Connect with Us

Amelia Dajer/ Kush ishte dadoja britanike, që mendohet se ka vrarë 200-400 fëmijë

Blog

Amelia Dajer/ Kush ishte dadoja britanike, që mendohet se ka vrarë 200-400 fëmijë

Publikuar

-

/

Anglia e Epokës Viktoriane, nuk ishte një vend dhe aq i sigurt për fëmijët. Madje nuk ishte i tillë as për të rriturit, nëse kemi parasysh një vrasës serial si Xhek Rrjepësi. Harold Shipman (1946-2004), i cili gjatë aktivitetit të tij si mjek, vrau rreth 250 nga pacientët e tij, është konsideruar si vrasësi serial më mizor në Britaninë e Madhe.

Por e harruar në arkivat e policisë dhe gjykatave, është historia e Amelia Dajer, e cila është ndoshta vrasësja seriale më e pamëshirshme e Britanisë së Madhe. Numri i fëmijëve të vrarë nga :”Baby Farmer” (rritësja e fëmijëve) nuk dihet më saktësi, por vlerësohet se mund të shkojë në 200-400 fëmijë.

Rasti i tij, një nga më bujshmit në Epokën Viktoriane, hapi vazon e tmerrshme të Pandorës, duke nxjerrë në pah faktin sesa shumë e përhapur ishte në vend praktika e vrasjes së fëmijëve, dhe nxitur marrjen e masave për t’i mbrojtur ata, edhe në rastin kur adoptoheshin nga një familje e caktuar.

Pohimi se në Anglinë e shekullit XIX infanticidi (vrasja e fëmijëve), ka qenë një praktikë e përhapur nuk është një gjë e tepruar. Një ligj i kohës, që teorikisht duhet të dekurajonte ngjizjen e fëmijëve jashtë martesës, i lejonte baballarët e fëmijëve të lindur jashtë martese të mos kishin detyrimin më minimal për të mbështetur financiarisht rritjen e fëmijës, duke ia lënë këtë barrë vetëm nënës.

Ndërkohë, një nënë beqare nuk kishte shumë zgjedhje:të prostituonte, të vdiste urie, ose “ta bënte një engjëll” fëmijën e saj. Të ashtuquajturat “Baby Farmers” u ofronin një shpresë të fundit një pakice vajzash-nëna të dëshpëruara, edhe pse në realitet ishin të pakta gratë, që nuk e dinin se çfarë fati e priste fëmijën e tyre.

Amelia Dajer, mbeti e ve në moshën 32-vjeçare dhe me një vajzë për të rritur. Ajo nisi në fillim punë si infermiere, por më pas gjatë bisedës me një mami, zbuloi një mënyrë më të lehtë për të fituar jetesën:të mbante, natyrisht në këmbim të pagesës gra të reja të pamartuara që ishin shtatzëna, dhe t’i rriste fëmijët e tyre, derisa ata të jepeshin për adoptim në një familje.

Por pak fëmije e mbërrinin atë moment:mjerisht, në mesin e “rritëseve të fëmijëve”, ishte bërë një praktikë e zakonshme që t’i linin fëmijët të vdisnin urie, duke i mbajtur për një kohë të gjatë në gjumë me alkool dhe opium.

Dajer vendosi t’i përkushtohej këtij aktiviteti, duke shfrytëzuar kualifikimin e saj si infermiere, dhe duke i siguruar një vend të sigurt dhe të ngrohtë fëmijëve fatkeq. Prindërit duhej të paguanin një shumë të konsiderueshme, si dhe të siguronin veshje të përshtatshme. Në një moment, gruaja vendosi se ishte më e rehatshme dhe më me leverdi t’i vriste menjëherë vogëlushët që i ishin besuar t’i rriste, duke i mbytur ata me një fjongo të bardhë, në vend se të priste vdekjen e tyre nga uria. Në vitin 1879, Dajer u akuzua për herë të parë për neglizhencë ndaj fëmijëve, pasi një mjek vuri re një numër vdekjesh shumë të lartë mbi normën, në mesin e fëmijëve që gjendeshin nën kujdesin e tij.

LEXO EDHE:  13 milionë të vdekur, 500 mijë lëkundje në vit/ Çfarë nuk dini mbi tërmetet

Pasi vuajti dënimin me 6 muaj punë të detyruar, ajo filloi të ketë probleme të shëndetit mendor dhe prirje për vetëvrasje, gjë që e çoi në përdorimin e shpeshtë të alkoolit dhe opiumit. Dajer iu rikthye gjithsesi aktivitetit të saj të rritëses-vrasëse, duke u përpjekur të shmangë përfshirjen e mjekëve, të cilët si rregull hartonin certifikatën e vdekjes së fëmijëve. Ajo filloi t’i zhdukte vetë kufomat. Për t‘iu shmangur pyetjet e nënave mbi fëmijët e tyre, dhe për të mos i rënë shumë në sy policisë, Amelia ndryshonte shpesh qytetet dhe identitetin e  vet, duke përdorur disa emra të rremë, derisa një ditë u gjet rastësisht trupi i pajetë i foshnjës Elena Fraj në ujërat e lumit Tamiz, viktima e vetme që u arrit të identifikohej.

Fëmija ishte mbështjellë me një letër ambalazhi, në të cilin një polic ia doli të deshifronte një mbishkrim, që nuk ishte asgjë tjetër veçse emri dhe adresa e një gruaje, zonjës Tomas. Hetuesit hodhën dyshimet e tyre mbi Amelia Dajer, dhe zbuluan falë një klienteje të rreme, numrin e madh të birësimeve dhe fitimet e saj të mëdha financiare.

Gjatë kontrollit në shtëpinë e saj u gjetën shumë prova:marrëveshje financiare, letra të nënave, njoftime për reklamë, dhe mbi të gjitha fjongoja prej stofi, që Dajer përdorte për të mbytur fëmijët, duke ia shtërnguar dy herë rreth qafës.

Pas arrestimit të tij, policia kontrolloi më me imtësi shtratin e lumit Tamiz, duke gjetur edhe 6 trupa të tjerë. Duke bërë një llogaritje se sa fëmijë mund të kishte vrarë Dajer në mbi 20 vite aktivitet, u mbërrit në shifrën e tmerrshme të një minimumi prej 200 fëmijësh dhe maksimumi deri në 400. Pasi u nxor në gjyq më 22 maj 1896, Amelia Dajer u shpall fajtore për vetëm një vrasje, por sërish u dënua me vdekje. Më 10 qershor, ajo u ekzekutua me varje në litar./ Vanillamagazine.itPërshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Deutschland, Alemania/ Pse Gjermania ka kaq shumë emra?

Publikuar

-

Nga

cna lajme blog

Të gjitha vendet kanë zakonisht emra shumë të ngjashëm në gjuhët e gjithë botës. Për shembull Franca. Në frëngjisht quhet “France”, në spanjisht “Francia”, në gjuhën çeke “Francie”, në suedisht “Frankrike”. Pra një listë e gjatë emrash, që sigurisht bazohet mbi
një temë të përbashkët.
Në fakt gjermanisht, Franca quhet “Frankreich” që do të thotë “Perandoria e Frankëve”. Shumica e vendeve thirren me shumë emra. Por tani shihni se çfarë ndodh me Gjermaninë. Ajo quhet “Deutschland” në gjermanisht, “Alemania” në spanjisht, “Niemcy” në polonisht dhe “Germania” në italisht. Pse kaq shumë emra të ndryshëm? Duke parë shembullin e Francës, shumëkush mund të pyesë veten se çfarë fshihet pas gjithë atyre emrave.

Populli gjermanik

“Germania” ishte në fakt ishte emri që i vunë romakët territorit në lindje të lumit Rin, dhe në veri të lumit Donau. Rreth vitit 50 Pas Krishtit Gaius Julius Çezari, e pushtoi territorin në anën lindore të Rinit, dhe ishte ai që i emërtoi si gjermanikë njerëzit, territorin e të cilëve ende nuk e kishte pushtuar.
Por gjermanët nuk kanë qenë kurrë një popull i vetëm, dhe nuk e kanë parë asnjëherë veten si të tillë. Në fakt, ai është vetëm një emërtim i huaj i vendosur nga pushtuesi. Rreth vitit 5 Pas Krishtit Romakët pushtuan territoret deri në lumin Elba, i cili ndodhet në atë që ata e quajtën “Germania”.

