin ndërkombëtar të Amerikës. Por, a do të ndryshojë diçka nga zgjedhjet e tij në një nivel më të thellë? Dy libra të rinj hedhin dritë mbi këtë.

Njëri, me autor ish-Sekretarin e Mbrojtjes Robert Gates, i sheh Shtetet e Bashkuara si një “fanar për njerëzit e shtypur kudo në botë”, që nën Trumpin, u larguan përkohësisht nga misioni i tyre. Tjetri, nga politologu konservator australiano–britanik Patrick Porter, i cili i cilëson argumente të tilla si një trillim të paqartë.

Për Porter, Trump është “më pak një devijim sesa një kulm”.Gates ka shërbyer si Sekretar i Mbrojtjes, shefi i CIA-s dhe zëvendës këshilltar i sigurisë kombëtare, midis posteve të tjera. Në mënyrë të pazakontë, ai ka pasur poste të larta nën presidentët demokratë dhe republikanë.

Ai e ka quajtur Biden “një njeri me integritet të mirëfilltë” dhe Trump “të papërshtatshëm për të qenë Komandant i Përgjithshëm”.Libri i tij i fundit “Ushtrimi i fuqisë”, ofron një panoramëtë zymtë të botës. Vendi është “sfiduar në çdo front”, beson Gates.

Vendet ku Shtetet e Bashkuara duhet të policojnë janë Irani, Iraku, Afganistani dhe Lindja e Mesme. Gates fajëson për krizën “liderët politikë të kohëve të fundit”, të cilët kanë përdorur pushtetin në mënyrë të pahijshme. Ata janë mbështetur më shumë tek ushtria, duke lënë pas dore “instrumente të tjera” të fuqisë, si bindja, tregtia, ndihma, sanksionet, marrëdhëniet me publikun dhe veprimet e fshehta.

LEXO EDHE:  Ekspertët: 12 strategjitë më të mira për mosinfektimin nga Covid-19

LEXO EDHE:  31 raste të reja me koronavirus në Greqi/ Shkon në 99 numri i viktimave

Ajo që kërkon ai në thelb është një reformë:më pak përplasje, më shumë policim në komunitet. Një ushtrim më i zhdërvjellët i ndikimit, argumenton ai, do të mbështesë supremacinë e Shteteve të Bashkuara, dhe “do të garantojë që autoritarizmi, i mundur dy herë në shekullin XX, të mos dominojë në shekullin XXI”.

Largimi nga militarizmi, do të thotë të pranosh kufijtëe ndikimit të SHBA. Në një moment, Gates diskuton mbi Korenë e Veriut, e cila vazhdon të zhvillojë arsenalin e saj bërthamor. Aibeson se Pheniani nuk do të heqë kurrë dorë vullnetarisht nga armët e veta bërthamore, porçdo përpjekje për t`a detyruar t`a bëjë këtë mund të shkaktojë një luftë të madhe.

Presidentët e SHBA, duhet të shmangin ndërhyrjen me forcë, shkruan Gates, përveç nëse ekziston “një kërcënim për interesat jetike amerikane”. Çështje të tilla janëedhe në thelbin elibrit të Patrick Porter “Premtimi i rremë i rendit liberal”.

Sipas tij, çështja nuk është se politikë–bërësit si Gates janë hipokritë. Vetë ideja e një “rendi liberal” është kontradiktore. Liberalizëm, në kontekstin e marrëdhënieve ndërkombëtare, do të thotë liri, barazi dhe pëlqim, ndërsa rendet botërore janë hierarki që qëndrojnë në këmbë“bazuar në kërcënimin e forcës”.

Shtetet e Bashkuara, shkruan Porter, janë “hegjemonia më e butë deri më tani”. Por është gjithsesi një hegjemoni, dhe hegjemonia përfshin dominimin. Merrni për shembull çështjen e Gjykatës Penale Ndërkombëtare në Hagë, që u krijua, në vitin 1998, pas gjenocidit në Ruanda.

Gjykata premtoi të ishte kolona e një sistemi të bazuar në rregulla, duke nxjerrë para drejtësisë kriminelët e luftës, pavarësisht nga kombësia e tyre. Por kur u bë e qartë se rregullat do të zbatoheshin edhe për Shtetet e Bashkuara, Uashingtoni kundërshtoi.

“Forcat e armatosura amerikane kanë një rol unik paqeruajtës, të vendosura në vendet e nxehta nëpër botë. Po sikur ushtarët amerikane të arrestoheshin për krime lufte apo krime kundër njerëzimit? Ne nuk mund t’i ekspozojmë njerëzit tanë ndaj këtyre lloj rreziqeve”- thaDavid Scheffer ambasadori i parë i përgjithshëm i vendit për çështjet e krimeve të luftës.

Dhe në vitin kur gjykata hapi dyert, Kongresi Amerikan miratoi një ligj që ndalon ndihmën ushtarake (me përjashtime) ndaj çdo vendi që dëshiron të respektojë gjykatën. Ligji autorizoi ushtrinë amerikane të lironte personelin amerikan ose çdo aleat të burgosur nga gjykata, duke i dhënë atij pseudonimin “Akti i Pushtimit të Hagës”.

E tillë është mënyra e ushtrimit të hegjemonisë, argumenton Porter. Bërësit e rregullave nuk janë përgjithësisht zbatues të rregullave.

A kanë në fund SHBA-tënjë zgjedhje? Në fakt jo, shkruan Gates. Me SHBA në krye, bota është një vend ku diferencat mund të zgjidhen në mënyrë paqësore. Pa të, planeti zhytet në kaos. Pyetja për Gates nuk është nëse Shtetet e Bashkuara duhet të mbretërojnë, por si duhet që ta bëjnë këtë.

Një dorë ndryshe, shpreson ai, mund ta rikthejë vendin në rolin e tij të nevojshëm. Ky restaurim do ta vendosë Amerikën sërish në krye të tryezës, siç e ka thënë Biden. Porter ka këshilla të ndryshme:të braktisë rolin që ka aktualisht. Sistemi me në qendër SHBA-në u ndërtua në fund të Luftës së Dytë Botërore, kur ekonomia amerikane ishte më e madhe se 4 ekonomitë e ardhshme më të mëdha së bashku.

Sot, sipas disa parametrave, ajo është më e vogël se ajo e Kinës. Kriza e epërsisë amerikane po zgjat prej dekadash, dhe sot sipas Porter ka arritur kulmin e saj. Për të, një kurs më i mirë për hegjemonen e plakur, do të ishte një “rënie e hijshme”.

Kjo do të kërkonte që Uashingtoni të hiqte dorë nga koncepti se trupat e tij ose vlerat e tij duhet të dominojnë planetin. Ajo nuk do të nënkuptojë tërheqje nga punët e kësaj bote, thjesht përshtatje në një arenë ndërkombëtare ku fuqitë janë më të niveluara

Marrë me shkurtime nga The New Yorker

LEXO TE PLOTE