Connect with Us

Mitologjia e Planit Marshall

Blog

Mitologjia e Planit Marshall

Publikuar

-

Nga çfarëdolloj ane, kur verifikohen situata emergjence, është bërë zakon që t’i drejtohen kësaj klisheje të leksikut politik: «Këtu do të na duhej një Plan Marshall». Kështu që ishte i imagjinueshëm rekursi ndaj mitologjisë se European Recovery Program (ERP) edhe në situatën aktuale. Një parashikim i tillë, në vetëvete banal, ka tejkaluar çdo pritshmëri, pasi kudo formula e planit amerikan përdoret me një këmbëngulje të shlirë nga çdo domethënie historike që pati ai operacion.

Edhe pse Gjenerali George Marshall nuk i qe as frymëzuesi, as zbatuesi, plani mori emrin e këtij Sekretari Shteti të administratës Truman, që qe edhe organizatori i fitores aleate, por pa zbritur ndonjëherë në fushën e betejës. Me një diskutim të shkurtër shumë të cituar – edhe pse shumë pak i lexuar – të mbajtur në Harvard University më 5 qershor 1947, Marshall i qe më shumë bartësi.

Ai tekst, që riparaqiste telajon e e idealizmit wilsonian dhe përmblidhte në pak rreshta vite transformimi të sistemit politik amerikan, është bërë sinonim i «ndërhyrjes së vendosur dhe fitimprurëse për momentet e krizës dramatike». Siç e sqaroi ligji që e bëri efektiv – Economic Cooperation Act i vitit 1948 – nuk bëhej fjalë për një plan bujarisht të hartuar nga fituesi për vendet në gërmadha pas konfliktit të Luftës së Dytë Botërore.

Ai shpërndahej në tri akse të lidhur dhe të destinuar që të kishin një domethënie kushtituese për sistemin ndërkombëtar. I pari ishte riorganizimi i Perëndimit dhe rikthimi i dimensionit “atlantik” të ndërvarësisë, i hedhur në erë me Luftën e Parë Botërore, domethënë me kolapsin e globalizimit të parë. I dyti ishte që të vihej në funksionim nëpërmjet rindërtimit të korrenteve të shkëmbimit motori i Grand Design rooseveltian, domethënë shumësia e organizatave të menduara gjatë luftës në zhvillim nga Roosevelt (nga Kombet e Bashkuara, tek Fondi Monetar Nëdrkombëtar, nga GATT-i tek Banka Botërore), të cilat do t’i jepnin jetë idesë së “qeverisë së botës” që përbënte sfondin e një sistemi ndërkombëtar multilateral. I treti ishte krijimi gjeografik i një fushe ekonomike homogjene në funksion antisovjetik: një bllok politikisht i qëndrueshëm i prirur që të luftonte atë që po ravijëzohej si Lufta e Ftohtë dhe që shënoi 40 vitet e mëpasme e jetës ndërkombëtare.

Efektet e zbatimit të planit qenë të lidhura me agimin e së ashtuquajturës Pax Americana, domethënë krijimin e raporteve të forcës që përshkruanin edhe nëpërmjet dollar standard dominimin hegjemonist e Shteteve të Bashkuara ndaj një Perëndimi kufijtë e shqyera e të cilit do të përkonin me afirmimin e strukturave të kapitalizmit demokratik. Për të qenë të saktë, plani krijoi premisën e këtij transformimi.

Me regjinë e Uashingtonit, vendet e Europës Perëndimore – pa dallim midis humbësve dhe të fituarve – u ulën në tryezën e Organizatës për Bashkëpunimin Ekonomik Europian (OECE, pararendësja e OCSE-së), e lindur atëhere për të riprogramuar sistemin prodhues kontinental dhe për ta bërë funksional ndaj optimizimit të mallrave dhe fondeve të vëna në dispozicion nga Shtetet e Bahskuara. U formua aty procesi i integrimit europian, që qysh atëhere mori një rrugë autonome, por ndoqi (dhe ndjek) që të njihet përreth strukturave ekonomike të origjinës.

Plani qe shumë gjëra, por vlera materiale e tij buronte thelbësisht nga dy faktorë. Mbi të gjitha vlera e tij – rreth 13.2 miliard dollarë, baraz me 1.1% e PBB-së amerikane dhe me 2.7% të të 16 vendeve përfituese – financohej me paratë e qytetarëve amerikane, të cilët u kandisën ta pranojnë mbi bazën e një fushate tw egër ku nënvizohej lidhja midis sigurisë ekonomike të Republikës amerikane dhe asaj të Europës Perëndimore.

Së dyti, ai nuk përbëhej vetëm nga huara të lehtësuara (ndaj shlyerjes të së cilave më pas Shtetet e Bashkuara hoqën dorë), por nga mallra dhe lëndë të para që 16 vendet i përfituan falas dhe mundën t’i fusnin në sistemin prodhues nëpërmjet tenderave apo alokimeve strategjike. E ardhura nga shitjet e këtyre mallrave krijoi një fond të dedikuar ndaj lançimit të politikave prodhuese dhe, për pasojë, në adoptimin e një azhurnimi të jashtëzakonshëm teknologjik respektivisht gramatikës industriale europiane.

Ky mekanizëm fuste një kushtëzim të dyfishtë për vendet që e zbatuan planin. I pari prirej ndaj zhvillimin dhe modernizimit të sistemit prodhues; i dyti, pastërtisht politik, parashikonte angazhimin e vendeve të ERP-së ndaj American Way of Life në terma konsumi dhe aksesi ndaj mallrave dhe të aderimit në modele kushtetues liberal – demokratë.

Qe kushtëzimi implicit politik ai që përfaqëson objektin kryesor e mosmarrëveshjes rreth planit. Në fakt, ai u prit në mënyrë kontradiktore jo vetëm nga e Majta, por edhe nga pjesë heterogjene të popullsisë europiane. Parasëgjithash sepse ai propozonte të kufizonte dhe të përçante. Megjithëse formalisht i ofruar vendeve të konstelacionit sovjetik, ekziston një dëshmi e gjerë dokumentare se një ofertë e tillë ishte një çikë më pak se një karrem i hidhur: edhe sikur të donte, socializmi real do të duhej t’u nënshtrohej normave të amerikanizimit të nënkuptuara në Plan.

Është njëlloj elokuente që kritikat e zjarrta, nga viti 1947 e këtej, kundër një pakti të akuzuar se është shprehja më agresive e kapitalizmit amerikan janë kthyer më pas në diagnoza të ashpra respektivisht mënyrës me të cilën u përdorën ndihmat. Nga njëra anë, kjo shpjegon se pse Plani është kalimi paraprak për të kuptuar historinë e konfliktit bipolar dhe, nga ana tjetër, sepse çdo krahasim me të tashmen është i pazbatueshëm. Në kohën e tij, as cold warriors më të flaktë nuk theksuan se Plani ishte frut i një vullneti filantropik i Shteteve të Bashkuara dhe ekziston një konsensus i përgjithshëm ndaj tezës së dytë, sipas të cilës ai u shërbente destinatarëve po aq sa promotorëve.

Hipotezat e një plani për përballimin e krizës së koronavirusit që ndjek aspiratat globale e ERP-së, për nga mënyra sesi janë parashtruar fillimisht nga Presidenti i Këshillit Europian Charles Michel e më pas nga Presidentja e Komisionit Europian Ursula von der Leyen, përshkruajnë një ambicie të privuar nga lidhjet me realitetin.

Bilanci i Bashkimit Europian (rreth 1% e PBB-së) – pasi do të ishte Bashkimi Europian i thirrur që të organizojë “Planin e ri Marshall” – është i pamjaftueshëm që ta përballojë një program të ngjashëm si ai i periudhës 1948 – 1952 dhe një zvogëlim i bilanceve kombëtare në favor të bilancit të Bashkimit Europian në këtë fazë duke një perspektivë hënore. Kështu që do të ishin të nevojshme masa (dhe vizione) të jashtëzakonshme.

Veç kësaj, ka edhe një pengesë akoma më të pakalueshme se mangësia e resurseve dhe e kontabilitetit të zakonshëm relativ që apasionon disa politikanë strabikë nga Europa Veriore, që ka të bëjë me marrjen përsipër e përgjegjësisë politike që do të kërkonte një Plan i tillë. Për të qenë vërtet të ndershëm, askush sot në Bashkimin Europian nuk ka ndërmend të udhëheqë tranzicionin dramatik që do të hapet së shpejti dhe do të ishte kjo ajo për të cilën ka nevojë shumë. Jo për evokimin e ngutur e fetisheve historike./Bota.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

BE mund të mësojë në krizën e Coronas nga Robert Schumani

Publikuar

-

Nga

70 vjet më parë, ministri i Jashtëm francez krijoi me planin e tij një nga themelet e unitetit të sotëm evropian. Por pandemia e Coronës dhe pasojat e saj e kërcënojnë atë në mënyrë ekstreme, thotë Bernd Riegert.

“Paqja në botë nuk mund të ruhet pa përpjekje krijuese që përputhen me madhësinë e kërcënimit.” Me këtë fjali e nisi 70 vjet më parë ministri i Jashtëm francez Robert Schuman deklaratën e tij, e cila hodhi themelet për zhvillimin e Bashkimit Evropian të sotëm. Lindur nga katastrofa e dy luftërave botërore, Schumani hodhi vizionin e një federate evropiane, të bazuar në solidaritetin dhe barazimin e kushteve të jetesës.

70 vjet më parë, bashkëjetesa paqësore në Evropën Perëndimore ishte sfida që kërkonte përpjekje krijuese. Sot është rendi i ri që duhet të krijojnë Evropa dhe bota pas një pandemie të papritur, mbase shkatërruese. Kërcënimi për mirëqenien, jetën dhe lirinë është shumë i madh. Ku janë gratë apo burrat krijues si Robert Schuman-i, që mund të drejtojnë për daljen nga kriza?

Suksesi i Evropës nuk është i garantuar

Ish-kryeministri italian Paolo Gentiloni, i cili tani është Komisioneri i BE-së për Ekonominë, paralajmëron për rrezikun e dështimit të Eurozonës dhe kështu të BE në krizën e Coronas. Përqëndrimi i të gjitha forcave ekonomike, për t’i nxjerrë të gjitha vendet e BE-së nga kriza më e rëndë globale që nga Lufta e Dytë Botërore, mund ta mbingarkojë Bashkimin Evropian dhe ta copëtojë atë në fund. Kriza ekonomike i thellon hendeqet tashmë ekzistuese në BE.

Vendet më të pasura do të jenë në gjendje të marrin përsëri veten më shpejt, vendet e varfëra do të zhyten edhe më thellë. Thirrjet e tyre për solidaritet ka të ngjarë të bëhen më të zëshme dhe më radikale – reagimi mbrojtës i anëtarëve më të pasur po kështu.

Në pandemi, fillimisht të gjithë janë të parët. Ajo që nxiti Schumani 70 vjet më parë dhe që rezultoi në tregun e brendshëm, në bashkimin monetar dhe në bashkësinë e vlerave u flak brenda disa javësh nga 27 qeveritë nacionale. Në panik të fortë u mbyllën kufijtë, u ndërprenë zinxhirët e furnizimit, u kufizuan të drejtat themelore, ekonomia kaloi në gjendje kome. Dalja nga kjo gjendje e padurueshme me kalimin e kohës fillon e pakoordinuar. Çdo vend anëtar vepron ashtu siç dëshiron.

BE tani duhet të kujdeset për rindërtimin dhe të mbledhë sa më shumë para sa më shpejt që të jetë e mundur, por të cilat mund t’i mbledhë vetëm nga vendet anëtare dhe pastaj t’i rishpërndajë. Në këtë situatë, disa krerë shtetesh, siç është Presidenti Francez Emmanuel Macron, po bëjnë thirrje për më shumë fuqi për BE-në. Të tjerë, siç është kryeministri holandez, Mark Rutte, janë kundër kësaj.

LEXO EDHE:  A e ka ndryshuar Trump, kursin e politikës së jashtme amerikane?

Nacionalistët dhe populistët të kallëpit të kryeministrit hungarez Viktor Orban madje kërkojnë më pak Evropë. Konflikti midis këtyre dy kampeve është pothuajse aq i vjetër sa Deklarata e Schuman-it. Deri tani, BE ka arritur me vështirësi t’i vërë nën kontroll probleme të tilla si zgjerimi në lindje, kushtetuta e refuzuar, kriza financiare ose Brexit-i. Këtë herë, “kërcënimi” në kuptimin e Robert Schuman-it është shumë i madh. Ende mungon përpjekja e duhur krijuese nga ana e anëtarëve të BE-së. Joproduktiv është vendimi i fundit i gjykatësve të Gjykatës Kushtetuese Gjermane në Karlsruhe, e cila vë në dyshim kompetencat e padiskutueshme të Gjykatës Evropiane të Drejtësisë dhe trondit kështu të gjithë sistemin ligjor në BE.

Bernd Riegert

Krizë e pashembullt

Në negociatat e ardhshme për një fond të pashembullt rindërtimi, një Plan të ri Marshall dhe buxhetin më të madh të përbashkët ndonjëherë, vendet e BE duhet të tregojnë sa janë të aftë ata për “solidaritetin e veprimit”, të cilin e përshkroi Robert Schumani 70 vjet më parë. Ndërkohë, shtetet evropiane janë ndërthurur aq shumë sa që mund ta mbijetojnë vetëm së bashku krizën, të ruajnë mirëqënien dhe në fund paqen. Asnjë shtet nacional nuk mund të arrijë i vetëm një mëkëmbje ekonomike përballë katastrofës globale, sepse secili është i varur nga   nga funksionimi i zinxhirëve të furnizimit dhe tregjet e shitjeve në të gjithë botën.

Në këtë 9 maj, në ditën e Evropës të shpallur për nder të Schumanit dhe të planit të tij historik duhet të niste”Konferenca për Ardhmërinë e Evropës”, për të cilën BE-ja kishte menduar shumë kohë përpara krizës së Coronas. Në të vërtetë tani nuk ka kohë për konferenca të gjata me rezultate që më kthehen në pluhur në arkivin politik. Konferenca u shty, ajo që nevojitet tani është “përpjekja krijuese” në kuptimin e Robert Schuman-it: vendimmarrja e guximshme dhe veprimi i guximshëm i përbashkët.

Rëndësi qëndrore ka që – ashtu si 70 vjet më parë – të jenë Franca dhe Gjermania që të formojnë bërthamën e kësaj përtëritjeje evropiane pas pandemisë. Ata që duan të marrin pjesë, janë të mirëseardhur. Askush nuk është i detyruar, as Italia, Polonia dhe as Hungaria. BE ndodhet para provës së tij më të madhe. A do të ketë edhe vitin e ardhshëm një ditë të Evropës për ta festuar?./ DW

LEXO TE PLOTE

Blog

Një e ardhme pa shtrëngime duarsh?

Publikuar

-

Nga

Ndërsa disa shtete në SHBA po fillojnë të lehtësojnë masat e bllokimit, e ardhmja e shtrëngimit të duarve mbetet e pasigurt. “Unë nuk mendoj se duhet të shtrëngojmë duart përsëri, që të jem i sinqertë me ju,” tha Dr Anthony Fauci, një anëtar i spikatur i ekipit anti-koronavirus në Shtëpinë e Bardhë, në prill. “Jo vetëm që  parandalon sëmundjen e koronavirusit, por me siguri do të ulte shumë dhe rastet e gripit në këtë vend”.

Udhëzimet për distancimin social ka të ngjarë të qëndrojnë në fuqi për një kohë të gjatë, sipas udhëzimeve të qeverisë amerikane për rihapjen e vendit, veçanërisht për njerëzit në nevojë si të moshuarit dhe ata me sëmundje të tjera shoqëruese, si sëmundjet e mushkërive, mbipesha dhe diabeti.

Kjo mund të krijojë atë që Stuart Wolf, kryetari i asociuar për Integrimin Klinik dhe Operacionet në Dell Medical, e quan një “distopi  fantastiko-shkencore”, ku shoqëria do të ndahej në ata që mund të preken dhe ata që duhet të qëndrojnë të izoluar. Kjo mund të krijojë pasoja të rënda psikologjike, thotë Dr Wolf.

“Zakonet zor se vdesin”, thotë Elke Weber, profesor i psikologjisë dhe çështjeve publike në Universitetin Princeton. “Nga ana tjetër, zakonet dhe normat sociale mund të ndryshojnë kur konteksti social dhe ekonomik dhe, në këtë rast, konteksti shëndetësor ndryshojnë”.

Tashmë ka shumë mundësi jo-kontakti. Për shembull, përkulja është praktikuar shumë gjerësisht në të gjithë botën – dhe është marrë si arsye për më pak vdekje për shkak të koronavirusit në Tajlandë. Pastaj ka sinjale të dorës, tundja e kokës, e qeshura dhe e buzëqeshura që nuk përfshijnë kontakt fizik.

LEXO EDHE:  Salla koncertesh, muzeume, disko/ Si po i përdorin gjermanët bunkerët e Luftës së Dytë Botërore

Por Prof Legare vëren se një nga ironitë e mëdha të Covid-19 është se pikërisht kur njerëzit përballen me rrethana stresuese, ata varen nga prekja. “Mendoni për mënyrat se si ne përgjigjemi kur njerëzit janë të hidhëruar pas vdekjes ose diçka të keqe që ka ndodhur, me një përqafim, ose thjesht mund të ulemi pranë një personi dhe ta prekim në shpatull”.

Ndërsa shmangia e sëmundjes është një pjesë thelbësore e mbijetesës njerëzore, po kështu është edhe të jetuarit  e jetës komplekse sociale, thotë Arthur Markman, profesor në departamentin e psikologjisë në Universitetin e Teksasit në Austin.

“Ndoshta do të fillojmë duke u përqëndruar më shumë në rutinat e larjes së duarve, sanitizimin e duarve dhe strategjitë për të mos prekur fytyrën, sesa heqjen dorë nga kontakti,” thotë ai. “Shqetësimi i vërtetë është që ne do të zhvillojmë një normalitet të ri, i cili nuk ka prekje, dhe kështu ne nuk do ta kuptojmë atë që na mungon, duke mos pasur ndonjë kontakt me njerëzit në rrethin tonë social. / Bota.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Misteri/ Bonaparti vdiq vërtet në 1821, apo u “zëvendësua” nga dikush tjetër?

Publikuar

-

Nga

Që nga vdekja e tij në kohën kur ishte burgosur nga britanikët në ishullin e Shën Helenës në vitin 1821, pretendimet se Napoleon Bonaparti u vra ose arriti të arratisej nga ishulli, nuk janë zhdukur plotësisht. Ja cilat janë hipotezat kryesore mbi vdekjen e ish-perandorit francez.

“Vdekja ime është e parakohshme. Po vritem nga oligopoli anglez, dhe vrasësit e punësuar prej tyre”. Ishin këto fjalët e hidhura të Napoleon Bonapartit, kur ai diktoi testamentin e tij të fundit në prillin e vitit 1821. Një nga manipulatorët më të suksesshëm në histori, Napoleoni ishte një njeri që mori me vete në varr hakmarrjet e tij.

Një ditë pas vdekjes së tij në kohën që ndodhej i burgosur nga britanikët më 5 maj 1821, 16 persona morën pjesë në autopsinë që iu bë trupit të Napoleonit, mes të cilëve 7 mjekë. Ata arritën njëzëri në përfundimin e tyre:ish-perandori kishte vdekur nga kanceri në stomak.

Megjithatë, dyshimet nuk u zhdukën kurrë:A e përshpejtoi qeveria britanike vdekjen e tij? A i hodhën helm në gotën e verës rivalët e tij në Francë? A ishte vërtet Napoleoni ai që vdiq në Longud Hauz në majin e vitit 1821? Për gati dy shekuj, të gjitha këto pyetje dhe shumë të tjera janë diskutuar, debatuar, dhe ricikluar vazhdimisht.

I lindur në një familje korsikane modeste në vitin 1769, në vitin 1811 Napoleon Bonaparti sundonte mbi 70 milionë njerëz dhe dominonte Evropën. Katër vjet më vonë, ëndrrat e tij dinastike, politike, perandorake dhe ushtarake u bënë pluhur e hi, dhe ai u internua në ishullin e largët të Shën Helenës, në Atlantikun e Jugut, nën vrojtimin e britanikëve.

Atje deri në vdekjen e tij, ai dhe familja e tij jetuan në një vilë të quajtur Longud Hauz. Por vdekja e ish-perandorit francez nuk ndodhi krejt papritur. Për muaj të tërë, Napoleoni kishte vuajtur nga dhimbje të forta barku, të vjella, djersitje të shumta gjatë natës dhe ethe.

Kur nuk vuante nga kapsllëku, prekej nga diarreja. Ra shumë në peshë. Napoleoni ankohej gjithashtu për dhimbje koke, dobësi trupore. Nisi të fliste me shumë vështirësi. Mishrat e dhëmbëve, buzët dhe thonjtë e humbën ngjyrën e tyre natyrale.

Me pak fjalë, ai ishte i bindur se po helmohej.  Por më vonë, nisi të mendonte se vuante nga i njëjti kancer që i kishte marrë jetën edhe babait të tij. Prandaj  e gjithë ndihma mjekësore ishte e padobishme. Më 4 maj 1821, ai e humbi vetëdijen. Më 5 maj, u përhap lajmi se udhëheqësi i madh kishte vdekur.

Që nga ai moment lindën edhe shumë pikëpyetje dhe teori. Teoria e parë e komplotit, u artikulua nga irlandezi Berri O’Miara, që kishte qenë kirurg i anijes “HMS Bellerophon”, kur Napoleoni iu dorëzua kapitenit të saj pas Betejës së Vaterlosë. O’Miara u bë më pas mjeku personal i Napoleonit.

Mjeku irlandez i shërbeu ish-perandorit për 3 vjet, kur lëshoi akuzën bombë se guvernatori britanik i Shën Helenës, Sër Hadson Loiu, e kishte porositur atë të që “t’i shkurtonte jetën Napoleonit”. Siç mund të pritej, pas këtyre akuzave O’Miara u pushua nga puna.

Sër Hadson u etiketua si një britanik i poshtër. Ky është versioni që ka mbetur në histori, dhe jo rastësisht edhe versioni që Napoleoni dëshironte të besonte bota. Ish-perandori francez, kishte një plan dinak për t’u arratisur nga Shën Helena, me pretendimin se klima jo e shëndetshme e ishullit po e dëmtonte shumë.

Dhe për këtë qëllim ai shfrytëzoi dr.O’Miara. Ky i fundit, mbështeti pretendimet e pacientit të tij të famshëm, dhe në vitin 1818, e akuzoi guvernatorin Lui se po përpiqej të përshpejtonte vdekjen e Napoleonit. Ndërkohë në vitin 1822, ai publikoi një libër ku pretendonte se qeveria britanike ishte e vendosur të eleminonte çdo lloj mundësie për një rikthim të Napoleonit në Francë.

Shumë njerëz dyshuan se O’Miara kishte të drejtë, por askush nuk mund të provonte akuzën  tij.

Në atë kohë nuk ekzistonte ende asnjë metodë, për të vërtetuar praninë e arsenikut në një kufomë. Nëse Napoleoni ishte vrarë, u duk sikur vrasësi ishte zhdukur bashkë me të. Derikur doli në skenë teoria e një dentisti suedez rreth 100 vjet më vonë, mbi skenarin e helmimit të tij. Kur u botuan letrat private të Napoleonit në vitet 1950, që përshkruanin detajet më intime të ditëve të fundit të perandorit, dr.Sten Forshufvud besonte se ai kishte gjetur një provë të dyshimtë.

Nga 31 simptoma të helmimit nga arseniku të zbuluara nga shkencëtarët që nga viti 1821, Napoleoni kishte shfaqur 28 prej tyre. Prandaj Forshufvud, i kërkoi një universiteti skocez të bënte një provë që detektonte gjurmët e arsenikut.

LEXO EDHE:  Amerigo Vespuçi, eksploratori i harruar, që i vuri emrin Amerikës

LEXO EDHE:  Pse ndjehemi të trishtuar dhe të lodhur gjatë stinës së dimrit?

Analiza e aktivizimit të neutroneve (NAA), që u krye mbi fijet e flokut të Napoleonit përcaktoi datat 1816, 1817 dhe 1818, dhe zbuloi nivele të larta të arsenikut në trupin e tij. O’Miara, dukej se kishte të drejtë:Napoleoni ishte vrarë, po nga kush?

Milioneri kanadez Ben Uajder, arriti në të njëjtin përfundim më vonë, me anë të një metode tjetër. I bindur se Napoleoni ishte vrarë, Uajder shfrytëzoi kujtimet e shumta të shkruara nga anëtarët e familjes Bonapart në Longud. Libri i tij i përbashkët me dr.Forshufvud me titull “Vrasje në Shën Helenë”, hedh akuza mbi një të dyshuar të ri për krimin:mikun e vjetër të Napoleonit, Sharl Tristan, markezin e Montolonit, një personazh me shumë dritëhije, gruaja e të cilit ishte joshur nga Napoleoni.

Tristan ishte i dëshpëruar për t’u larguar nga ishulli, por qëndroi për të fituar personalisht nga testamenti. Mbretërit e restauruar të dinastisë së Burbonëve (të cilët ishin po aq të interesuar sa britanikët për eleminimin e Napoleonit), kërcënuan se do të bënin publike përvetësimin e fondeve ushtarake nga ana e Montolon, nëse ai nuk do të binte dakord të helmonte pijen e Napoleonin me arsenik.

Por kjo teori nuk i bind të gjithë. Edhe nëse arseniku e vrau Napoleonin, kjo nuk do të thoshte se dikush e kishte vrarë ish-perandorin me arsenik. Në vitet 1980, debati mbi helmimin ndryshoi kurs, duke menduar se Napoleoni thjesht mund të kishte përthithur mjaftueshëm arsenik nga ambienti i tij, që në fund e vrau.

Një shtëpi tipike e shekullit XIX-të ishte e tejmbushur me arsenik:kozmetika, toniku për flokët, cigaret, dylli i vulave, enët e gatimit, preparatet kundër insekteve, helmi ndaj minjve, kremi i ngrirë i ëmbëlsirave, ishin që të gjitha ishin toksike.

Kur një kimist i Universitetit të Njukasëllit ekzaminoi një copëz letër nga muri i vilës në Longud, të vjedhur nga një turist i shekullit XIX-të, ai zbuloi gazra helmuese të mbetura në mykun që rritet pas tij, dhe që mund të kenë kontribuar në vdekjen e Napoleonit.

Më vonë, studiuesit testuan fije floku nga djali i Napoleonit; gruaja e tij e parë, perandoresha Jozefinë; dhe 10 persona të gjallë, dhe arritën në përfundimin se evropianët në fillim të shekullit XIX, kishin deri në 100 herë më shumë arsenik në trupat e tyre, sesa ka sot mesatarisht një njeri. FBI, Scotland Yard, Instituti i Mjekësisë Ligjore në Strasburg, dhe laboratorët e policisë së Parisit kryen secili teste të veçanta, dhe që të gjitha konfirmuan nivele të larta të arsenikut në trupin e Napoleonit.

Por askush nuk mundi t’i përgjigjej përfundimisht pyetjes, se si kishte arritur helmi atje. Ndërkohë, në sfond u shfaq një debat i dytë:zëvendësimi i tij. Ideja e perandorit zëvendësues është përdorur në filma dhe romane, dhe sigurisht admiruesit më të zjarrtë të Napoleonit ishin (dhe janë) të sigurtë se ai jetoi shumë më gjatë. Dhe se njeriu që vdiq më 5 maj 1821, ishte dikush tjetër.

Versioni më befasues i teorive të zëvendësimit, pohon se Napoleoni nuk shkoi kurrë në Shën Helenë. Një sozi u dërgua në vendin e tij, ndërsa ish-perandori shkoi të jetojë në në Verona të Italisë, deri kur u qëllua për vdekje në përpjekje për të ngjitur muret e një pallati austriak, për të parë djalin e tij të vogël.

Mjerisht, kjo histori nuk ka asnjë lloj baze dokumentare. Teoria e dytë e zëvendësimit, sillet rreth Zhan Baptist Çiprianit, mazhordoimit të vilës në Longud deri në vdekjen e tij në shkurt 1818 gjatë një epidemie të hepatitit, dhe varrosjes së tij aty pranë.

Mbështetësit e kësaj teorie, pohojnë se britanikët e zhvarrosën fshehurazi trupin e Napoleonit në fund të viteve 1820, për arsye të pashpjeguara prej tyre. Kur u përballën me kërkesën zyrtare të Francës në vitin 1840 për të zhvarrosur Napoleonin, dhe rikthyer eshtrat e tij në Paris, britanikët nxorën nxorrën me shpejtësi eshtrat e Çiprianinit nga varri i tij, dhe i hodhën ato në varrin e zbrazët të Napoleonit.

Në vitin 1969, në 200-vjetorin e lindjes së Napoleonit, një gazetar francez botoi madje një thirrje të bujshme ndaj britanikëve:Anglais, rendez-nous Napoleon! (Anglezë, na ktheni Napoleonin!).

Pohimi i tij befasues, ishte që familja mbretërore britanike e kishte rivarossur Napoleonin në Uestminster Abej, çka përbënte poshtërimin e fundit për ish-perandorin.

E vërteta më prozaike, është se trupi i Napoleonit prehet (thuajse me siguri) nën kupolën e Les Invalides në Paris. Gjithsesi, derikur autoritetet franceze të lejojnë rihapjen e arkivolit dhe kryejen e testimeve përkatëse, teoritë konspirative do të vazhdojnë të trazojnë ujërat. / HistoryExtra – Bota.al

LEXO TE PLOTE