Connect with Us

Shtatë mrekullitë e botës antike/ Cilat ishin, dhe çfarë ndodhi me to?

Blog

Shtatë mrekullitë e botës antike/ Cilat ishin, dhe çfarë ndodhi me to?

Publikuar

-

Shtatë Mrekullitë e Botës së Lashtë, mund të vlerësohen secila si arritje mahnitëse arkitektonike, apo si mrekulli të imagjinatës dhe inxhinierisë njerëzore. Por së bashku, ato formojnë një guidë që sfidon kufizimet e kohës. Ato përbëhen nga një piramidë, një mauzoleum, një tempull, dy statuja, një far, dhe një kopsht gati mitik.

Po përse ekzistojnë vetëm Shtatë Mrekulli? Ato janë në fakt një bashkim i listave të ndryshme nga antikiteti. Versionet më të njohura, vijnë nga poeti i shekullit II-të Antipateri i Sidonit, dhe matematikani Filo i Bizantit. Ndërkohë të tjerë janë Kalimakusi i Kirenës, dhe historiani i madh grek Herodoti.

Natyrisht, lista e tyre mbështetej tek vendet ku udhëtuan, por edhe nga opinioni i tyre personal. Kështu, ndërsa ne e njohim Farin e Aleksandrisë si një mrekulli, disa e lanë jashtë, duke favorizuar Portën Ishtar në Babiloni. Ndërkohë, thuhet se grekët zgjodhën numrin 7, pasi besonin se ai ka rëndësi shpirtërore, dhe përfaqësonte përsosmërinë.

Piramida e Madhe e Gizës
Pyesni disa njerëz se cilat janë Shtatë Mrekullitë, dhe shumica do të përmendin të parën Piramidën e Madhe të Gizës. Arsyeja është e thjeshtë:ndërsa 6 të tjerat kanë humbur ndër shekuj, Piramida e Madhe e Gizës qëndron ende në këmbë në Egjiptin Verior.

E ndërtuar në vitin 2525 Para Krishtit si varri i faraonit të dinastisë së katërt Kufu, ajo është më e madhja nga tre piramidat e Gizës. Lartësia e saj origjinale prej 146.5 metrash, e bëri piramidën strukturën më të lartë të ndërtuar nga njeriu në botë, deri kur rekordin e theu Katedralja Linkoln në shekullin XIV.

Përgjatë shekujve shtresa e jashtme e piramidës është gërryer, duke e reduktuar me gati 8 metra lartësinë e saj. Vlerësimet e fundit, sugjerojnë se u deshën rreth 14 vjet për të transportuar dhe vendosur njëra mbi tjetrën 2.3 milionë blloqe guri. Sesi u ndërtuan piramidat, kjo mbetet ende objekt debati.

Mauzoleumi në Halikarnasus
Gjatë jetës së tij, Mauzolusi i plotfuqishëm ndërtoi një kryeqytet të ri për veten dhe gruan e tij Artemisën në Halikarnasus (në bregdetin e sotëm perëndimor të Turqisë), duke mos kursyer asgjë për ta mbushur atë me statuja dhe tempuj të bukur mermeri.

S’ka dyshim se duke qenë guvernator i Perandorisë Persiane dhe sundimtar i Sarias, do të gëzonte një luks të ngjashëm dhe pasi vdiq në 353 Para Krishtit. Thuhet se Artemisa (që ishte njëkohësisht edhe motra e tij), u pikëllua q shumë nga vdekja e burrit të saj, saqë e përzjeu hirin e tij me ujë duke e pirë atë, para se të mbikëqyrte punimet për godinën ku do të strehohej varrin i tij luksoz.

E përbërë nga mermeri i bardhë, struktura monumentale ndodhej mbi një kodër me pamje nga kryeqyteti që ai kishte ndërtuar. Ajo u projektua nga arkitektët grekë Pitus dhe Satiros, dhe kombinonte stilet arkitekturore liciane, greke dhe egjiptiane. Mauzolemi kishte 3 nivele, më i ulëti ishte rreth 20 metra, ndërsa kulmi kishte një lartësi prej 41 metrash.

Ndërkohë, 4 nga artistët më të njohur të Greqisë krijuan skulptura dhe objekte te tjera dekorative përreth varrit. Një pjesë e tij, mund të jetë shkatërruar nga tërmetet në kohërat mesjetare, ndërsa një pjesë ekziston edhe sot e kësaj dite. Prej mbretit Mauzolus, kemi edhe fjalën ‘mauzoleum’.

Statuja e Zeusit
Olimpia, ishte një vend i shenjtë në Greqinë e lashtë, dhe vendi i Lojërave të para Olimpike. Dhe cila ishte mënyra më e mirë për të respektuar Perëndinë kryesore të Grekëve të Lashtë, sesa të ndërtohej për të një statujë gjigante? Kjo është ajo që bëri skulptori Fidia, kur realizoi kryeveprën e tij në tempullin e Zeusit në Olimpia në vitin 435 Para Krishtit.

Zeusi paraqitej i ulur mbi një fron të bërë nga druri i kedrit dhe i zbukuruar me ar, fildish dhe gurë të çmuar. Zoti i stuhive, mbante në dorën e djathtë statujën e Nikesë, Perëndeshës së Fitores, dhe një skeptër me një shqiponjë të ngritur në dorën e tij të majtë.

Ai u zbukurua vazhdimisht me ar dhe fildish, çka do të thotë se priftërinjtë e tempullit duhej ta vajosnin rregullisht statujën, për ta mbrojtur atë nga moti i nxehtë dhe me lagështirë i Greqisë Perëndimore. Statuja ishte gati 12 metra e lartë, dhe mezi e merrte tempulli.

Për 8 shekuj, njerëzit do të shkonin në Olimpia vetëm për të parë statujën. Ajo i mbijetoi perandorit Romak, Kaligula, që dëshironte ta çonte në Romë, në mënyrë që koka e saj të zëvendësohej me imazhin e fytyrës së tij. Por më pas, statuja e Zeusit humbi. Kjo mund të ketë ndodhur me shkatërrimin e tempullit në vitin 426 Pas Krishtit, ose mund të jetë shkatërruar rrugës për në Kostandinopojë.

Kopshtet e Varura të Babilonisë
Përshkrime të hollësishme ekzistojnë në shumë tekste antike, greke dhe romake, por asnjë mrekulli tjetër nuk është më misterioze se sa Kopshtet e varura të Babilonisë. Tek e fundit, të gjitha dëshmitë janë të dorës së dytë, dhe nuk ka ende prova përfundimtare se ato kanë ekzistuar vërtet.

Nëse do të ishin të vërteta, do të përfaqësonin një mrekulli inxhienerike të jashtëzakonshme, pasi mbajtja e një kopshti të harlisur në shkretëtirat e asaj që sot është Iraku, nuk do të kishte qenë aspak e lehtë. Një nga teoritë është se Kopshtet e Varura u krijuan nga mbreti babilonas Nabukodonosori II në vitin 600 Para Krishtit, për gruan e tij, që ishte mësuar me shumë gjelbërim në atdheut të saj, Media (Irani i sotëm).

LEXO EDHE:  Photoshopi bën mrekulli (Foto)

Kopshtet mund të kenë qenë me disa nga tarracat, që supozohet se arrinin një lartësi prej rreth 23 metrash. Ato të jepnin përshtypjen e një mali me lule, bimë dhe barishte që rriteshin nga zemra e Babilonisë. Bimësia ekzotike ujitej nga një sistem i sofistikuar pompash dhe tubacionesh, që e sillte ujin nga lumi Eufrat.