Teutonët

Teutonët ishin një fis gjermanik. Siç e përmendëm më lart, popujt gjermanikë nuk e panë kurrë veten si një të vetëm. Kjo ishte thjesht një etiketë që romakët vunë mbi fiset e mbetura. Dhe një nga ato fise quhej Teutonë. Shumëkush mendon sot se ishte pikërisht ky fis që i dha Gjermanisë emrin gjerman “Deutschland”.
Por nuk është kështu. Ky fis specifik jetonte në veri, afër vendit ku ndodhet sot Danimarka. Prandaj nuk ka shumë kuptim që Gjermania të merrte emrin e tyre, nëse ata nuk do të jetonin në Gjermani. Por ndoshta është ende e njëjta gjë, që u dha emrin të dyve.

Gjuha gjermane

Ndërsa romakët e quanin atë fis si populli gjermanik, dhe po kështu u referoheshin të gjithëve fiseve të tjera, vetë gjermanët i referoheshin ndonjëherë vetes si “diu-tisc”, që në gjermanishten e vjetër do të thotë “i përkasin popullit”.
Ata e përdorën këtë emër jo sepse ishin një fis, por me të vetmin qëllim për t’u dalluar nga fiset që ishin nën sundimin romak, dhe që adoptuan gjuhën e tyre latine. Duke përdorur atë fjalë ata u bashkuan kundër një armiku të përbashkët. Pra, kushdo që fliste gjuhën e tij ishte “diu-tisc”, dhe kushdo që fliste latinisht ishte armik. Dhe me sa duket nga këtu buron edhe fjala gjermane për “deutsch” për “gjerman”.

LEXO EDHE:  4 pyetje që duhet ti bëni fëmijëve para se të flenë

LEXO EDHE:  4 pyetje që duhet ti bëni fëmijëve para se të flenë



Niemcy

Edhe në këtë rast gjuha ka luajtur një rol të madh. Në zonën e Polonisë së sotme jetonin popujt sllavë, dhe në gjuhën sllave “niemcy” do të thotë memec. Sepse njerëzit që flisnin një gjuhë tjetër, nuk ishin të kuptueshëm për ta. Pra për ta, gjermanët ata ishin “memecë”, sepse nuk mund të komunikonin dot me sllavët.

Alemanët

Alemanët ishin njerëz që jetonin në atë që sot do të ishte Jugu i Gjermanisë dhe një pjesë e Zvicrës. Kultura e popullit aleman ka mbijetuar deri në ditët tona. Për shembull, banorët në jug të Gjermanisë, festojnë ende Fastnacht Sëabio-Alemannic, që është një lloj
karnavali.
Njerëzit vishen me kostume shumëngjyrëshe të qepura me kujdes, dhe mbajnë në fytyrë maska përgjithësisht të frikshme, dhe ecin në paradë nëpër fshat për të trembur dimrin. Këta njerëz dukej se ishin ata që frëngjisht-folësit dhe spanjisht-folësit u dhanë emrin “Alemania”. Alemanët ishin ndoshta ata që takuan të parët kur kalonin kufirin.

Përfundim

Gjermania mori emrat e saj nga fiset e saj të shumta, nga pushtuesit, si dhe nga gjuha e vështirë por shumë e bukur gjermane. Ata nuk e panë kurrë veten si të tillë, përveç ndoshta një periudhe të shkurtër, kur e panë të nevojshme të bashkoheshin kundër një armiku të përbashkët.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Historitë më të çuditshme dhe misterioze të mbijetesës

Publikuar

-

Nga

(Pjesa e dytë)

Trupi i njeriut është një gjë e çuditshme dhe e mrekullueshme. Ndonjëherë ne dukemi më

të brishtë në krahasim me të gjitha krijesat e tjera në botë. Por nuk jemi të projektuar për të jetuar në botën e egër dhe të vegjlit tanë nuk mund të kujdesen për veten e tyre për vite të tëra, në krahasim me disa kafshë që mund të ngrihen në këmbë dhe vrapojnë brenda disa orëve nga lindja. Por pavarësisht brishtësisë sonë të dukshme, ka raste kur njerëzit mund të mbijetojnë në mënyra shumë të çuditshme, duke sfiduar të gjithë probabilitet e mundshme …

Adrian De Viart

Me vetëm një sy dhe një dorë, De Viart mori pjesë në Luftën Boere, Luftën e Parë Botërore dhe Luftën e Dytë Botërore. Ai u plagos në fytyrë, në kokë, në ije, në këmbë, në kyçin e këmbës dhe në vesh. Dhe i mbijetoi të gjithave plagëve.

Vetëm gjatë Luftës së Parë Botërore, De Viart u plagos rëndë 8 herë. Kjo ndodhi pas pjesëmarrjes së tij në Luftën Boere, kur u qëllua në bark dhe ije. Edhe pse kishte vetëm një dorë ai mbante granata me vete, dhe përdorte dhëmbët për t’u hequr siguresën.

Gjatë Luftës së Dytë Botërore ai u plagos nga një avion luftarak që fluturonte mbi Detin Mesdhe. Ai arriti të dilte me not deri në breg ku u kap nga italianët. Në atë kohë ishte në të 60-at e tij, e megjithatë ia doli të arratisej nga kampi i të burgosurve pavarësisht se ishte me një dorë dhe kishte vetëm një sy. Pas luftës, shërbeu si përfaqësues personal i Uinston Çërçillit në Kinë dhe vdiq në moshën 83-vjeçare.

Aleksandër Sellkirk

Historia e Robinson Kruzo është përralla fantastike e një njeriu të humbur në një ishull të largët. Por pak njerëz e dinë se ajo bazohet mbi një histori të vërtetë, ajo e Aleksandër Sellkirk. Marinari skocez ishte një tip gjaknxehtë, ndaj ai u përlesh me kapitenin e tij në vitin 1704, i cili e dëboi të riun nga anija duke e lënë në një ishull aty pranë.

Në ishull Sellkirk ushqehej me mishin dhe qumështin e dhive të egra, rrepa dhe bimë të tjera. Natën kur flinte e sulmonin qindra minj, por ai arriti të zbusë disa mace të egra, duke e shpëtuar veten nga ai problem. Duke iu përshtatur jetës si një i humbur, Sellkirk ndërtoi dy kasolle, një për gatim dhe një tjetër për të fjetur.

Marinari në 2 raste gati u kap nga marinarët spanjollë, të cilët me siguri do ta kishin vrarë. Por ai arriti të fshihej në një pemë. Ai u shpëtua vetëm në vitin 1709, 4 vjet pasi ishte braktisur në atë ishull.

Familja Robertson

Në vitin 1971, familja Robertson, që përbëhej nga bashkëshortët Dugal dhe Lin dhe3 fëmijët e tyre Dagllas, Sendi dhe Neill, së bashku me një mikun e familjes të quajtur Robin, planifikuan të lundronin nëpër botë. Por 200 milje larg nga ishujt Galapagos një grup balenash vrasëse ua përmbysi varkën.

Familja u strehua në një gomone. Ata kishin ushqim të mjaftueshëm për 10 ditë, që përbëhej nga një qese me qepë, një tenxhere me biskota, 10 portokalle, 6 limonë dhe gjysmë kilogram karamele. Ndërkohë uji ishte plot me peshkaqenë.

LEXO EDHE:  Rreziqet e pajtimit të Evropës me Rusinë

LEXO EDHE:  Kriza ekonomike nga pandemia dhe trazirat, nuk do ta zvogëlojnë mbështetjen për Trumpin



Familja mbijetoi për 38 ditë në det, pjesërisht për shkak të optimizmit të Lin Robertson. Një infermiere në profesion, Lin e dinte se pirja e ujit të detit ishte një dënim me vdekje për të gjithë. Ndaj familja u përpoq të qëndronte gjallë duke pirë gjakun e breshkave të detit. Por kjo nuk mjaftonte.

Ndaj Lin përdori disa shkallë të vogla, dhe krijoi disa tuba të improvizuar në formën e një klizme. Uji në fund të gomones, i cili ishte një përzierje e ujit të shiut, gjakut dhe zorrëve të breshkave, kishte të ngjarë të vriste cilindo që përpiqej ta pinte.

Por nëse e merr me klizmë, mund ta thithësh atë ujë pa tretur asnjë nga elementët e rrezikshëm. Dhe kështu vepruan. Kur një anije peshkimi japoneze i shpëtoi, asnjë prej tyre nuk kishte urinuar prej 20 ditësh, dhe gjuhët e tyre ishin aq të fryra saqë nuk mund të flisnin dot.

