Connect with Us

Koronavirusi nuk do të zhduket ndonjëherë/ Shpresa është të shndërrohet në një grip të zakonshëm

Blog

Koronavirusi nuk do të zhduket ndonjëherë/ Shpresa është të shndërrohet në një grip të zakonshëm

Publikuar

-

Koronavirusi nuk do të zhduket ndonjëherë, shpresa është të shndërrohet në një grip të zakonshëm

Koronavirusi që shkakton Covid-19 ka prekur më shumë se 18 milionë milion njerëz në 6 kontinente. Ai po përhapet frikshëm në vendet që nuk kanë arritur ta vënë dot nën kontroll. Dhe po rishfaqet në shumë prej atyre vendeve që arritën ta bëjnë diçka të
tillë.

Nëse ka pasur ndonjëherë ndonjë kohë kur ky koronavirus mund të frenohej, ajo ndoshta ka kaluar. Një përfundim po duket tani thuajse i sigurt:Ky virus nuk do të largohet kurrë nga ne. Koronavirusi është thjesht shumë i përhapur, dhe tepër i transmetueshëm. Ekspertët thonë se skenari më i mundshëm, është që pandemia të marrë fund në një moment, pasi shumë njerëz të jenë infektuar apo vaksinuar.Por virusi vazhdon të qarkullojë në nivele më të ulëta në të gjithë globin. Rastet do të gjurmohen në kohë dhe
do të bien shumë me kalimin e kohës.

Vatra të reja të vogla do të shfaqen këtu-aty. Edhe kur të vijë vaksina e shumë-pritur, ka të ngjarë që ajo ta frenojë shumë por të mos e zhdukë dot asnjëherë koronavirusin. Me siguri, ne do të jetojmë me këtë virus për pjesën tjetër të jetës sonë.
Gjatë dimrit, zyrtarët e shëndetit publik ishin më shpresëdhënës ndaj SARS-CoV-2, koronavirusi që shkakton Covid-19.SARS, një koronavirus i ngjashëm, u shfaq në fundin e vitit 2002 dhe infektoi më shumë se 8.000 njerëz.Por ai u shkatërrua përmes izolimit intensiv, gjurmimit të kontakteve dhe karantinës.
Virusi u zhduk plotësisht deri në vitin 2004. Megjithatë SARS dhe SARS-CoV-2 ndryshojnë në një aspekt thelbësor:Virusi i ri përhapet më lehtë, dhe ka shumë raste asimptomatike. Strategjitë që patën sukses me SARS, janë më pak efektive kur disa nga njerëzit që transmetojnë Covid-19 as që e dinë që janë të infektuar.

“Është gati e pamundur të jemi në gjendje të shpallim llojin e fitores që bëmë mbi SARS-in”- thotë Stefën Mors, epidemiolog në Universitetin e Kolumbias. Por nëse jo, atëherë si mund të jetë e ardhmja e Covid-19? Kjo do të varet nga forca e tij dhe kohëzgjatja e imunitetit ndaj virusit, thotë Xhonatan Grad, studiues i sëmundjeve infektive në Universitetin e Harvardit.
Grad dhe kolegët e tij kanë modeluar disa trajektore të mundshme të koronavirusit.Nëse imuniteti ndaj tij zgjat vetëm disa muaj, mund të kemi çdo vit një pandemi të madhe, të pasuar nga shpërthime epidemike më të vogla.Nëse imuniteti zgjat më shumë se 2 vjet, Covid-19 mund të arrijë kulmin vitin e tretë.

Se sa do të zgjasë imuniteti ndaj Covid-19, kjo është e paqartë. Por koronaviruset e ngjashme me të, na japin mundësi të bëjmë disa krahasime:tek SARS-i, antitrupat zhduken pas 2 vjetësh. Antitrupat ndaj një pjese të koronavirusëve të tjerë që shkaktojnë ftohjen e zakonshme të stinës, zhduken vetëm pas 1 viti.
“Sa më shpejt largohet mbrojtja ndaj një virusi, aq më e vështirë është zhdukja e tij”- thotë Grad.Dhe kjo gjë ka ndikime edhe mbi vaksinën e mundshme. Në vend të një doze te vetme, një vaksinë kundër Covid-19, mund të jetë e nevojshme të merret disa herë, ose çdo vit, tamam si vaksina kundër gripit të zakonshëm.