Ndërkohë është supozuar se Kopshtet e Varura kanë ekzistuar, por jo në Babiloni. Dr.Stefani Dallej nga Universiteti i Oksfordit, pretendon se kopshtet u ndërtuan nga mbretit asirian Senasherib për pallatin e tij në Nineve, 480 km më në veri dhe pranë lumit Tigër.

Fari i Aleksandrisë
Anijet që lundronin në portin e Aleksandrisë, rrezikonin shumë për shkak të ujërave të cekëta dhe shkëmbinjve nënujorë. Zgjidhja ishte ndërtimi i një Fari nga arkitektit grek Sostratusi nga Knidusi. Punimet zgjatën më shumë se një dekadë, dhe përfunduan gjatë mbretërimit të Ptolemeuy II në vitet 280-70 Para Krishtit.

Mendohet se Fati kishte një lartësi prej 140 metrash, duke e bërë atë strukturën e dytë më të lartë të ndërtuar nga njeriu në Antikitetit, pas Piramidës së Madhe të Gizës. Kulla ishte e ndarë në një bazë katrore, një seksion të ndërmjetëm 8-këndor, dhe me një seksion të sipërm cilindrik.

Thuhej se ai zjarri i ndezur në të, mund të shihej deri 50 km larg. Ashtu si disa nga Shtatë Mrekullitë e tjera, edhe Fari ra viktimë e tërmeteve. Ai i mbijetoi disa tërmeteve të mëdha, por jo pa dëme serioze që çuan në braktisjen e saj.

Rrënojat e fundit u shembën në shekullin XV-të. Arkeologët francezë, zbuluan disa gurë të mëdhenj në ujërat përreth Farit në vitin 1994, dhe pretenduan se ato ishin pjesë e strukturës antike. Ndërkohë në vitin 2015, autoritetet egjiptiane njoftuan synimin e tyre për të rindërtuar Farin e Aleksandrisë.

Tempulli i Artemisës
Në fakt ky tempull u ndërtua dhe u rindërtua disa herë në Efes, në Turqinë e sotme. Monumenti u shkatërrua nga një përmbytje në shekullin VII Para Krishtit, nga një zjarrvënës i quajtur Herostratus në vitin 356 Para Krishtit, që në këtë mënyrë shpresonte të arrinte famën me çdo kusht, si dhe nga një sulm i gotëve të Gjermanisë Lindore në shekullin III. Shkatërrimi përfundimtar ndodhi në vitin 401 Pas Krishtit. Shumë pak relike të tempullit ndodhen sot në Muzeun Britanik. Në versionin e tij më mbresëlënës, tempulli prej mermeri të bardhë kishte përmasa 110 me 55 metra, teksa në gjithë gjatësinë e tij ishte i zbukuruar nga gdhendje, statuja dhe 127 kolona. Brenda ndodhej një statujë e Perëndeshës Artemisa, një vend pelegrinazhi për vizitorët e shumtë në Efes, që linin dhurata të ndryshme në këmbët e saj.

Gjigandi i Rodit
I ndërtuar në vitin 282 Para Krishtit, Kolosi i Rodosit ekzistoi për më pak se 60 vjet, por kjo nuk e zbehu famën e tij. Statuja kushtuar Perëndisë së Diellit, Helios, mori 12 vjet kohë për t’u realizuar nga skulptori Kares nga Lindosi, për të festuar një triumf ushtarak pas një rrethimi 1-vjeçar.

Thuhet se banorët e Rodosit, përdorën objektet e lëna pas nga armiqtë gjatë një beteje, për

të ndihmuar në përballimin e shpenzimeve për Kolosin. Ata shkrinë armët e braktisura për të marrë bronzin, ndërsa përdorën si skelë një kullë rrethimi. Me pamje nga porti, Helios ishte rreth 32 metra i lartë, dhe në duar mbante ndoshta një pishtar ose një shtizë.

Pavarësisht emrit, Kolosi nuk ishte aq i fortë sa t’i bënte ballë një tërmeti të fortë në vitin 226 Para Krishtit, kur statuja u shemb, dhe u copëtua. Banorët e Rodosit e refuzuan ofertën e Ptolemeut për ta rindërtuar atë, pasi një orakull u tha se ata e kishin ofenduar Heliosin. Kështu, pjesët e copëtuara të monumentit, qëndruan aty përtokë për mbi 800 vjet duke tërhequr ende vizitorë. Kur forcat armike e shitën më në fund Kolosin për skrap në shekullin VII, u deshën mbi 900 deve për të zhvendosur të gjitha pjesët. / History Extra – Bota.al

 

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Keqkuptimi i madh midis shekullarizmit francez dhe botës islamike 

Publikuar

-

Nga

Keqkuptimi i madh midis shekullarizmit francez dhe botës islamike

Nga Pierre Haski “Internazionale”

Në një përpjekje për t’u përballur me Islamin radikal, qeveria franceze po përballet me një problem që shkon përtej kufijve kombëtarë:vështirësinë për ta bërë botën myslimane të kuptojë strategjinë e saj, objektivat e saj dhe kontekstin e veçantë francez.

Simbol i kësaj vështirësie janë kritikat që vijnë nga Universiteti i Al Azharit, institucioni antik islamik me qendër në Kajro të Egjiptit, që zakonisht konsiderohet si autoriteti më i lartë suni, me kushtin që koncepti të ketë kuptim.

Rektori i Al Azhar, Sheiku Ahmed Al Tajeb, reagoi shumë i zemëruar ndaj fjalimit të fundit të mbajtur nga presidenti francez Emanuel Makron mbi “separatizmin islamik”, duke e quajtur atë si ”racist”.

Ndërkohë Universiteti i Al Azhar, bëri publike një deklaratë të gjatë pas aktit makabër të prerjes së kokës së Samuel Pati, profesorit francez të historisë, vrarë më 16 tetor në Paris nga një çeçen i ri.

Deklarata dënon gjestin, por nga ana tjetër bën një kërkesë shumë specifike:miratimin e një ligji botëror kundër “shpifjes ndaj feve dhe simboleve të tyre të shenjta”. Me fjalë të tjera, vrasja e Pati nuk është e pranueshme, por as karikaturat mbi Profetin Muhamed.

Pranimi i laicitetit

Al Azhar, nuk është siç argumentojnë disa, ekuivalenti i Vatikanit për myslimanët. Nuk ka një Vatikan mysliman, dhe mbase kjo është pjesë e problemit. Në çdo rast, ky institucion mijëravjeçar mbetet një pikë referimi, edhe pa një rregullore imponuese.

Pikërisht me kreun e këtij universiteti, Papa Françesku rifilloi dialogun midis katolikëve dhe myslimanëve në vitin 2016, që ishte ndërprerë që në kohën e Papës Benedikti XVI. Dhe po me sheikun Al Tajeb, Papa nënshkroi një “dokument mbi vëllazërinë njerëzore” vitin e kaluar.

LEXO EDHE:  Photoshopi bën mrekulli (Foto)

LEXO EDHE:  Mënyra se si të verbërit me Tritanopia e shikojnë botën

Në fillimin e vitit 2019, rektori i Al Azhar bisedoi gjatë me Emanuel Makron, gjatë vizitës zyrtare të presidentit francez në kryeqytetin egjiptian Kajro. Por kjo nuk e pengoi atë të lëshonte deklaratën e fundit tepër kritike për shefin e Elizesë.

Problemi qëndron tek pamundësia e një pjese të botës myslimane, tradicionaliste, edhe pse jo domosdoshmërisht islamike, për ta pranuar shekullarizmin francez, një koncept që mbetet shumë kombëtar dhe pak i eksportuar, edhe pse i vetmi vend që e ka kopjuar atë, Turqia, është aktualisht gjithçka përveçse jo laike.

Jehona e shtrembëruar e debateve dhe vendimeve të fundit të autoriteteve franceze, e ushqen këtë keqkuptim. Në Azi dhe Afrikë, kam takuar myslimanë që më pyetën se përse Franca po lufton Islamin. Për mua nuk ishte e lehtë t’u shpjegoja se pyetja nuk duhet të shtrohet në këto terma.

Emanuel Makron foli kohët e fundit për separatizmin, dhe do ta bëjë këtë gjë sërish gjatë homazheve ndaj profesorit të ndjerë Samuel Pati. Ndoshta presidenti francez duhet të shqetësohet edhe për adresimin ndaj pjesës tjetër të botës, duke trajtuar me kujdes një çështje që është bërë thelbësore jo vetëm për mandatin e tij, por edhe për imazhin ndërkombëtar të Francës.

Ai nuk ka pse ta justifikojë veten – tek e fundit ai jep llogari vetëm para francezëve – por duhet të përpiqet t`a bëjë veten të kuptueshëm, për të shmangur një përçarje të zgjatur në kohë. Nuk do të ishte e drejtë, që ai të lejojë qarkullimin e tezës se Franca është armiqësore, jo vetëm ndaj Islamit radikal, por ndaj Islamit në tërësi në botë./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Sa shqetësohen investitorët e huaj për qeveritë autoritare në vendet ku ata investojnë?

Publikuar

-

Nga

Sa shqetësohen investitorët e huaj për qeveritë autoritare në vendet ku ata investojnë?

Nga Giulia Guerrini “Emerging Europe”

* Një nga keqkuptimet më të zakonshme në lidhje me regjimet autoritare, është besimi i përhapur se ato kundërshtohen nga biznesi. Koncepti se udhëheqësit autoritarë janë populistë anti-biznes, kundër liberalizimit ekonomik dhe globalizimit, është në fakt shumë larg realitetit.

Përkundrazi, një analizë e plotë e politikave autoritare, zbulon se korporatat transnacionale dhe udhëheqësit e biznesit, bëhen nganjëherë bastione të bazës elektorale që mbështesin udhëheqës të tillë. Në veçanti, ajo që mund të bëjnë regjimet autoritare, është të garantojnë një qasje të vendosur ndaj politikë-bërjes dhe stabilitetit që e dëshiron biznesi.

Stabiliteti mund të rrisë të ardhurat, duke siguruar një besim të shtuar në drejtim të strategjive afatgjata të kompanisë. Masa të tilla, si futja e taksës së sheshtë dhe shkurtimet në shpenzimet e mirëqenies sociale, mund të rrisin akumulimin e kapitalit për kapitalistët vendas dhe ndërkombëtarë.

Presidenti i Venezueles, Nicolás Maduro

Këto politika mund të kenë efekte të zgjatura, nëse zbatohen në një regjim ku kundërshtarët e kanë të kufizuar hapësirën për të konkurruar me elitën në pushtet, duke tërhequr kështu kapitalin e huaj, dhe duke e fokusuar pasurinë në duart e bizneseve vendase.

Gabor Sheiring, profesor në Universitetin Boçoni në Milano dhe ekspert në ekonominë politike hungareze, shpjegon se ky mekanizëm është shfrytëzuar me sukses të veçantë nga kryeministri i Hungarisë, Viktor Orban. Që prej rënies së komunizmit në vitin 1989, Hungaria ka tërhequr gjithnjë e më shumë investime të huaja në vend.

Niveli i investimeve është përshpejtuar që kur Orban u ngjit në pushtet një dekadë më parë.

“Shumica e analistëve e përshkruajnë Orbanomics si një politikë anti-liberale, anti-biznes në shërbim të interesave të elitës politike dhe oligarkëve besnikë. Por, ky është një keqkuptim”- thotë profesor Shiering.

Kryeministri i Hungarisë, Viktor Orban

Ai shpjegon se pas zgjedhjeve parlamentare në Hungari në vitin 2010, politikat qeveritare në Hungari, janë të orientuara gjithnjë e më shumë drejt një grupi masash më miqësore ndaj biznesit. “Qeveria jep subvencione të drejtpërdrejta financiare si për bizneset kombëtare dhe ato ndërkombëtare. Këto subvencione e tejkalojnë shumë nivelin e para vitit 2010, dhe janë më të fokusuara ndaj bizneseve kombëtare sesa më parë.

Qeveria i hapi dyert për biznesin vendas, duke ftuar figurat kryesorë të tij, dhe që ishin më pak të politizuar në të zënin poste në qeveri. Edhe politika monetare ekspansioniste e prezantuar nga Giorgy Matolzi si Guvernatori i ri i Bankës Qendrore Hungareze, shihet në mënyrë të favorshme nga bizneset”- thotë ai.

Rasti i Hungarisë, tregon qartë se format e qeverisë që devijojnë nga rruga e demokracisë së pastër liberale, nuk janë domosdoshmërisht një pengesë për bizneset. Edrju Hander, presidenti i Dhomës Amerikane të Tregtisë në Ukrainë, thekson se lloji i regjimit në vetvete nuk është kriteri kryesor që merret në konsideratë nga biznesi:faktorë të tjerë mund të luajnë një rol më të rëndësishëm.

“Së pari, bizneset kërkojnë pajtueshmëri dhe parashikueshmëri mbi atë që do të ndodhë.

LEXO EDHE:  Koment/ Solidaritet dhe ndarje

LEXO EDHE:  Që SHBA të dominojë mbi Kinën, duhet të promovojë demokracinë kudo në botë

Ne duhet të shohim tablonë kryesore:se si politikat nga ana e tyre ndikojnë në sektorët socialë, mjedisorë etj. Ajo që është më e rëndësishme nuk është lloji specifik i qeverisjes, por nëse kjo qeverisje është transparente në një farë mase, dhe nëse bizneset mendojnë se mënyra e qeverisjes është e qëndrueshme”- shpjegon Hander.

Sidoqoftë, është thelbësore të kihet parasysh, se duket që ekziston një pikë ku mungesa e kontrolleve dhe ekuilibrave qeveritarë, e ul ndjeshëm joshjen për investitorët e huaj. Siç thotë Hander: “Në fund, gjithçka kthehet tek shteti i së drejtës. A mund ta siguroj këtu biznesin tim, pasuritë e mia? Apo shteti do të trokasë në derë në një moment, duke mi rrezikuar të gjitha?”- thekson ai.

“Për shembull në Ukrainë, ne po ushtrojmë presion për më shumë transparencë në sistemin gjyqësor. Fakti që 80 për qind e bizneseve nuk i besojnë gjyqësorit, është shumë i rëndësishëm për investimet e huaja direkte në vend”- shton Hander.

Pra ekziston një prag para të cilit avantazhet thjesht ekonomike, e tejkalojnë mungesën e transparencës qeveritare, e cila e mban në ekuilibër sistemin politik dhe ekonomik. Ky prag varet gjithashtu nga nuancat politike për sa i përket përkufizimeve teknike, thotë profesori i Universitetit të Bernmauthit, Kristofer Hartuell.

“Tani, kjo varet nga ajo që ju kuptoni me termin “autoritar”. PiS në Poloni dhe Fidesz në Hungari i kanë manipuluar institucionet, por ato ende po i fitojnë zgjedhjet me ndershmëri, dhe po u drejtohen investitorëve të huaj. Por për sa kohë që PiS nuk është një katastrofë e plotë në qeverisje, kompanitë janë të gatshme të anashkalojnë një ligj këtu apo atje, pasi Polonia është një treg i madh në BE.

Nga ana tjetër, paratë po ikin nga Rusia, pasi tregu është i dominuar nga persona të brendshëm politikë, dhe ndaj autoritarizmi i madh atje nuk josh investitorët”- thotë Hartuell.

Kjo gjë nuk është e vërtetë në Bjellorusi, ku biznesi – veçanërisht sektori në rritje i IT – ishte ndër sektorët e parë që dha alarmin për efektet shkatërruese ekonomike të represionit shtetëror, që pasoi zgjedhjet e manipuluara presidenciale të 9 gushtit.

Shumë kompani, kanë filluar të dërgojnë jashtë vendit punonjësit e tyre më të talentuar, në mënyrë që të vazhdojnë aktivitetin, të tjerët janë zhvendosur në bllok jashtë vendit. Dilema e vërtetë për biznesin është përllogaritja nëse politikat nga të cilat ai mund të përfitojë, do të zgjasin apo jo në një periudhë afatgjatë.

Nëse një regjim autoritar mund të sigurojë të paktën në një farë mase garanci, që ata të kenë një klimë të qëndrueshme dhe të begatë investimesh, drejtuesit e biznesit do të vazhdojnë të bëjnë një sy qorr ndaj aspekteve më pak të këndshme të sundimit të tyre./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Pse shtrigat fluturojnë mbi fshesat magjike?/ Ja si ka lindur kjo legjendë

Publikuar

-

Nga

Shtriga e keqe me lëkurë të gjelbër që fluturon mbi fshesën e saj magjike, mund të jetë një imazh ikonik i Festës së Hallouinit. Por historia e vërtetë se pse shtrigat lidheshin me një objekt kaq të zakonshëm në shtëpitë tona, është gjithçka përveçse jo magjepsëse.

Nuk është e tamam e qartë, kur u shpik vetë fshesa për herë të parë. Por akti i fshirjes daton që nga kohërat antike, kur njerëzit me gjasë përdorën tufa bimësh të lidhura pas një shkopi, kallamishteje dhe fibrave të tjera natyrore për të hequr pluhurin apo hirin nga një zjarr ose vatër.

Siç shkruan Xh.Brajan Lauder, kjo punë shtëpiake shfaqet madje edhe në Dhjatën e Re, e cila daton në shekujt I dhe II Pas Krishtit. Vetë fjala fshesë, broom në anglisht vjen një bimë me të njëjtin emër, ose kaçube, që është përdorur për të prodhuar shumë pajisje të hershme të pastrimit.

Që nga fillimi, fshesat lidheshin kryesisht me gratë. Por pavarësisht kësaj, shtriga e parë që u tha se hipte dhe fluturonte mbi një fshesë magjike ishte një burrë:Gijon Edelin. Ky ishte një prift nga Shën Zhermen-en-Laje, afër Parisit. Ai u arrestua në vitin 1453 dhe u gjykua për magji, pasi kritikoi publikisht gjuetinë e Kishës kundër shtrigave.

Rrëfimi i tij u bën nën tortura. Në fund ai u pendua, por u burgos për jetë. Në kohën e “rrëfimit” të Edelinit, ishte bërë shumë popullor ideja e shtrigave që hipnin mbi fshesat magjike dhe fluturonin në qiell. Imazhi më i hershëm i njohur i shtrigave mbi fshesa, daton në vitin 1451, kur dy ilustrime u shfaqën në dorëshkrimin e poetit francez Martin Le Shampion dë Dames (Mbrojtësi i Zonjave) .

Në të dyja vizatimet, një grua fluturon në ajër mbi një fshesë; ndërsa tjetra mbi shkop të bardhë.  Që të dyja gratë mbajnë shalle në kokë, që i identifikojnë ato si Valdensiane, anëtarë të një sekti të krishterë të themeluar në shekullin XII-të, të cilësuar si heretiks nga Kisha Katolike, pjesërisht pasi i lejonte edhe gratë të bëheshin priftëresha.

Antropologia Robin Skelton, sugjeron që lidhja midis shtrigave dhe fshesave, mund ta ketë origjinën në një ritual pagan të pjellorisë, në të cilin fermerët kërcenin mbi fshesa nën dritën e Hënës së plotë për të inkurajuar shtimin e të korrave të tyre. Kjo “vallëzim i fshesave”, shkruan ajo, u përzje me tregimet e zakonshme të shtrigave që fluturonin natën rrugës për në aktivitete okulte dhe të paligjshme.

Në vitin 1324, kur vejusha e pasur irlandeze Elis Kajteller u gjykua për magji dhe herezi, hetuesit raportuan se gjatë kontrollit të shtëpisë së saj, ata gjetën “një shkop të vajisur, mbi të cilën besohej se ajo fluturonte”.

Farmakologu Dejvid Kroll shkruan në “Forbes” se shtrigat e dyshuara në Mesjetë, mendohej se i sajonin porcionet e tyre magjike nga bimë të tilla si Atropa belladonna, Hyoscyamus niger, Mandragora officinarum dhe Datura stramonium, ku që të gjitha përmbajnë kimikate halucinogjene, të njohura si alkaloide tropane.

LEXO EDHE:  Drogë dhe armë në shtëpi/ Arrestohet 40-vjeçari shqiptar në Romë

LEXO EDHE:  Fotot mahnitëse nga bota

Sipas disa rrëfimeve historike, në vend se t’i gëlltisnin këto substanca që ndryshojnë mendjen duke i ngrënë apo pirë, gjë që do t’u shkaktonte shqetësime në zorrë, shtrigat zgjodhën t’i thithnin ato përmes lëkurës, shpesh në zonat më intime të trupit të tyre.

Në librin e tij “Vrasja, magjia dhe mjekësia”, Xhon Man citon një tekst të shekullit XV-të të teologut Xhordan de Bergamo, i cili shkroi se “vulgarët besojnë edhe shtrigat rrëfehen, se në disa ditë ose net të caktuara, ato vajosin një shkop, dhe hipin mbi të në vendin e caktuar”’.

Është e pamundur të dihet nëse histori të tilla, të raportuara në kulmin e ankthit dhe frikës mbi magjinë në Evropë në kohën e Mesjetës, pasqyrojnë apo jo realitetin. Shumica e asaj që dimë mbi magjinë e Mesjetës, na vjen sot nga regjistrat e inkuizitorëve fetarë, gjyqtarët, dhe dëshmitë e vetë shtrigave të akuzuara, zakonisht gjatë torturave.

Duke filluar nga shekulli XVII-të, dëshmitë mbi shtrigat që përdorin fshesat për të fluturuar nga oxhaqet e shtëpive u bënë më të zakonshme, edhe pse gratë u lidhën më ngushtë me familjen dhe punët e shtëpisë se kurrë më parë.

Sipas një zakoni, gratë mbështesnin një fshesë jashtë derës, ose e vendosnin atë në një oxhak, për t’u lënë të tjerëve të kuptonin se ndodheshin larg shtëpisë. Ndoshta për shkak të kësaj, legjenda popullore përqafoi idenë se shtrigat largoheshin nga shtëpitë e tyre përmes oxhaqeve të tyre, edhe pse shumë pak shtriga të akuzuara, kanë rrëfyer ndonjëherë se e kanë bërë këtë gjë.

Ankthi popullor mbi magjinë, u reduktua ndjeshëm duke nisur nga shekulli XVIII-të. Megjithëse sot në SHBA ka ende shumë “shtriga” të vetë-identifikuara si të tilla, falë rritjes së traditave fetare neo-pagane si “Wicca”, pak prej tyre pretendojnë se fluturojnë në qiell. Por imazhi i shtrigave që fluturojnë mbi fshesat e tyre qëndron ende, sidomos gjatë festës së Halluinit./ History.com-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE