Connect with Us

Kim Filbi: Si u bë një anglez i ri i privilegjuar, tradhëtar i kombit të tij?

Blog

Kim Filbi: Si u bë një anglez i ri i privilegjuar, tradhëtar i kombit të tij?

Publikuar

-

Nga William Boyd

* Anglezët mund të krenohen në mënyrë të arsyeshme për arritjet reale dhe të qëndrueshme në 3 fusha të veçanta të përpjekjes njerëzore: fjalorët e anglishtes, rrobaqepësi, dhe në tradhëti kombëtare. Tradhtia është një dukuri po aq e vjetër sa edhe historia.

Por tradhtitë seriale të së ashtuquajturës “Peshëshja e Kembrixhit” para, gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore janë unike, dhe padyshim poshtëruese për krenarinë kombëtare të britanikëve. Pesë të rinj, anëtarë të privilegjuar dhe të arsimuar të elitës britanike, vendosën për një arsye

ose tjetrën të bëhen spiunë ose agjentë të dyfishtë për llogari të Rusisë Sovjetike: Gai Barxhes, Donald Maklin, Xhon Keirkros, Entoni Blënt dhe natyrisht, tradhtari më i madh i të gjithë atyre, Kim Filbi.

Rasti i Blënt është shumë intrigues në vetvete. Ai ishte jo vetëm një agjent i dyfishtë sovjetik, por u ngjit në majën e establishmentit britanik:u bë kreu i Institutit Kërtold, dhe mori titullin Kalorës. Në një farë mënyre, Blënt është një shembulli i përsosur i hipokrizisë angleze.

Siç shprehet Hamleti “dikush mund të të buqeshë pafundësisht, dhe prapë të jetë i lig”. Nga ana tjetër, Harold Adrian Rasëll Filbi (Shkolla Uestminster and Kolegji Triniti, Kembrixh), i njohur më së shumti me pseudonimin e tij “Kim”, ishte pa dyshim se një nga agjentët më të suksesshëm të dyfishtë që ka parë ndonjëherë historia.

Detajet mbi dëmet që ai shkaktoi në 3 dekadat e tradhtisë së tij nga vitet 1930 deri në vitet 1960, kanë hyrë tashmë në analet e historisë së spiunazhit. Por njeriu dhe miti Filbi, duket se bëhet gjithnjë e më i madh në kujtesën popullore të inteligjencës britanike.

Ka diçka në lidhje me natyrën e tij, dhe mënyrën se si arriti t’ua hidhte të gjithëve, që është tërësisht bindëse, dhe që shkon përtej një spiunazhi të thjeshtë. Rasti i Kim Filbit, duket se na tregon diçka të thellë mbi veten dhe vendin tonë, dhe nga e cila siç duket nuk kemi ende të ngopur.

Investigimi i ri i Ben Mekintajër mbi rastin e super-spiunit, përbën një kontribut jashtëzakonisht tërheqës mbi rastin “Filbi”. Mekinjatër zgjedh ta analizojë Filbin dhe aktivitetet e tij përmes thjerrëzave të një miqësie; miqësisë së ngushtë me bashkëpunëtorin e tij operativ në MI6, Nikolas Eliott (1916-1994).

Eliott dhe Filbi, e nisën bashkë jetën e tyre si spiunë, dhe e kryen atë profesion për dekada. Eliot ka pretenduar gjithnjë pafajësi për atë çka bëri miku i tij. Por, si për ironi, ai ishte i pranishëm në momentin e dezertimit të Filbit në Moskë, dhe në fakt mund ta ketë organizuar atë. Më pak fjalë, historia e spiunazhit të Filbit ndjek këtë trajektore.

Ai u rekrutua zyrtarisht si agjent rus nga Arnold Dojç në vitin 1934. Filbi ishte në atë kohë vetëm 22-vjeç. Motivi i të riut Filbi aso kohe ishte dukshëm ideologjik. Ai besonte absolutisht në kauzën e komunizmit, si e vetmja mënyrë përmes së cilës mund të luftohej fashizmi.

Si gazetar, ai punoi fshehurazi për shërbimin sovjetik të sigurisë NKVD gjatë Luftës Civile Spanjolle (çuditërisht, u dekorua edhe nga Francisko Franko). Problemi me këtë pozicion intelektual, ishte se për çdo qenie njerëzore të ndjeshme, ai qe moralisht i paqëndrueshëm me shpalljen e paktit nazisto-sovjetik të vitit 1939, që e ndau Poloninë.

Njëkohësisht, peshorja dukej se po zhbalancohej në sytë e simpatizantëve komunistë britanikë:Rusia e Stalinit, nuk ishte shteti utopik i punëtorëve që ëndërrohej. Kjo do thotë se edhe nxitja ideologjike për të tradhtuar vendin tënd, nuk është aq vendimtare.

Kur shohim veprimtaritë e spiunëve të Kembrixhit pas vitit 1939, besojmë se duhej të ekzistonin motive të tjera. Dhe këtu besoj se qëndron edhe “çelësi” i interesit të qëndrueshëm të Filbit mbi Bashkimin Sovjetik. Atëherë pse tradhëtoi ai? Si mundi të duronte presionet e mëdha e të paimagjinueshme të një jete të dyfishtë gjatë viteve 1933-1963, kur më në fund dezertoi në Bashkimin Sovjetik? Ky është misteri që gjendet në zemër të dosjes ‘Kim Filbi’. Ai pati një aktivitet të zbehtë klandestin pas Paktit Molotov-Ribentrop.

Por sapo u rekrutua në Shërbimin e Inteligjencës Sekrete Britanike (SIS) në vitin 1940, Filbi u kontaktua sërish nga rezidenti i shërbimit sekret sovjetik në Londër, duke e rifilluar jetën e tij si një agjent i dyfishtë. Kim dha informacione të dobishëm gjatë dhe menjëherë pas Luftës së Dytë Botërore.

Por periudha e tij më me vlerë për rusët, filloi kur ai u dërgua në Uashington në vitin 1949 për të shërbyer si sekretar i parë i ambasadës britanike atje. Në kryeqytetin e SHBA-së, ai ishte në gjendje të furnizonte sovjetikët me materiale të çmuara në lidhje me aftësitë bërthamore të Amerikës, si dhe mbi aktivitetet e CIA-s.

LEXO EDHE:  Angli/ Shqiptari me tumor në kokë u ndihmua nga prezantuesi britanik

E megjithatë ajo ishte periudha kur rrezikoi më shumë. Miqësia e Filbit me tradhtarët e tjerë Gai Barxhes dhe Donald Maklin (rekrutimin e të cilëve ishte ai qe e kishte nisur), e vendosi atë në një qendër të vëmendjes, kur dy këta të fundit dezertuan në Rusi në vitin 1951.

Gjithsesi, edhe pse u ngritën dyshime dhe Filbi u mor disa herë në pyetje, konsensusi në SIS ishte se Kim nuk mund të punonte për palën tjetër. Por, presioni ishte i tillë sa që ai u detyrua të jepte dorëheqjen. Ndoshta suksesi i tij si një agjent i dyfishtë, erdhi në tetor 1955 kur Ministri i Jashtëm britanik Harold Makmilan, e shfajësoi atë, duke deklaruar në Dhomën e Komunëve: “Unë nuk kam asnjë arsye të besoj se zoti Filbi ka tradhtuar në çdo kohë interesat e vendit të tij”. Vetë Kim mbajti një konferencë shtypi, duke pretenduar se ai “nuk kishte qenë kurrë komunist”.

Filbi iu kthye zanatit të vjetër të gazetarit, duke përfunduar në Beirut të Libanit si korrespodent për “The Observer” dhe “The Economist”.

Përvoja dhe mbulimi i tij si gazetar, u cilësuan shumë joshëse nga SIS, dhe ai u ri-rekrutua në shërbimin sekret. Një ndihmë të madhe, i dha një nga miqtë e tij më të vjetër në shërbim, Nikolas Ellot. Filbi rifilloi punë. Por deri atëherë, një seri dezertimsh në Bashkimin Sovjetik, po tregonin gjithnjë e më shumë se Filbi ishte “njeriu i tretë”, kryetradhtari në gjirin e shërbimit sekret britanik.

Alkoolizmi i Filbit, nisi të tërhiqte akoma më shumë vëmendjen mbi të. Nikolas Eliot u dërgua për ta marrë në pyetje Filbin, dhe për t’i nxjerrë një rrëfim. Eliot i ofroi imunitet, në këmbim të të gjitha detajeve të aktiviteteve të tij spiunazhi për rusët. Por Filbi heshti, dhe teksa Eliot priste që të kishte edhe një takim tjetër më të, ai u arratis duke u fshehur në bordin e avioni rus mallrash që shkonte në Odesa të Ukrainës.

Ishte viti 1963. Jeta e tij e dyfishtë mbaroi. Libri është gjithnjë e më intrigues, pasi mbart një dëshmi nga Xhon Lë Kare. Në fund të viteve 1980, ai pati një seri takimesh konfidenciale me Eliot, gjatë të cilave mori shënime të bollshme, të cilat i vuri në dispozicion të Mekintajër për këtë libër.

Ai arriti në përfundimin se arratia e Filbit, nuk ishte aspak një dështim i SIS. Në fakt, vetë shërbimi sekret britanik dëshironte që Filbi të dezertonte. Për të gjithë palët e interesuara, ishte më mirë që Filbi të ikte në Moskë sesa të gjykohej në Londër, pasi gjyqi mbi tradhëtinë e tij që nga viti 1941, do të ishte një poshtërim shumë i madh kombëtar.

Nga ana tjetër nga Moska, dëshmitë e Filbit mund të hidheshin poshtë si propagandë ruse. Thënë shkurt, Filbi ia hodhi paq pas tradhtisë së tij për kaq shumë vite, sepse kolegët e tij, burra të rangut social dhe arsimimit të tij, nuk mund ta besonin se një anglez i llojit të tij – stereotipisht “simpatik” dhe popullor – do të ëndërronte ndonjëherë të ishte një agjent i dyfishtë për rusët e pacivilizuar.

Gjithsesi mbetet ende kumbuese pyetja ”Përse e bëri?”. Mekintajër jep shpjegime të ndryshme nga ata që e njihnin Filbin:megalomaninë e tij të theksuar, maninë për t’ua hedhur gjithmonë të tjerëve, ose faktin e përzishëm se kur bëhesh pjesë e një loje të rrezikshme, nuk del më dot prej saj.

Supozimi im në rastin e Filbit – që natyrisht s’mund të provohet – është se ai ishte një shembull i dukurie të vjetër, kur ndonjëherë mund të jetë po aq e lehtë ta urresh, po aq sa edhe ta duash vendin tënd. Nëse do të ishit një idealist i privilegjuar i krahut të majtë në vitet 1930, Britania me arrogancën e saj perandorake të shoqëruar me shumë vetë-kënaqësi, mund t’i dukej shumëkujt një vend tepër i çuditshëm.

Filbi e lë të kuptohet këtë gjë në një intervistë për një gazette, pasi dezertoi në vitin 1963. Ai theksoi se “e donte Anglinë”, duke pretenduar se e ndjente veten “tërësisht dhe në mënyrë të pakthyeshme anglez, dhe se Anglia ishte ndoshta copëza më pjellore e Tokës në gjithë historinë e ideve njerëzore”.

I pyetur se përse e kishte tradhtuar në mënyrë sistematike këtë komb, ai tha se kishte ndier një “përbuzje njerëzore për disa fenomene bashkëkohore, që e penguan Anglinë të ishte vetvetja”.

Përdorimi prej tij i termave “anglez” dhe “Angli” – dhe jo “Britani” – është shumë domëthënës, dhe një gjuhë e sinqertë e shtresës së tij. Filbi e quan atë “përbuzje humane”. Por unë mendoj se “përbuzja” në vetvete, shpjegon thuajse gjithçka.

“New Statesman” – Bota.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Nga koha tek jeta e përtejme, 10 mitet enigmatike universale që vazhdojnë të na magjepsin

Publikuar

-

Nga

Të gjithë ne kemi një dëshirë të brendshme, që kërkon përgjigje për pyetjet më themelore që shtron sot njeriu. Nga kemi ardhur? Pse jemi ketu? Ku po shkojmë, dhe cili është qëllimi ynë? Në shumicën e rasteve, mitet janë dukshëm metaforike, dhe herë-herë të pakonceptueshme. Të tjera mite mund të gjenden në shoqëri të ndryshme, që janë larg njëra-tjetrës, ku ngjashmëritë në narrativa janë aq të dukshme, sa që sugjerojnë një bazë të përbashkët historike.

Koha

Në shekullin XVII-të, Arqipeshkvi Asher pretendoi se bota ka nisur të ekzistojë në vitin 4004 Para Krishtit, dhe se ajo do të ekzistonte edhe për 6.000 vjet deri në betejën përfundimtare me Antikrishtin, duke çuar në një sundimin 1000-vjeçar të shenjtorëve, dhe pastaj me fundin e botës.

Nostradamusi e përdori këtë kronologji, duke pretenduar se viti 1999 do të ishte fillimi i fundit të botës. Majat mendonin se koha kishte një ritëm sezonal ose ciklik, ndërsa Keltët besonin se ajo ecte me ritme të ndryshme në ambjente të ndryshme. Ky lloj kuptimi, mbështetet edhe nga kozmologjia moderne.

Gjithsesi, astronomi anglez Fred Hojl, pretendonte se ideja e kohës si një rrjedhë gjithmonë në lëvizje, është “një iluzion grotesk dhe absurd”, duke deklaruar se gjithçka ka qenë dhe do të jetë gjithmonë. Sipas tij, sensi mbi të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen, është thjesht një iluzion.

Astrologjia

Qielli i natës, është një portret i “pikturuar” nga mitet. Ne të gjithë njohim “shenjat tona” yjore, që përbëhen nga 12 yje të zodiakut. Por pakkush e di se 12 simbolet, janë vetëm një pjesë e 88 konstelacioneve të identifikuara. Të dhënat më të vjetra të astronomisë/astrologjisë (në ato kohë ishte e njëjta gjë), që kanë mbijetuar janë ato të Kaldeasve, të cilët vëzhgonin natën qiellin, duke kërkuar për shenjat dhe të dhëna për fatin e tyre, më shumë se 2.000 vjet para romakëve. Moderniteti nuk i kanë dhënë fund identifikimit mitik me trupat qiellorë, dhe kjo gjë ndoshta nuk do të ndodhë kurrë.

Mallkimet

Ajo që dimë nga mitet dhe legjendat, është se mallkimet hidhen mbi njerëzimin nga Zotat ose priftërinjtë dhe magjistarët, apo nga një person i lig mbi një tjetër. Në çdo rast synohet dëmtimi ose vdekja. Mallkimi më i famshëm gjendet në Bibël, ku gjarpri mallkohet nga Zoti për tundimin e Evës, i ndjekur nga mallkimi mbi Adamin dhe Evën, dhe çuar në doktrinën e rënies së njeriut. Por në shumicën e besimeve në Lindje, mallkimi përfaqëson paaftësinë tonë për të parë përmes iluzionit. Sot thuhet se një mallkim funksionon, vetëm nëse viktima beson në të.

Qenie të mbinatyrshme

Besimi tek qeniet e mbinatyrshme është i lashtë. Kur demonët duan që të na lëndojnë, janë engjëjt ata që na ofrojnë mbrojtje, udhëheqje dhe depërtim fetar. Emrat e kryeengjëjve kryesorë janë të njohur si për myslimanët ashtu edhe për të krishterët. Njerëzit kanë parë kudo qënie qeniet njerëzore me krahë që shkëlqejnë.

Në Fatima të Portugalisë në vitin 1917, disa barinj të vegjël takuan një grua të re të bukur, që pretendonte se vinte nga Parajsa. Vizionet e mëvonshme, çuan aty një turmë prej rreth 70.000, që dëshmoi zbritjen e Diellit në tokë Sot ajo ngjarje njihet zakonisht si “Mrekullia e Diellit”.

Pas asaj ngjarje pati shërime të shumta. Shkencëtarët ia kanë atribuar këtë ngjarje histerisë kolektive. Por një teori tjetër më e diskutueshme, pretendon se këto ngjarje (si dhe ato në kohërat e lashta) kanë qenë në fakt kontakte të ngushta me alienët.

Zotat e vdekshëm

Shembuj të Zotave që vdesin dhe pastaj rikthehen në jetë, gjenden më shpesh nga fetë e Lindjes së Mesme, dhe praktikat e frymëzuara prej tyre përfshijnë mitet biblike dhe greko-romake, dhe më pas edhe Krishterimin. Zotat që vdesin në Lindjen e Mesme, zakonisht ringjallen ose restaurohen nga gratë ose motrat e tyre. Është hipotezuar se feja mbush një boshllëk, dhe që ne njerëzit e krijuam atë për të na ndihmuar të ndjehemi më të sigurt në një botë, e cila në dukje na ofron më shumë pyetje sesa përgjigje.

LEXO EDHE:  BE dridhet – Cipras në Moskë

Mitet e Përmbytjes

Tregimet në lidhje me mitin e një përmbytjeje globale, gjenden në të gjithë botën. Ato pajtohen në një pikë: që e gjithë bota dikur është përmbytur, dhe se ata pak njerëz që mbijetuan ndërtuan mjete lundruese, pasi ishin paralajmëruar nga Zoti (ose Zotat). Tregimi më i njohur është tregimi biblik i Noeut. Nga Deukalioni dhe Pirrha në mitologjinë Greke, tek Pralaja në Hinduizëm dhe Belgermir në Mitologjinë Veriore, sot besohet gjerësisht se Përmbytja Globale nuk ishte një mit, por një ngjarje e vërtetë historike.

Mitet megalitike

Zakonisht ekzistojnë dy lloje mitesh të tilla: mitet e fuqive misterioze dhe të mbinatyrshme të ndërtuesve, dhe së dyti mitet mbi vetitë mistike ose magjike të gurëve. Britania e Madhe dhe Egjipti, janë vendet kryesore ku ndodhen site të tilla. Por ato mund të gjenden në të gjithë botën.

Duke qenë të lidhura me shërimin, pjellorinë, gjigantët dhe Djallin, mbi to pati një interes të përtërirë me futjen e shkencës.

U zbulua se këta gurë kishin funksionuar dikur si kalendarë gjigandë, me secilin nga gurët që shënonte stinët ose lëvizjen e Diellit dhe Hënës. Spekulimi më interesant rreth tyre, është bërë nga Pol Devero, sipas të cilit UFO-t janë emanacione tokësore të lidhura me gabimet në sistemin megalitik, dhe se këto sisteme kanë qasje direkte në trurin tone, pasi janë elektromagnetike.

Ogurët

Besimet në ogurët, ngjarjet ose objektet që na paralajmërojnë mbi të mirën ose të keqen, kanë ekzistuar që nga kohërat e lashta. Druidët shihnin shenja paralajmëruese tek fluturimi i zogjve. Në Irlandë çdo tingull, pozicion apo lëvizje e korbave, ka një domethënie të ndryshme.

Në kultura të ndryshme, ogurët shihen tek drejtimi i flakës, kuisja e qenve, format e rrënjëve të pemëve, apo edhe tek mënyra se si bien sandalet kur hidhen tej. Në zemër të këtyre miteve, është pikëpamja që gjithçka ndërlidhet.

Mitet e krijimit të botës

Ka 3 pyetje themelore mbi mënyrën se si u krijuan Toka, kozmosi dhe e gjithë jeta. Si erdhi diçka nga asgjëja? Si u krijua, dhe si u ndërtua rendi natyror i të gjitha mineraleve, bimëve, kafshëve dhe mbretërive njerëzore? Teoritë variojnë nga “Big Bang” i kohëve moderne, deri tek qasjet më të vjetra dhe madje të lashta.

Në shumicën e miteve, favorizohen elementët, duke pretenduar se ajri, era, zjarri dhe nganjëherë edhe dridhjet, shkaktuan ekzistencën e të gjitha gjërave që shohim sot. Një temë tjetër shumë e zakonshme, është legjenda e krijimit të “Pemës Botërore”, që mund të gjendet nga Afrika në Tonga. Mitet e tjera nënkuptojnë se nuk ka një fillim dhe asnjë fund, dhe se gjithçka është në ekuilibër, ashtu siç duhet të jetë.

Jeta e përtejme

Në çdo cep të botës, bësohet se shpirti se i mbijeton vdekjes. Ky besim shkon që në fillim të viteve 80.000 Para Krishtit, kur varret e zbuluara të Neandertalëve, sugjeronin që edhe ata përgatiteshin për jetën e përtejme. Nga besimet e krishtera të Parajsës dhe Ferrit, tek Libri Tibetan i të Vdekurve, që këshillon të vdekurit se si të shmangin rilindjen, ky besim mbetet pavarësisht mungesës së provave.

Përveç pikëpamjeve fetare, ekzistojnë edhe shumë teori interesante se çfarë ndodh me shpirtin kur vdes një person. Edmund d’Albe, ishte një nga studiuesit e parë që prezantoi një hipotezë të jetës pas vdekjes, duke pretenduar se shpirti i një personi largohet nga trupi pas vdekjes, dhe jeton pranë rrezeve ultravjollcë të Diellit, në një sferë tjetër të atmosferës së Tokës. Të tjerë thonë se shpirti do të gjendet në një botë ëndërrash, ose thjesht që do të jetojë vetëm mendja, duke u bërë pjesë e vetëdijës kolektive. / bota.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Të gjithë gënjejmë nga pak, por ja kur kalohet caku

Publikuar

-

Nga

Nga Christian L. Hart

Në një moment të caktuar, a nuk kemi thënë të gjithë nga një gënjeshtër të vogël për të mos lënduar njeriun e zemrës, për të ekzagjeruar ndjenjat tona mbi diçka, për të minimizuar disa të vërteta të shëmtuara mbi veten tonë, për të shpëtuar nga ndëshkimi, apo për të pasur një lloj avantazhi mbi të tjerët?

Në sondazhet e ndryshme që janë zhvilluar mbi gënjeshtrën, gati të gjithë raportojnë se kanë gënjyer në një moment të caktuar të jetës së tyre. Por nëse të gjithë mashtrojnë në një moment, atëherë pse të mos i quajmë gënjeshtarë të gjithë njerëzit?

Sa gënjeshtra duhet të thotë dikush në ditë, që të etiketohet një gënjeshtar i madh? Unë dyshoj se kjo ndodh me shumicën prej nesh, dhe nga ne pritet të themi një numër të vogël gënjeshtrash. Ne e shohim si tipike ose normale, që njerëzit të gënjejnë si pjesë e një strategjie negociatash.

Ne presim që njerëzit të thonë një ‘gënjeshtër të bardhë’, për të shmangur një ftesë sociale të padëshiruar, sesa të thonë të vërtetën, që aktiviteti ku u kërkohet të marrin pjesë, u duket në të vërtetë i mërzitshëm.

Por sa gënjeshtra janë tepër për një njeri? Studiuesit kanë konstatuar se gati të gjithëve na pëlqen ta shohim veten si të ndershëm, dhe ne në mënyrë aktive e minimizojmë pandershmërinë tonë.

Ne kemi ndoshta të gjithë një vlerësues të brendshëm të ndershmërisë, si për vërtetësinë tonë, ashtu edhe atë të të tjerëve.

Dhe kur shohim që të tjerët tregohen pak të ndershëm këtu, apo përfshihen në një sjellje jo shumë korrekte atje, kjo nuk ka duket dhe aq e çuditshme. Por në disa raste, njerëzit e kalojnë cakun. Ne shohim që gënjeshtrat e tyre shkojnë shumë përtej sferës së normalitetit.

Në raste të tilla, ne nisim t’u atashojmë atyre etiketimin “gënjeshtar”. Nëse gënjeshtrat e tyre janë tronditëse ose të dëmshme, ne madje mund t’i quajmë ata si gënjeshtarë të mëdhenj, gënjeshtarë të zakonshëm, gënjeshtarë nga halli ose gënjeshtarë patologjikë.

Gjatë 25 viteve të fundit, një numër studimesh kanë zbuluar se njerëzit tregojnë mesatarisht një numër shumë të vogël gënjeshtrash në ditë. Por kur këto të dhëna analizohen më nga afër, ne zbulojmë se shumë njerëz nuk gënjejnë aspak, ndërsa disa thonë çdo ditë gënjeshtra tronditëse. Pra del se shumica prej nesh, janë njerëz mjaft të ndershëm. Por ekziston një grusht i vogël njerëzish, që prodhon shumicën e gënjeshtrave që qarkullojnë në botën tonë.

Unë jam shumë kurioz për këta “gënjeshtarë të mëdhenj”. Ata përfitojnë nga pjesëtarët kryesisht të sinqertë të shoqërisë, duke e përdorur gënjeshtrën dhe mashtrimin për përfitime personale. Gënjeshtarët e mëdhenj në politikë, e gënjejnë popullatën që të mbështetesë politika të diskutueshme.

LEXO EDHE:  Pa luftuar korrupsionin s’ka integrim në BE

LEXO EDHE:  Angli/ Shqiptari me tumor në kokë u ndihmua nga prezantuesi britanik

Gënjeshtarët e mëdhenj në fushën e biznesit, mashtrojnë investitorët naivë ose klientët e zakonshëm, duke u marrë paratë e tyre të fituara me aq mund. Gënjeshtarët e mëdhenj në vendin e punës, e përdorin gënjeshtrën për të pasur avantazhe ndaj të tjerëve, teksa fshehin të metat e tyre.

Ndërsa gënjeshtarët e mëdhenj në një marrëdhënie intime, e përdorin pandershmërinë e tyre për të përfituar nga dhembshuria, devotshmëria dhe burimet financiare të partnerëve. Gënjeshtarët e mëdhenj, janë operatorë toksikë, që me tradhtinë e tyre e njollosin botën tonë kryesisht të ndershme.

Sapo të biem dakord se sa gënjeshtra janë shumë, ne mund të nisim të studiojmë dhe t’i kuptojmë këta gënjeshtarë të mëdhenj. Në studimin tim të fundit, unë kam investiguar tiparet psikologjike të njerëzve që priren të gënjejnë shumë. Një tipar i zakonshëm, është se gënjeshtarët e mëdhenj priren ta shohin gënjeshtrën si diçka të pranueshme.

Ata e shohin mashtrimin si një gjë jo shumë imorale. Gjithashtu, ata nuk mendojnë se gënjeshtra është shumë e dëmshme për të tjerët. Gënjeshtarët e mëdhenj, kanë prirjen të jenë më pak të përgjegjshëm dhe të besueshëm. Është interesant fakti, se një nga tiparet që parashikojnë më së shumti se kush është një gënjeshtar i madh është vetëvlerësimi.

Njerëzit që gënjejnë shumë, priren të kenë një vetëvlerësim shumë më të ulët se sa njerëzit e ndershëm. Është e paqartë nëse gënjeshtrat që thonë, nxiten nga vetëvlerësimi i tyre i ulët, apo ato janë rezultat i kësaj të fundit. Por prirja e njerëzve për të thënë shumë gënjeshtra, nxitet ndërkohë edhe nga mjedisi dhe rrethanat personale.

Fëmijët që i shohin prindërit e tyre të gënjejnë shumë, priren të bëjnë të njëjtën gjë. Po ashtu, kur njerëzit vendosen në situata në të cilat sundojnë figurat autoritare dhe ndëshkuese, kanë shumë më tepër të ngjarë që të gënjejnë, pikërisht për të shmangur ndëshkimin e ashpër.

Një numër i madh gënjeshtrash,mund të shoqërohet edhe me disa çrregullime psikiatrike, por në pjesën më të madhe të rasteve, gënjeshtarët e mëdhenj janë njerëz që nuk janë diagnostikuar zyrtarisht me ndonjë sëmundje të veçantë mendore. Duket sikur këta janë njerëz shumë normalë, por që thjesht kanë një strategji të ndryshme nga të tjerët për të ecur në jetë.

Shënim: Christian L.Hart, është profesor i psikologjisë, dhe drejtor i programit të shkencave psikologjike në Universitetin e Teksasit, SHBA. / “Psychology Today” – Bota.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Pse e fituan Aleatët Luftën e Dytë Botërore?

Publikuar

-

Nga

A ishte një faktor vendimtar ndërhyrja e tepruar e Hitlerit në punët e ushtrisë, superioriteti detar i Aleatëve, apo ekspertët që arritën të thyenin kodin e komunikimeve gjermane? Gjashtë historianë ushtarakë, shpjegojnë arsyet pse planet e mëdha të fuqive të Boshtit, përfunduan me disfatë

Ben Shepard, lektor i historisë në Universitetin Kaledonian në Glasgou, dhe autori i librit “Ushtria gjermane në Rajhun e Tretë”: Nazistët humbën për shkak të vetëbesimit të tepruar që kishin

Fuqia industriale, detare dhe ajrore e Aleatëve perëndimorë, ishin thelbësore për shkatërrimin e makinerisë gjermane të luftës. Por që të fitosh, duhet të pushtosh territore dhe të eleminosh forcat që i kontrollojnë ato. Dhe në këtë aspekt, ishte Fronti Lindor, ai që i dha goditjen më të rëndë Vehrmahtit.

Për mua, faktori më vendimtar në disfatën e Gjermanisë naziste, ishte nënvlerësimi që Hitleri dhe gjeneralët e tij i bënë Ushtrisë së Kuqe sovjetike, e shoqëruar kjo me vetëbesimin e tepruar që patën tek epërsia e tyre, dhe që imponohej kryesisht nga ideologjia e nazizmit.

Reagimi fillestar katastrofik i Ushtrisë së Kuqe ndaj pushtimit, u duk sikur i dha të drejtë qasjes së tyre. Por përparimi i gjermanëve, u shoqërua me humbje gjithnjë e më të rënda përballë rezistencës të fortë sovjetike. Kur gjermanët mbërritën në periferinë e Moskës në dhjetorin e vitit 1941, Blitzkrieg (lufta rrufe) e kishte humbur vrullin, duke djegur edhe shansin e gjermanëve për një fitore vendimtare.

Gjatë 18 muajve të ardhshëm, Vehrmahti u përpoq vazhdimisht të mposhte sovjetikët, por pa sukses. Dhe pas disfatës së rëndë në Kursk në korrikun e vitit 1943, Ushtria e Kuqe nisi revanshin e saj të pandalshëm, dhe e ndali frymën në Berlin.

Xhejms Holland, historian. Aktualisht është duke shkruar një libër të ri në lidhje me fushatën e Siçilisë në vitin 1943: Aleatët kishin kapacitete më të mëdha operacionale

Kohët e fundit kam parë një foto të tankeve të ngarkuara në anijet amfibe, para pushtimit që Aleatët i bënë ishullit italian të Siçilisë në korrikun e vitit 1943. Ajo ishte dëshmi e një fuqie

të madhe materiale. Dhe është befasues fakti që në fillim të luftës, as Britania dhe as Shtetet e Bashkuara nuk kishin ndonjë ushtri të madhe.

Por në 4 vjet, ata e rritën në mënyrë eksponenciale fuqinë e tyre ushtrake, duke arritur të luftonin në mënyrë të barabartë në ajër, tokë dhe det, në një shkallë të vërtetë globale. Këto dy vende, ofruan mbështetje të madhe materiale edhe për Bashkimin Sovjetik.

Ndërkohë, forcat e Boshtit nisën të vuajnë shpejt nga mungesat ushqimore, materiale dhe për karburant. Për këtë arsye, Japonia nuk fundosi dot aeroplanmbajtëset amerikane në Pearl Harbour, ndërsa Gjermania nuk e fitoi Betejën e Britanisë.

Maks Hastings historian dhe gazetar: Fati i luftës, u vendos nga pushtimi gjerman i Bashkimit Sovjetik

Pushtimi që Hitleri nisi në qershor 1941 ndaj Bashkimit Sovjetik- i njohur si Operacioni Barbarossa – ishte momenti vendimtar i luftës. Pasi pësoi një kosto njerëzore të jashtëzakonshme, Ushtria e Kuqe arriti të ringrinte krye. Në fillim, ajo e frenoi avancimin e gjermanëve, dhe në fund i mposhti ata.

Furnizimet nga ana e SHBA – nga alumini, çizmet e ushtarëve, kamionët dhe kabllot e linjave telefonike – dhanë një kontribut të rëndësishëm për fitoren e sovjetike. Unë kam menduar gjithmonë, se nëse Hitleri në vend që të niste Operacionin Barbarossa, do të kishte përforcuar me trupa Ervin Romelin, dhe do të kishte përfunduar pushtimin e Mesdheut dhe Lindjes së Mesme, siç besoj se mund ta arrinte, qeveria e Uiston Çërçillit nuk do të kishte mbijetuar.

Ajo mund të ishte zëvendësuar nga një administratë e re e konservatorëve, që do të kërkonte

një paqe kompromisi me Gjermaninë. Pas përvojës së Luftës së Parë Botërore, nuk mendoj se populli britanik (më shumë sesa ai francez), kishte oreks për një tjetër luftë të egër.

LEXO EDHE:  Tragjike/ E mitura vetëvaret aksidentalisht

LEXO EDHE:  Nobeli për Peter Handken, një njollë turpi për Komitetin Organizator

Nik Hjuit, kreu i departamentit të koleksioneve dhe hulumtimeve në Muzeun Kombëtar të Marinës Mbretërore në Britani: Aleatët dominuan detrat

Në thelb, ishte fuqia më e madhe detare e Aleatëve, ajo që siguroi humbjen e Gjermanisë naziste. Gjatë ditëve të errëta të viteve 1940-1941, anijet luftarake aleate por edhe ato tregtare i shpëtuan asgjësimit, duke u evakuuar fillimisht nga Norvegjia, më pas nga Franca përmes Dankirkut, dhe më në fund nga Greqia dhe Kreta.

Pasi Franca kapitulloi, ishte Marina Mbretërore, ajo që e shpëtoi Britaninë e Madhe nga pushtimi gjerman. Anijet luftarake mbronin nga sulmet anijet tregtare, duke garantuar furnizimet jetike që vinin nga Shtetet e Bashkuara, Kanadaja dhe gjithë pjesa tjetër e botës, pavarësisht përpjekjeve të vendosura të Boshtit për t’i ndërprerë ato.

Kjo mbajti në luftë në fillim Britaninë, dhe më pas Bashkimin Sovjetik. Pasi SHBA-ja hyri në luftë në dhjetorin e vitit 1941, fuqia e madhe detare garantoi ndërtimin e një force të madhe ushtarake dhe ajrore amerikane, që ishte e nevojshme për ndryshimin e fatit të luftës në kontinent. Në 6 qershor 1944 në Normandi, 7.000 anije të të gjitha madhësive, zbarkuan në brigjet franceze një ushtri prej mbi 1.5 milionë trupash. D-Day e detyroi Gjermaninë naziste të angazhohej në një luftë me dy fronte, të cilën nuk mund ta fitonte dot kurrë.

Meri Barbier, profesore e historisë në Universitetin Shtetëror të Misisipit, SHBA: Ndërhyrjet e gabuara të Hitlerit në punët e ushtrisë

Faktori i vetëm më i madh në fitoren e Aleatëve ndaj Gjermanisë naziste dhe aleatëve të saj në Evropë, ishte roli që luajti Adolf Hitleri në drejtimin e ofensivave të ndërmarra nga ushtria gjermane. Në shumë raste, vendimmarrja e Hitlerit ishte e gabuar.

Ndërsa një lider politik në përgjithësi, ka një ndikim në angazhimet ushtarake të kombit të tij, Hitleri shpërfillte shpesh rekomandimet e këshilltarëve të tij ushtarakë. Ai urdhëroi operacione të mëdha, të cilat në fund patën pasoja të mëdha negative, dhe ndikuan shumë në aftësinë e Gjermanisë për të arritur fitoren përfundimtare.

Hitleri i dha dritën jeshile pushtimit të Bashkimit Sovjetik më 20 qershor 1941, dhe pushtimi nisi 2 ditë më vonë. Megjithë sukseset fillestare, operacioni përfundon brenda pak muajsh. Në vend se të mposhtnin lehtësisht sovjetikët, siç e kishin parashikuar, gjermanët vetëm sa zgjuan nga gjumi “ariun e pëgjumur”, që nuk pranoi kurrësesi pushtimin e Moskës apo Stalingradit. Ndonëse BRSS nuk ishte pushtuar ende, më 11 dhjetor 1941, Hitleri iu bashkua Musolinit, duke i shpallur luftë Shteteve të Bashkuara.

Peter Kadik-Adams, historian ushtarak: Vendimtarë ishin thyerësit e kodeve të komunikacionit të ushtrisë gjermane

Kur atdheu i tyre u pushtua në shtatorin e 1939-ës, disa matematikanë polakë u arratisën në Perëndim, bashkë me sekretet e pajisjes gjermane të kriptimit të mesazheve “Enigma”. Nga pushtimi i Francës në majin e vitit 1940 e tutje, raportet gjermane që transmetoheshin përmes makinerisë “Enigma” përgjoheshin dhe dëshifroheshin në Bletchley Park në Britaninë e Madhe.

Kuptimi i funksionimit të “Enigmës”, ndihmoi në fitoren e Betejës së Britanisë, teksa ajo ishte veçanërisht e rëndësishme gjatë Betejës së Atlantikut, nga e cila u var mbijetesa e Britanisë në vitet 1941-1942. Është e vështirë të matet vlera e saktë e punës së bërë në Bletchley Park, ku gjithashtu u dekoduan edhe komunikimet e ushtrisë italiane dhe asaj japoneze.

Por më 12 korrik 1945, gjenerali dhe presidenti i ardhshëm amerikan DuajtAjzenhauer shkroi një letër sekrete, ku e falënderon kreun e grupit të ekspertëve të dëshifrimit, Sër Stjuart Menzis. Në të, ai deklaronte ndër të tjera:”Të dhënat tuaja inteligjente, para dhe gjatë kësaj fushate, kanë pasur një vlerë të paçmuar për mua … Ato kanë shpëtuar jetën e mijëra britanikëve dhe amerikanëve, dhe bënë që armiku të tërhiqej, dhe në fund të dorëzohej”.

Marrë me shkurtime nga HistoryExtra – Bota.al

LEXO TE PLOTE