LEXO EDHE:  Lajm i mirë nga Kosova/ Vetëm një i infektuar në 24 orët e fundit

Edhe nëse virusi do të ishte eliminuar disi nga popullata njerëzore, ai mund të vazhdojë të qarkullojë tek kafshët, dhe të përhapet sërish tek njerëzit. SARS-CoV-2 ka të ngjarë ta ketë origjinën nga një lakuriq nate, me një kafshë ende të paidentifikuar që ka shërbyer si një bartës i ndërmjetëm, dhe që mund të jetë ende një burim për virusin.
Për shembull, edhe virusi Ebola vjen nga lakuriqët e natës . Edhe pse përhapja nga njeriu tek njeriu përfundoi në Afrikën Perëndimore në vitin 2016, virusi ishte ende vërdallë nëpër botë dhe mund t’i infektonte njerëzit nëse do të gjente bartësin e duhur.
Dhe në fakt në vitin 2018 , Ebola u shfaq sërish në Republikën Demokratike të Kongos. Ebola mund të mbahet nën kontroll përmes gjurmimit të kontakteve, izolimit dhe një vaksine të re, por nuk mund të “zhduket”. Në skenarin më të mirë, një vaksinë dhe trajtime më të mira mjekësore, mund ta zbusin “egërsinë” e COVID-19, duke e bërë atë një sëmundje shumë më pak të rrezikshme.

Me kalimin e kohës, SARS-CoV-2 mund të shndërrohet në virusin e radhës të frymëmarrjes sezonale, si 4 koronaviruset e tjerë që shkaktojnë një pjesë të konsiderueshme të ftohjeve të zakonshme:229E, OC43, NL63, dhe HKU1. Këto koronaviruse janë kaq të zakonshëm, sa ka të ngjarë që të gjithë të jemi prekur në një moment nga ta, apo mbase edhe disa herë. Ata mund të shkaktojnë edhe shpërthime epidemike, sidomos tek të moshuarit , por zakonisht janë mjaft të butë. Ekspertët shpresojnë që në fund SARS-CoV-2 të bëhet koronavirusi i pestë që qarkullon rregullisht midis njerëzve.Virologët janë përpjekur të zbulojnë nëse koronaviruset që shkaktojnë sot të ftohurën e zakonshme, u shfaqën dikur si një pandemi.Në vitin 2005, biologët në Belgjikë studiuan mutacionet në koronavirusin OC43, që ka të ngjarë të ketë evoluar nga një koronavirus që infekton lopët. Për shkak se mutacionet gjenetike grumbullohen në një shkallë disi të rregullt, studiuesit ishin në gjendje ta përcaktonin në fund të viteve 1800 kohën e kalimit të virusit nga lopët tek njerëzit. Rreth asaj kohe, një sëmundje shumë infektive e rrugëve të frymëmarrjes po vriste lopët, dhe madje në vitin 1889, një pandemi nisi t’i merrte jetën shumë njerëzve nëpër botë.

Katër koronaviruset e tjerë mund të jenë edhe më pak vdekjeprurës, pasi të gjithë i kemi hasur kur kemi qenë fëmijë. Dhe nëse imuniteti ynë nuk na pengon të prekemi sërish prej tyre, gjithsesi ai mund të parandalojë të sëmuremi në një formë të rëndë. Kjo sëbashku me imunitetin e krijuar nga vaksinat, do të thotë se Covid-19 ka të ngjarë të bëhet shumë më pak vdekjeprurës./Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Ku është më e rrezikuar jeta në botë?

Publikuar

-

Nga

Një raport i OKB-së thekson, se më të varfrit dhe refugjatët janë edhe më të rrezikuarit nga katastrofat. Se si përballohet një katastrofë varet shumë nga kapacitetet e një shteti dhe shoqërie.

Pandemia e Coronës e ka rritur edhe më shumë gjendjen e rrezikshmërisë për migrantët. Ajo e ashpërson edhe më shumë jetesën e afër 80 milionë refugjatëve dhe të dëbuarve të prekur nga krizat dhe eksodi në të gjithë botën, që edhe pa pandeminë është e vështirë, thuhet në raportin e OKB-së për rreziqet për vitin 2020. Sidomos më të prekurit nga mbyllja e kufijve janë punëtorët sezonalë, shkruajnë autorët e studimit, që publikohet nga Aleanca “Zhvillimi ndihmon” e Universitetit Ruhr në Bochum.

Çdo vit ky raport publikon një listë ku janë renditur të gjitha vendet e botës në bazë të shkallës së rrezikshmërisë. Edhe këtë vit në krye qëndron shteti ishullor i Paqësorit, Vanuatu. Vendi i dytë më i rrezikuar në botë është Tonga, e ndjekur nga Antijet e Vogla. Vendet me rrezikun më të vogël statistikor janë si në vitin e kaluar Katari dhe shteti i BE, Malta. Gjermania bën pjesë tek 20 vendet më pak të rrezikuara. Këtu renditen kryesisht vendet europiane, por edhe shtete si Arabia Saudite dhe Egjipti.



Shtetet Ishullore të Paqësorit, si Tonga, Fidxhi apo Vanuatu janë të rrezikuara shumë nga katastrofat

LEXO EDHE:  “Rekomandohet që hapja të jetë rajonale”/ Pipero tregon kur duhet përdorur maska

LEXO EDHE:  Ja pse të moshuarit ankohen gjithmonë për të rinjtë

Koncepti i rrezikshmërisë në raport merr në konsideratë si ekspozimin ndaj rrezikut, që do të thotë, se sa i rrezikuar është një rajon apo një vend nga disa katastrofa natyrore. Por nga ana tjetër shihet edhe aftësia e një shoqërie për të përballuar katatrofat. Kështu shtetet me një ekspozim të njëjtë ndaj rrezikut, mund të kenë renditje të ndryshme, për shkak të cilësisë së infrastrukturës publike, situatës së banimit mesatarisht, përgatitja në përballimin e katastrofave dhe sistemi shëndetësor. Shumë vende afrikane nuk marrin shumë pikë në këto kategori, ato janë të rrezikuara nga pozicioni gjeografik, por edhe nga mungesa e kapaciteteve.

Një ndikim të veçantë ka ndryshimi i klimës. Në studim thuhet, se kjo ka ndryshuar shpeshtësinë dhe intensitetin e stuhive, përmbytjeve apo thatësirës. Si pasojë rritet edhe presioni i migrimit. Kur dhe nëse një person e “bën hapin vendimtar” dhe braktis vendlindjen, kjo nuk varet vetëm nga faktorët e jashtëm. “Një rol të madh luajnë edhe faktorët socialë, mbrojtja nga komuniteti dhe situata individuale financiare.” Autorët e përpilimit të raportit botërore theksojnë përgjegjësinë e vendeve më të pasura që vetë emetojnë shumë gaz karbonik. Ato jo vetëm duhet të ofrojnë mjetet për t’u përshtatur me ndryshimet e klimës, por duhet të ofrojnë edhe pagesa kompensimi për dëmet e klimës të shkaktuara ndërkohë./ DW

LEXO TE PLOTE

Blog

Historia e kryqit, dhe kuptimet e tij të shumta përgjatë shekujve

Publikuar

-

Nga

Në vjeshtë, katolikët dhe disa kisha të tjera të krishtera festojnë Festën e Kryqit të Shenjtë. Gjatë festës, të krishterët përkujtojnë jetën e Jezu Krishtit, veçanërisht vdekjen e tij në kryq dhe Ringjalljen e tij të mëvonshme, duke besuar se kjo u ofron atyre premtimin e faljes dhe jetën e përjetshme.

Kjo festë i ka rrënjët në antikitetin e vonë, një periudhë kur kryqi u bë një pjesë e rëndësishme e artit dhe adhurimit të krishterë. Kryqi, dikur një formë e turpshme e ekzekutimit të kriminelëve, u shndërrua në një simbol dominues i Krishtit dhe Krishtërimit. Por nga ana tjetër, kryqi nganjëherë ka marrë edhe kuptime më të errëta si një simbol i përndjekjes, dhunës dhe madje edhe racizmit.

Kryqi i hershëm

Një murale e famshme e romakëve e fillimit të shekullit III-të, “grafito Alexamenos”, përshkruan dy figura njerëzore me kokën e një gomari, me krahët e shtrirë në një kryq në formë T-je, dhe me mbishkrimin “Aleksamenos adhuron Zotin e tij”.

Në atë kohë, Krishterimi ishte i jashtëligjshëm në Perandorinë Romake, dhe kritikohej nga disa si një fe për budallenjtë. Karikatura e “Aleksamenos”, ishte një përpjekje për të përshkruar Krishtin me kokën e një gomari dhe për të tallur Zotin e tij.

Por për të krishterët, kryqi kishte kuptim shumë të thellë. Ata e kuptuan se vdekja e Krishtit në kryq do të “përfundonte” me ringjalljen dhe ngjitjen në qiell tek Zoti 3 ditë më vonë. Kjo Ringjallje ishte një shenjë e “fitores” së Krishtit mbi mëkatin dhe vdekjen.

Besimtarët mund të merrnin pjesë në këtë fitore duke u pagëzuar, duke iu falur mëkatet e së shkuarës dhe duke “rilindur” në një jetë të re në komunitetin e krishterë, Kishën. Pra të krishterët, i referoheshin kryqit të Krishtit si “druri i jetës” dhe si “Kryqi fitimtar”.

Kryqi i vërtetë?

Në fillimin e shekullit IV, perandori romak Konstandini e legalizoi Krishtërimin. Ai autorizoi gërmimin e disa prej vendeve të shenjta ku kishte jetuar Krishti në atë që u quajt “Toka e Shenjtë”. Në atë kohë, ajo ishte pjesë e provincës romake të Sirisë Palestiniane, e kufizuar nga lumi Jordan në Lindje, Deti Mesdhe në Perëndim dhe Siria në Veri.

Në shekullin V, u përhap legjenda se gjatë atyre gërmimeve u zbuluan disa copa kryqesh nga nëna e Konstandinit, Helena. Besimtarët thanë se një mrekulli në formën e një shërimi të pashpjegueshëm ndodhi kur një grua e sëmurë u prek me njërën nga copat e kryqit, çka u cilësua si një  provë se ato ishin pjesë e kryqit ky u kryqëzua dikur Krishti.

Konstandini ndërtoi një kishë të madhe, Martirium, aty ku supozohej se ishte vendi i varrit të Jezuit. Një ditë në shtator iu përkushtua festimit të “Lartësimit të Kryqit”. Vetë “gjetja” e kryqit nga Helena u kremtua me një festë që kremtohej në muajin maj si “Shpikja e Kryqit”. Të dyja festat u festuan në Romë duke nisur nga shekulli i VII. Një pjesë e asaj që besohej të ishte kryqi i vërtetë u mbajt dhe u nderua të Premten e Madhe në Jeruzalem nga mesi i shekullit IV deri në pushtimin e tij nga një kalif mysliman në shekullin VII.

Përfaqësime të mëvonshme

Shuma kisha të krishtera u ndërtuan në Perandorinë Romake gjatë IV-V. Me mbështetjen financiare të perandorisë, këto godina të mëdha u zbukuruan me mozaikë të ndërlikuar që përshkruanin figura nga shkrimet e shenjta, veçanërisht të Krishtit dhe apostujve të tij.



Nga shekulli VI deri në Mesjetën e hershme, përfaqësimet artistike të Kryqëzimit u bënë më të zakonshme. Ndonjëherë Krishti përshkruhej i vetëm në kryq, ndoshta midis dy kriminelëve të tjerë të kryqëzuar me të. Më shpesh, Krishti në kryq është i rrethuar në të dyja anët nga figurat e Marias dhe apostullit Gjon.

LEXO EDHE:  Psikologji/ Gjashtë arsyet kryesore, pse mund të mos pëlqeheni nga njerëzit

LEXO EDHE:  Paralajmërimi i fortë/ Pandemia mund të shkaktojë emergjencë globale të ushqimit

Adhurimi publik i kryqit të Premten e Madhe, u bë gjithnjë e më i zakonshëm jashtë Tokës së Shenjtë, dhe ky ritual u vu re në Romë në shekullin VIII. Gjatë periudhës mesjetare, Krishti i kryqëzuar portretizohej zakonisht si një figurë e qetë. Përfaqësimi kishte tendencë të ndryshonte përgjatë shekujve, me Krishtin që përshkruhet edhe si një viktimë e torturuar.

Kuptime të ndryshme

Gjatë Reformimit, kishat protestante refuzuan përdorimin e kryqëzimit. Sipas këndvështrimit të tyre, ai ishte një “shpikje” njerëzore, që nuk përdorej shpesh nga kishat e para. Protestantët pretenduan se kryqëzimi ishte bërë objekt i nderimit idhujtar të katolikëve, ndaj ata përdorën versione të tjera të një kryqi të thjeshtë.

Paraqitjet e ndryshme të kryqit, shprehnin konflikte më të thella brenda Krishterimit perëndimor. Por edhe para këtij momenti, kryqi u përdor në një mënyrë përçarëse. Gjatë Mesjetës, kryqi u lidh me një seri luftërash fetare të zhvilluara nga Evropa e krishterë për të çliruar Tokën e Shenjtë nga pushtimi i sundimtarëve myslimanë.

Ata që vendosnin të shkonin dhe luftonin do të mbanin veshur një rrobë të veçantë, të shënuar me një kryq mbi rrobat e tyre të përditshme. Ata kishin “marrë kryqin”, ndaj u quajtën “kryqtarët”. Nga të gjitha Kryqëzatat, vetëm e para në fundin e shekullit XI-të e përmbushi vërtetë synimin e saj.

Këta kryqtarë e pushtuan Jeruzalemin pas një betejë të përgjakshme që nuk kurseu as gratë dhe fëmijët, në përpjekjen për ta spastruar qytetin nga “jo-besimtarët”. Por Kryqëzatat ndezën një valë aktive armiqësie ndaj hebrenjve evropianë, duke sjellë për shekuj me radhë shpërthime të dhunës kundër komuniteteve hebraike.

Në shekullin XIX-të, termi “kryqëzatë” i referohej më përgjithësisht çdo lloj lufte për një kauzë “të drejtë”, qoftë kjo fetare apo laike. Në atë kohë në SHBA, ky term u përdor për të përshkruar një numër aktivistësh fetaro-socialë. Për shembull, botuesi abolicionist Uilliam Garrison u quajt një “Kryqtar” për shkak të luftës së tij politike për t’i dhënë fund së keqes së skllavërisë.

Kryqi si simbol i racizmit

Më vonë kryqi u përdor nga aktivistët që demonstronin kundër përparimeve shoqërore. Për shembull, organizata e supermacistëve të bardhë Ku Klux Klan, si pjesë e fushatës së saj terroriste, do të digjte kryqe të thjeshtë prej druri para shtëpie të afro-amerikanëve, hebrenjve ose katolikëve.

Disa dekada më vonë, synimi i Adolf Hitlerit për ekspansionizmin e Gjermanisë dhe përndjekjen e hebrenjve, bazuar në besimin e tij tek epërsia e “racës ariane”, u kristalizua në simbolin e svastikës, kryqit të thyer. Fillimisht një simbol fetar me origjinë nga India , ai ishte përdorur për shekuj me radhë në ikonografinë e krishterë si një nga shumë shprehjet artistike të kryqit.

Edhe sot, gazeta e grupit KKK titullohet “Kryqtari”, dhe grupe të ndryshme supermacistësh të bardhë përdorin forma të kryqit si një simbol të agjendës së tyre. Festa e Kryqit të Shenjtë fokusohet në kuptimin e kryqit si një shenjë e fuqishme e dashurisë hyjnore dhe shpëtimit për të krishterët e hershëm. Por është tragjike që kryqi është përdorur gabimisht edhe si një simbol i gjallë i urrejtjes dhe intolerancës./ theconversation.com–Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

A ka një recetë për suksesin e demokracisë në një vend?

Publikuar

-

Nga

A ka një recetë për suksesin e demokracisë në një vend?

Nga Dalibor Rohac “American Interest”

Pas Luftës së Dytë Botërore, shumë intelektualë perëndimorë dyshuan nëse Gjermania mund të bëhej sërish një komb demokratik i civilizuar. Megjithatë, në më pak se një brez, gjermanët e arritën këtë gjë duke miratuar një kushtetutë federale, duke kufizuar me kujdes ata që ishin pranë “levave” të pushtetit, duke krijuar një mrekulli ekonomike, dhe duke nxjerrë para drejtësisë shumë (megjithëse jo të gjithë) prej bashkëpunëtorëve në mizoritë naziste.

Kur ra komunizmi në vitin 1989, pati më pak dyshime mbi të ardhmen e ndritur të Evropës Qendrore dhe Lindore post-komuniste. Në fakt, edhe perspektiva e anëtarësimit të mundshëm të Rusisë në NATO dhe Komunitetin Ekonomik Evropian, nuk u pa si tërësisht e pamundur.

Tridhjetë vjet më vonë, rezultatet janë të përziera. Disa vende, si Bjellorusia, mezi kanë ecur drejt demokracisë, lirisë së individit dhe sundimit të ligjit; ndërsa të tjerat, si Polonia dhe Hungaria, kanë bërë hapa prapa, pas një progresi të madh fillestar.

Shumica e vendeve, për shembull në mbarë Ballkanin, duken të bllokuara dhe në vendnumëro, me një demokraci të brishtë, të mbushur me patronazh dhe korrupsion dhe cinizëm në lidhje me besnikëritë e tyre gjeopolitike. Disa bëjnë përgjegjës për situatën një reagim të ashpër kundër “politikës së imitimit” që u përpoq ta shndërronte Evropën Qendrore dhe Lindore në një kopje të Perëndimit, pa pasur shumë vëmendje ndaj realiteteve lokale.

Por nëse Viktor Orban dhe të tjerët në rajon, janë produkte të një reagimi kundër përpjekjeve të ashpra për të krijuar institucione të ngjashme me Perëndimin, si shpjegohen shembujt edhe më të këqij të populizmit autoritar në vende që nuk u përballën kurrë me të njëjtin presion, si Bjellorusia, Serbia ose Moldavia?

Dhe çfarë ndodhi që disa nga “imituesit” më të etur, të tillë si vendet baltike ose Çekia, kurrë nuk kanë bërë ndonjë hap kuptimplotë pas në aspektin e demokracisë? Si për t’i komplikuar gjërat më tej, strategjitë e reformave në të gjithë vendet post-komuniste ndryshuan gramatikisht nga njëra-tjetra.

Një nga shembujt më shqetësues të prapambetjes demokratike sot, Hungaria, ndoqi një përzierje unike të reformave ekonomike. Qeveria i dha përparësi ristrukturimit dhe konsolidimit të sektorit financiar, mbi privatizimin e ndërmarrjeve të saj shtetërore, duke shmangur përçarjet sociale dhe periudhat e gjata të papunësisë në nivele tepër të larta.

Rreth 15 vjet më parë, Hungaria dukej si një histori suksesi, pasi kishte shënuar një progres të konsiderueshëm në të gjitha llojet e standardeve të demokracisë, sundimit të ligjit dhe cilësisë së institucioneve.

Sot, për Freedom House, Banka Botërore etj, Hungaria mbetet dukshëm pas Republikës Çeke, që nuk ka përjetuar një shkallë të ngjashme të “prapambetjes demokratike” apo të “zhdemokratizimit”,- pavarësisht nga dominimi edhe aty i politikës populiste vitet e fundit.

Shembulli kryesor i rënies së Hungarisë është gjyqësori.



Në vitet 1990, qeveria hungareze e izoloi me sukses gjyqësorin nga presionet politike, duke ndjekur rekomandimet nga autoritetet ndërkombëtare, duke ngritur një këshill të pavarur të gjyqësorit – një hap që nuk u ndërmor kurë nga Republika Çeke, ku qeveria mbajti të paktën zyrtarisht, një rol të caktuar në drejtimin dhe mbikëqyrjen e gjyqësorit.

LEXO EDHE:  Lajm i mirë nga Kosova/ Vetëm një i infektuar në 24 orët e fundit

LEXO EDHE:  Paralajmërimi i fortë/ Pandemia mund të shkaktojë emergjencë globale të ushqimit

Në vitet 1990, Gjykata Kushtetuese e Hungarisë konsiderohej si një nga më të fortat në botë.  Por duke mos i ngulitur parimeve e pavarësisë në praktikën ligjore hungareze dhe jetën politike, reformat e hershme çuan në një reagim dhe në fund në politizimin e plotë të gjykatave nën partinë qeverisëse FIDESZ.

Arsyeja për reagimin nuk ishte “imitimi”, por politika përmes së cilës praktikat më të mira perëndimore u importuan në Hungari. Partia e Punëtorëve të Hungarisë u shndërrua në një Parti Socialiste në emër demokratike, duke e pastruar veten nga të gjitha simbolizmat komuniste dhe totalitare, por duke mbajtur pjesën më të madhe të kuadrove të saj. Ajo ndërmori disa reforma në gjyqësor, që duruan disa kohë.

Ndërkohë komunistët çekë nuk hoqën dorë kurrë nga trashëgimia e tyre totalitare. Për pasojë mbeti në skajet e politikë ceke të pas vitit 1989, me pak ndikim në politikë, dhe akoma më pak në reformat e gjyqësorit. Një aksident tjetër pasues i historisë ishte ndarja e Çekosllovakisë.

Nacionalizmi sllovak, i fjetur nën komunizëm, u bë një fenomen domethënës në vitet 1990- 1991. Por vendimi i Vasllav Klaus dhe Vladimir Meçiar për t’i dhënë fund federatës Çekosllovake pas zgjedhjeve në 1992 nuk ishte në asnjë mënyrë i paracaktuar, dhe as u imponuar nga presioni i opinionit publik.

Një efekt i rëndësishëm që ndikoi në atë ndarje ishte nevoja që çekët të hartonin kushtetutën e tyre, që u frymëzua nga ajo e Gjermanisë. Një faktor i rëndësishëm nëpër këto aksidente të historisë ishte çështja e vazhdimësisë. Ndryshe nga Gjermania e pasluftës, argumente bindëse mund të bëhen për një farë shkalle të vazhdimësisë ligjore dhe politike në Evropën Qendrore dhe Lindore post-komuniste.

Megjithatë, të paktën në retrospektivë, duket se ndryshimi në paanshmërinë me të cilën elitat e vjetra komuniste rimorën pozitat e ndikimit dhe pushtetit brenda sistemit të ri ishin thelbësore për shqetësimet e ardhshme të vendeve post-komuniste.

Në shtetet baltike, ekzistenca kombëtare ishte e papajtueshme me çdo formë të vazhdimësisë me shtypjen sovjetike. Në anën tjetër të spektrit, pak ndryshime aktuale politike shoqëruan shkatërrimin zyrtar të regjimit komunist në Bjellorusi, Ukrainë apo në Gjeorgjinë e Eduard Shevernaxes.

Midis këtyre dy poleve, ka shkallë të ndryshme me të cilat komunistët e vjetër e ri-shpikën veten si liberalë pro-BE (si në Hungari), përvetësuan pasuri të mëdha gjatë fazave më të egra të privatizimit të ndërmarrjeve shtetërore (si në Sllovaki), apo u zhvendosën në periferinë e jetës ekonomike dhe politike.

A mund të ishin bërë gjërat ndryshe dhe më mirë, në vendet ku elitat komuniste vazhdoi të ushtrojë ndikimin e saj, mbase pas një ri-emërtimi? Ndërsa historia nuk lejon eksperimente të kontrolluara, përvoja e 30 viteve të kaluara sugjeron se ndarjet e pastra janë shpesh mënyra më e mirë për të rregulluar jo vetëm marrëdhëniet toksike, por edhe shoqëritë e qeverisura nga institucionet toksike./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE