Connect with Us

“Epidemia” tjetër / Statistikat e koronavirusit, çfarë mund të besojmë dhe çfarë duhet të injorojmë?

Blog

“Epidemia” tjetër / Statistikat e koronavirusit, çfarë mund të besojmë dhe çfarë duhet të injorojmë?

Publikuar

-

Javët e fundit kemi parë një epidemi të pandalshme… të statistikave. Vala kërcënon të na rrëmbejë të gjithëve, por çfarë kuptimi kanë të gjithë këta numra? Ja tetë statistikat që mund t’i shihni, me disa paralajmërime se sa mund t’u besojmë atyre.

1. Numri i rasteve të reja çdo ditë. Ky mund të jetë një pasqyrim shumë i dobët i numrit të personave që janë infektuar në të vërtetë, pasi varet në mënyrë thelbësore nga regjimi i testimeve të kryera – deri në 9 Prill, 1.3 milion testime ishin kryer në Gjermani, kundrejt 317,000 në Mbretërinë e Bashkuar.

2. Numri i vdekjeve të reja çdo ditë. Gama e burimeve është befasuese. Njoftimet ditore duhet të trajtohen me kujdes pasi ato përfshijnë vetëm vdekjet në spitale të atyre që janë testuar pozitivë për koronavirus, dhe zakonisht ka një vonesë në raportimin e vdekjeve prej disa ditësh, apo edhe më gjatë.

3. Numri i përgjithshëm i vdekjeve. Grafikët akumulues të vdekjeve tregohen në konferencat e shtypit të përditshme të qeverive, por ato janë një mjet i pashpresë për tendencat e zbulimit: ne kemi nevojë për numërime ditore për të parë nëse kemi arritur një “kulm”. Por llogaritjet ditore janë të paqëndrueshme, dhe kështu duhet mund për të nxjerrë trendet themelore: Bota në të dhëna përdor një mesatare lëvizëse tre-ditore.

4. Numrat e regjistruar në një shkallë logaritmike. Kjo do të ketë një bosht vertikal i etiketuar 1, 10, 100, 1,000. Këto janë të dobishme për të krahasuar tendencat, por të padobishme për të krijuar një përshtypje për madhësinë e problemit.

5. Parashikimet nga programet kompjuterike. Modelet kompjuterike përpiqen të modelojnë vetë epideminë, duke bërë supozime të thjeshtuara në lidhje me mekanizmin me të cilin një virus përhapet përmes një komuniteti. Sasitë kryesore, siç janë se sa njerëz një rast mesatar mund të infektojnë, janë shumë të pasigurta në fillimin e një epidemie, por bëhen shumë më të sakta pasi mblidhen më shumë të dhëna. Modele të tilla kanë formuar bazën për të parashikuar pasojat e vendimeve të politikës në Mbretërisë së Bashkuar.

LEXO EDHE:  Koronavirusi do ta transformojë globalizimin

6. “Vdekje e tepërta” Numri i vdekjeve shtesë që do të regjistrohen në këtë periudhë, për shkak të Covid-19 ose bllokimit, është kundërshtuar ashpër. Jetë do të humbasin për shkak të sëmundjeve, uljes së kujdesit mjekësor për të gjithë, dhunës në familje dhe efektet e papunësisë dhe varfërisë; dhe jetë do të shpëtohen përmes më pak aksidenteve dhe, veçanërisht, përmirësimit të cilësisë së ajrit.

7. Rreziqet vdekjeprurëse nga infektimi. Këto ndryshojnë në mënyrë dramatike me moshën dhe sa  i dobët është personi fizikisht, apo të ashtuquajturat rreziqet “normale”. Në fakt, vlerësimet e tanishme për publikun e gjerë duken jashtëzakonisht të ngjashme me rreziqet me të cilat ne përballemi çdo vit – por të gjitha këto na janë mbledhur brenda disa javësh.

8. “Saktësia” e një testi. Edhe testet që në dukje janë të sakta mund të na çojnë në përfundime të rreme duke menduar që kemi imunitet. Por një test më pak i saktë mund të jetë më i mirë nëse po testojmë një mostër përfaqësuese për të vlerësuar proporcionin e një popullate që ka imunitet. / WEF – Bota.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

A na duhet një “Plan Marshall” për ta rindërtuar Evropën pas COVID-19?

Publikuar

-

Nga

Në mes të krizës të COVID-19, Bashkimi Evropian po shikon se si mund të rindërtojë ekonomitë e kontinentit në vitet pas pandemisë – dhe thotë se një plan i zbatuar si ai pas Luftës së Dytë Botërore mund të sigurojë një model për t’u ndjekur.

“Në këtë krizë, nuk mund të ketë masa gjysmake,” tha presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen. “Dhe ky do të jetë rasti për vitet që vijnë ndërsa kërkojmë të largojmë ekonominë tonë nga humnera e krizës. Për ta bërë këtë, do të na duhen investime masive në formën e një Plani Marshall për Evropën. Dhe në zemër të tij duhet të qëndrojë një buxhet i ri i fuqishëm i BE-së”.

Thirrjet e Von der Leyen për një Plan të ri Marshall për të ndihmuar ekonomitë e kontinentit që janë goditur më shumë nga koronavirusi, u bëri jehonë kryeministri spanjoll, Pedro Sanchez, i cili tha: “Nëse virusi nuk ndalet në kufij, atëherë nuk duhen të ndalen as mekanizmat e financimit”.

Vizioni i Planit Marshallit

Plani Marshall ishte një iniciativë amerikane për të ndihmuar në ringjalljen e ekonomive të Evropës pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore. Lufta për të mposhtur nazistët u zvarrit për gjashtë vjet dhe çoi në humbje të madhe të jetëve njerëzore. Miliona vdiqën në fushat e betejës, në kampe dhe në qytete. Rrugë, hekurudha, fabrika dhe shtëpi të panumërta u shkatërruan gjithashtu, duke lënë ekonomitë kombëtare në rrënoja.

Për ta ringritur Evropën në këmbë dhe për t’i dhënë fund çdo zgjerimi të mundshëm të Bashkimit Sovjetik, Sekretari i Shtetit i SHBA, George C. Marshall, hartoi Programin Evropian të Rimëkëmbjes. Ai dërgoi afro 13 miliardë dollarë ndihma për Evropën midis viteve 1948 dhe 1951. Kjo do të kapte vlerën e rreth 142 miliardë dollarëve sot.

Një plan i ri për një epokë të re

LEXO EDHE:  Koronavirusi do ta transformojë globalizimin

LEXO EDHE:  “Sakrifica” që shpëtoi Wuhanin/ Gjithçka e ngrirë me urdhër nga lart

Sipas Von der Leyden, përgjigja ekonomike e Evropës ndaj COVID-19 ka qenë më e forta se kudo në botë. “Ne kemi bërë rregullat tona shtetërore më fleksibile se kurrë më parë, në mënyrë që bizneset e mëdha dhe të vogla të mund të marrin mbështetjen e nevojshme”, tha ajo. “Ne i kemi reduktuar rregullat tona buxhetore më shumë se kurrë më parë për të lejuar që shpenzimet kombëtare dhe të BE të shkojnë shpejt tek ata që kanë nevojë. Kjo ka ndihmuar institucionet e BE dhe vendet anëtare të akordojnë 2.8 trilionë për të luftuar krizën”.

Ajo, dhe të tjerët që janë dakord me të, besojnë se buxheti i BE-së mund të veprojë si një “instrument solidariteti dhe modernizimi” për të ndihmuar ato vende që kanë më shumë nevojë – të tilla si Italia dhe Spanja, ku numri i të vdekurve dhe ndalesat ekonomike kanë qenë më të rënda.

“Kjo është arsyeja pse paratë në buxhetin tonë të ardhshëm duhet të investohen në një mënyrë të zgjuar dhe të qëndrueshme. Ai duhet të ndihmojë në ruajtjen e asaj që është e dashur për ne dhe rinovimin e ndjenjës së përkatësisë midis kombeve të Evropës”, tha ajo.

Por kjo strategji nuk është pa kritikë. Ekonomistë nga disa vende më të pasura të Evropës, të tilla si Gjermania dhe Hollanda, kanë shprehur shqetësime për idenë. Michael Hüther, kreu i Institutit Ekonomik Gjerman në Këln, paralajmëroi kundër lëshimit të eurozonës për detyrimin e përbashkët, për t’u përballur me borxhin sovran. Frika e tij ishte se mund të minojë politikat fiskale kombëtare dhe madje të dekurajojë planifikimin e shëndoshë ekonomik në disa vende. / World Economic Forum -Bota.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Ku është bota sot, me prodhimin e një vaksine kundër koronavirusit?

Publikuar

-

Nga

Shkencëtarët në të gjithë botën janë në garë kundër kohës për të zhvilluar një vaksinë për koronavirusin e ri, që ka vrarë më shumë se 100,000 njerëz dhe ka infektuar më shumë se 1.7 milion në të gjithë botën.

Në disa nga vendet më të prekura siç janë Kina dhe Italia, infeksionet dhe vdekjet janë rrafshuar në ditët e fundit, por ekspertët paralajmërojnë se rreziku i një vale të re shpërthimesh është i afërt, pa një vaksinë.

Por zhvillimi i përshpejtuar i një vaksine mbetet një proces i gjatë, shpesh kërkon vite, me shumë pengesa shkencore pavarësisht përpjekjeve serioze dhe të koordinuara ndërkombëtare nga laboratorët, kompanitë private dhe qeveritë.

Ekspertët thonë se një vaksinë për koronavirusin e ri, SARS-CoV-2, mund të zgjasë të paktën një vit deri në një vit e gjysmë për t’u provuar e sigurt, efektive dhe e disponueshme.

Deri më tani, Organizata Botërore e Shëndetit (OBSH), thotë se tre kandidatë për vaksina janë në fazën e testimit klinik, që do të thotë se ata janë në gjendje të testohen te njerëzit, ndërsa 67 vaksina të mundshme janë në fazë paraklinike.

Ja ku ndodhet bota aktualisht, në lidhje me prodhimin e një vaksine për koronavirusin e ri:

Shkenca

Një vaksinë funksionon duke futur molekula të caktuara, të njohura edhe si antigjene të patogjenit (virusit), në sistemin imunitar të trupit të njeriut, shpjegon Dr Sara Kayat.

Këto antigjenë janë tradicionalisht në një formë të dobësuar ose joaktive, kështu që ata nuk mund të shkaktojnë sëmundje. Sidoqoftë, sistemi ynë imunitar është në gjendje të njohë antigjenin si një pushtues të huaj të padëshiruar, dhe kështu formon antitrupa që refuzojnë patogjenin, nëse përpiqet t’ju infektojë në të ardhmen.

Shumë vaksina potenciale që po zhvillohen, duke përfshirë njërën nga të treja, për të cilat OBSH thotë se është në fazën e testimit klinik, përdorin këtë metodë më tradicionale.

Shkenca e re po përdoret gjithashtu për të krijuar vaksina nga një kod gjenetik i kopjuar nga virusi, që bëhet në laborator. Të paktën dy vaksina potenciale të bëra në këtë mënyrë aktualisht po testohen te njerëzit. Sidoqoftë, asnjë vaksinë që është bërë në këtë metodë të re, nuk është aprovuar deri më sot për ndonjë sëmundje.

Koha

Shkencëtarët kanë një avantazh të kohës në krijimin e një vaksine për virusin që shkakton COVID-19, sipas Dr Kayat.

Për shkak të sekuencës së gjenomit të koronavirusit të ri të siguruar nga ekspertët në Kinë, shkencëtarët e dinë që ai ndan 79 përqind të të njëjtit material gjenetik si SARS, dhe 50 përqind të të njëjtit material si MERS. Kjo u lejon zhvilluesve të përdorin bazat e krijuara tashmë në hulumtimin për vaksinat ndaj atyre viruseve.

Testimi i vaksinave fillon me testimin te kafshët, megjithëse të paktën një zhvillues i vaksinës së koronavirusit e ka kapërcyer këtë hap dhe ka lëvizur drejt e në testimin njerëzor, dhe të tjerët kanë bërë testime paralele njerëzore dhe shtazore.

Testimi njerëzor zakonisht përbëhet nga tre faza.

LEXO EDHE:  Kapitalizmi rruga më e mirë e zhvillimit/ Pse socializmi s’do funksiononte

LEXO EDHE:  Si u ekzekutuan në Nurenberg kriminelët nazistë të luftës

Testet në fazën e parë janë në shkallë të vogël, zakonisht përfshijnë rreth 100 pjesëmarrës, për të vlerësuar nëse vaksina është e sigurt për njerëzit. Në fazën e dytë të provave shpesh përfshihen disa qindra persona, dhe kryesisht vlerësojnë efikasitetin e vaksinës kundër sëmundjes. Kjo fazë mund të zgjasë nga disa muaj deri në disa vjet.

Faza përfundimtare është në një shkallë edhe më të madhe me mijëra njerëz, shpesh nëpër disa institucione mjekësore, për të vlerësuar më tej efikasitetin e vaksinës gjatë një periudhe kohe të caktuar. Kjo fazë mund të zgjasë disa vjet.

Muajin e kaluar, Mike Ryan, drejtori ekzekutiv i Programit të Emergjencave Shëndetësore të OBSH-së, tha se një vaksinë për koronavirusin është “të paktën një vit larg”.

Sidoqoftë, Sarah Gilbert, një profesore e vaksinologjisë në Universitetin e Oksfordit që po drejton një ekip në Mbretërinë e Bashkuar për zhvillimin e një vaksine, i tha Times on Sunday se ajo ishte “80 përqind e sigurt” se vaksina e tyre mund të ishte efektive dhe e gatshme deri në shtator – duke shkurtuar kohën e parashikuar deri në gjashtë muaj.

Gilbert i tha gazetës se provat me njerëzit ishin caktuar të fillonin për rreth dy javë.

Ajo shtoi se po punonte me qeverinë e Mbretërisë së Bashkuar për të hartuar një plan të mundshëm për të filluar prodhimin para se të përfundojë vaksina, gjë e cila mund të lejojë që publiku të hyjë në program vaksinimi, sapo të vërtetohet se është efektive.

Testimi tek njeriu

Në Australi, agjensia kombëtare e shkencës njoftoi në fillim të prillit se kishin filluar testimin e vaksinës së Universitetit të Oksfordit, tek qelbësit. Eshtë një vaksinë me bazë vektori që përdor një sekuencë të dëmtuar të virusit.

Provat tek njerëzit kanë filluar për të paktën dy vaksina të mundshme.

Jennifer Haller, 43 vjeç, bëri një vaksinë në 16 mars në Seattle, shtetin Uashington, duke u bërë i pari person në botë që bëri një vaksinë e mundshme për koronavirusin e ri.

Kjo vaksinë, e quajtur me kod mRNA-1273, u zhvillua nga Instituti Kombëtar i Shëndetit i SHBA (NIH) dhe kompania bioteknologjike me bazë në Massachusetts, Moderna Inc.

Në fillim të prillit, Inovio Pharmaceuticals, një kompani tjetër me qendër në SHBA, filloi të testonte një vaksinë të ngjashme, të quajtur kodi INO-4800, mbi njerëz në Filadelfia dhe Kansas City, Misuri. Kompania me qendër në Pensilvani është gjithashtu duke punuar me studiuesit kinezë për të filluar së shpejti një studim të ngjashëm në atë vend.

Në Kinë, një vaksinë e mundshme e krijuar nga CanSino Biological Inc së bashku me Institutin e Bioteknologjisë së Pekinit është gjithashtu në fazën e testimit klinik.

Kjo vaksinë potenciale është një vaksinë vektoriale jo riprodhuese, e cila mund të zhvillohet ose duke përdorur një virus që vritet ose një pjesë të virusit që do të shkaktojë sistemin imunitar të krijojë antitrupa, i cili do të luftojë sëmundjen nëse prekemi në të ardhmen. / Al Jazeera – Bota.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Televizioni viral/ Lajeni ekranin me dezinfektant dhe shpëtoni nga studiot e marrëzisë

Publikuar

-

Nga

Një rrëfim nga Stefano Benni

Mirëmbrëma. Unë jam Mentoni juaj dhe sonte jemi këtu për një debat shumë të rëndësishëm. A kemi siguri për atë që ka ndodhur dhe do të ndodhë, apo mos vallë po endemi nëpër errësirë? Për këtë arsye kemi thirrur ekspertët më të mirë të sektorit. Virologun Pandora, epidemiologun Pestis, mikrobiologun Zeiss, teknikun e futbollit Zanna dhe pneumologun Fumacchia. Dhe këtu në të djathtën time janë statisticieni Gufi, gjenerali Ascella ekspert i luftës bakteriologjike, dhe gjeometrin Metris ekspert në matjen dhe përfaqësimin e njerëzve të zakonshëm. Fjalën e keni ju.

VIROLOGU PANDORA: Gjëja e parë që dua të them është se maska është e domosdoshme. Fakti që prej muajsh nuk gjejmë një të tillë, është provë e faktit që është shumë e çmuar, ose që dikush ka organizuar ndonjë karnavale pa e ditur ne. Maska na mbron nga Covid.

EPIDEMIOLOGU PESTIS: Maska duhet të mbahet vetëm një herë, përndryshe shndërrohet në fole bakteresh. Ose futeni në lavatriçe me dhjetë kilogramë alkool, ose do të bëhet një bartëse e mëtejshme e infeksionit.

ZEISS: Maska vlen vetëm në shtatë metra e gjysmë distancë, dhe nuk duhet të ketë në mes pengesa apo ngarkesa alegorike, përndryshe është e kotë.

METRIS: Maska duhet të jetë një metër e 723 centimetra distancë.

ZANNA: Për këtë arsye është e domosdoshme që të rifillojë kampionati i futbollit, duke qenë se penalltitë goditen nga 11 metra dhe si të tilla janë të painfektueshme.

PESTIS: Pusho, ti dhe ai gjeometri që nuk hyn fare këtu, jeni idiotë. Ju kujtoj se koronavirusi nuk është veçse një lloj gripi i maskuar, çdo vit vdesin mijëra pleq, të bëjmë llogaritë dhe do të shihni që numrat janë të barabartë, po dramatizojmë për faj të nekrofilëve dramatizues.

PANDORA: Ti je një shkencëtar i lodhur. Më kujtohen eksperimentet e tua që bashkonin qelizat e lakuriqëve të natës dhe bretkocave dhe jepnin si rezultat një virus me formë Pokemoni. Nuk do habitesha sikur një prej këtyre monstrave të vogla të kishin dalë nga laboratorët e tu.

ASCELLA: Kemi provën që kinezët zotërojnë bombën bakteriologjike dhe janë gati të pushtojnë botën me virusin al vasabi. Kanë një ushtri të madhe. Dhe ne rrijmë këtu e flasim si budallenj.

MENTONE: Ju lutem, mos u nxehni.

FUMACCHIA: Me që ra fjala, po ju kujtoj se ai llumi, Zeiss, tha se virusi vdes me të nxehtin, ndërkohë që është e njohur tashmë që i ftohti e bezdis, në Antarktidë është gjetur vetëm një, në lëkurën e një ariu të bardhë, ndërkohë që në diskotekat e Los Angelesit gëlojnë.

LEXO EDHE:  Nga burojnë sulmet e sotme ndaj kapitalizmit

LEXO EDHE:  Kapitalizmi rruga më e mirë e zhvillimit/ Pse socializmi s’do funksiononte

PESTIS: Ti je një i paaftë. Ke thënë gjithmonë që duhet të rrijmë në shtëpi, por shtëpia bëhet burg dhe një vatër infeksioni. Duhet të dalim. Cilido mund të marrë një avion për në Antarktidë apo në Hawai dhe të bëjë shëtitje atje. Do të ndihet më mirë.

MENTONE: Ju lutem. Të mos u ofrojmë një spektakël kaq të dhimbshëm atyre mijëra mjekëve dhe infermierëve, që çdo ditë luftojnë dhe kurojnë me kurajë dhe vetëmohim këtë pandemi. T’i respektojmë.

ZANNA: Dhe atyre u mohohet edhe kënaqësia e ndeshjes së futbollit të të dielës.

MENTONE: A do mbërrijmë në temë apo jo? Jemi shkencëtarë apo fallxhorë. Dhe ti, Canaria, pse rri gjithmonë i heshtur? Kur e parashikoni pikun e infeksioneve?

CANARIA: Më keni thirrur sepse jam ekspert i pikeve. Por unë e kam fjalën për pikun në kuptimin e zogjve, jam një ornitolog.

PANDORA: Ja se si organizoni emisionet, llum. Do e them unë fjalën e fundit: Covid është një kokteil lakuriqi nate kinez dhe ketchup-i, duhet me ndejt mbyllur në një shtëpi të paktën tre katëshe me pishinë dhe aparat Domopak.

PESTIS: Koqe, koronavirusi është një ftohje banale e pompuar nga media, duhet të shkojmë të bëjmë ski duke e mbajtur skiatorin tjetër dhjetë metra larg dhe me maskë slalomi.

ASCELLA: Koronavirusi është frut i një komploti amerikano-ruso-kinez për të pushtuar Evropën dhe duhet t’u shpallim luftë këtyre vendeve.

METRIS: E vetmja mbrojtje është të rrijmë në radhë në supermarket me një këmbë, i bën mirë qarkullimitt të gjakut, të mos blejmë kurrë djathëra me yndyrë dhe të mos e çajmë kokën për dekretet. E thotë gjyshja ime që është 92 vjeç.

MENTONE: Dakord, në fund marrim mendimin e një politikani. I nderuari Salvavini, çfarë duhet të bëjmë?

SALVAVINI: Më duket e qartë për të gjithë. Në jug marrin shumë frymë, flitet shumë dhe i marrin shumë oksigjen veriut që punon. Sa më pak frymëmarrje dhe zanore, sa më shumë bashkëtingëllore dhe shfryrje, tingulli i lodhjes. Duhet një dekret që të rregullojë frymëmarrjen.

Shpërthejnë të qeshura, me ulërima dhe sharje në sfond.

MENTONE: Të diskutosh është e nevojshme, edhe kur duket qartë se shkencëtarët tanë janë të ndarë tashmë nga një polemikë e fuqishme. Harrojeni këtë të qeshur. Lajeni ekranin e televizorit me dezinfektant, rrini në shtëpi dhe shkoni të flini me një maskë të Groucho Marxit. Natën e mrië dhe mbi të gjitha rrini në shtëpi. / La Repubblica – Bota.al

LEXO TE PLOTE