Pema e Jetës

Por mbijetesa në disa raste të pabesueshme nuk kufizohet vetëm tek njerëzit. I tillë është rasti i Pemës së Jetës në Bahrein. Kjo pemë mendohet të jetë mbjellë në vitin 1582 dhe ndodhet në majë të një kodre prej rëre në pikën më të lartë të Bahreinit. Përreth pemës së gjelbër dhe me një pamje të shëndetshme ndodhet një shkretëtirë tepër e thatë.

Aty pranë nuk ka asnjë burim uji. Por pema merr ujë nga diku, dhe besohet se ajo ka rrënjë tepër të thella në një thellësi prej rreth 50 metrash. Disa njerëz thonë se pema ishte mbjellë në vendin e Kopshtit të Edenit, dhe kjo është arsyeja pse ajo është ende e gjallë.

Ernest Heminguei

Gjatë gjithë jetës së tij, shkrimtari i famshëm amerikan u përball me shumë përvoja afër vdekjes. Në Luftën e Parë Botërore, ai ishte shofer ambulance në shërbim të Kryqit të Kuq. Një mortajë austriake për pak sa nuk e vrau atë. Ai shpërthim e detyroi të vendoste një protezë aludimi në kupën e gjurit ndërsa në trup iu ngulën 237 copëza alumini.

Më vonë, ai për pak vrau veten gjatë përleshjes me një peshkaqen në Key West. Por, rreziqet më të mëdha për jetën i erdhën nga 2 aksidente ajrore, të cilat ndodhën brenda dy ditësh.

Kur ishte në Safari në Afrikë në vitin 1954, piloti i avionit Cesna ku udhëtonte Heminguei u rrëzua pasi u përpoq të shmangte një tufë zogjsh. Shkrimtari, bashkëshortja e tij dhe piloti e kaluan natën në xhungël. Më pas të nesërmen hipën në një avion tjetër, që u rrëzua menjëherë dhe mori flakë. Fillimisht Heminguei u raportua se kishte vdekur në aksident, por pak kohë më vonë doli nga xhungla me një tufë bananesh dhe një shishe xhin.

Përkthyer dhe përshtatur nga CNA.al

Foto/ Historitë më të çuditshme dhe misterioze të mbijetesës

LEXO TE PLOTE

Blog

Kina po shantazhon të tjerët me mjete ekonomike, SHBA dhe BE duhet të reagojnë

Publikuar

-

Nga

cna blog

https://www.newsweek.com/china-using-economic-coercion-blackmail-us-eu-must-fight-back-opinion-1667958

 

Nga Anders Fogh Rasmussen “Newsweek”

Për dekada, Tajvani është bllokuar në një pozicion që iu ri-përshtat të gjithëve:as nuk është pjesë e Kinës kontinentale, dhe as duke shpallur zyrtarisht pavarësinë. Republika Popullore e Kinës mund të ruante pretendimin e saj sovran mbi të. Por Tajvani ishte i lirë të zhvillohej si një demokraci liberale dhe një ekonomi moderne.

Dhe bota demokratike ishte në gjendje të mbante lidhje me të dyja, për sa kohë që ata distancoheshin nga çështja e sovranitetit dhe i përmbaheshin politikës së“Një Kine”.Por gjërat kanë ndryshuar. Nëpërmjet veprimeve të saj dhe retorikës së Sekretarit të saj të Përgjithshëm Xi Jingping, Kina ka treguar vitet e fundit se nuk është më e gatshme ta pranojë këtë statuskuo.

Prandaj, bota e lirë duhet që ta ri-mendojë qasjen e saj.

Gjatë mandatit të Sekretarit të Përgjithshëm Xi si udhëheqës, Pekini i ka shtuar sulmet hibride ndaj Tajvanit. Kina po bombardon me dezinformata demokracinë e Tajvanit.

Ajo po përdor gjithë peshën e saj diplomatike në të gjithë skenën botërore, për t’i detyruar organet dhe institucionet shumëpalëshe që të mos përfshijnë Tajvanin. Dhe muajt e fundit ka ndërmarrë inkursione ushtarake gjithnjë e më agresive dhe të rrezikshme në hapësirën ajrore të ishullit.

Edhe pse Kina po kërcënon në mënyrë aktive Tajvanin demokratik, deri më sot shumë njerëz në botën e lirë kanë bërë një sy shurdh ndaj këtyre sulmeve. Ata kanë pasur frikë nga kërcënimet dhe presioni ekonomik i Pekinit,ndaj kanë qenë të gatshëm të tolerojnë përpjekjet e njëanshme të Kinës për të ripërcaktuar atë që Pekini tani e quan “parimi i një Kine”.

Pekini dëshiron që kjo të nënkuptojë, se asnjë vend tjetër nuk mund të ketë marrëdhënie ekonomike apo politike me Taipein. Statuskuoja e Tajvanit ekziston krahas një politike amerikane të përshkruar më së miri si paqartësi strategjike.

Me këtë të fundit nënkuptohet se Shtetet e Bashkuara do të mbështesin Tajvanin nëse Kina do të sulmonte, por shkalla e saktë e çdo përgjigjeje, është lënë qëllimisht e papërcaktuar. Disa herë, presidenti Xho Bajden ka qenë shumë më pak i paqartë në pikëpamjet e tij.

Kina dhe Tajvani janë një fushë e politikës së jashtme, që bashkon të dyja partitë e mëdha në Uashington. Doktrina e “paqartësisë strategjike”, mund të ketë funksionuar mirë në të kaluarën. Por Kina e Xi Jinping nuk është Kina e së shkuarës. Tani duhet pak më shumë qartësi strategjike.

Kjo nuk do të thotë se SHBA-ja duhet t’i japë Tajvanit një garanci sigurie të ngjashme me klauzolën e mbrojtjes reciproke që përcakton neni 5 i traktatit themeltar të NATO-s. Por Shtetet e Bashkuara mund të bëhen më pak të fshehta në mbështetjen e tyre për Taipein.

Shtetet e Bashkuara kanë një interes shumë vetjak për mbrojtjen e Tajvanit. Nëse Tajvani do të bjerë, ndryshimi i ekuilibrit të fuqisë në Indo-Paqësorin më të gjerë do të ishte shkatërrues për kauzën e lirisë dhe demokracisë në mbarë botën.

Në këtë aspekt, as Evropa nuk mund të qëndrojë mënjanë, duke e kritikuar Amerikën për qasjen e saj më agresive ndaj Kinës, duke e lenë SHBA-në të mbajë të gjithë barrën e sfidave në rajonin e Indo-Paqësorit, ndërsa në të njëjtën kohë përpiqet që të ruajë një statuskuo merkantiliste me Pekinin.

Ne po shohim tashmë disa shenja të mira të hershme. Kohët e fundit, Parlamenti Evropian mbështeti me shumicë dërrmuese një rezolutë që kërkon përmirësimin e lidhjeve midis BE- së dhe Tajvanit, duke përfshirë një marrëveshje të re në fushën e investimeve.



Qeveria e re gjermane, me një Ministër të Jashtëm nga radhët e të Gjelbërve, është e orientuar më shumë drejt një politike të jashtme të bazuar tek vlerat. Ndërkohë Lituania ka braktisur një platformë ekonomike kinez në Evropën Qendrore, të njohur më shumë si 17+1, dhe ka lidhur haptazi marrëdhënie ekonomike me Tajvanin.

Këto veprime janë plotësisht në përputhje me “politikën e një Kine”, pasi ato nuk bëjnë asnjë njohje të sovranitetin e Tajvanit. Gjithsesi Kina po lufton kundër të drejtave sovrane të shteteve evropiane për të zhvilluar lidhje me Taipein.

LEXO EDHE:  Pse Amerika e ka humbur interesin ndaj Evropës?

LEXO EDHE:  Sa kohë duhet për të rënë në dashuri? Ja çfarë thotë shkenca

Prandaj në kundërpërgjigje të lëvizjes së Lituanisë, Kina ka ndërmarrë një sërë lëvizjesh në fushën ekonomike kundër shtetit të vogël evropian, duke kufizuar eksportet e tij, dhe duke bllokuar në portet kineze më shumë se 1 mijë kontejnerë me mallra,për të cilat bizneset lituaneze kanë kryer tashmë pagesën.

Me këto sjellje Kina po ngacmon një aleat të NATO-s dhe një anëtar të BE-së, për të ndikuar tek vendimet e saj sovrane ekonomike dhe politike. Ky është një test për botën e lirë. Nëse e lëmë Lituaninë të vetme në përballje me Pekinin, super-arma e presionit ekonomik do t’u drejtohet edhe të tjerëve, për t’i detyruar më pas demokracitë t’i nënshtrohen vullnetit të Pekinit.

Në një periudhë afatshkurtër, ne duhet t’i ofrojmë Lituanisë hua të buta për të zbutur efektet e goditjeve ekonomike nga Kina. Edhe BE-ja duhet të deklarojë zyrtarisht se veprimet e Kinës po shtrembërojnë të gjithë tregun e përbashkët të BE-së, dhe të veprojë me kundërmasa ndaj Pekinit.

Bashkimi Evropian po punon për krijimin e një instrumenti kundër këtyre sjelljeve të Kinës, dhe kjo gjë që do t’i japë atij mjetet e duhura për të luftuar pikërisht kundër kësaj lloj sjellje. Por sfida e vërtetë e Brukselit nuk është nëse ai zotëron instrumentet e duhura ligjore; por nëse ka vullnet të mjaftueshëm politik për të mbrojtur të drejtën e Lituanisë për të bërë zgjedhjet e veta.

Në terma afatgjatë, bota e lirë mund të krijojë “Nenin 5” në fushën e ekonomisë për të reduktua abuzimet e Kinës me investimet strategjike dhe presionet ekonomik për qëllimet e saj gjeopolitike. Neni 5 i famshëm i NATO-s, thotë se një sulm ndaj një aleati është një sulm ndaj të gjithëve.

Po kështu, një “Nen 5 ekonomik” do të nxiste një përgjigje nga demokracitë,për të mbështetur një shtet apo biznes që përballet me presionet ekonomike që vijnë nga një autokraci. Pekini po e përdor fuqinë e tij ekonomike për të shantazhuar vendet dhe korporatat, pasi ky është një mjet efektiv.

Kjo praktikë ka funksionuar në rastet e kompanive të veshjeve, që u përballën me bojkot pasi vunë në dyshim shkeljet e të drejtave të njeriut, si dhe ndaj prodhuesve australianë të verës, të cilët janë përballur me tarifa të larta pas përkeqësimit të marrëdhënieve midis 2 vendeve.

Edhe Rusia përdor mekanizmat ekonomikë si një mjet për të arritur qëllimet e saj gjeopolitike, sidomos duke përdorur si një armë furnizimet e saj me gaz ndaj Evropës Perëndimore. Ne duhet të neutralizojmë efektet e këtyre taktikave që përdoren nga shtetet autoritare.

Ndërkohë, Evropa dhe Shtetet e Bashkuara kanë gjithashtu një interes të përbashkët në rajonin e Indo-Paqësorit:ta mbajnë këtë të fundit të lirë, të hapur dhe sa më demokratik që është e mundur. Roli i Evropës në këtë aspekt, mund të mos jetë domosdoshmërisht dërgimi i një flote avionësh në zonë.

BE mund të përmirësojë marrëdhëniet e saj politike dhe ekonomike me Tajvanin.

Për shembull, duke zhbllokuar një marrëveshje dypalëshe investimi që u pezullua në kohën kur Brukseli po synonte të nënshkruante një marrëveshje të ngjashme me Kinën.

Përmirësimi i lidhjeve ekonomike, është po aq në interesin tonë sa edhe të Tajvanit, duke pasur parasysh asetet e konsiderueshme që ka Tajvani në fushate teknologjisë së lartë sikurse janë gjysmë përçuesit. Evropa dhe SHBA-ja duhet të kërkojnë së bashku një qasje të re ndaj Kinës, diçka që administrata Bajden ia kërkoi BE-së edhe para inaugurimit të saj në detyrë.

Marrëdhënia jonë me Tajvanin nuk duhet të reduktohet vetëm tek mbështetja ushtarake apo në një marrëveshje specifike investimesh. Ajo ka të bëjë me pyetjen nëse ne jemi të gatshëm të ngrihemi për garantimin e lirisë dhe demokracisë në një rajon, ku që të dyja gjenden në një presion në rritje nga autokracia dhe diktatura.

Shënim: Anders Fogh Rasmussen, Sekretar i Përgjithshëm i NATO-s në vitet 2009-2014, dhe kryeministër i Danimarkës në vitet 2001-2009./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE