Connect with Us

Europa mund të jetë sërish një superfuqi

Blog

Europa mund të jetë sërish një superfuqi

Publikuar

-

Nga Timothy Garton Ash “The Guardian”

* Një udhëheqës evropian deklaroi dikur se Evropa duhet të jetë një superfuqi, dhe jo një superstar. Përballë një Kine gjithnjë e më të fuqishme dhe autoritare, ngrohjes globale, sfidës së Inteligjencës Artificiale, për të mos përmendur një Rusi agresive, një Lindje të Mesme kaotike dhe SHBA-në e Donald Trumpit, ky argument është më bindës se kurrë më parë.

Në një botë gjigantësh, duhet të jesh vetë një gjigant. Nëse ne evropianët nuk “varemi” bashkë, atëherë do të “varemi” një e nga një. Shumica e evropianëve, bien dakord me këtë supozim të thjeshtë. Në fakt, kjo është një nga gjërat e mëdha që ata duan që të përfaqësojë Bashkimi Evropian.

Por a është Evropa në lartësinë e këtij misioni? Përgjigja nuk është një “po” ose “jo” e thjeshtë. Varet se për çfarë dimensioni të fuqisë jemi duke folur. Në aspektin e negociatave tregtare, Bashkim Evropian, që përfaqëson tregun e përbashkët më të madh dhe më të pasur shumëkombësh në botë, është tashmë një superfuqi.

Ajo ka nënshkruar marrëveshje tregtare me ekonomi të mëdha si Kanada dhe Japonia, të cilat Britania e Brexit vetëm sa mund t’i ëndërrojë. BE-ja është gjithashtu një superfuqi, në fushën e rregulloreve. Për këtë mjafton të pyesni Facebook ose Google.

Në fakt, Brukseli ka vendosur standardet e privatisë në internet në gati mbarë botën (megjithëse jo për internetin në Kinë). Një libër i ri interesant mbi BE-në si një superfuqi rregullatore, “Efekti Bruksel” nga Anu Bredford, mbart nëntitullin nostalgjik të nxitjes së nostalgjisë “Si e rregullon botën Bashkimi Evropian”.

Ndërkaq, BE-ja nuk është një superfuqi për sa i përket krizës së klimës, por ajo ka një gjysmë-strategji për të shkuar drejt një Marrëveshje të Gjelbër Evropiane. Ajo është edhe prioriteti kryesor i presidentes së re të Komisionit Evropian, Ursula von der Lejen, që e ka cilësuar presidencën e saj si “gjeopolitike” .

Ndërkohë performanca e BE-së në marrëdhëniet e jashtme, është ende alarmante. BE-ja ka një shkallë të madhe kohezioni në lidhje me shumë vende më të vogla, dhe me pjesë më të varfra të botës. Evropa është donatorja më e madhe në botë ndaj vendeve në zhvillim.

Për katër dekada, nga vitet 1970 dhe deri në vitet 2000, politika e jashtme më e fuqishme e BE-së ka qenë zgjerimi. Shoqëri të tëra u shndërruan në Evropën Jugore, Qendrore dhe Lindore, kur vendet u bashkuan me këtë perandori të jashtëzakonshme anti-perandorake.

Por sot ekziston një lodhje e tillë nga zgjerimi, sa që edhe bisedimet e pranimit me Maqedoninë e Vogël të Veriut u penguan nga presidenti francez, Emanuel Makron. Askush nuk po flet seriozisht për anëtarësimin e ardhshëm të Turqinë, siç ndodhte në fillim të viteve 2000, dhe gjërat nuk janë më mirë për Ukrainën.

LEXO EDHE:  “Numri magjik” i Danbar/ Ja pse një njeri mund të ketë realisht vetëm 150 miq të afërt

Evropa është më pak mbresëlënëse, edhe kur është fjala për marrëdhëniet me fuqitë e mëdha. Në një takim të Këshillit Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë disa vjet më parë, ne diskutuam me ekspertë rusë, kinezë dhe amerikanë, që ka dhënë pikëpamjet e tyre për Evropën. Ishin “tre dushe” shumë të ftohta.

Të tre folësit ishin në të njëjtën linjë kritike ndaj Evropës, e cila nganjëherë degradonte deri në përbuzje. E parë nga Pekini, Moska apo Uashingtoni, Evropa duket shpesh e dobët, e ndarë dhe hipokrite. Po çfarë mund të bëjë Evropa në lidhje me këtë gjë, përveç rikthimit të mantrës së saj të zgjerimit?

Një përgjigje vjen nga federalisti evropian Gi Verhofshtad, që pritet të jetë drejtues i një konference të re mbi të ardhmen e Evropës. Kur bisedova me të kohët e fundit në Bruksel, ai më tha që mesazhi i vet, mund të reduktohet në një formulë të thjeshtë:t’i japim fund unanimitetit. Pra “ilaçi” i tij është institucional, i fokusuar në bindjen e BE-së për të marrë më shumë vendime me shumicë votash. Me pak fjalë, Evropa duhet të jetë një superstar, para se të bëhet një superfuqi.

Tek kjo lloj zgjidhje, ekzistojnë 3 të meta, nga të cilat e para është tashmë fatale: midis qeverive dhe popujve të Evropës, nuk ka më një shumicë. Për një politikë të jashtme evropiane më koherente dhe efektive, nuk janë të nevojshme ndryshime të tilla të mëdha institucionale.

Dhe nuk ka vend për shtetet evropiane, që nuk janë ende ose pjesë (Britania) anëtare të Bashkimit Evropian.

Gjithsesi Britania ka rëndësinë e vet këtu, pasi është vendi evropian që krahas Francës, ka përvojën më të madhe diplomatike në mbarë botën, aftësi të konsiderueshme në inteligjencë, kundër-terrorizëm dhe ndihmë për zhvillim, një vend të përhershëm në këshillin e sigurisë së OKB, dhe një gatishmëri për të projektuar pushtetin përmes përdorimit të forcës.

Fatmirësisht, ekziston edhe një mënyrë tjetër, përmes së cilës mund të punojmë ende bashkë drejt synimit për të qenë një superfuqi. Ajo mund të përmblidhet në moton e atleteve Nike:”Vetëm bëje!” (Just do it!). Përmes kësaj mënyre, patëm një politikë të përbashkët evropiane për Iranin, dhe në një farë mase mbi Ukrainën.

Ndër liderët e sotëm evropianë, Makron është ai që e artikulon më qartë këtë ambicie strategjike, edhe pse propozimet e tij specifike nuk janë gjithnjë bindëse. Nëse ai do të mundet të gjejë te disa partnerë po aq strategjikë dhe ambiciozë në Berlin, Londër, Madrid, Romë dhe kryeqytetet e tjera kombëtare, si dhe në Bruksel, mund të pritet që Evropa të jetë një superfuqi./ Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Ndotja e ajrit na kushton tre vjet jetë

Publikuar

-

Nga

Pluhuri, ozoni dhe të tjera lëndë dëmtuese për ajrin i kushtojnë njerëzimit në mbarë botën më shumë vite jetë se sa sëmundjet e rrezikshme infektive si malarja apo SIDA, duhani apo luftrat, thonë studiuesit nga Mainci.

Si pasojë e ndotjes së ajrit në mbarë botën ndodhin 8,8 milionë vdekje të parakohshme, shkruajnë kardiologu Thomas Münzel nga Universiteti Teknik i Maincit dhe kimisti Jos Lelieveld nga Instituti Max-Planck për Kimi po në Mainc. Mesatarisht jetëgjatësia si pasojë e ndotjes së ajrit për çdo banor të Tokës shkurtohet me tre vjet.

Studiuesit përdorin një metodë të re modelimi, të ashtuquajturin Global Exposure Mortality Model (GEMM) , për të arritur në rezultatet e tyre, që janë publikuar në revistën shekncore  Cardiovascular Research të martën (03.03.2020).

Sa i rrezikshëm është pluhuri i imët, grimcat e ajrit?

Në studimin e tyre shkencëtarët marrin parasysh nga njëra anë modelin cirkulues mbarëbotëror nga kimia e atmosferës, e cila derivon nga një model i klimës. Nga ana tjetër janë përfshirë të përllogaritje edhe shifrat e vdekshmërisë dhe statistikat për sëmundjet që shfaqen në mbarë botën nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH).

Të shpeshta infarktet kardiake dhe hemoragjitë cerebrale

Në fokus kanë qenë kryesisht sëmundje si kancer në mushkëri, infeksione kronike dhe akute të mushkërive si dhe sëmundjet e zemrës dhe hemoragjtië cerebrale, por edhe sëmundje të mëparshme kronike si diabeti apo hipertensioni.

Sipas studimit më të rënda janë sëmundjet në sistemit kardiak dhe të qarkullimit të gjakut. 43 përqind e vdekjeve të parakohshme në mbarë botën ndodhin prej infarkteve kardiake dhe hemoragjive cerebrale.

Gjithashtu shifrat e studimit japin shpjegim edhe për strukturën e moshës së pacientëve. Rezulton, se më të rrezikuar janë kryesisht të moshuarit. Rreth 75 përqind e vdekjeve të parakohshme kanë orekur njerëzit mb i moshën 60 vjeçare.

Fëmijët nën pesë vjeç kanë gjithashtu një risk më të lartë vdekshmërie, kur jetojnë në vendet më të varfëra si Afrika dhe pjesë të Azisë Jugore.

LEXO EDHE:  Nga Andi Bushati/ Djegia e madateve, Europa fitohet në Tiranë

LEXO EDHE:  Çfarë fshihet pas vardisjes së BE-së ndaj Ballkanit

              Ndotja e ajrit në Tajlandë

Dallime të mëdha mes rajoneve të botës

Studiuesit kanë konstatuar jo vetëm dallime të mëdha sa i përket ndotjes së ajrit dhe vdekshmërisë si pasojë në rajone të ndryshme të botës, por edhe ata arrijnë në konkluzionin, se varet prej vendbanimit, se sa mund të influencojë njeriu vet. Ndotja e ajrit jo gjithmonë shkaktohet prej njeriut e si rrjedhojë ajo jo gjithmonë është e shmangshme.

Më keq paraqitet gjendja në Azinë Lindore. Atje mesatarisht një njeri i zakonshëm humbet katër vjet të jetës për shkak të ndotjes së ajrit. Tre vjet jetë do të mund të fitoheshin, në rast se arrihet që të pakësohet emisionet industriale në atmosferë – kryesisht lëndët djegëse fosile.

Ndërsa në Afrikë pluhuri, grimcat e ajrit, janë shkaku kryesor që njerëzit humbasin mesatarisht 3,1 vjet jetë. Prej tyre do të mund të shpëtoheshin vetëm 0,7 vjet, nëse industria në zonat e prekura do t’i pakësonte dukshëm emisionet e veta.

Në Europë nga 2,2 vjet të humbura prej ndotjes së ajrit mund të shmangeshin 1,7 vjet, në Amerikën e Veriut 1,1 nga 1,4 në rast se pakësohet emetimet nga industria. Ndërkohë që emisionet e shkaktuara nga djegia e pyjeve, studiuesit i konsiderojnë si emisione natyrore.

Faktorë të tjerë rreziku 

Sipas studimit edhe pirja e duhanit është më pak e rrezikshme krahasuar me ndotjen e ajrit në përgjithësi. Münzel dhe Lelieveld kanë llogaritur për këtë një vlerë mesatare prej 2,2 vjetësh të humbura jete (këtu përfshihet numri i atyre që nuk pijnë duhan). Sëmundja e dobësimit të imunitetit SIDA u kushton njerëzve mesatarisht 0,7 vjet jetë, malarja 0,6 dhe përdorimi i dhunës 0,3.

Studiuesit pranojnë, që metoda matëse e tyre përmban edhe disa aspekte pasigurie, kryesisht lidhur me pasojat e faktorëve rrezikues si p.sh. duhani. Pavarësisht kësaj ata e konsiderojën hulumtimin e tyre si një nxitje për studime të mëtejshme./ DW

LEXO TE PLOTE

Blog

Pse maskat mund të rrisin dhe jo ulin, rrezikun e prekjes nga koronavirusi

Publikuar

-

Nga

Reagimi natyror ndaj një sëmundje të re, është ndjenja e ankthit dhe dëshira për të bërë diçka. Kjo është arsyeja pse shumë njerëz shkojnë të blejnë sa më shumë maska për fytyrën. Por a është kjo masa e duhur mbrojtëse. Jo. Ju nuk duhet të blini apo vendosni asnjë lloj maske për fytyrën. Ato jo vetëm nuk ndihmojnë në parandalimin nga infektimi, por sipas ekspertes Eli Perençeviç në Kolegjin e Mjekësisë në Universitetin e Ajouas në SHBA “një person i shëndetshëm, nuk ka nevojë të mbajë maskë”.

“Nuk ka asnjë dëshmi se mbajtia e maskës nga ana e njerëzve të shëndetshëm do t’i mbrojë ata. Ata i vënë maskat në mënyrë të gabuar, dhe në këtë mënyrë mund të rrisin rrezikun e infektimit, pasi e prekin më shpesh fytyrën e tyre”- thotë ajo. Së pari, shumica e njerëzve që blejnë maska ​​nuk po marrin mjetin që e pengon virusin të mbërrijë në gojën ose hundën e tyre. Koronavirusi transmetohet përmes pikëlave të sekrecionit, dhe jo përmes ajrit.

Kjo do të thotë që ju nuk mund të merrni frymë lirisht, por edhe që kjo maskë standarde kirurgjikale nuk do t`ju ndihmojë. Këto maska ​​janë krijuar që bartësi i virusit të mos sëmurë të tjerët. “Ju mund të mbani një maskë nëse jeni i sëmurë, dhe keni nevojë të dilni nga shtëpia. Nëse jeni me grip, apo mendoni se keni COVID, atëherë mund do të vini një maskë për të mbrojtur të tjerët nga infektimi”- thotë ekspertja.

Por çfarë e mban larg virusin?

Lloji i maskës së fytyrës, që zvogëlon ekspozimin ndaj grimcave të ajrit – përfshirë mbrojtjen e mbajtësit nga viruset dhe bakteret – quhet respirator. Lloji i pajisjeve të mbrojtjes personale (PPE), që mbajnë punonjësit e kujdesit shëndetësor kur trajtojnë dikë që ka një sëmundje ngjitëse serioze, është një respirator mjekësor.

Siç e shpjegon kompania “3M”, një prodhues i madh i maskave dhe respiratorëve, respiratorët mjekësorë i kryejnë të dyja funksionet: ato mbrojnë mbajtësin nga sëmundja, por edhe pacientin nga mikrobet e atij që e mban maskën. Dhe ky është ngatërrimi që i bëhet shpesh termave, ku me “maskë” dhe “respirator” nënkuptohet shpesh e njëjta gjë.

Respiratorë mjekësorë duhet të jenë të standarteve “N95”, “FFP2”, apo i një vlerësimi të ngjashëm që i referohet sasisë dhe madhësisë së grimcave që mund të depërtojnë ose jo.

Por edhe në këtë rast “pavarësisht sa mirë puthitet një respirator në fytyrë dhe sa efektive është filtri që përmban, përdoruesit e tij duhet të presin një sasi të vogël rrjedhjeje brenda çdo maske”- thotë kompania “3M”, duke e bërë të qartë së asnjë respirator nuk do të eliminojë plotësisht ekspozimin ndaj viruseve.

LEXO EDHE:  Pritshmëritë e Kosovës nga takimi i Berlinit

LEXO EDHE:  “Anëtarët e BE po ndryshojnë qëndrim”/ Presidenti i PE jep lajmin e mirë për integrimin

Mos përdorimi në mënyrë korrekte e një maske respiratore, mund të rrisë rrezikun nga infektimi, pasi ajo mbledh të gjitha gjërat që ndodhen në ajër, që ju po përpiqeni t’i shmangni. Për këtë arsye, shumë njerëz përfundojnë duke e prekur shpesh fytyrën e tyre, pa e pasur mendjen.

“Mbajtja e maskës është e ndërlikuar, pasi ajo mund të krijojë një ndjenjë të rreme të sigurisë. Nëse nuk i lani duart përpara se të hiqni maskën, dhe pasi ta hiqni atë, ju mund të rrisni rrezikun e prekjes nga virusi”- shprehet Perençeviç.

Kirurgu amerikan Zherom Adams, u bën thirrje njerëzve përmes një postimi në Twitter:”Njerëz ndalni blerjen e maskave!”. Përveç mungesës së efektivitetit të tyre në mbrojtjen e publikut, ai tha “nëse punonjësit e kujdesit shëndetësor, nuk mund të kujdesen sot për pacientët e sëmurë, kjo i vë në rrëzik ata dhe komunitetet tona!”.

Mund ta keni dëgjuar papushim këtë këshillë, por mënyra më e mirë për të mbrojtur veten nga koronavirusi është larja sa më shpesh dhe rregullisht e duarve me sapun dhe ujë. Karen Fleming, profesore e biofizikës në Universitetin Xhon Hopkins, shpjegoi në Tëitter pse: “Koronavirusi është një virus ‘i mbështjellë’, gjë që do të thotë se ai ka një shtresë të jashtme të membranave lipide, pra një shtresë e jashtme yndyror. Dhe larja e duarve me sapun dhe ujë ka aftësinë ta shpërndajë këtë shtresë yndyrore dhe të vrasë virusin”.

Ndërkohë, ju mund të mbroheni nga koronavirusi përmes distancimit social:Nëse shihni dikë që kollitet ose teshtin, ose që është dukshëm i sëmurë, qëndrojini të paktën 1 metër larg, pasi kjo është distanca që përhapen shumica e pikëlave me sekrecione.

Nëse jeni duke udhëtuar në një zonë që dihet se është prekur nga kronavirusi, këshillohuni paraprakisht me mjekun e familjes. Por edhe në këto raste, distancimi shoqëror dhe larja shpesh e duarve tuaja, janë mjetet më të rëndësishme dhe efektive të mbrojtjes. Ndërkohë për t’u përgatitur për një epidemi të mundshme në qytetin tuaj, mund të blini në farmaci çdo ilaç që mund t’ju nevojitet për të paktën 3-4 javë./ Forbes.com-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Si u sabotua “Pranvera Ballkanike” nga korrupsioni dhe nepotizmi

Publikuar

-

Nga

Nga Jelena Dragicevic “Harvard International Riview”

* Më 15 shkurt 2019, mijëra demonstrues marshuan në rrugët e Beogradit në Serbi, duke kërkuar dorëheqjen e presidentit Aleksandar Vuçiç. Kërkesat:zgjedhje më të ndeshme, shtyp i lire, dhe fund i qeverisjes autoritare. Në thelb, protestat në Serbi simbolizuan luftën e vendit për një demokraci funksionuese.

Po atë ditë, rreth 480 km më në perëndim të Beogradit, një protestë e ngjashme kundër presidentit të Malit të Zi Milo Gjukanoviç, u zhvillua në kryeqytetin Podgoricë. Pranvera e vitit 2019, solli diçka të papritur për qytetarët e Ballkanit Perëndimor:synime politike të njëjta, që i tejkaluan linjat dhe përçarjet etnike.

Protestat në mbarë rajonin, përfshirë Bosnjen, vazhduan për muaj me radhë, dhe çuan në fund në një lloj “Pranvere Ballkanike”. Gjithsesi, korrupsioni që e ka dëmtuar demokracinë në Ballkanin Perëndimor, ka qenë një problem i vazhdueshëm për dekada.

Ajo çka e ndërlikon më tej çështje, është vendimi i vështirë i BE- së, nëse e pranon apo jo përfundimisht korrupsionin që po ndodh, në favor të shpejtimit të pranimit të shteteve të Ballkanit Perëndimor në Bashkimin Evropian. Aktualisht, Brukseli është i vendosur të lërë pas dere çdo shtet të Ballkanit Perëndimor.

Raportet e BE-së, deklarojnë se vende si Serbia, Mali i Zi, dhe Bosnja, do të duhet të luftojnë seriozisht korrupsionin për t’u anëtarësuar në union. Serbia dhe Mali i Zi, janë që të dyja shtete kandidate respektivisht që nga viti 2012 dhe 2010, ndërsa Bosnja ka mbetur një shtet kandidat i mundshëm që nga viti 2003.

Por ndryshe nga Bosnja, kandidatura zyrtare e Serbisë dhe Malit të Zi, thekson urgjencën e këtyre dy shteteve për të zgjidhur problemin e korrupsionit qeveritar. Një nga hapat e parë për

të zgjidhur një problem, është ta kuptohet se ekziston një i tillë: Vuçiç dhe Gjukanoviç, i mohojnë akuzat për korrupsion, edhe pse se ekzistojnë prova bindëse për të kundërtën.

Në vitin 2019, Serbia u rendit e 91-ta nga 180 vende në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit nga “Transparency International”. Dhe në fakt, paratë janë në zemër të korrupsionit që bëhet në Serbi. Gjatë viteve 1990, Serbia u dobësua nga Lufta Civile Jugosllave dhe ndërhyrja e NATO-s në Luftën e Kosovës në vitin 1999.

LEXO EDHE:  “Anëtarët e BE po ndryshojnë qëndrim”/ Presidenti i PE jep lajmin e mirë për integrimin

LEXO EDHE:  Londër/ Cameron, i pari kryeministër konservator që e çon fëmijën në një shkollë publike!

Ekonomia e Serbisë u zhyt në krizë. Qeveritë kanë ndërmarrë nga atëherë nisma për të përmirësuar ekonominë. Por megjithë disa përparime, 25 përqind e vendit mbetet e varfër, dhe 7.3 përqind e vendit është absolutisht e varfër, ose e paaftë të sigurojë edhe nevojat më themelore si ushqimi.

Në vitin 2017, niveli i papunësisë arriti gati 15 përqind, ndërsa vitin e shkuar ishte gati 13 për qind. Nga varfëria, qytetarët ndjehen të detyruar të pranojnë ryshfete, në këmbim të favorizimeve. Në vitin 2017, shtabi elektoral i Vuçiç ofroi para, punë dhe ushqim për njerëzit që ishin të gatshëm të votonin për të.

Tani Vuçiç dhe sundimi autokratik i partisë së tij SNS, kanë krijuar një mjedis frike për gazetarët e pavarur. Për vite me radhë, gazetarët që kanë botuar shkrime kritike ndaj Vuçiç, janë kërcënuar dhe sulmuar. Mali i Zi nuk pësoi aq dëme infrastrukturore sa Serbia gjatë Luftës Civile Jugosllave.

Për më tepër, vija bregdetare e Malit të Zi, favorizon joshjen e qindra mijëra turistëve në vit. Por pavarësisht kushteve të favorshme, vendi ka shumë probleme me korrupsionin. Presidenti Gjukanoviç, ka një histori të gjatë të abuzimit të paligjshëm të pushtetit të tij, për të përfituar para dhe pasuruar veten dhe familjen e tij, përmes konflikteve të interesit dhe nepotizmit.

Dikur një përkrahës dhe aleat i ngushtë i Sllobodan Millosheviçit, Gjukanoviç është bërë mik i perëndimit , duke e kompromentuar luftën antikorrupsion. Evropa Perëndimore, është gjithnjë e më tolerante ndaj korrupsionit që po ndodh në Malin e Zi, pjesërisht për të ruajtur një lloj statuskoje strategjike në rajon.

Në 2005, prokurorët italianë e akuzuan Gjukanoviç dhe 14 persona të tjerë, shumë prej të cilëve zyrtarë malazezë, për kontrabandë të paligjshme cigaresh midis dy vendeve gjatë viteve 1990. Ai shpëtoi vetëm falë imunitetit diplomatik.

Që atëherë, Gjukanoviç ka vazhduar të mohojnë akuzat, ndërsa të gjithë kanë përfituar personalisht nga kontrabanda. Marrëdhënia midis Perëndimit dhe Gjukanoviç, tregon se disa liderë janë të përqendruar në aleanca dhe interesa gjeopolitike, edhe nëse ato ndodhin në kurriz të demokracisë./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE