Connect with Us

Ku është bota sot, me prodhimin e një vaksine kundër koronavirusit?

Blog

Ku është bota sot, me prodhimin e një vaksine kundër koronavirusit?

Publikuar

-

Shkencëtarët në të gjithë botën janë në garë kundër kohës për të zhvilluar një vaksinë për koronavirusin e ri, që ka vrarë më shumë se 100,000 njerëz dhe ka infektuar më shumë se 1.7 milion në të gjithë botën.

Në disa nga vendet më të prekura siç janë Kina dhe Italia, infeksionet dhe vdekjet janë rrafshuar në ditët e fundit, por ekspertët paralajmërojnë se rreziku i një vale të re shpërthimesh është i afërt, pa një vaksinë.

Por zhvillimi i përshpejtuar i një vaksine mbetet një proces i gjatë, shpesh kërkon vite, me shumë pengesa shkencore pavarësisht përpjekjeve serioze dhe të koordinuara ndërkombëtare nga laboratorët, kompanitë private dhe qeveritë.

Ekspertët thonë se një vaksinë për koronavirusin e ri, SARS-CoV-2, mund të zgjasë të paktën një vit deri në një vit e gjysmë për t’u provuar e sigurt, efektive dhe e disponueshme.

Deri më tani, Organizata Botërore e Shëndetit (OBSH), thotë se tre kandidatë për vaksina janë në fazën e testimit klinik, që do të thotë se ata janë në gjendje të testohen te njerëzit, ndërsa 67 vaksina të mundshme janë në fazë paraklinike.

Ja ku ndodhet bota aktualisht, në lidhje me prodhimin e një vaksine për koronavirusin e ri:

Shkenca

Një vaksinë funksionon duke futur molekula të caktuara, të njohura edhe si antigjene të patogjenit (virusit), në sistemin imunitar të trupit të njeriut, shpjegon Dr Sara Kayat.

Këto antigjenë janë tradicionalisht në një formë të dobësuar ose joaktive, kështu që ata nuk mund të shkaktojnë sëmundje. Sidoqoftë, sistemi ynë imunitar është në gjendje të njohë antigjenin si një pushtues të huaj të padëshiruar, dhe kështu formon antitrupa që refuzojnë patogjenin, nëse përpiqet t’ju infektojë në të ardhmen.

Shumë vaksina potenciale që po zhvillohen, duke përfshirë njërën nga të treja, për të cilat OBSH thotë se është në fazën e testimit klinik, përdorin këtë metodë më tradicionale.

Shkenca e re po përdoret gjithashtu për të krijuar vaksina nga një kod gjenetik i kopjuar nga virusi, që bëhet në laborator. Të paktën dy vaksina potenciale të bëra në këtë mënyrë aktualisht po testohen te njerëzit. Sidoqoftë, asnjë vaksinë që është bërë në këtë metodë të re, nuk është aprovuar deri më sot për ndonjë sëmundje.

Koha

Shkencëtarët kanë një avantazh të kohës në krijimin e një vaksine për virusin që shkakton COVID-19, sipas Dr Kayat.

Për shkak të sekuencës së gjenomit të koronavirusit të ri të siguruar nga ekspertët në Kinë, shkencëtarët e dinë që ai ndan 79 përqind të të njëjtit material gjenetik si SARS, dhe 50 përqind të të njëjtit material si MERS. Kjo u lejon zhvilluesve të përdorin bazat e krijuara tashmë në hulumtimin për vaksinat ndaj atyre viruseve.

Testimi i vaksinave fillon me testimin te kafshët, megjithëse të paktën një zhvillues i vaksinës së koronavirusit e ka kapërcyer këtë hap dhe ka lëvizur drejt e në testimin njerëzor, dhe të tjerët kanë bërë testime paralele njerëzore dhe shtazore.

Testimi njerëzor zakonisht përbëhet nga tre faza.

LEXO EDHE:  Rama thumbon Bashën/ "Për lekë pyesni atë mikun"

Testet në fazën e parë janë në shkallë të vogël, zakonisht përfshijnë rreth 100 pjesëmarrës, për të vlerësuar nëse vaksina është e sigurt për njerëzit. Në fazën e dytë të provave shpesh përfshihen disa qindra persona, dhe kryesisht vlerësojnë efikasitetin e vaksinës kundër sëmundjes. Kjo fazë mund të zgjasë nga disa muaj deri në disa vjet.

Faza përfundimtare është në një shkallë edhe më të madhe me mijëra njerëz, shpesh nëpër disa institucione mjekësore, për të vlerësuar më tej efikasitetin e vaksinës gjatë një periudhe kohe të caktuar. Kjo fazë mund të zgjasë disa vjet.

Muajin e kaluar, Mike Ryan, drejtori ekzekutiv i Programit të Emergjencave Shëndetësore të OBSH-së, tha se një vaksinë për koronavirusin është “të paktën një vit larg”.

Sidoqoftë, Sarah Gilbert, një profesore e vaksinologjisë në Universitetin e Oksfordit që po drejton një ekip në Mbretërinë e Bashkuar për zhvillimin e një vaksine, i tha Times on Sunday se ajo ishte “80 përqind e sigurt” se vaksina e tyre mund të ishte efektive dhe e gatshme deri në shtator – duke shkurtuar kohën e parashikuar deri në gjashtë muaj.

Gilbert i tha gazetës se provat me njerëzit ishin caktuar të fillonin për rreth dy javë.

Ajo shtoi se po punonte me qeverinë e Mbretërisë së Bashkuar për të hartuar një plan të mundshëm për të filluar prodhimin para se të përfundojë vaksina, gjë e cila mund të lejojë që publiku të hyjë në program vaksinimi, sapo të vërtetohet se është efektive.

Testimi tek njeriu

Në Australi, agjensia kombëtare e shkencës njoftoi në fillim të prillit se kishin filluar testimin e vaksinës së Universitetit të Oksfordit, tek qelbësit. Eshtë një vaksinë me bazë vektori që përdor një sekuencë të dëmtuar të virusit.

Provat tek njerëzit kanë filluar për të paktën dy vaksina të mundshme.

Jennifer Haller, 43 vjeç, bëri një vaksinë në 16 mars në Seattle, shtetin Uashington, duke u bërë i pari person në botë që bëri një vaksinë e mundshme për koronavirusin e ri.

Kjo vaksinë, e quajtur me kod mRNA-1273, u zhvillua nga Instituti Kombëtar i Shëndetit i SHBA (NIH) dhe kompania bioteknologjike me bazë në Massachusetts, Moderna Inc.

Në fillim të prillit, Inovio Pharmaceuticals, një kompani tjetër me qendër në SHBA, filloi të testonte një vaksinë të ngjashme, të quajtur kodi INO-4800, mbi njerëz në Filadelfia dhe Kansas City, Misuri. Kompania me qendër në Pensilvani është gjithashtu duke punuar me studiuesit kinezë për të filluar së shpejti një studim të ngjashëm në atë vend.

Në Kinë, një vaksinë e mundshme e krijuar nga CanSino Biological Inc së bashku me Institutin e Bioteknologjisë së Pekinit është gjithashtu në fazën e testimit klinik.

Kjo vaksinë potenciale është një vaksinë vektoriale jo riprodhuese, e cila mund të zhvillohet ose duke përdorur një virus që vritet ose një pjesë të virusit që do të shkaktojë sistemin imunitar të krijojë antitrupa, i cili do të luftojë sëmundjen nëse prekemi në të ardhmen. / Al Jazeera – Bota.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Televizioni viral/ Lajeni ekranin me dezinfektant dhe shpëtoni nga studiot e marrëzisë

Publikuar

-

Nga

Një rrëfim nga Stefano Benni

Mirëmbrëma. Unë jam Mentoni juaj dhe sonte jemi këtu për një debat shumë të rëndësishëm. A kemi siguri për atë që ka ndodhur dhe do të ndodhë, apo mos vallë po endemi nëpër errësirë? Për këtë arsye kemi thirrur ekspertët më të mirë të sektorit. Virologun Pandora, epidemiologun Pestis, mikrobiologun Zeiss, teknikun e futbollit Zanna dhe pneumologun Fumacchia. Dhe këtu në të djathtën time janë statisticieni Gufi, gjenerali Ascella ekspert i luftës bakteriologjike, dhe gjeometrin Metris ekspert në matjen dhe përfaqësimin e njerëzve të zakonshëm. Fjalën e keni ju.

VIROLOGU PANDORA: Gjëja e parë që dua të them është se maska është e domosdoshme. Fakti që prej muajsh nuk gjejmë një të tillë, është provë e faktit që është shumë e çmuar, ose që dikush ka organizuar ndonjë karnavale pa e ditur ne. Maska na mbron nga Covid.

EPIDEMIOLOGU PESTIS: Maska duhet të mbahet vetëm një herë, përndryshe shndërrohet në fole bakteresh. Ose futeni në lavatriçe me dhjetë kilogramë alkool, ose do të bëhet një bartëse e mëtejshme e infeksionit.

ZEISS: Maska vlen vetëm në shtatë metra e gjysmë distancë, dhe nuk duhet të ketë në mes pengesa apo ngarkesa alegorike, përndryshe është e kotë.

METRIS: Maska duhet të jetë një metër e 723 centimetra distancë.

ZANNA: Për këtë arsye është e domosdoshme që të rifillojë kampionati i futbollit, duke qenë se penalltitë goditen nga 11 metra dhe si të tilla janë të painfektueshme.

PESTIS: Pusho, ti dhe ai gjeometri që nuk hyn fare këtu, jeni idiotë. Ju kujtoj se koronavirusi nuk është veçse një lloj gripi i maskuar, çdo vit vdesin mijëra pleq, të bëjmë llogaritë dhe do të shihni që numrat janë të barabartë, po dramatizojmë për faj të nekrofilëve dramatizues.

PANDORA: Ti je një shkencëtar i lodhur. Më kujtohen eksperimentet e tua që bashkonin qelizat e lakuriqëve të natës dhe bretkocave dhe jepnin si rezultat një virus me formë Pokemoni. Nuk do habitesha sikur një prej këtyre monstrave të vogla të kishin dalë nga laboratorët e tu.

ASCELLA: Kemi provën që kinezët zotërojnë bombën bakteriologjike dhe janë gati të pushtojnë botën me virusin al vasabi. Kanë një ushtri të madhe. Dhe ne rrijmë këtu e flasim si budallenj.

MENTONE: Ju lutem, mos u nxehni.

FUMACCHIA: Me që ra fjala, po ju kujtoj se ai llumi, Zeiss, tha se virusi vdes me të nxehtin, ndërkohë që është e njohur tashmë që i ftohti e bezdis, në Antarktidë është gjetur vetëm një, në lëkurën e një ariu të bardhë, ndërkohë që në diskotekat e Los Angelesit gëlojnë.

LEXO EDHE:  Rama thumbon Bashën/ “Për lekë pyesni atë mikun”

LEXO EDHE:  Beteja me Covid-19/ Imzot Massafra mesazh besimtarëve në vigjilje të Pashkëve

PESTIS: Ti je një i paaftë. Ke thënë gjithmonë që duhet të rrijmë në shtëpi, por shtëpia bëhet burg dhe një vatër infeksioni. Duhet të dalim. Cilido mund të marrë një avion për në Antarktidë apo në Hawai dhe të bëjë shëtitje atje. Do të ndihet më mirë.

MENTONE: Ju lutem. Të mos u ofrojmë një spektakël kaq të dhimbshëm atyre mijëra mjekëve dhe infermierëve, që çdo ditë luftojnë dhe kurojnë me kurajë dhe vetëmohim këtë pandemi. T’i respektojmë.

ZANNA: Dhe atyre u mohohet edhe kënaqësia e ndeshjes së futbollit të të dielës.

MENTONE: A do mbërrijmë në temë apo jo? Jemi shkencëtarë apo fallxhorë. Dhe ti, Canaria, pse rri gjithmonë i heshtur? Kur e parashikoni pikun e infeksioneve?

CANARIA: Më keni thirrur sepse jam ekspert i pikeve. Por unë e kam fjalën për pikun në kuptimin e zogjve, jam një ornitolog.

PANDORA: Ja se si organizoni emisionet, llum. Do e them unë fjalën e fundit: Covid është një kokteil lakuriqi nate kinez dhe ketchup-i, duhet me ndejt mbyllur në një shtëpi të paktën tre katëshe me pishinë dhe aparat Domopak.

PESTIS: Koqe, koronavirusi është një ftohje banale e pompuar nga media, duhet të shkojmë të bëjmë ski duke e mbajtur skiatorin tjetër dhjetë metra larg dhe me maskë slalomi.

ASCELLA: Koronavirusi është frut i një komploti amerikano-ruso-kinez për të pushtuar Evropën dhe duhet t’u shpallim luftë këtyre vendeve.

METRIS: E vetmja mbrojtje është të rrijmë në radhë në supermarket me një këmbë, i bën mirë qarkullimitt të gjakut, të mos blejmë kurrë djathëra me yndyrë dhe të mos e çajmë kokën për dekretet. E thotë gjyshja ime që është 92 vjeç.

MENTONE: Dakord, në fund marrim mendimin e një politikani. I nderuari Salvavini, çfarë duhet të bëjmë?

SALVAVINI: Më duket e qartë për të gjithë. Në jug marrin shumë frymë, flitet shumë dhe i marrin shumë oksigjen veriut që punon. Sa më pak frymëmarrje dhe zanore, sa më shumë bashkëtingëllore dhe shfryrje, tingulli i lodhjes. Duhet një dekret që të rregullojë frymëmarrjen.

Shpërthejnë të qeshura, me ulërima dhe sharje në sfond.

MENTONE: Të diskutosh është e nevojshme, edhe kur duket qartë se shkencëtarët tanë janë të ndarë tashmë nga një polemikë e fuqishme. Harrojeni këtë të qeshur. Lajeni ekranin e televizorit me dezinfektant, rrini në shtëpi dhe shkoni të flini me një maskë të Groucho Marxit. Natën e mrië dhe mbi të gjitha rrini në shtëpi. / La Repubblica – Bota.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Coronavirusi dhe vapa/ Çfarë rreziqesh pritet të sjellë vera në Europë?

Publikuar

-

Nga

Për shkak të pandemisë pasojat e ndryshimit të klimës sikur kanë rënë në harresë. Por Evropa pret përsëri temperatura rekord këtë vit? Ekspertët shpjegojnë se çfarë rreziqesh shohin.

Ngrohtësi, qiell pa re dhe kopshte që lulëzojnë – në shumë vende të Evropës pranvera po shfaqet me një pamje jashtëzakonisht fantastike. Por bujqit dhe fermerët nuk i gëzojnë këto pamje. Ata shpresojnë të bjerë më në fund shi, sepse nëse thatësira është shumë e madhe ekziston rreziku i dëmtimit të bimëve dhe humbjeve gjatë të korrave. Një problem ky me të cilin Evropa mund të përballet – paralelisht me pandeminë –  gjatë verës. Deri tani nuk po flitet shumë për këtë problem. Fermerët gjermanë ende duket se janë më të shqetësuar për mungesën e punëtorëve sezonalë, të cilët nuk mund të vijnë në Gjermani për shkak se kufijtë janë të mbyllur për të luftuar virusin e Coronës.

Për shkak të pandemisë dhe masave të karantinës aktualisht të gjitha çështjet e tjera, përfshirë edhe pasojat e ndryshimit të klimës, sikur kanë rënë në harresë.

Ngrohja globale nuk është zhdukur

Andreas Becker, meteorolog pranë Shërbimit Metereologjik Gjerman (DWD) thotë se nuk ka asnjë tregues se ngrohja globale është ngadalësuar apo pakësuar. Sipas tij prej mungesës së reshjeve niveli i lumit Rin prej mesatarisht 3,5 metrash është në rënie. Gjatë muajit mars reshjet në Gjermani kanë qenë vetëm në masën 50-75 përqind të mesatares.

Thatësira sidomos në Evropën Lindore

Andreas Marx, specialist pranë zyrës për klimën në Qendrën Helmholtz për Kërkime Mjedisore në Leipzig (EZMW) thotë se në tre vitet e fundit ka pasur një deficit jashtëzakonisht të lartë reshjesh në mjaft vende.

Në Gjermaninë veriore, në pjesë të mëdha të Polonisë, të Ukrainës, të Bjellorusisë, të Rusisë dhe të Rumanisë mungesës së rreshjeve i shtohet nga ana tjetër fakti që edhe temperaturat e larta kanë arritur nivele të pazakonta, periudhat me ditë të nxehta mbi 30 gradë janë më të gjata dhe në dimër nuk ka pasur shumë rreshje dëbore.

LEXO EDHE:  Sistemi shëndetësor në Itali në krizë nga koronavirusi/ Zyrtarët vendosin kriteret e trajtimit në varësi të moshës

LEXO EDHE:  Beteja me Covid-19/ Imzot Massafra mesazh besimtarëve në vigjilje të Pashkëve

Sa e thatë do të jetë vera e vitit 2020?

Meteorologët nuk kanë dëshirë t’i përgjigjen pyetjes sesi do të jetë vera, sepse dhe parashikimet për një ose dy javë tashmë konsiderohen si të pasigurta. Becker dhe Marx thonë se moti në Evropë është më pak i parashikueshëm për shkak të maleve, deteve dhe Atlantikut, ndryshe për shembull, nga Australia, e cili është e rrethuar nga ujëra nga të gjitha anët. Por të dy ekspertët mendojnë se edhe kjo verë do të jetë më e ngrohtë se zakonisht. Sipas parashikimeve të DWD temperatura në Gjermani mund të rritet mesatarisht me 0.5 deri në 1 gradë.

Marx shton se kohëzgjatja e periudhave me ditë të nxehta mbi 30 gradë pritet të ketë pasoja shumë të gjera si për shëndetësinë edhe për bujqësinë.

Probleme në rritje

Nëse parashikimet e ekspertëve do të bëhen realitet, evropianët do të vuajnë këtë verë nga temperatura të nxehta të vazhdueshme. Kufizimet për të dalë nga shtëpia do të jenë të rënda sidomos për të moshuarit – grupi kryesor i rrezikuar nga COVID 19 – të cilët vuajnë nga nxehtësia edhe në kushte normale moti. Temperaturat e larta vështirësojnë po ashtu edhe mbajtjen e maskave.

Dhe mbi të gjitha zjarret e pyjeve që mund të shkaktohen nga thatësira mund të çojnë në emetime të forta  tymi. Kjo do të ishte një ngarkesë tjetër për mushkëritë e njerëzve të infektuar me Coronë. Gjithësesi për shkak të klimës dhe afërsisë me Oqeanin Atlantik Andreas Becker i përjashton për Evropën zjarret apokaliptike si ato në Australi./ DW

LEXO TE PLOTE

Blog

Koment: Feja në kohën e krizës së Coronës

Publikuar

-

Nga

Përcaktimi më i shkurtër për fenë është të ndalësh një çast. Një fjalë e madhe. Teologu katolik, Johann Baptist Metz (1928-2019) e mori këtë nga filozofi Sören Kierkegaard (1813-1855). Metz, themeluesi i njohur i teologjisë së re politike lidhi me këtë si shërimin për ata që vuajnë dhimbjen e botës ashtu edhe paralajmërimin për besimin fetar të familjarizuar shumë me mosndryshimin. Mos u rehatoni shumë me zotin Tuaj. Ndërprerje. Domethënë të ndalësh një çast.

E tani bota ka ndalur. Përtej kufijve dhe në të gjitha shoqëritë. Sepse virusi Corona nuk njeh kufi, ai është një pandemi, një kërcënim global. Bota ka heshtur, bota është e frikësuar. Kjo është e pazakontë. Se nëse në Afrikë vuajnë qindra mijëra nga uria apo nëse në Islandë një vullkan nxjerr llavën apo Azi një cunami sjell vdekjen – atëherë pjesa më e madhe e botës mund ta ndiqte këtë nga distanca. Tani kjo nuk është më. Corona i prek të gjithë.

Corona kthehet edhe në një çështje shpirtërore. Dhimbje, zi, dyshim, zemërim. Si njeri besimtar duhet fillimisht të durosh, që në krijesën e zotit është e mundur edhe diçka e tillë. Ka nga ata që shohin tek Corona edhe një dënim të zotit. Por prej kësaj del vetëm një besim i çoroditur.

Ndalin të krishterët, hebrenjtë, myslimanët

Corona është kthyer në një moment të ndaljes. Të krishterët në të gjithë botën festojnë pashkët, vdekjen e ringjalljen e Jezu Krishtit. Për hebrenjtë ka filluar të mërkurën java e Pesah, kujtimi për largimin nga Egjipti, çlirimin nga skllavëria. Dhe për dy javë myslimanët fillojnë muajin e Ramazanit. Tek të gjitha këto festa fetare -sa të ndryshme janë ato – në qendër qëndron festimi në komunitet, në darka të përbashkëta.

E tani kjo ndërpritet. Kufizime. Në Izrael hebrenjtë ultraortodoksë kundështojnë rregullat shtetërore, në Arabinë Saudite këtë vit bëhet fjalë për refuzimin e pelegrinazhit në Mekë, që ndodhet në verë. Kaq e vështirë sa është: Në mënyrën si veprohet me fenë në masat për Coronën tregohet edhe pozicionimi i tyre për domosdoshmëritë në kohën e Coronës. Tek judaizmi në një hap të pashembullt, kryerabinjtë në të gjithë botën kanë bërë thirrje për respektimin e masave kombëtare në luftë kundër Coronës.

LEXO EDHE:  Sistemi shëndetësor në Itali në krizë nga koronavirusi/ Zyrtarët vendosin kriteret e trajtimit në varësi të moshës

LEXO EDHE:  "Shkalla e infektimeve është e ulët"/ Kreu i OBSH në Shqipëri flet për mungesën e testimeve

Sheshi bosh i Pjetrit – simbol i pandemisë

Për të krishterët ceremonia e bekimit që kreu Papa Françesku para një sheshi bosh u kthye në simbol të pandemisë. Një burrë i moshuar falet, i lutet zotit. Para tij një shesh pa njerëz i Romës së boshatisur, një shesh i braktisur edhe në kujtim të viktimave dhe atyre që luftojnë ende për jetën. Bekimi i njohur “Urbi et orbi” –”për botën e qytetërimin” -nganjëherë edhe ironizohet, sepse zyrtarisht ai është i lidhur me çlirimin nga dënimi për mëkatet. Por askush nuk e kujtoi më këtë tani që situata është serioze e kur bëhet fjalë për ekzistencën.

Serioze është gjendja edhe për besimtarët. Për çdo besimtar për shkak të Coronës. Pashkët në Gjermani e Europën Qendrore – nënkuptonin vitet e kaluara disa ditë pushimi. E Premtja e Zezë e lidhur me pasionin, vdekjen mizore në kryq. E shtuna e pashkëve një ditë e pangushëllueshme me mungesën e zotit, drejt së dielës, së Pabesueshmes, fitores së jetës, ringjalljen e Krishtit të dielën e Pashkëve.

Bota tani ndodhet në të shtunën e Pashkëve -mes së Premtes së Madhe dhe së dielës – po ringjallja?

Kaq rituale të njohura. Këmbanat heshtin, zjarret e pashkëve, kënga elegjiake dhe tekstet liturgjike me “urbi et orbi”. Në kohët e Coronës shumë gjëra janë ndryshe. Klerikët kryejnë ceremonitë liturgjike para kameras, transmentimi bëhet në rrugë të ndryshme. Kush beson apo dyshon do t’i bashkohet kësaj apo do të kërkojë rrugë të tjera. Do të reflektojë për tekstet fetare. Do të bisedojë për besimin apo mungesën e besimit.

Bota hesht. Jeta ndërpritet. Hesht, si në një të shtunë pashkësh, në këtë ditë pa ngushëllim përtej të gjitha perspektivave. Viktima nga Italia, Spanja, SHBA, gjithnjë e më shumë edhe në Gjermani. Jetë të ndërprera, dëshpërim, dhimbje e madhe. Fjalimet ngushëlluese të viteve të kaluara, me të cilat ishim mësuar gjatë ditëve të pashkëve nuk mjaftojnë. Kisha sot ka më shumë në dorë simbolet se fjalët.

Por megjithatë mbetet fjala e madhe e ringjalljes. Kjo fjalë skandaloze provokuese. Këto ditë ringjallja merr më shumë kuptim./ DW

LEXO TE PLOTE