Connect with Us

Cilat janë efektet negative të ndryshimit të orës mbi shëndetin e njeriut

Blog

Cilat janë efektet negative të ndryshimit të orës mbi shëndetin e njeriut

Publikuar

-

* Një tren doli nga shinat teksa po ecte me 130 km/h në orë, duke vrarë 4 pasagjerë. Dekada më parë, një vendimmarrje e gabuar solli vdekjen e 7 astronautëve të anijes kozmike “Challenger”. Në secilin prej këtyre rasteve, gjumi i dobët ose jo në sasinë e duhur, ishte një nga faktorët që kontribuoi në këto katastrofa.

Edhe nëse nuk jeni inxhinier që të punoni në një nga këto fusha, ka shumë shanse që herë pas here të keni një gjumë të dobët gjatë natës. Në fakt, mbi një të treta e të rriturve amerikanë flenë më pak se minimumi i sugjeruar 7 orë në natë, dhe dy të tretat e adoleshentëve, flenë më pak se 8 orë minimale që rekomandohen.

Por edhe ata që kanë një regjim të mirë të gjumit, kanë një periudhë të vitit kur ka të ngjarë të flenë më pak gjumë: ndryshimi i orës në pranverë. Amerikanët, kanë pasur një marrëdhënie dashurie-urrejtje me këtë ndryshim, që nga koha kur ai u bë ligj në vitin 1918. Në thelb të kostos nga ky ndryshim, është efekti që ka mbi modelet tona të gjumit.

Kur vjen pranvera, ora shtyhet me 1 orë, por ora e trupit tonë nuk ndryshon dhe aq lehtë. Në përgjithësi, duhen disa ditë që ne t’i përshtatemi ndryshimit të orës. Shumë njerëz, flenë afro 40 minuta më pak se zakonisht natën e së dielës duke u gdhirë e hëna e parë pas ndryshimit të orës.

Një studim i bazuar mbi një bazë të dhënash nga Instituti Kombëtar i Sigurisë dhe Shëndetit në Punë në SHBA, zbuloi se ndryshimi i orës në pranverë, shoqërohet me një rritje prej 6 përqind të plagosjeve në miniera, dhe një rritje prej 67 përqind të ditëve të punës të humbura për shkak të këtyre dëmtimeve.

Ndërkohë një studim tjetër, tregon se ndryshimi i orës, lidhet me një shpeshtësi të rritur prej 5 përqind të sulmeve në zemër. Për këtë arsye, ekonomistët vlerësojnë se ndryshimi vjetor i kohës pranverore, i kushton çdo vit ekonomisë amerikane 434 milionë dollarë. Megjithatë, kostot nuk mbarojnë këtu.

Gjithshtu, studimet kanë zbuluar gjithashtu se ndryshimi i orës ndikon në aftësinë tonë për të perceptuar tiparet morale të një situate të caktuar. Në një nga eksperimentet, gjysma e pjesëmarrësve u mbajtën zgjuar gjatë gjithë natës, ndërsa gjysma u lejua të flejë plotësisht.

LEXO EDHE:  Pse politikanë kaq të moshuar, po garojnë për drejtimin e Amerikës?

Të nesërmen të dyja grupeve iu treguan histori që përmbanin nivele të ndryshme të sjelljes morale. U zbulua se një ditë pas ndryshimit të ores, apo pas një nate pa gjumë, njerëzit ishin më pak të aftë të dallonin se kur një situatë përfshinte çështje me rëndësi morale, sesa kur flinin normalisht.

Ndryshimi i orës, ndikon dhe në gjykimin tonë në mjediset zyrtare. Një studim i kohëve të fundit, zbuloi se gjyqtarët japin dënime më të ashpra të hënën e parë pas ndryshimit të orës, në krahasim me ditët e tjera të vitit. Kjo do të thotë që gjumi dhe politikat publike në lidhje me gjumin, mund të ndikojnë në vendimet të rëndësishme, që duhet të jenë si rregullt të paanshme.

Këto studime janë vetëm “maja e ajsbergut”, teksa pasojat negative variojnë nga rezultatet e dobëta të studentëve në provime, deri tek ecuria negative e bursave.

Prandaj ka ardhur koha që në vend se të ndryshojmë orën zyrtare, ne duhet të ndryshojmë politikën publike. Shumë shtete në SHBA, kanë kërkuar rishikimin e kësaj praktike. Një debat i ngjashëm ekziston edhe në Evropë, teksa shumë vende anëtare janë në prag të shfuqizimit të kësaj praktike, që synonte dikur kursimin e energjisë elektrike./ TheconversationPërshtatur nga CNA.al

KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Liderët botërorë, reagim kaotik ndaj koronavirusit

Publikuar

-

Nga

Nga Mark Landler “The New York Times”

* Në Frankfurt, presidenti i Bankës Qendrore Evropiane, paralajmëroi se koronavirusi mund të shkaktojë një krizë ekonomike po aq të rëndë sa ajo e vitit 2008. Në Berlin, kancelarja gjermane paralajmëroi se koronavirusi mund të infektojë dy të tretat e popullsisë së vendit të saj.

Në Londër, kryeministri britanik Boris Xhonson miratoi një paketë financiare prej 40 miliardë dollarësh, për të shmangur rënien e ekonomisë britanike në krizë. Teksa numri i atyre që preken nga virusi po vazhdon që të rritet, dhe tregjet financiare nga Tokio në Nju Jork vazhduan të bien, udhëheqësit botërorë po nisin më në fund të flasin mbi seriozitetin e asaj që tanimë është zyrtarisht një pandemi globale.

Por ka më tepër një kakofoni, sesa një qëndrim të kordinuar. Që të gjithë politikanët po garojnë në mënyrën e tyre për të përballuar sfidat e shumëfishta që ka sjellë ky virus, nga barra e saj shkatërruese mbi spitalet dhe punonjësit e kujdesit shëndetësor, deri tek dëmi i madh ekonomik dhe numri i viktimave.

Presidenti amerikan Donald Trump, ka dështuar të bashkëpunojë me drejtuesit e tjerë për të hartuar një përgjigje të përbashkët, duke preferuar të promovojë murin e tij kufitar mbi këshillat shkencore të ekspertëve të tij në fushën e mjekësisë.

Gjatë një fjalimi nga Zyra Ovale mbrëmjen e të mërkurës, ai vendosi një ndalim 30-ditor të udhëtimit nga Evropa drejt Shteteve të Bashkuara, duke pretenduar pa prova, se reagimi i dobët i Bashkimit Evropian në fillim të krizës, kishte çuar në më shumë raste me koronavirus përtej Atlantikut.

Sekretari i Shtetit, Majk Pompeo, është përpjekur ta etiketojë epideminë si “virusi i Vuhanit”, duke bërë fajtor vendin nga ku pati origjinën, dhe duke komplikuar përpjekjet për të koordinuar një përgjigje globale. Denigrimi i shkencës dhe nxitja për të bllokuar të huajt, kanë karakterizuar liderët nga Kina në Iran, ashtu si edhe populistët e krahut të djathtë në Evropë, që po mbjellin cinizëm, dhe po i lënë njerëzit të pasigurt se kujt t’i besojnë.

Larg përpjekjeve për të shtypur virusin, liderë autoritarë si presidenti rus Vladimir Putin, dhe Princi i Kurorës së Arabisë Saudite Muhamed bin Salman, po e shfrytëzojnë situatën për të konsoliduar pushtetin e tyre. Por, është shumë e thjeshtë të fajësosh në mënyrë kolektive Trump dhe drejtues të tjerë botërorë.

Një pjesë e problemit, është thjesht natyra e rrezikshme e patogjenit. Koronavirusi i ka rezistuar mjeteve që kanë përdorur vendet për të përballuar krizat e mëparshme globale shëndetësore.

Misterioz në transmetim dhe i pamëshirshëm në përhapje, ky virus ka bërë që vendet e ndryshme të provojnë përgjigje të ndryshme për ta luftuar.

Mungesa e standardeve të zakonshme në kryerjen e testimeve, në anulimin e tubimeve publike dhe të karantinës, e ka shtuar ankthin e njerëzve dhe e ka gërryer besimin e tyre tek liderët që i udhëheqin. Fabrikat e mbyllura të iPhone në Kinë; gondolat e zbrazëta në Venecia; pasagjerët që braktisin udhëtimet në anije, dhe prenotimet në hotele dhe linja ajrore, janë një dukuri e re që mund të mos i përgjigjet mjeteve që kishin qeveritë në dispozicion pas sulmeve terroriste të 11 shtatorit 2001, apo gjatë krizës financiare të vitit 2008.

“Natyra e kësaj krize, është cilësisht e ndryshme nga ajo e vitit 2008, pasi mjetet tradicionale nuk janë dhe aq efektive. Edhe nëse SHBA-ja do të marrë një rol udhëheqës në këtë situatë, ”manuali” tradicional nuk do të ishte aq i rëndësishëm”- thotë Riçard N.Has, president i Këshillit për Marrëdhëniet me Jashtë.

LEXO EDHE:  Psikologji/ Mërzia është thjesht mungesë vëmendjeje

LEXO EDHE:  Pse epidemia e koronavirusit shpërtheu pikërisht në Kinë?

Për shembull, Britania e Madhe u lëvdua për reagimin e saj të fortë, që përveç miliarda paundëve ndihmë për spitalet dhe punëtorët që kanë lënë punën, përfshiu një normë të madhe të normës së interesit nga Banka e Anglisë. Megjithatë, bursa e Londër ishte ende në renie, edhe pse jo aq fort sa në Uoll Strit, ku investitorët e hodhën poshtë propozimin e Sekretarit të Thesarit Stiven Mnushin për t’i lejuar amerikanët të vonojnë pagimin e taksave mbi të ardhura, të cilat ai pretendoi se do të pomponin 200 miliardë dollarë në ekonomi.

Ideja tjetër e madhe e Trump, një ulje mbi taksën e pagave, u cilësua e gabuar nga demokratët në Kongres, që u përpoqën të miratonin në ligj për të ndihmuar financiarisht pacientët, punëtorët dhe familjet e prekura nga epidemia e koronavirusit. Për Has, fokusi intensiv në kufizimin e dëmit në ekonomi është i kuptueshëm.

Ai tha se vendet duhej ta përdorin energjinë e tyre në ngadalësimin dhe zbutjen e përhapjes së virusit, përpara se të nisë zbatimi i programeve fiskale për të riparuar dëmin ekonomik. Por problemi është se me pak përjashtime, përpjekjet e tyre kanë qenë joefektive.

Në SHBA, vonesa në zhvillimin e shpjtë të testeve për koronavirusin, e ka bërë të pamundur që zyrtarët të kenë një panoramë të plotë të shkallës së vërtete të epidemisë. Në Italinë e goditur rëndë, kanë shpërthyer debatet midis politikanëve dhe ekspertëve të mjekësisë nëse autoritetet po testonin më shumë njerëz se sa duhet në Lombardi, duke i fryrë qëllimisht shifrat e të infektuarëve dhe duke nxitur panik në publik.

Regimi i Italisë mund të jetë dobësuar edhe më tej nga lëvizja kundër vaksinimit, që dikur u përqafua nga Lëvizja populiste Pesë Yjet, e cila është në pushtet edhe në qeverinë e fundit. Edhe krahasimi i numrit të rasteve të një vendi me të një tjetri është gati i pamundur, duke pasur parasysh procedurat e ndryshme të testimit, dhe kriteret diagnostikuese në të gjithë botën, thotë dr.Kris Smith, specialist në virologji në Universitetin e Kembrixhit.

“Vende të ndryshme, janë duke bërë gjëra të ndryshme”- thotë dr.Smith për programet e testimit. Rritja e populizmit e ka acaruar problemin, duke ulur stimujt e vendeve për të bashkëpunuar. Gjatë një telekonferencë 3-orëshe mbrëmjen e të martës, liderët evropianë ranë dakord të krijojnë një fond investimi prej 25 miliardë eurosh, dhe të rakordojnë rregullat mbi funksionimin e linjave ajrore për të frenuar pasojat ekonomike.

Por ata nuk arritën të zhdukin kundërshtitë në vendet e tyre, për ndarjen e pajisjeve mjekësore si maskat për fytyrën dhe respiratorët, duke pasur parasysh se çështjet shëndetësore janë përgjegjësi e qeverive kombëtare. Paralajmërimi i kancelares Angela Merkel, se virusi do të infektonte 60-70 për qind të njerëzve në Gjermani, ​​ishte pranimi më i drejtpërdrejtë i shkallës së problemit nga çdo lider botëror.

“Ne do të bëjmë gjithçka që është e nevojshme”- tha ajo. Por pozicioni i zonjës Merkel është dobësuar nga ringjallja e ekstremit të djathtë në Gjermani. Gjermania e kundërshtoi kërkesën e Italisë për pajisje mjekësore. Ndërkohë Kina do t’u ofrojë italianëve një paketë ndihme që përfshin 2 milionë maska ​​për fytyrën, dhe 100.000 respiratorë.

Në Britani, vend që sapo ka dalë nga Bashkimi Evropian, dhe që u përjashtua nga lista e zotit Trump për ndalimin e udhëtimeve nga Evropa, ka shqetësime se vendi nuk do të ketë akses tek vaksina, ose do të duhet të paguajë më shumë për të sesa vendet e tjera të Evropës./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

U përdor si antenë gjigante/ Disa nga çuditë që kanë ndodhur me Kullën Eifel

Publikuar

-

Nga

Për më shumë se një shekull, Kulla Eifel, ka qenë një pjesë gati e shenjtë e identitetit të Parisit, kryeqytetit të Francës. Por nuk ka qenë gjithnjë kështu. Kjo vepër monumentale, ka pasur një histori të çuditshme, para se të shndërrohej në pikën referente që është sot.

U përdor si një antenë gjigante

Në vitin 1903, projektuesi i saj Gustav Eifel i ftoi studiuesit e radios që të vendoseshin në kullën gjigante, teksa i financoi vetë kërkimet e tyre. Kjo ndodhi 5 vjet para se kulla të shndërrohej në qendër të një rrjeti komunikimi, që mund të arrinte deri në Amerikën e Veriut.

Në atë moment, ajo tërhoqi vëmendjen e ushtrisë. Kështu kulla u shndërrua në një bazë të përhershme të komunikimeve ushtarake në radio, dhe u përdor për të përgjuar radio-komunikimet gjermane gjatë Luftës së Parë Botërore. Falë asaj qendre, francezët mësuan se trupat gjermane po përparonin me shpejtësi drejt Parisit në vitin 1914.

Kur mësuan se gjermanët po vonoheshin, francezët nisën të sulmonin trupat armike në Marnë. Dhe ishte kjo betejë, që e shpëtoi Parisin nga pushtimi gjerman. Dy vjet më vonë, stacioni i Kullës Eifel, përgjoi një mesazh tjetër të gjermanëve. Ai i referohej një spiuni të quajtur “Operativi H-21”, dhe përmes mesazheve u zbulua emri i koduar i balerinës holandeze Mata Hari, që u arrestua dhe më pas u dënua me vdekje.

Kulla ishte një qendër kaq e rëndësishme komunikimi, saqë ushtria franceze urdhëroi furnizimin e saj me eksploziv, në mënyrë që të mund të hidhej në erë, nëse rrezikonte të binte në duart e gjermanëve. Për fat të mirë, kjo nuk ndodhi kurrë.

U etiketua me disa nofka të shëmtuara

Çfarë fjalësh do të përdornit sot, për ta përshkruar Kullën Eifel? Elegante? E hijshme? Delikate? Por nuk mendonin kështu njerëzit, kur ajo nisi të ndërtohet. Kulla u hap zyrtarisht në Panairin Botëror të vitit 1889. Ajo u ndërtua për panairin, dhe u mendua të qëndronte vetëm disa vite në këmbë. Shkrimtari i njohur francez Gi dë Mopasan, shkruajti se Kulla ishte një “skelet gjigant montruoz”. Ndërkohë poeti Fransua Kope, e quajti atë “të paplotë, dhe të deformuar”.

Citroen e shndërroi në një reklamë të madhe

Ata që tashmë e urrenin Kullën Eifel, duhet ta kenë dashur ditën kur u bë tabela më e madhe e reklamave në botë, e ndriçuar nga më shumë se 250.000 llamba dhe 595 km instalime elektrike. Të gjitha u përdorën për të mbuluar 3 faqet e kullës me fjalën “Citroen”.

Kompania e mori me qira hapësirën e kullën në vitet 1925-1934. Secila nga 7 gërmat ishte 92 metra e gjatë. Dritat e kësaj reklame gjigante, e orientuan pilotin amerikan Çarls Lindberg në fluturimit të tij të parë trans-atlantik në vitin 1927.

Një grua u martua me Kullën Eifel

Obsesioni i Erika Eifel me Kullën Eifel është i çuditshëm. Ajo quhet Erika Eifel, pasi u martua me Kullën në vitin 2007, pas një marrëdhënie një dekadë të gjatë, që arriti kulmin në një ceremoni martsore. Një vit më vonë, ajo ra dakord të jetë subjekt i një dokumentari me titull “Martuar me Kullën Eifel”.

LEXO EDHE:  Kim Jong Un, si mund të negociohet më dikë që ka vrarë edhe vëllain e tij?

LEXO EDHE:  Pse epidemia e koronavirusit shpërtheu pikërisht në Kinë?

Por atëherë kur marrëdhënia u bë më fortë, stafi i Kullës Eifel i tha Erikas se ajo nuk ishte më e mirëpritur, dhe se “marrëdhënia”  e saj speciale me Kullën duhej të mbaronte. “Unë nuk di si ta përshkruaj ndjesinë që para. Ai vendim thjesht më shkatërroi”- tha ajo në dokumentar.

Nga aty u zbulua rrezatimi kozmik

Në prag të shekullit XX-të, bota e shkencës pati arritje shumë domethënëse. Shkencëtarët po eksperimentonin me gjëra të tilla si fosforeshenca, rrezet X dhe uraniumi, por ato rezultuan të ishin dhe shumë vdekjeprurëse. U zbulua rrezatimi radioaktiv, dhe prifti jezuit Teodor Ulf u magjeps nga kjo gjë.

Ai kru eksperimente edhe në Kullën Eifel, që në atë kohë ishte ndërtesa më e lartë në botë. Ai mati rrezatimin në majë të Kullës dhe në fund të saj, dhe diferenca në lartësi ishte e mjaftueshme për t’i dhënë atij provën e parë konkrete, se rrezatimi vinte nga qielli, dhe jo nga Toka.

Në kullë u ngjit një elefant

Shfaqjet e cirkut, u pezulluan gjatë Luftës së Dytë Botërore. Pas luftës, artistët e këtij zhanri po kërkonin mënyrat më të mira për të rikthyer publikun në shfaqje. Në vitin 1948, ata organizuan një truk shumë të gjetur:shoqëruan elefantin e tyre të hynte në katin e parë të Kullës Eifel.

Një francez vendosi një rekord të çuditshëm

Askush nuk pëlqen të ngjisë shkallët. Por në vitin 2002, Hugo Rishar i ngjiti me biçikletë shkallët e Kullës Eifel deri në katin e parë, për 19 minuta. Në një tentativë të mëhershme në vitin 1998, e kishte bërë për dyfishin e kohës. Historia e çiklizmit, përmend rastin e Pier Labrik, që u ngjit me biçikletën e tij në katin e parë të Kullës në vitin 1923.

Kulla Eifel lëviz

Kur u ndërtua Kulla Eifel, hekuri ishte ende një material relativisht i ri, që përdorej në ndërtime të mëdha. Kulla është ndërtuar enkas në një mënyrë të tillë, që të përkulet kur fryn erë e fortë. Dhe në fakt maja e saj spostohet me të paktën 12.5 cm sa herë që fryn erë e fortë. Por dielli mund ta detyrojë të zhvendoset edhe më shumë. Kur kulla e hekurt nxehet në verë, ajo zgjerohet dhe mund të rritet në lartësi me 15 cm. Ajo lëviz ndërkohë larg diellit, dhe maja mund të anohet deri në 18 cm./Grunge.com- Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Ç’më mësoi Ebola për koronavirusin/ Paniku nuk na çon askund

Publikuar

-

Nga

Nga Jonah Lipton “The Guardian”

*Koronavirusi është bërë i pashmangshëm, me më shumë se 100.000 raste të konfirmuara, dhe thuajse 4.000 të vdekur në rang global deri më sot. Edhe ata nga ne që nuk kanë pasur kontakte të drejtpërdrejta, ky virus është në vëmendjen tonë.

Ai dominon lajmet, dhe bisedat tona të përditshme. Mjetet e jetesës, kujdesit shëndetësor, udhëtimet dhe e gjithë jeta jonë sociale po ndikohen në mënyra që janë të vështira për t’u matur. Ndërsa virusi – dhe frika e lidhur me të- po përhapet, kontrollet që synojnë frenimin e përhapjes dhe pasojat e tyre, ka të ngjarë të bëhen më të rënda.

Kjo situatë është shumë e njohur për mua. Unë jam një antropolog social, që u bëra befas specialist në epideminë e Ebolës gjatë viteve 2014-2016 . Në vitin 2014, unë isha duke kryer një studim afatgjatë në terren në një lagje të zakonshme në Fritaun, kryeqyteti i Sierra Leones, kur u shfaq në fillim virusi i rrezikshëm i Ebolës.

Ashtu si me koronavirusin, edhe Ebola u shpall një emergjencë e shëndetit publik, dhe nxiti një shqetësim ndërkombëtar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë. Fritaun ishte në zemër të krizës. Pas disa javësh, jeta në qytet ndryshoi kur hynë në fuqi rregullat e ashpra, të cilat kufizuan lëvizjet.

Shkollat ​​dhe universitetet u mbyllën. Udhëtimi ishte i kufizuar, dhe kishte çdo ditë orare të ndalim-qarkullimit. Linjat ajrore tregtare dhe bizneset nisën të mbyllen. Klinikat e zonës u mbyllën, duke e ndërlikuar trajtimin e sëmundjeve të zakonshme, të cilat gjithashtu mund të jenë vdekjeprurëse.

Njerëzve iu kërkuan të qëndronin në pritje, duke vënë në rrezik jetën e tyre. Çuditërisht, masat paraprake kundër epidemisë u morën seriozisht. Ebola ishte vërtet e frikshme, dhe një virus i ri. Familja ku isha duke qëndruar, ndërtoi një pikë të larjes së duarve me klor në hyrje të shtëpisë së tyre.

Kontakti trupor me të panjohurit u minimizua. Në shumicën e rasteve, autoritetet u njoftuan kur kishte vdekje ose sëmundje në një komunitet të caktuar. Megjithatë, jeta vazhdoi. Ata që humbën punën e tyre, kërkuan më vonë një punë të re. Disa miq të mi, u bashkuan në reagimin ndaj Ebolas.

Mësuesit krijuan klasa të vogla në shtëpi, në mënyrë që fëmijët të mund të vazhdonin shkollimin e tyre. Aktivitetet fetare dhe shoqërore, mbetën një prioritet. Fqinjët e mi zbuluan mënyra të reja, më pak të rrezikshme për të kremtuar Pashkën dhe Bajramin, apo për të festuar gëzime të rëndësishme familjare.

Madje tifozët e futbollit, shpikën metoda për të vazhduar ndjekjen në televizor të Premier Ligës angleze dhe La Ligas spanjolle, kur u mbyllën edhe kinematë e vogla që i transmetonin këto ndeshje. Pasja e një jete normale gjatë emergjencës, kërkon caktimin e disa përparësive, përballë kufizimeve drakoniane të lëvizjes dhe socializimit.

LEXO EDHE:  Pse epidemia e koronavirusit shpërtheu pikërisht në Kinë?

LEXO EDHE:  Pse Trump nuk do ndryshojë dot politikën e jashtme të SHBA-së

Edhe më e rëndësishme u cilësua edhe marrja e masave paraprake të mirëfillta kundër virusit. Që të dyja bazohen tek aftësia e njerëzve, për t’u bashkuar dhe bashkëpunuar në mënyra të reja, dhe për t’ju përshtatur një periudhe pasigurie. Mbijetesa nga virusi i Ebolës, nuk ishte vetëm çështje e shmangies së infektimit apo marrjes së trajtimit, por një çështje më e gjerë sociale e të jetuarit me krizën në një mënyrë dinjitoze dhe kuptimplotë.

Në kulmin e epidemisë, Xhejmsi dhe Aisha, një çift i ri me të cilin jetoja, patën një fëmijë. Si rezultat i krizës, Xhejms e braktisi punën e tij në një lokal të zonës, dhe Aisha ndërpreu studimet në degën e menaxhim-biznesit. Ata ishin të pamartuar, dhe nuk kishin një rrjet të qëndrueshëm mbështetës për familjen e tyre të vogël.

Megjithë rregulloret mbi lëvizjet dhe tubimet, ata vendosën të kryejnë një version të përshtatur të një ceremonie tradicionale të emrit të fëmijëve. Pra e zhvilluan festën më vonë se zakonisht, duke marrë leje nga autoritetet lokale. Reagimi ndërkombëtar, kishte një fokusim të ngushtë në kontrollin me çdo kusht të përhapjes së virusit.

Ne po shohim përgjigje të ngjashme ndaj koronavirusit, të nxitura nga paniku. Fiksimi mbi virusin, e zhvendos vëmendjen nga pasojat – shpesh po aq serioze – sociale, ekonomike dhe politike të ndërhyrjeve të shëndetit publik. Ai shpërfill përparësitë e personave të prekur, si Xhejmsi dhe Aishja, të cilët duhet të shohin nga e ardhmja.

Duke zgjedhur të vazhdojnë jetën e tyre gjatë shpërthimit të Ebolës, miqtë dhe fqinjët e mi në Fritaun nuk e humbën shikimin e panoramës më të gjerë. Në vështirësi, reagimet e tyre kanë shumë kuptim, edhe nëse ato do të ishin dekurajuar në atë kohë.

Disa vite me radhë, me shërbimet shëndetësore dhe ekonominë ende të varfër në Sierra Leone , është e qartë se një përgjigje ndërkombëtare disa miliarda dollarëshe, ishte shumë e zënë më Ebolan, dhe injoroi prioritetet më të gjera të njerëzve të zakonshëm.

Nëse ka një leksion që kam mësuar nga kërkimet e mia mbi Ebolan në Sierra Leone, është kjo: kujdesuni, por mos u frikësoni deri në panik nga virusi, dhe mos harroni panoramën më të madhe të gjërave. Shpresoj që duke reaguar ndaj koronavirusit, ne si individë – dhe institucionet tona – të mund të mësojmë diçka nga ata që e kanë kaluar më parë një sfidë të ngjashme.

Shënim: Dr.Jonah Lipton, është studiues në Qendrën Firoz Lalji për Afrikën në Shkollën e Ekonomisë në Londër. / Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE