Connect with Us

Pse ajo çfarë nuk na vret, na fut në panik?

Blog

Pse ajo çfarë nuk na vret, na fut në panik?

Publikuar

-

Nga Gerd Gigrnzer “Project Syndicate”

Berlin – Askush nuk e di se ku ose sa shpejt do të përhapet një virus i ri. Ne nuk mund t’i llogarisim rreziqet me saktësi, dhe do të mësojmë vetëm në karantinë nëse kemi reaguar me tepri apo e kemi nënvlerësuar situatën. Duke pasur parasysh këtë pasiguri, mënyra se si ne reagojmë ndaj një epidemie virale, është po aq e rëndësishme sa edhe natyra e patogjenit.

Dhe mënyra se si ne reagojmë ndaj koronavirusit COVID-19, duhet të udhëhiqet nga ato që kemi mësuar nga epidemitë virale të dikurshme. Por mos vini bast mbi këtë gjë. Epidemia e Gripit të Derrave e vitit 2009 vrau qindra mijëra njerëz, kryesisht në Afrikë dhe Azinë Juglindore.

Por në Evropë, ku kërcënimi ishte relativisht i vogël, mediat e përditësonin çdo ditë numrin e vdekjeve dhe numrin e rasteve të dyshuara. Në Britaninë e Madhe, qeveria parashikoi se rreth 65.000 qytetarë mund të vdisnin nga kjo sëmundje. Në fund, vdiqën më pak se 500.

Në mënyrë të parashikueshme, një llogaritje e tillë e përditshme ngjalli frikë, dhe i nxiti politikanët të marrin vendime të nxituara, jo të këshilluara – të tilla si grumbullimi masiv i ilaçeve – pa shqyrtuar provat. E gjithë vëmëndja ishte përqendruar tek virusi i ri, i panjohur, dhe jo tek mbrojtja e njerëzve nga kërcënimet më vdekjeprurëse, siç është gripi sezonal, i cili vetëm në vitin 2009 vrau shumë më shumë njerëz sesa Gripi i Derrit.

Ngjashëm, miliona njerëz, sidomos në vendet në zhvillim, vdesin nga malarja dhe tuberkulozi çdo vit. Dhe vetëm në Shtetet e Bashkuara, infeksionet spitalore vrasin rreth 99.000 pacientë në vit. Megjithatë, këta njerëz të pafat nuk marrin vëmendjen e duhur. Por, përse kemi më shumë frikë nga ajo që ka më pak të ngjarë të na vrasë?

Parimi psikologjik që na bën t’i druhemi Gripit të Derrit, Gripit të Shpendëve ose COVID-19, por jo gripit të zakonshëm, quhet frika nga rreziqet e frikës . Është e lehtë të nxisni frikën nga episode në të cilat shumë njerëz vdesin brenda një intervali të shkurtër kohor, siç është rrëzimi i një avioni apo epidemitë.

Por kur shumë njerëz vdesin gjatë një periudhe më të gjatë kohore – si nga aksidentet automobilistike apo gripi sezonal – është e vështirë që ta trembësh publikun që të vërë rregullisht rripin e sigurisë në makinë apo të vaksinohet. Merrni “virusin” paradigmatik të mijëvjecarit: terrorizmin. Pas ngjarjeve traumatike të 11 shtatorit 2001, shumë amerikanë rreshtën së udhëtuari me avion, duke preferuar udhëtimt e gjata me makinë.

Vlerësohet se 12 muaj pas sulmeve, të paktën 1.500 njerëz humbën jetën në aksidentet rrugore, për shkak se u përpoqën që të shmangnin rreziqet e udhëtimit me avion, shumë më tepër sesa numri i përgjithshëm i pasagjerëve që vdiqën në të 4 avionët që u rrëmbyen nga terroristët.

Terroristët godasin me forcën e tyte fizike, që tërheq vëmendjen e të gjithëve. Sulmi i tyre i dytë ndodh me ndihmën e trurit tonë:frika jonë nga rreziku i frikës, na bën të zhytemi në panik. Dhe godftja e dytë mund të jetë e kushtueshme.

Brenda 2 vitesh nga sulmet e 11 shtatorit 2001, ekonomia amerikane humbi mbi 100 miliardë dollarë, për shkak të reduktimit të udhëtimeve, ndërprerjes së biznesit dhe anulimit të shumë aktiviteteve publike. Ndërkohë qeveria federale shpenzoi mbi 500 miliardë dollarë në masa sigurie, ndërsa populli amerikan pranoi shtimin e ndërhyrjs së shtetit në jetët e tyre si një kusht i sigurisë së tyre.

Por sot, një amerikan ka më shumë të ngjarë të vritet nga një fëmijë, sesa të hidhet në erë nga një terrorist islamik. Nuk janë vetëm terroristët, ndaj të cilëve ne kemi një frikë po aq të madhe. Në vitin 2009, qeveria egjiptiane urdhëroi vrasjen e të gjithë derrave në vend, edhe pse atje nuk ishin raportuar ende raste të Gripit të Derrit.

Por qeveria egjiptiane shfrytëzoi frikën e rrezikut të frikës, për të përndjekur pakicën e vogël kristiane në Egjipt. Sot, pakicat aziatike në SHBA dhe Evropë po paguajnë koston e COVID-19. Qytetarët me origjinë aziatike shihen me dyshim, ndërsa restorantet kineze nga Berlini në San Françisko po raportojnë një rënie të biznesit prej më shumë se 50 për qind, pasi klientët po i shmangin ato.

Dhe natyrisht, mediat kanë interesin e tyre t’i bien vazhdimisht këmbanave të alarmit, duke

na mbajtur të fiksuar pas faqeve, platformave mediatike në internet. Fatmirësisht, frika joproporcionale nga gjërat që nuk ka gjasa të na vrasin, nuk është e vështirë në trurin tonë.

Kjo është arsyeja pse leximi i rrezikut është kaq i rëndësishëm. Ne duhet të mësojmë matematikën e pasigurisë, domethënë të menduarit në mënyrë statistikore. Ashtu si leximi u jep mundësi njerëzve të kuptojnë tekstet, edhe të menduarit statistikor na lejon të kuptojmë dhe menaxhojmë rreziqet me të cilat përballemi.

Një pjesë e leximit të rrezikut është të mësuarit pse kemi frikë nga ajo që kemi frikë. Në fakt, të kuptuarit e pasigurisë dhe të kuptuarit e psikologjisë shkojnë së bashku. Kjo mund të ndihmojë publikun të shtrojë pyetjet e duhura – dhe politikanët të marrin vendimet e duhura.

Për shembull, kur u përhap Gripi i Derrit, shumë qeveri ndoqën këshillat e Organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe grumbulluan sasi të mëdha të Tamiflu-së, një ilaç që tregtohej në atë kohë për t’u mbrojtur ndaj pasojave të rënda të gripit të zakonshëm.

Por shumë këshilltarë dhe ekspertë të OBSH, kishin lidhje financiare me prodhuesit e këtij ilaçi, dhe ende nuk ka prova se Tamiflu është efektiv në kurimin e llojeve të ndryshme të gripit. SHBA-ja harxhoi mbi 1 miliardë dollarë për blerjen e këtij ilaçi, ndërsa britania e Madhe mbi 522 milionë dollarë, para që mund të ishin investuar në përmirësimin e kujdesit shëndetësor.

Edhe me një lexim më të mirë të nivelit të rreziku, shumica e politikanëve do të kishin nevojë për një kurajo të madhe, për të vepruar më shumë në bazë të provave sesa nga frika. Por këta janë pikërisht lloji i udhëheqësve që na duhen dhe që duhet t’i respektojmë.

Kuptimi në rang global i rrezikut që po hasim, do t’i jepte të gjithëve një shans për t’iu qasur me kokë të “ftohtë” situatave të tilla si epidemia COVID-19. Koronavirusi i këtij viti nuk do të jetë i fundit. Si një hap i parë drejt përballjes me epidemitë e ardhshme, ne duhet të mësojmë të jetojmë me pasigurinë, në vend se ta lejojmë veten të mbetemi peng i saj./ Përshtatur nga CNA.al

KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

A do sjellë koronavirusi, fundin e praktikës së shtrëngimit të duarve?

Publikuar

-

Nga

Nga Erika Hughes “The Conversation”

“Ju lutemi të mos shtërngoni duart!”, lexohej në një tabelë në një aktivitet publik në Londër, ku mora pjesë kohët e fundit. Megjithë ankthin në rritje mbi koronavirusin, për shumë nga të pranishmit, ishte hera e parë që kishin hasur në një kërkesë të tillë.

Por të përmbahesh nga një sjellje kaq e zakonshme, është më e lehtë të thuhet, sesa të zbatohet.

Shtërngimi i duarve, është një sjellje gati automatike për shumë prej nesh. Arti i shtrëngimit të duhur të duarve, m’u mësua për herë të parë nga babai kur isha rreth 10-vjeçe:”Në fillim vendos kontaktin me sy. Ti nuk do të doje të shtrëngoje duart me dikë si një peshk i ngordhur!”.

Kështu e mbërtheva dorën e tij sa më fort që munda. Që atëherë, jam e hipnotizuar me “koreografinë” e shtrëngimit të dorës: kontakt i qëndrueshëm me sy, një hap i vogël përpara, zgjatje e dorës së djathtë, para se të kapni dorën e njeriut përballë me sasinë e duhur të shtërngimit.

Shtrëngimi i dorës, është kuptuar prej kohësh si një gjest që krijon një lidhje pozitive midis dy personave. Është një nga gjestet e para të përmendura në “Ilustrimet Praktike” të vitit 1807 nga Henri Sidons. Ai e përkufizon shtrëngimin e dorës, si një veprim që “bashkon dy ekstremet e trupit të njeriut me njëri-tjetrin”, dhe si një shprehje e zakonshme e miqësisë, dashamirësisë dhe përshëndetjes.

Ky gjest është i pasur me kuptime, pasi dora është gjuha e vullnetit të mirë e të përzemërt. Por çfarë të bëjmë kur shtrëngimi i dorës, dikur dashamirës, sot po bëhet potencialisht i rrezikshëm? Ministri i Brendshëm gjerman, Horst Sihofer, kundërshtoi kohët e fundit t’i jepte dorën kancelares Angela Merkel.

Ndërkohë italianët, vendi me numrin më të lartë të të infektuarve në Evropë, janë duke provuar rregulla të reja të angazhimit shoqëror, që përfaqësojnë një largim drastik nga gjestet e tyre normale të kontaktit të lartë sociale mes puthjeve dhe përqafimeve.

Por shembulli ndoshta më ekstrem vjen nga Danimarka, ku ceremonitë e natyralizimit janë pezulluar, pasi një shtrëngim duarsh ka qenë përcaktuar në ligj në ceremoninë zyrtare, që nga një ndryshim i ligjit në vitin 2018. I kritikuar gjerësisht në atë kohë, si një iniciativë kundër emigracionit, ligji po bën që qindra njerëz të presin edhe disa kohë për të marrë nënshtetësinë daneze, pikërisht për shkak të pandemisë.

A do t’i japë kjo emergjencë fund praktikës së shtërngimit të duarve? Po pyesja veten për këtë gjë teksa po shkoja në një sallë konferencash në ngjarjen e lartpërmendur pa shtrëngime duarsh, ku unë do të jepja mësim në një seminar për mësuesit e dramës, shumë prej të cilëve kishin një përvojë të konsiderueshme në aktrim.

Unë kisha planifikuar të prezantoja disa ushtrime që kishin të bënin me prekjen, përfshirë edhe një ushtrim ku pjesëmarrësit mbështeteshin mbi peshën e trupave të njëri-tjetrit, si një mjet për të kuptuar marrëdhëniet e tyre si grup. Një tjetër ushtrim, niste me një seri shtrëngimesh dore të shkëmbyera në të gjithë sallën.

Para se të fillonim, vendosa të pyes pjesëmarrësit nëse ndjeheshin të qetë të preknin njëri-tjetrin. Shumica nuk e kishin problem. Unë u kërkova pjesëmarrësve të punonin në grupe siç ishte planifikuar fillimisht, por të imitonin shtrëngimin e dorës (dhe gjeste të tjera) me një lloj distance trupore.

Zhdukja e prekjes fizike pati një ndikim të dukshëm në seminar, pasi pjesëmarrësit u përpoqën të ruanin distancën, dhe t’i rezistonin impulsit për të prekur njëri-tjetrin. Në fakt, ndryshimi i fokusit e bëri shtrëngimin e dorës të dukej i çuditshëm.

Zëvendësimi i shtrëngimit të dorës me një përfaqësim, rriti ndërgjegjësimin e grupit për impulsin e mësuar për të qenë fizikisht të lidhur me njëri-tjetrin. Njerëzit vazhdonin të kërkonin ndjesë për mosprekjen e njëri-tjetrit. Dhe çfarë vjen më pas?

Përhapja e koronavirusit, po bën që njerëzit të rishikojnë shtrëngimin e dorës, dhe të kërkojnë gjeste të tjera që kryejnë funksione të ngjashme pa prekjen fizike. Uebsajti “India Today”, ka mbrojtur zëvendësimin e shtrëngimit të dorës (një zakon kryesisht perëndimor) dhe puthjes në faqe, në favor të një kthimi në përshëndetjen tradicionale ‘namaste’: një përkulje e lehtë e trupit me duar e bashkuara. Kriza shëndetësore aktuale, ka vënë në pikëpyetje rolin e prekjes në gjeste kulturore specifike të përshëndetjes dhe shprehjeve të lidhjeve sociale.

Kërkesa për t’u “përmbajtur nga shtërngimi i duarve”, ka potencialin të rishkruajë ndjeshëm mënyrën sesi i mbajmë marrëdhëniet me njëri-tjetrin. Një përgjigje globale, mund të rezultojë në lëvizjen drejt gjesteve të reja të kryera, që do e ripërcaktojnë mënyrën se si bashkëveprojmë me njëri-tjetrin./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Koronavirusi/ Çfarë di Britania e Madhe, që pjesa tjetër e Europës nuk e di?

Publikuar

-

Nga

Kishte diçka kontradiktore në fjalimin e Boris Johnson në lidhje me reagimin e Britanisë ndaj koronavirusit të enjten.

I shoqëruar nga këshilltarët kryesorë shkencorë dhe mjekësorë të vendit, Kryeministri njoftoi se qeveria e tij po kalonte në fazën e “vonesës”, të planit të saj për të përballuar shpërhapjen, dhe paralajmëroi britanikët që ata po përballeshin me “krizën më të keqe të shëndetit publik të një gjenerate”, dhe duhet të jenë të përgatitur “se do të humbin njerëzit e dashur para se t’u vijë koha”.

E megjithatë, përballë një perspektivë kaq të rëndë, a do të marrë Britania e Madhe të njëjtat masa të rrepta si vendet e tjera të prekura? Jo, ishte përgjigjja. Të paktën jo tani.

Qeveria britanike ka thënë vazhdimisht se nuk beson se ndalimi i tubimeve në shkallë të gjerë dhe mbyllja e shkollave – siç kanë bërë Italia, Franca, Gjermania dhe Spanja – do të ishin efektive në parandalimin e përhapjes së sëmundjes.

Kjo vjen përkundër faktit se pjesë të Ishujve Britanikë, përfshirë Republikën e Irlandës dhe Skocisë (e cila është pjesë e Mbretërisë së Bashkuar, por ka një sistem të veçantë të kujdesit shëndetësor), tani po imitojnë fqinjët e tyre kontinentalë.

Më shumë analiza mbi shpërthimin

Arsyeja pse Mbretëria e Bashkuar nuk ka vendosur masa më të rrepta të “distancimit shoqëror” duket se është e rrënjosur në parashikimin e qeverisë, se shpërthimi mund të mos e arrijë kulmin deri pas 14 javësh – dhe se njerëzit nuk do të jenë të gatshëm të ndryshojnë në mënyrë drastike mënyrat e tyre të jetës dhe t’u përmbahen rregullave të reja për më shumë se tre muaj, kështu që nuk ka shumë kuptim të vendosen më shumë kufizime.

Rekomandimi i fundit për britanikët është të izolohen për shtatë ditë, nëse fillojnë të përjetojnë kollë të vazhdueshme ose temperaturë të lartë, dhe të vazhdojnë me zbatimin e rregullave rigoroze të higjenës, si larja më shpesh e duarve dhe dezinfektimi i sipërfaqeve.

Ministrat e qeverisë pretendojnë se vendimet e tyre udhëhiqen thjesht nga shkenca. Kjo shkencë, thonë ata, aktualisht sugjeron që do të ishte e dobishme që vendi të krijojë një lloj “imuniteti të tufës” ndaj koronavirusit të ri, në planin afatgjatë. Me pak fjalë, autoritetet duan që disa britanikë ta marrin virusin, veçanërisht pasi për shumë njerëz, simptomat e tij nuk do të jenë veçanërisht dobësuese.

Kjo qasje e ka ndarë opinionin në komunitetin mjekësor. Disa ekspertë e kanë akuzuar Johnsonin se nuk ka arritur të kuptojë sa e rëndë është situata, ndërsa të tjerë kanë lavdëruar qeverinë për refuzimin e përkuljes ndaj presionit të gjerë të kontinentit, për të ndaluar lëvizjet e publikut.

Ditën e premte, numri i rasteve të konfirmuara në Mbretërinë e Bashkuar ishte 798, me 10 vdekje. Sidoqoftë, këshilltari kryesor shkencor i qeverisë Patrick Vallance ka pranuar se ishte e mundur që 5000 deri në 10,000 njerëz, tashmë mund të jenë infektuar. Dhe me kapacitetin e testimit që tani do të arrijë deri në 10,000 njerëz në ditë, shifrat me siguri do të rriten.

Mjekët paralajmërojnë për vetëkënaqësi

Shkencëtarët e qeverisë thanë se ata kanë vërejtur se virusi zakonisht rezulton në një infeksion të butë fillimisht për pacientët me asnjë gjendje aktuale shëndetësore, e cila zgjat rreth pesë ditë, por për të moshuarit ose të sëmurët, patogjeni hyn në një fazë të dytë pas kësaj, duke nxitur një përgjigje imune që shkakton shumë nga dëmet që vrasin.

Shpresa e ekspertëve është që plani i ri i Mbretërisë së Bashkuar do të shtyjë pikun e sëmundjes përtej fundit tradicional të gripit të stinës në prill dhe deri në verë, kur spitalet e vendit do të jenë më pak nën presion.

Por shumë anëtarë të spikatur të komunitetit mjekësor nuk janë të bindur nga qasja e qeverisë. Mjekët në vijën e parë të njësive të kujdesit intensiv kanë paralajmëruar për mungesën e mundshme të respiratorëve, siç shihet në Itali dhe Kinë kur rastet arritën kulmin atje, dhe thanë që nëse stafi sëmuret vetë, qasja në mjekët me përvojë mund të bëhet problem.

Kryeredaktori i revistës me ndikim “The Lancet” kritikoi reagimin e Mbretërisë së Bashkuar për krizën. “Për të shmangur një katastrofë të pakontrollueshme në Mbretërinë e Bashkuar, ne duhet të jemi të sinqertë për atë që duket se ka të ngjarë të ndodhë në javët e ardhshme. Duhet të rrisim urgjentisht kapacitetet në kujdesin intensiv. NHS nuk është e përgatitur”, shkruajti Richard Horton të enjten.

“Unë nuk jam duke alarmuar. Ajo që po ndodh në Itali është e vërtetë dhe po ndodh tani. Qeveria jonë nuk po na përgatit për atë realitet. Ne kemi nevojë për politika të menjëhershme dhe të sigurta të distancimit social dhe izolimit. Ne duhet të përgatisim NHS. Kjo është një lutje serioze”.

Për një vend që deri në kohët e fundit vendosi karantina në mënyrë rutinore për kafshët shtëpiake të familjes, është ironike që “mentaliteti i ishullit” i Johnsonit – i cili u bë i famshëm nga mbështetja e tij entuziaste për largimin nga Bashkimi Evropian – duket se nuk shtrihet në shëndetin publik, pasi ministrat hodhën poshtë sugjerimin që Britania të mbyllë kufijtë, ashtu siç urdhëroi Presidenti i SHBA Donald Trump këtë javë.

“Ai nuk po bën Trumpin”

Disa shkencëtarë ofruan fjalë mbështetjeje për masat e Mbretërisë së Bashkuar.

“Unë jam i pari që pranoj se nuk jam fansi më i madh i Boris Johnsonit. Por jam relativisht i impresionuar që ndryshe nga liderët e tjerë politikë, të cilët u përkulën para presionit të njëri-tjetrit dhe popullsisë së tyre për të zbatuar mbylljen e shkollave – të cilat ne nuk kemi prova të mjaftueshme për të ditur nëse do të ndryshojë apo jo – Johnson po dëgjon provat aktuale”, tha për CNN Dr. Clare Venham, profesore e politikave globale të shëndetit në London School of Economics.

“Ai nuk po bën si Trump duke mbyllur kufijtë, gjë që e dimë se nuk do të ketë efekt. Ai po ndjek një qasje mjaft të matur tani – por po, është një rrezik”.

Venham shtoi se ajo beson që përparësia e qeverisë ishte të shmangte panikun, dhe të sigurojë bashkëpunimin e publikut me masat parandaluese.

“Eshtë një bast politik nëse u del gabim. Nëse të gjitha vendet që zbatuan mbylljen e shkollave dhe udhëtimet e tubimet masive shohin ulje të rasteve, dhe numri i rasteve në Mbretërinë e Bashkuar rritet – ky është një rrezik”, tha ajo.

“Ne e dimë për shembull që mbyllja e shkollave funksionon për gripin, sepse fëmijët janë super përhapës. Ne nuk e dimë nëse është e vërtetë për koronavirusin. Por unë mendoj se qeveria po thotë: “shikoni, ne ende nuk e dimë nëse fëmijët janë super-përhapësit. Pra, pse të shkaktojë kaosin në jetën e njerëzve?”.

Keith Neal, profesor i njohur i epidemiologjisë dhe sëmundjeve infektive në Universitetin e Nottinghamit, gjithashtu tha se ai mbështet lëvizjet për të frenuar shpërthimin.

“Planet janë të arsyeshme, është shumë e lehtë të thuhet se duhet të bëhen më shumë, por ka shumë pak prova për të marrë ndonjë vendim,” i tha ai PA Media.

Por ish sekretari i Shëndetit Jeremy Hunt i tha BBC-së se shumë njerëz “do të befasohen dhe shqetësohen” nga mungesa e veprimeve në kontrollin e lëvizjeve. “Unë mendoj se është befasuese dhe shqetësuese që ne nuk po e bëjmë asnjë prej tyre, kur kemi vetëm katër javë para se të arrijmë në situatën ku ndodhet Italia.

“Normalisht, çdo gjë që do të duhej të bënim në këto katër javë do të duhej të bëhej për të ngadalësuar përhapjen virusit”.

“Spërkat, paguaj dhe lutu”

Aty ku qeveria ka bërë lëvizje vendimtare, është në fushën e ekonomisë.

Kancelari i ri Rishi Sunak këtë javë akordoi fonde emergjence në buxhet – jo vetëm për të përforcuar Shërbimin Kombëtar të Shëndetit në Mbretërinë e Bashkuar në një kohë urgjence, por edhe për të mbrojtur bizneset e vogla dhe të mesme. Në një qasje të koordinuar, Banka e Anglisë gjithashtu uli normat dhe shpalli planin e stimulimit.

Strategjia u quajt “Spërkat, paguaj dhe lutu” nga Financial Times.

Dhe këtu qëndron kleçka: Downing Street duket se mendon që paniku i shkaktuar nga lloji i ri i virusit – ose Covid-19 siç është bërë i njohur – mund të jetë më i rrezikshëm në planin afatgjatë, sesa vetë sëmundja.

Nëse basti i quajtur “ruaj qetësinë dhe vazhdo” përballë koronavirusit është qasja e duhur, vetëm koha do ta tregojë.

 CNN – Bota.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Cilat janë efektet negative të ndryshimit të orës mbi shëndetin e njeriut

Publikuar

-

Nga

* Një tren doli nga shinat teksa po ecte me 130 km/h në orë, duke vrarë 4 pasagjerë. Dekada më parë, një vendimmarrje e gabuar solli vdekjen e 7 astronautëve të anijes kozmike “Challenger”. Në secilin prej këtyre rasteve, gjumi i dobët ose jo në sasinë e duhur, ishte një nga faktorët që kontribuoi në këto katastrofa.

Edhe nëse nuk jeni inxhinier që të punoni në një nga këto fusha, ka shumë shanse që herë pas here të keni një gjumë të dobët gjatë natës. Në fakt, mbi një të treta e të rriturve amerikanë flenë më pak se minimumi i sugjeruar 7 orë në natë, dhe dy të tretat e adoleshentëve, flenë më pak se 8 orë minimale që rekomandohen.

Por edhe ata që kanë një regjim të mirë të gjumit, kanë një periudhë të vitit kur ka të ngjarë të flenë më pak gjumë: ndryshimi i orës në pranverë. Amerikanët, kanë pasur një marrëdhënie dashurie-urrejtje me këtë ndryshim, që nga koha kur ai u bë ligj në vitin 1918. Në thelb të kostos nga ky ndryshim, është efekti që ka mbi modelet tona të gjumit.

Kur vjen pranvera, ora shtyhet me 1 orë, por ora e trupit tonë nuk ndryshon dhe aq lehtë. Në përgjithësi, duhen disa ditë që ne t’i përshtatemi ndryshimit të orës. Shumë njerëz, flenë afro 40 minuta më pak se zakonisht natën e së dielës duke u gdhirë e hëna e parë pas ndryshimit të orës.

Një studim i bazuar mbi një bazë të dhënash nga Instituti Kombëtar i Sigurisë dhe Shëndetit në Punë në SHBA, zbuloi se ndryshimi i orës në pranverë, shoqërohet me një rritje prej 6 përqind të plagosjeve në miniera, dhe një rritje prej 67 përqind të ditëve të punës të humbura për shkak të këtyre dëmtimeve.

Ndërkohë një studim tjetër, tregon se ndryshimi i orës, lidhet me një shpeshtësi të rritur prej 5 përqind të sulmeve në zemër. Për këtë arsye, ekonomistët vlerësojnë se ndryshimi vjetor i kohës pranverore, i kushton çdo vit ekonomisë amerikane 434 milionë dollarë. Megjithatë, kostot nuk mbarojnë këtu.

Gjithshtu, studimet kanë zbuluar gjithashtu se ndryshimi i orës ndikon në aftësinë tonë për të perceptuar tiparet morale të një situate të caktuar. Në një nga eksperimentet, gjysma e pjesëmarrësve u mbajtën zgjuar gjatë gjithë natës, ndërsa gjysma u lejua të flejë plotësisht.

Të nesërmen të dyja grupeve iu treguan histori që përmbanin nivele të ndryshme të sjelljes morale. U zbulua se një ditë pas ndryshimit të ores, apo pas një nate pa gjumë, njerëzit ishin më pak të aftë të dallonin se kur një situatë përfshinte çështje me rëndësi morale, sesa kur flinin normalisht.

Ndryshimi i orës, ndikon dhe në gjykimin tonë në mjediset zyrtare. Një studim i kohëve të fundit, zbuloi se gjyqtarët japin dënime më të ashpra të hënën e parë pas ndryshimit të orës, në krahasim me ditët e tjera të vitit. Kjo do të thotë që gjumi dhe politikat publike në lidhje me gjumin, mund të ndikojnë në vendimet të rëndësishme, që duhet të jenë si rregullt të paanshme.

Këto studime janë vetëm “maja e ajsbergut”, teksa pasojat negative variojnë nga rezultatet e dobëta të studentëve në provime, deri tek ecuria negative e bursave.

Prandaj ka ardhur koha që në vend se të ndryshojmë orën zyrtare, ne duhet të ndryshojmë politikën publike. Shumë shtete në SHBA, kanë kërkuar rishikimin e kësaj praktike. Një debat i ngjashëm ekziston edhe në Evropë, teksa shumë vende anëtare janë në prag të shfuqizimit të kësaj praktike, që synonte dikur kursimin e energjisë elektrike./ Theconversation–Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE