Connect with Us

Dhjetë keqkuptime mbi Gripin Spanjoll të 1918-ës, pandeminë më të madhe të historisë

Blog

Dhjetë keqkuptime mbi Gripin Spanjoll të 1918-ës, pandeminë më të madhe të historisë

Publikuar

-

Pandemia, është një fjalë e frikshme. Por bota ka parë pandemi edhe më herët, madje edhe më të këqija se kjo aktualja. Merrni pandeminë e vitit 1918, që etiketohet shpesh në mënyrë të gabuar si “Gripi Spanjoll”. Mendimet e gabuara në lidhje me këtë pandemi, mund të nxisin frikën e pabazuar në lidhje me COVID-19. Prandaj kjo është ajo çka duhet të dini:

1. Pandemia e kishte origjinën në Spanjë

Sot askush nuk e beson, se kjo është e vërtetë. Pandemia e mori këtë pseudonim për shkak të Luftës së Parë Botërore. Vendet kryesore të përfshira në luftë, donin të shmangnin inkurajimin e armiqve të tyre, ndaj raportet mbi këtë sëmundje u censuruan në Gjermani, Austri, Francë, Britani dhe SHBA. Ndërkohë, Spanja neutrale nuk kishte pse të fshihte ndonjë gjë. Dhe kjo krijoi përshtypjen e rreme se vatra e pandemisë ishte ky vend. Në fakt, origjina gjeografike e atij gripi, është ende sot objekt debatesh. Edhe pse hipotezat kanë sugjeruar Azinë Lindore, Evropën dhe madje edhe Kansasin në SHBA.

2. Pandemia u shkaktua nga një “super-virus”

Gripi i vitit 1918 u përhap me shpejtësi, duke vrarë 25 milionë njerëz në vetëm 6 muajt e parë. Kjo bëri që shumëkush në atë kohë të trembej se kishte ardhur fundi i njerëzimit, dhe nxiti supozimin se ai grip ishte shumë vdekjeprurës. Por studimi më i fundit, sugjeron që vetë virusi, ndonëse më vdekjeprurës se llojet e tjera, nuk ishte në thelb shumë i ndryshëm nga ai që shkaktoi epidemitë në vitet e tjera. Vdekshmëria shumë më e lartë, i atribuohet grumbullimit të madh të njerëzve në kazerma ushtarake dhe mjedise urbane, ushqimit të dobët, dhe rrjetit të kanalizimeve, që u la pas dore gjatë kohës së luftës.

3. Vala e parë e pandemisë, ishte më vdekjeprurësja

Në fakt, vala fillestare e vdekjeve nga pandemia në gjysmën e parë të 1918-ës, ishte relativisht e ulët. Ishte vala e dytë, nga tetori në dhjetor të po atij viti, ajo që pati një numër më të lartë të vdekurish. Shkencëtarët besojnë se rritja e theksuar e numrit të vdekjeve në valën e dytë, u shkaktua nga kushtet e motit.

4. Virusi vrau shumicën e njerëzve të infektuar

Në fakt, shumica e njerëzve që u prekën nga ai grip, ia dolën që të mbijetojnë. Shkalla e vdekshmërisë, përgjithësisht nuk e kaloi 20-përqindëshin. Por shkalla e saj ndryshonte midis grupeve të ndryshme. Për shembull në SHBA, viktimat ishin veçanërisht të larta në mesin e popullatës indigjene, ndoshta për shkak të ekspozimit më të pakët të saj ndaj llojeve të kaluara të gripit. Në disa zona, komunitete të tilla u zhdukën tërësisht.

5. Terapitë e kohës, kishin shumë pak ndikim tek sëmundja

Në atë kohë, nuk kishte kishte asnjë terapi specifike anti-virale. Kjo është kryesisht e vërtetë edhe sot, ku shumica e kujdesit mjekësor synon që të mbështesë pacientët ta përballojnë sëmundjen, në vend se t’i shërojë ata. Një hipotezë, sugjeron që shumë nga vdekjet ndodhën për shkak të helmimeve nga aspirina. Mjekët rekomandonin doza të mëdha të aspirinës deri në 30 gram në ditë. Sot, doza maksimale ditore është rreth 4 gramë.

6. Pandemia dominoi lajmet e shtypit të kohës

LEXO EDHE:  Pas Brexit, Britania duhet të ripërcaktojë marrëdhëniet e saj me BE-në

Zyrtarët e shëndetit publik dhe politikanët, kishin shumë arsye që të mos tregonin të vërtetën mbi ”egërsinë” e gripit të 1918-ës, që pati pak mbulim në shtypin e kohës. Përveç frikës se zbulimi i plotë i të vërtetës mund të inkurajonte armiqtë gjatë kohës së luftës, ata donin që të ruanin rendin publik dhe të shmangnin panikun.

7. Pandemia e ndryshoi rrjedhën e Luftës së Parë Botërore

Nuk ka të ngjarë që kjo të jetë e vërtetë, sepse ushtarët nga të dy anët e frontit, u prekën relativisht njëlloj nga pandemia. Sidoqoftë, ka pak dyshime se lufta ndikoi thellësisht në rrjedhën e pandemisë. Përqendrimi i miliona trupave në një vend, krijoi rrethana ideale për zhvillimin e llojeve më agresive të virusit, dhe përhapjen e tij në mbarë botën.

8. Imunizimi i përhapur, i dha fund pandemisë

Imunizimi kundër gripit nuk u praktikua në vitin 1918, ndaj nuk luajti asnjë rol në dhënien fund të asaj pandemie. Por ekspozimi ndaj shtameve të mëparshme të gripit, mund të ketë ofruar një lloj mbrojtje. Për shembull, ushtarët që kishin shërbyer në ushtri për vite me radhë, ishin më pak viktima të gripit sesa rekrutët e rinj.

9. Gjenet e virusit nuk u sekuencuan asnjëherë

Në vitin 2005, studiuesit bënë me dije se kishin përcaktuar me sukses sekuencën e gjenit të virusit të gripit në vitit 1918. Ai u mor nga trupi i një viktimë të gripit, të varrosur në permafrostin (tokën  ngrirë) e Alaskës, si dhe nga mostrat e ushtarëve amerikanë që u sëmurën në atë kohë. Dy vjet më vonë, majmunët e infektuar nga virusi, u panë të shfaqnin të njëjtat simptoma me ato të pandemisë.

10. Bota nuk është më e përgatitur sot, sesa ishte në vitin 1918

Epidemitë e rënda, kanë prirjen të shfaqen çdo disa dekada. Sot shkencëtarët dinë më shumë mbi mënyrën e izolimit, dhe trajtimit të një numri të madh pacientësh të sëmurë, por edhe mbi ata që vdesin. Sot, mjekët mund t’u japin të sëmurëve antibiotikë që nuk ekzistonin në vitin 1918, për të luftuar infeksionet bakteriale dytësore. Praktikave të tilla si distancimi shoqëror dhe larja e duarve, mjekësia bashkëkohore i shton prodhimin e vaksinave të reja dhe ilaçeve antivirale./ theconversationPërshtatur nga CNA.al 

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

A do t’i mbijetojë koronavirusit Bashkimi Evropian?

Publikuar

-

Nga

Nga Andreas Kluth “Bloomberg View”

* Covid-19, është veçanërisht kërcënues për jetën e të moshuarve, dhe atyre që vuajnë nga sëmundje të tjera kronike. Ky përshkrim i përshtatet edhe Bashkimit Evropian, që prej më shumë se një dekade, është duke përjetuar krizë pas krize.

Në rrafshin institucional, nëse jo në atë epidemiologjik, BE-ja është më e prekshme ndaj virusit sesa shumica e shteteve të tjera të botës. Që nga themelimi i tij në vitet 1950, klubi evropian ka qenë sipas përcaktimit një projekt post-kombëtar ose “mbikombëtar”, sipas zhargonit të nëpunësve civilë në Bruksel.

Shtetet anëtare u zotuan t’i dorëzojnë fatet e tyre solidaritetit të ndërsjellë. Madje ata ranë dakord, që t’ja dorëzonin gradualisht sovranitetin e tyre kombëtar një identiteti të përbashkët, në kuadër të Shteteve të Bashkuara të Evropës. Ky është kuptimi i “bashkimit gjithnjë e më të ngushtë”, të parashikuar që në traktatet themeltare.

Por në botën reale, solidariteti brenda-evropian është në presionin e madh të pandemisë së koronavirusit, teksa është rikthyer sërish nacionalizmi, në formën e vendimeve të njëanshme dhe të pakoordinuara të marra nga shtetet anëtare. Për shembull, Gjermania shkaktoi zemërim në Austri dhe Zvicër, pasi ndaloi dërgesat me maskat e fytyrës tek fqinjët e saj.

Disa shtete kanë vendosur kufizime të eksportit, zakonisht të fshehura pas ligjeve të mjgullta, mbi pajisjet mjekësore, nga syzet tek doreza dhe aparatet respiratore. Më e zhgënjyra në këtë aspekt është Italia. Kur u përpoq për herë të parë të aktivizonte mekanizmin e BE-së për shpërndarjen e pajisjeve mjekësore, asnjë shtet anëtar nuk e ndihmoi.

Ironikisht, ajo që i dërgoi pajisje ndihmëse mjekësore ishte vetëm Kina. Dhe pastaj ndodhi mbyllja e kufijve kombëtarë, edhe brenda zonës Shengen të udhëtimit pa viza. Javën e kaluar, Polonia, Republika Çeke dhe Danimarka, ishin në mesin e atyre që mbyllën kyfijtë e tyre. Vendet e tjera e ndoqën këtë javë, përfshirë Gjermaninë, që mbylli kufijtë e saj me Francën, Austrinë, Luksemburgun dhe Zvicrën (një vend jo në BE, por që i përket Shengenit).

Liria normale e lëvizjes nëpër BE është pezulluar. Por mbyllja e kufijve, është një masë më e lehtë po të krahasohet me format e tjera të distancimit social, siç është anulimi i panaireve tregtare, apo vetë-karantinimi në shtëpi. Nëse një virus është duke qarkulluar në popullatë në të dyja anët e një kufiri, siç po bën aktualisht koronavirusi, pengimi i njerëzve që të ngasin makinat e tyre, nuk do të ndihmojë në frenimin e përhapjes. Përndryshe, edhe Gjermania mund të “mbyllë” kufijtë midis Bavarisë dhe Turingisë, apo midis landeve të tjera federale. Por në një krizë ku qeveritë kanë frikë se mos duken të pafuqishme në sytë e publikut, mbylljet e kufijve kanë avantazhin e të dukurit si vendimtare.

Kjo është arsyeja pse me vonesë, vetë BE-ja po hyn tani në lojë, duke u bërë thirrje zyrtare anëtarëve të saj që të mbyllin kufijtë e jashtëm të bllokut për të paktën 30 ditë. Natyrisht, shumica e tyre tashmë janë mbyllur. Sugjerimi i Brukselit, është në fakt një lutje ndaj vendeve anëtare për të shpëtuar “tregun e përbashkët” brenda BE-së për mallra, shërbime, punë dhe kapital.

Në fund të fundit, kjo është një përpjekje për t’u dëgjuar. Mesazhi i qartë, është se sa herë që Evropa vihet në provë, ajo dështon. Dhe pastaj gjithçka – solidariteti, besnikëria, vendimmarrja – u rikthehet sërish kombeve. Në këtë kuptim, Covid-19 është një version më ekstrem i krizës së refugjatëve së viteve 2015-2016.

LEXO EDHE:  Pas Brexit, Britania duhet të ripërcaktojë marrëdhëniet e saj me BE-në

LEXO EDHE:  Lili Marlen, cila është historia e këngës që frymëzoi miliona ushtarë gjatë Luftës së Dytë Botërore 

Në atë kohë, BE nuk arriti të kishte një përgjigje të përbashkët ndaj fluksit të madh të emigrantëve që hynin në union. Përkundrazi, vendet individuale nga Hungaria në Austri, i mbyllën në mënyrë të njëanshme kufijtë e tyre. Më pas, ata kundërshtuan të gjitha përpjekjet për të reformuar ligjet e azilit.

Është kjo arsyeja pse BE-ja, nuk e ka rregulluar ende këtë sistem, dhe po përballet me raundin e dytë të një kaosi të tillë. Një histori e ngjashme ka ndodhur me krizën e euros, dhe në fakt me çdo “sëmundje” evropiane.

Në rast se liderët e BE-së nuk ngrihen në lartësinë që kërkon lufta ndaj kësaj pandemie, përfundimi që do të nxjerrin qytetarët e zakonshëm, do të jetë se në rastin e një krize ekzistenciale, vetëm kombet e tyre të mund të veprojnë shpejt dhe me guxim të mjaftueshëm për të merituar besimin e tyre.

Qytetarët, si italianët e vetë-karantinuar, do të përfaqojnë ngjyrat e tyre kombëtare, dhe jo yjet e BE-së mbi ballkonet e tyre, për të treguar se ku shtrihet solidariteti i tyre kryesor. Natyrisht, e gjithë kjo është veçanërisht dekurajuese për eurofilë si Ursula von der Lejen, presidentja e re e  Komisionit Evropian.

Ajo shpresonte që ta afronte “Evropën” me qytetarët e saj, dhe ta bënte atë më të bashkuar dhe më të forte, në kontekstin e përplasjeve gjeopolitike me Kinën, Rusinë dhe SHBA-në. Por nëse sfida është emigracioni, politika e jashtme apo mbrojtja, kombet e Evropës thjesht nuk munden ose nuk duan që ta bëjnë bashkimin e tyre “gjithnjë e më të afërt”.

Më keq akoma, çdo dështim i BE-së për të vepruar apo për të qenë solidarë, është në favor të populistëve, nacionalistëve dhe euroskeptikëve, nga Italia në Hungari dhe madje edhe në Gjermani. Narrativat e tyre, kanë nxjerrë tashmë nga unioni një shtet anëtar, Britaninë.

Por që Evropa të shpërbëhet, nuk është e nevojshme që më shumë vende të dalin zyrtarisht nga unioni. Blloqe të tjera janë shpërbërë përgjatë historisë, nga Lidhja e Kombeve, deri tek Konfederata e Rinit dhe Perandoria e Shenjtë Romake. Disa u shembën shpejt, të tjerat më ngadalë. Secila në mënyrën e vet tragjike, këto blloqe u bënë thjesht të parëndësishme./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Covid-19, izolimi dhe pasojat

Publikuar

-

Nga

Virusi Corona ka hapur shumë çështje dhe pyetje – jo vetëm për shëndetin e njeriut dhe krizën ekonomike, por edhe për bashkëjetesën mes njerëzve, mendon Alexander Görlach.

Coronavirusi ka hapur shumë çështje dhe pyetje – jo vetëm për shëndetin e njeriut dhe krizën ekonomike, por edhe për bashkëjetesën mes njerëzve, mendon Alexander Görlach.

Për momentin jemi duke jetuar dy kriza – pandeminë e Coronavirusit dhe krizën ekonomike e financiare, si pasojë e kësaj pandemie. Ekspertët thonë se kriza e dytë do të zgjatë më shumë dhe do të jetë më masive, sesa pasojat e drejtpërdrejta të COVID-19, e cila deri tani ka rezultuar me disa mijëra të vdekur në mbarë botën.

Nuk ka ndonjë kuptim serioz të krahasosh krizat, në veçanti ato që rezultojnë me humbjen e jetës së njerëzve. Por këto kriza janë të ndërlidhura dhe kanë shkaqe dhe pasoja të ngjashme. Ndaj secili prej nesh duhet ta ketë të qartë se sa të ndërlidhur janë sot të gjithë njerëzit mes vete.

Pasojat e pandemisë

Pandemia nuk njeh kufij mes vendeve apo ngjyrë lëkure. Ajo përfshin të gjithë, pavarësisht vendit, ngjyrës së lëkurës, fesë, kulturës apo gjuhës. Ata të cilët përdorin gjuhë raciste dhe thonë se kriza ka ardhur nga Kina apo Italia, Irani apo Koreja e Jugut, duhet të kenë shumë kujdes. Këto vende dallojnë shumë mes vete. Përvojat nga kjo sëmundje dhe ky virus janë të veçanta, por japin edhe mësime.

Ne jemi të ndërlidhur kaq shumë mes vete, në kohën e globalizimit, sa që të gjitha rrjetet duhet të bashkëveprojnë.

Kriza e tretë

Tani do të përballemi edhe me krizën e tretë, e cila është e ndërlidhur me dy të parat – pandeminë dhe krizën ekonomike. Me “distancimin social” dhe izolimin në jetën private, njerëzit do të përballen me sfida të mëdha. Masat për parandalimin e përhapjes së virusit do të rezultojnë për herë të parë pas Luftës së Dytë Botërore me kufizimin e lirisë së lëvizjes. Njerëzit reduktohen në katër muret e shtëpisë dhe duhet të kalojnë kohën në karantinë, në kushte të cilat nuk i kanë jetuar më parë.

LEXO EDHE:  Si luftohet terrorizmi i ekstremit të djathtë

LEXO EDHE:  Si luftohet terrorizmi i ekstremit të djathtë

Njerëzit, vendet dhe kontinentet do të largohen mes vete. Bashkimi Evropian ka mbyllur kufijtë e jashtëm, vendet kanë mbyllur kufijtë brenda BE. Udhëtimet janë ndaluar, ndonëse kjo ka qenë një prej vlerave më të mëdha të BE. E gjitha kjo ndodhi brenda pak ditësh.

Izolimi

Ndjenja e vetme që kaplon njerëzit në këtë moment është pafuqia. Këshillat për futje në izolim dhe leximin e pafund të librave ndihmojnë vetëm pjesërisht, sepse kjo pafuqi na bën letargjik, na cënon lirinë e lëvizjes, na demotivon. Ndaj kërkohet bashkëveprim në familje, duhet gjetur rrugën për tejkalimin e kësaj situate.

Duhet të ruajmë shëndetin mendor për kohën pas izolimit dhe për bashkëveprim pas kohës së COVID-19. Por kjo është një kohë që na mëson. Shohim vende të shenjta boshe si Sheshi kryesor në Vatikan apo Meka dhe Medina. Këto pamje duket tërësisht të pakuptimta, por njerëzit duhet të kuptojnë rëndësinë e të qenurit bashkë. Tani jemi të gjithë në ekzil të brendshëm në shtëpi dhe duhet të gjejmë forcë tek njëri-tjetri. Ashtu si italianët që dalin në ballkone dhe këndojnë, të cilët nga muzika nxjerrin forcë për të ardhmen e shëndetshme.

 

Alexander Görlach është linguist dhe teolog, bashkëpunëtor i Carnegie Council for Ethics në International Affairs dhe studiues në Universitetin Cambridge, në Institutin për Studime Ndërkombëtare. Ai ka studiuar edhe në Universitetin Harvard, National Taiwan University dhe City University of Hongkong./ DW

LEXO TE PLOTE

Blog

Erdogani dhe BE konsultohen për refugjatët dhe koronavrusin/ Putini “problemi kryesor”

Publikuar

-

Nga

Kancelarja Merkel, Presidenti francez Macron dhe kryeministri britanik Johnson kanë zhvilluar një videokonferencë me Presidentin turk Erdogan. Temat: Refugjatët dhe virusi Corona.

Pas takimit javën e kaluar në Bruksel me përfaqësuesit e Bashkimit Evropian, Ursula von der Leyen dhe Charles Michel, Presidenti i Turqisë Erdogan iku pa asnjë koment. Këtë të martë ishte planifikuar që një delegacion i BE të shkojë në Stamboll, për takim me Recep Tayyip Erdoganin, por u anulua për shkak të pandemisë me Corona.

Takimet në kohën e kësaj krize janë të pamundura, ndaj kancelarja Angela Merkel, Presidenti i Francës Emmanuel Macron dhe kryeministri britanik Boris Johnson, vendosën që të zhvillojnë një videokonferencë me presidentin turk. Erdogani pas bisedës nuk foli asgjë për përmbajtjen, ndonëse ishte i pari që doli në opinion. Në rrjetet sociale ai tha, se është biseduar për gjendjen humanitare dhe gjendjen në Idlib të Sirisë.

Merkel: Një bisedë e “dobishme”

Angela Merkel e quajti këtë bisedë si të dobishme. Ajo nuk përjashtoi shtimin e ndihmave humanitare për Turqinë. Nuk duhet harruar as unioni doganor me Turqinë, tha ajo. Turqia ka theksuar se ajo do të mbetet pjesë e NATO-s.

Fjalë bukur të buta në një kohë krize në raportet me Turqinë, në kohën kur Ankaraja ka vendosur të hapë kufijtë ndaj BE dhe të lejojë kalimin e refugjatëve. Më pas gjendja u tensionua shumë në kufijtë me vendet e BE – konflikte, gaz lotsjellës, dhunë… Greqia ka vendosur të pezullojë të drejtën e azilit për një muaj.

BE dhe organizatat humanitare e kanë kritikuar Turqinë për përdorimin e refugjatëve si mjet politik për presion ndaj BE. Turqia ka kërkuar më shumë para dhe ndihma. BE kishte premtuar më parë gjashtë miliardë euro për refugjatët, por deri tani ka paguar vetëm 3,2 miliardë.

Marrëveshja BE-Turqi duhet të vazhdojë?

LEXO EDHE:  Studimi/ Ushtrimet fizike me tepri, e lodhin trurin dhe na bëjnë më impulsivë

LEXO EDHE:  Lili Marlen, cila është historia e këngës që frymëzoi miliona ushtarë gjatë Luftës së Dytë Botërore 

Përfaqësuesi i BE për Politikë të Jashtme Josep Borrell tha në Bruksel se me ministrin e Jashtëm turk Mevlüt Cavusoglu, kanë rënë dakord që marrëveshja për refugjatët të vazhdojë dhe që me 26 mars, në samitin e BE të paraqiten propozime për dalje nga kriza. Ata të dy janë takuar njëkohësisht.

Ekspertët thonë, se ka ardhur koha që të rishikohet marrëveshja BE-Turqi. Turqia është duke dërguar njerëz në zonat e rrezikshme, thonë ekspertët. Ndërsa gjendja në Idlib është tepër e rëndë. Ken Roth, drejtues i Human Rights Watch, thotë se Erdogani po bën presion ndaj BE për shkak të gjendjes në Idlib. “Turqia nuk mund të pranojë edhe disa miliona njerëz, sepse në këtë vend janë edhe tani rreth 3,6 milionë refugjatë nga Siria”, thotë Roth në bisedë me DW.

Putini “problemi kryesor”

Në Idlib ballë për ballë janë trupat qeveritare të Asadit të mbështetura nga Rusia dhe kryengritësit e mbështetur nga Turqia. Rruga e vetme për të evituar krizën e re me refugjatë në Evropë është bindja e Putinit që të ndërpritet bombardimi i civilëve në Idlib, thotë Roth. Sipas tij, problemi kryesor në këtë mes është Putini.

Palët kanë rënë dakord para pak kohësh për armëpushim, të cilin e kanë mbështetur edhe Merkel, Johnson dhe Macron. Ata thonë, se bashkëveprimi është mundësia e vetme për tejkalimin e krizës, në kohën e virusit Corona. Ka gjëra, sipas tyre, mbi të cilat të gjithë duhet të kenë të njëjtin mendim./ DW

LEXO TE PLOTE