Connect with Us

Rënie e madhe e aksioneve globale, nga frika ndaj koronavirusit/ Pse po ndodh një gjë e tillë?

Ekonomi

Rënie e madhe e aksioneve globale, nga frika ndaj koronavirusit/ Pse po ndodh një gjë e tillë?

Publikuar

-

Rënia e lartë në indeksin e aksioneve të tregjeve globale u shfaq kryesisht javën e kaluar, edhe pse frika mbi përhapjen e shpejtë të koronavirusit ka pak më shumë që ka filluar. Dallimi ndërmjet kësaj jave dhe asaj të kaluarës është se virusi është përhapur në qendrat kryesore të prodhimit, në Itali dhe në Korenë e Jugut, duke rrezikuar kështu prishjen e zinxhirit global të furnizimit, ose shkaktimin e një tjetër raundi të krizës së borxheve të Eurozonës, nëse rastet e infektimit me këtë virus do të vazhdojnë të rriten në Itali. Që nga fundi i javës së kaluar, indeksi i aksioneve Dow Jones ka rënë me mbi 2 000 pikë, duke lënë pas kështu rritjen prej mbi 1 000 pikësh të shënuar në gjysmën e parë të muajit shkurt. Ndërsa arsyet kryesore që kontribuan kryesisht në fitimet e aksioneve globale gjatë gjysmës së parë të këtij muaji ishin dy të mëposhtmet:

Së pari, kur virusi ishte në fazën e tij fillestare të përhapjes, shumë tregje nuk dinin se si të reagonin sepse nuk ishin përballuar me një përvojë të ngjashme në të kaluarën. Gjithashtu, investitorët nuk kanë shumë të dhëna se si koronavirusi do të ndikojë në ekonominë globale. Së dyti, pritshmëritë që politikëbërësit globalë do të ndërmarrin masa masive pro rritjes, kryesisht në drejtim të aktiviteteve ekonomike dhe besimit kanë qenë shumë të larta. Megjithatë, përhapja e shpejtë dhe e gjerë e koronavirusit gjatë ditëve të fundit në të gjithë botën dhe veçanërisht në rajonet kryesore të prodhimit, me shumë mundësi do të shkaktojë përçarje në prodhimet globale, ndërkohë që masat të cilat politikëbërësit globalë mund të ofrojnë në këtë pikë janë vërtet shumë të limituara.

Gjithashtu, zyrtarët e Shëndetit Publik në SHBA paralajmëruan amerikanët që të marrin të gjitha masat e lajmëruara, sepse ka shumë mundësi që edhe raste të tjera personash të infektuar me këtë virus mund të evidentohen gjatë javëve në vijim. Numri tejet i lartë i rasteve të konfirmuara me koronavirus në Itali, njëkohësisht edhe ekonomia e tretë më e madhe e Eurozonës, do të jenë një sfidë e vërtetë ndaj aktiviteteve të brishta të rritjes në rajon. Nëse virusi në rajon do të vazhdojë të përhapet për disa javë apo muaj të tjerë në vijim, prodhimi i ngadaltë mund të shkaktojë probleme të shumta në këtë bllok, dhe rrjedhimisht, mund të çojë në një krizë të mundshme të mini-borxheve, edhe pse shkalla është e panjohur deri në këtë pikë ku ndodhemi aktualisht. Kreditë derivative pesë-vjeçare të Italisë, një nga derivatet më të zakonshme të kredisë, dhe që kanë shërbyer si një formë sigurimi ndaj mospagimit, vunë re që përhapja e tyre në rendimentet e obligacioneve sovrane të vendit u rrit në 120 pikë bazë kundrejt 96 pikëve bazë në krahasim me dy javët e mëparshme.

Mundësitë që Italia të goditet nga një recesion teknik janë shumë të larta, duke shkaktuar kështu recesionin e katërt për këtë shtet që nga periudha e krizës financiare globale. PBB-ja e vendit ra me 0.3 për qind në tremujorin e katërt të vitit 2019, dhe bllokimet aktuale nga Milanoja në Lombardi, Veneto, nuk do të dëmtojnë vetëm konsumin e luksit, por edhe sektorët e prodhimit. Grafiku më poshtë tregon se sektorët e prodhimit kanë qenë gjithnjë shumë të rëndësishëm për PBB-në e Italisë, pasi eksportet e mallrave të saj përbëjnë 25.1 për qind të të gjithë PBB-së së saj, shifër kjo shumë herë më e lartë se ajo e 18.0 për qind e dhjetë viteve më parë. Përveç kësaj, sipas të dhënave të Kombeve të Bashkuara, Italia është vendi i pestë më i vizituar në botë, dhe sipas Këshillit Botëror të Tregtisë dhe Turizmit, sektori i turizmit kontribuon me rreth 13 për qind në PBB-në e saj.

LEXO EDHE:  Deklaratat e amabsadorit të SHBA/ Reagon Flamur Noka: Ta gëzoni Saje qorrin

Gjithashtu, kushtet ekonomike dhe financiare të Italisë janë të rëndësishme për të gjithë  Eurozonën. Borxhet aktuale në Itali, si përqindje e PBB-së, kanë arritur në 147.5 për qind, dhe indeksi i saj i Prodhimit “Markit Italy Manufacturing PMI” ka qenë vazhdimisht poshtë nivelit kryesor 50, që prej fundit të vitit 2018, prandaj një përkeqësim i mëtejshëm në sektorët e prodhimit dhe të shërbimeve të Italisë do të bëjë që profili i kreditimit të vendit të bëhet më i prekshëm. Këtu mund të përmendim edhe krizën e borxheve të Greqisë, (duke filluar që nga viti 2009), e cila goditi sovranitetin e Eurozonës në 2012. Prandaj çdo krizë e mundshme në Itali do të sillte një ndikim shumë më të madh në këtë bllok, pasi PBB-ja e saj është rreth 10 herë më shumë se ekonomia e Greqisë.

 

Rishfaqet përmbysja në kurbën e rendimentit të obligacioneve të SHBA-ve

Pëmbysja e kurbës së thesarit, një nga treguesit më të besueshëm të një recesioni të mundshëm ekonomik global, është rishfaqur edhe një herë. Një gjë e tillë nënkupton se normat e interesit afatgjatë janë më të ulëta se ato afatshkurtëra, zakonisht si pasojë e pikëpamjeve pesimiste mbi perspektivën e rritjes afatgjatë. Grafiku më poshtë tregon se në periudhat që ka ndodhur përmbysja e kurbës, një gjë e tillë është shoqëruar gjithmonë me një krizë ekonomike apo financiare. Kështu për shembull, kurba e përmbysur në vitin 2000, 12 muaj përpara se të shpërthente flluska Dotcom. Kurba e përmbysur përsëri në 2006, 17 muaj përpara krizës globale financiare. Tani kurba tremujore / 10-vjeçare e SHBA-ve përmbyset me 17 pikë bazë.

Përshkallëzimi i tensioneve tregtare ndërmjet SHBA-ve dhe Kinës, ishte një prej shkaktarëve kryesorë që çoi në përmbysjen e kurbës në vitin 2019. Recesioni i vërtetë mund të vijë më në fund sepse pritet të ndodhë nga tregjet financiare në ekonominë reale. Për të përmbysur një situatë të tillë, Rezerva Federale e uli normën e politikës monetare deri në tre herë gjatë vitit të kaluar, si pjesë e përpjekjes për të ndikuar në normat afatshkurtra më të ulëta për të forcuar kurbën e rendimentit. Bazuar në përvojën e vitit të kaluar, Rezerva Federale filloi të ulë normat me 25 pikë bazë në muajin korrik, kur rendimenti i kurbës tremujore/ 10-vjeçare të obligacioneve qeveritare të SHBA-ve ra me 25 pikë bazë. Nëse përmbysja e kurbës do të tejkalojë rënien prej 25 pikësh bazë dhe do të qëndrojë në këto nivele për një periudhë të qëndrueshme, Rezerva Federale mund të befasojë tregjet duke sinjalizuar gatishmërinë e saj për të lehtësuar përsëri politikën monetare në takimin e saj të radhës FOMC, që do të zhvillohet në muajin mars. Sidoqoftë, këtë herë çdo shkurtim i normës së interesit do të jetë shumë i kufizuar, në një përpjekje për të balancuar edhe efektin negativ të koronavirusit. Nëse ky virus do të përhapet akoma edhe më shumë, një gjë e tillë do t’i detyrojë kompanitë të reduktojnë prodhimin dhe kostoja e ulët e huadhënies nuk do të ndihmonte shumë në këtë drejtim./ Monitor

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Ekonomi

A janë të pastra paratë e shqiptarëve?!

Publikuar

-

Nga

Nga Hekuran Vladi

*1. Morrat e kohës së tallonit.

Në fund të viteve ’90, kohë që përveç të tjerash, shpalosi krizën ekonomike të akumuluar në shumë vite, ndodhi edhe një “shaka” e pistë në treg.

Sapuni, që normal merrej me tallonë e që nuk mjaftonte kurrë, doli me defekt.

Në vend që të ndihmonte për zhdukjen e morrave, ndihmonte në shtimin e tyre.

Se nga vinte kjo, mund ta shpjegojë ndonjë kimist, unë veç di se është e vërtetë.

Do t’jua them më vonë pse e fillova shkrimin me morra.

2. Çfarë është pastrimi i parave?

Përkufizimi më përfshirës për pastrimin e parave është ai i fenomenit të kryerjes së një, ose shumë transaksioneve të aseteve (para, etj), në mënyrë që të ardhurat nga punë të paligjshme të duken si të ardhura nga punë të ligjshme.

Theksoj “të duken”, pasi diçka që bëhet, nuk mund të zhbëhet dhe përfitimet e paligjshme mbeten të tilla përgjithmonë.

Pra, termi “pastrim parash” është një togfjalësh, ku fjala “pastrim” nuk është në kuptimin e parë të saj, por në kuptimin “maskoj, fsheh të pistën”.

3. Pastrimi i parave në Shqipëri.

Pastrimi i parave është një biznes që ka filluar vitet e fundit edhe në Shqipëri, më saktë 10-15 vitet e fundit.

Kjo, pasi përveç se të ardhurat e paligjshme vinin gjithmonë e në rritje, nuk ndjehej aspak domosdoshmëria, që këto të dukeshin të ligjshme.

Me antarësimin e vendit në organizata ndërkombëtare, ratifikimin e shumë konventave të rëndësishme, por sidomos fillimi i asocim-stabilizimit me BE, edhe Shqipëria filloi të perceptohej si vend me risk për paranë e paligjshme, kësisoj filloi edhe pastrimi i parasë.

Në fjalë të tjera, duke përsëritur veten, personat me burime të paligjshme pasurore filluan të bëjnë transaksione shtesë, në mënyrë që të pastronin ato.

Me shtimin e burimeve të paligjshmërisë në fitimin e parasë, është zgjeruar edhe biznesi i pastrimit të parasë.

Vlerësohet që sasia e parasë kriminale në vend është rreth 25% e GDP e rrjedhimisht edhe turn-over i biznesit të pastrimit të parasë është pak më i vogël se kjo shifër, pra rreth 2.5 miliardë euro.

4. Ku pastrohet para?

4.1. Tregu i ndërtimit dhe ai i pasurive të patundshme.

Një nga format klasike të pastrimit të parasë.

Ajo që po vërehet me shqetësim aktualisht në Shqipëri është rritja e ndërtimeve në kushtet e uljes së kërkesës për apartamente.

Me mbajtjen lart të çmimeve të shitjes nga këta ndërtues, rregullat e tregut dalin jashtë përdorimit dhe lënia bosh e apartamenteve shpjegon “sinqerisht” se aty po pastrohet para.

4.2. Bankat e nivelit II

Tregu i parasë në vend është shumë dinamik.

Me një ekonomi informale mbi 50% dhe përdorim të parasë cash më të lartin në rajon, në pamje të parë duket sikur nuk ka shumë punë për bankat.

Në fakt ka punë për ta dhe disa shit-blerje të fundit, të kryera në gjysëm errësirë, i kanë shtuar dyshimet se disa prej bankave i kanë shtuar cv së tyre pastrimin e parasë.

4.3. Shoqëritë financiare jo – bankare.

Shoqëritë e sigurimeve e kanë filluar pak më herët pastrimin e parasë. Tashmë disa prej tyre e ofrojnë për të tretët.

Shoqëritë e kursim – kreditit janë në rritjen e biznesit të tyre dhe çuditërisht janë përfshirë edhe në pastrimin e parasë.

4.4. Bastet, llotaritë dhe kazinotë

Për momentin ka një moratorium për lojrat e fatit. Megjithatë ligji ka një klauzolë për lejimin e kazinove në hotelet me 5 yje e lart.

4.5. Spitalet private, shkollat private, futbolli.

Nuk zënë ndonjë peshë të madhe në totalin e vendit, por kanë pjesën e vet. Transaksioni më i fundit ishte blerja në Tiranë e disa magazinave të viteve ’70, të adaptuara keq si spital.

4.6. Shpenzimet për bizhuteri, piktura dhe gjëra të tjera të luksit.

Bëhet rëndom kudo në botë dhe është një nga format e kamufluara të pastrimit të parasë.

Në Shqipëri nuk ka ndonjë shifër se sa ndodh, përveç tregut relativisht fitimprurës të bizhuterive dhe materialeve të çmuara, i cili nga ana e vet është një tregues i tërthortë i asaj për të cilën po flasim.

4.7. Mallrat e konsumit luksoz dhe jeta luksoze në përgjithësi.

Shpenzimet e pajustifikuara të jetesës janë karakteristikë e disa grupeve shoqërore në Shqipëri, ku mund të listohen elementë të krimit të organizuar, politikanë dhe familjarë të tyre, biznesmenë, etj.

Format më të dukshme të shpenzimeve të tyre të pajustifikuara janë makinat e shtrenjta, restorantet luksoze që frekuentojnë, etj.

5. Kush pastron para në Shqipëri?

5.1. Trafikantët lokalë të drogës dhe qenieve njerëzore.

Shqipëria është tashmë furnitori kryesor i Europës me hashash të prodhuar në vend. Ky prodhim kontrollohet bashkë me eksportin nga banda kriminale me aktivitet brenda vendit.

Përveç hashashit, Shqipëria po zë një vend të rëndësishëm edhe në trafikun e heroinës dhe atë të kokainës.

Trafiku i qenieve njerëzore, kryesisht gra dhe fëmijë, jashtë dhe brenda vendit, po njeh sërish rritje vitet e fundit.

Totali i të ardhurave nga këto biznese kriminale vlerësohet diku tek 1 miliardë euro/vitin e fundit.

5.2. Bandat kriminale shqiptare në Europë, UK dhe Amerikë.

Raportet e fundit nga këto vende tregojnë se shqiptarët janë ndërkohë të dalluar në trafikun e drogës dhe qenieve njerëzore.

Pamundësia e shqiptarëve për t’u integruar në punë të ligjshme ka bërë që në vite, një pjesë e tyre të bëjnë karrierë në fushën e krimit të organizuar.

Përsa i përket parave që fitojnë, mbeten “patriotë”, pasi shumicën e tyre i dërgojnë në Shqipëri e kjo sigurisht jo për patriotizëm, por për lehtësitë në pastrimin e tyre.

Vlerësohet se totali i të ardhurave kriminale prej tyre në vend të jetë rreth 1 miliardë euro/vitin e fundit.

5.3. Politikanë, funksionarë të lartë, gjykatës, prokurorë.

Ryshfetet, shitja e të drejtave publike, shitja e vendimeve të gjyqit, janë disa nga shfaqjet korruptive që gjenerojnë para’ dhe rrjedhimisht shtojnë sasinë e parasë për t’u pastruar në vend.

Në raportin më të fundit, KLSH vlerëson që dëmi ekonomik vjetor i qeverisë ishte 1 miliardë euro.

Gjithsesi, shuma e parasë neto për t’u pastruar nga kjo kategori vlerësohet rreth 300 milion euro/vitin e fundit. Një specifikë e tyre është edhe që janë më pak “patriotë” se antarët e bandave, pasi kanë filluar të depozitojnë para’ nëpër llogari off shore në parajsa fiskale jashtë vendit.

5.4. Biznesmenë

Kontrabanda me mallrat e akcizës dhe evazioni fiskal janë 2 fusha që prodhojnë shumë para’ të jashtëligjshme dhe kjo për një grup shumë të vogël biznesmenësh.

Megjithatë, në saj të sistemit tejet të korruptuar fiskal, këta biznesmenë raportojnë çfarë duan në bilancet e tyre, kështu që e mbyllin brenda për brenda pastrimin e produktit kriminal të tyre.

Aq shumë e influencojnë sistemin fiskal kjo kategori biznesmenësh, saqë ndryshimet ligjore dhe rregullative dhe gjithashtu emërimet e larta bëhen vetëm me kërkesën, apo miratimin e tyre.

Së fundmi ekspertët po kristalizojnë mendimin e tyre edhe për përdorimin e kontratave me qeverinë, kryesisht ato PPP, për qëllim pastrimi parash.

Vlera e parasë që ata nxjerrin nga sistemi dhe e pastrojnë sërish është rreth 400 milion euro/vitin e fundit.

LEXO EDHE:  Republikanët nuk duan të zemërojnë Donald Trumpin

LEXO EDHE:  Studentët shqiptarë në SHBA/ Flasin mbi zgjedhjet presidenciale në Amerikë

6. Lufta kundër pastrimit të parave në Shqipëri.

6.1. Kapaciteti ligjor dhe rregullativ për luftën kundër pastrimit të parasë.

Shqipëria ka disa ligje dhe akte nënligjore, që lidhen me këtë luftë. Janë kryesisht të blera nga ekspertiza ndërkombëtare e ofruar bujarisht nga BE, por shpesh edhe nga SHBA.

Kjo ekspertizë ka ndërtuar një kornizë aspak të përshtatshme ligjore për t’u zbatuar.

Në shumicën e rasteve ekspertët kanë dhënë modele bazuar në eksperiencën e vendeve te tyre, e cila vlen pak ose aspak në rastin tonë, ndërsa në pakicën e tyre, ata kanë qenë ekspertë të midhjes dhe peshkut, jo ekspertë të luftës kundër pastrimit të parave.

Nga ana tjetër, është për të ardhur keq, që kapacitetet intelektuale të angazhuara dhe të specializuara nuk kanë krijuar traditën institucionale përkatëse, në mënyrë që të jenë të afta të prodhojnë ligje e rregulla adekuate.

Emerimet nepotike dhe politike janë karakteristika kryesore e personelit edhe për këtë kategori.

6.2. Kapaciteti i institucioneve të zbatimit të ligjit.

Teknikisht janë 5, por produkti që ofrojnë është jashtëzakonisht i dobët.

6.2.1. Banka e Shqipërisë. Ka filluar t’i bjerë larg e larg çështjes së pastrimit të parasë, por konkretisht nuk kemi asnjë konstatim të tyre në bankat e nivelit II, apo në istitucionet financiare jo – bankare, të cilat i ka në objekt kontrolli.

Padyshim që nuk është vetëm çështje paaftësie, por shumë më tepër.

Përkundrazi, duket se BSH ka shumë për të bërë transparencë, pasi deri më tani nuk i ka ofruar as prokurorit, as publikut një akt auditimi serioz për skandalin e ish – Guvernatorit, që u kap duke ndërruar karta me kartëmonedha.

6.2.2. Autoriteti i Mbikqyrjes Financiare. Shpresoj që të paktën ta dinë se ligji i tyre i ngarkon edhe me çështje të luftës kundër pastrimit të parave.

Në raportet e tyre, kjo gjë nuk duket.

6.2.3. Drejtoria e Parandalimit të Pastrimit të Parave. Varet nga Ministri i Financave, pra nga qeveria, e cila është objekt i punës së saj dhe konflikti i interesit nuk është thjesht në dukje, por real.

Vartësia e kësaj drejtorie duhet të ndryshojë dhe të jetë tek BSH, ose Prokurori i Përgjithshëm.

Është një institucion që përdoret si çomangë nga pushteti për të vendosur gjoba të mëdha dhe nga drejtori i radhës për gjoba të vogla.

Përdoret gjithashtu për realizimin e planit të sekuestrimeve, që normalisht iu kthehen të zotëve dhe për pak sa harrova, përdoret edhe për pritje – përcjelljen e ekspertëve të huaj.

Në raportin vjetor të aktivitetit gënjen çdo vit.

6.2.4. Drejtoria e Luftës Kundër Pastrimit të Parave në Drejtorinë e Policisë së Shtetit.

Është një shaka institucionale. Punonjësve të kësaj drejtorie, në përgjithësi, iu vjen turp të tregojnë ku punojnë.

Një strukturë e ngritur prej më shumë se 10 vitesh dhe që nuk ka një manual sado të dobët të punës, apo një metodologji sado të shkurtër.

Për të mos përmendë çështje të ekspertizës së stafit, tek e cila lëvizjet e shpeshta të organikës e kanë këtë sektor si xhep apandesiti.

6.2.5. Drejtoria e Përgjithshme e Tatimeve.

E kam thënë dhe vazhdoj ta them, që pa përfshirjen e kontrollit fiskal, asgjë nuk ka prej luftës kundër pastrimit të parave dhe parandalimit të krimit të organizuar në përgjithësi.

Kjo është një temë shumë e larmishme, të cilën e trajtoj dhe në librin tim të fundit që pret botimin, por duhet theksuar patjetër, që roli i fiskut në kontrollin e parasë është i pazëvendësueshëm.

Ajo, që ndodh në të vërtetë, është hë për hë veç përmendja e pastrimit të parave në ndryshimet e ligjit të tatimit mbi të ardhurat.

6.3. Vullneti politik për luftën kundër pastrimit të parave.

Lufta kundër pastrimit të parave është një tabu për shumicën e qeverive në botë.

Ku më shumë, siç është Shqipëria, e ku më pak ligjbërësit dhe ligjzbatuesit janë edhe ata objekt i kësaj lufte, ndaj realisht është një nga punët që lënë më shumë pas dore.

Gjithsesi, në Shqipëri, vullneti i shprehur politik edhe i qeverisë, edhe i opozitës është në mbështetje të luftës kundër pastrimit të parave.

7. Çfarë është për ekonominë pastrimi i parave dhe a janë të pastra paratë e shqiptarëve?

MONEYVAL, një trupë monitoruese e ngritur dhe që funksionon brenda KE, e specializuar për luftën kundër pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit, e ka Shqipërinë objekt të punës së vet.

Në raportin e tyre të fundit e klasifikojnë Shqipërinë në listën e zezë, teknikisht pra të vendeve që duhen mbajtur nën vëzhgim të rreptë.

Ata përmendin në raport të gjitha kërkesat e plotësuara dhe të paplotësuara nga Shqipëria.

Mua nuk më thotë ndonjë gjë të madhe ai raport, pasi situata e vërtetë është shumë e keqe, krahasuar me atë që përshkruan raporti.

Jam në gjendje të kuptoj qartë se ekspertët kanë qene nga ata të midhjes dhe të peshkut, megjithatë nuk kanë arritur të japin një notë kaluese.

Ky raport, pra, megjithëse i dobët, dëmin mund ta bëjë të madh në mars kur të ri – diskutohet çështja e fillimit të negociatave për Shqipërinë dhe Maqedoninë e Veriut.

Siç e pamë më lart, ja pra një nga të këqijat e mëdha të pastrimit të parave.

Shkatërrimi i konkurencës dhe rrjedhimisht bllokimi i investimeve serioze të drejtpërdrejta të vendit dhe të huaja.

Korruptimi i sistemit dhe shkatërrimi i kuadrit ligjor e rregullativ në favor të një grushti njerëzish.

Shkatërrimi i tregut të lirë, ku kërkesë – oferta nuk ka më kuptim dhe çmimet kontrollohen prej këtij grupi njerëzish.

Rritja e importeve, dmth thellim i deficitit tregtar, pasi kriminelët janë të interesuar në zbrazjen e magazinave nëpër botë në vend të investimeve për rritjen e prodhimit vendas.

Rritja e papunësisë dhe rrjedhimisht ulja e nivelit të jetesës, që shoqërohet me diferencimin e madh të shtresave shoqërore.

Rritja e varfërisë, kriminalitetit, etj, etj.

Paratë e pista, pra, janë morri i ekonomisë.

Problemi është se sapuni duket sikur po i shton morrat dhe kjo është qeveria e korruptuar, e cila po akuzohet, jo vetëm për kaq, por për bashkëpunim.

Unë nuk hyj tek ai grup njerëzish, që e fillojnë ditën me dyshime.

Aq më tepër, profesioni që kam dhe ekspertiza që ofroj më diktojnë, që të jap këshilla në vend të akuzave.

Transparencë e ka emrin këshilla ime e parë për qeverinë. Le t’i pranojmë të vërtetat, pasi vetëm ashtu mund të pretendojmë ndonjë përmirësim.

Në vitin ’97 e pyetën njëfarë kryetar shteti për punën e ca kompanive rentiere, që po plaçkisnin popullin haptazi fare.

Përgjigja e tij ishte, sipas meje, më kriminalja e mundshme.

Ai tha: “Paret e shqiptarëve janë më të pastrat në botë!”

Sikur gjysmën e të vërtetës të kishte thënë atë ditë ai burrë, lëre më sikur t’i ofronte publikut transparencën e nevojshme, historia e Shqipërisë do të ishte ndryshe.

Kriminalizimi i ekonomisë, që po ndodh sot, kërkon transparencë dhe veprim, përndryshe 97 do kujtohet për mirë, krahasimisht me simotrën që babëzia e krimit po përgadit.

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

Rindërtim me borxhe/ Si do të përdoren huatë e Francës, Italisë e Bankës Botërore

Publikuar

-

Nga

Konferenca e Donatorëve i tejkaloi pritshmëritë në totalin e shumës së siguruar për financimin e pasojave të tërmetit të 26 nëntorit. Por, 74% e kësaj shume është borxh me kushte të buta. Sa efektiv është marrja e këtij borxhi. Flasin ekspertët dhe përfaqësuesja e Bankës Botërore. Zbardhen interesat e kredisë së Italisë, projektet ku do të përdoren fondet e Francës dhe kreditë e Bankës Botërore.

Nga Dorina Azo

Qeveria bëri “bingo” në kërkesën e saj për donacione për rindërtimin pas tërmetit shkatërrues të 26 nëntorit. Nga 1 miliardë euro që ishin vlerësuar nevojat e rindërtimit bazuar në raportin e Vlerësimit të Nevojave Pas Fatkeqësisë së Tërmetit, ajo arriti të sigurojë 115% të kësaj shume, ose 1.15 miliardë lekë. Por, 74% e tij është borxh me kushte të buta, që nëse do të përdorej përnjëherë do ta rriste borxhin publik me 7 pikë përqindjeje të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB). Ekspertët e ekonomisë arrijnë në konkluzionin se përdorimi i kredive për rindërtimin e zonave të prekura nga tërmeti do të ndikojnë në rritjen e borxhit publik dhe deficitit. Azmi Stringa pedagog në Universitetin e Nju Jorkut tha se pavarësisht kohëzgjatjes së disbursimit të kredive ato do të rrisin borxhin publik në nivelin e 72 për qind.

Sipas tij, kjo vjen për shkak të ngushtimit në vite të hapësirave fiskale korrigjuese të vendit dhe mosrealizimit të objektivit për ta mbajtur borxhin nën 60 për qind të PBB-së. “Sot do të kishim më shumë hapësirë për të shpenzuar për rimëkëmbjen nga tërmeti. Madje, me intensitet të lartë. Fatkeqësisht vendi ynë është larg realizimit të objektivave të vendosura për borxhin publik, detyrimeve të prapambetura, reformës në sektorin e energjisë”, u shpreh Stringa. Sipas tij fatura e borxhit do të paguhet nga shoqëria.

Edhe për ekspertin e ekonomisë, Arben Malaj përdorimi i kredive për zonat e tërmetit do të rrisë presionin ndaj borxhit dhe deficitit buxhetor nëse nuk do të ketë rritje ekonomike. Malaj shpjegon se nëse rritja ekonomike vijon nga 2.4 për qind në 4.1 për qind presionet ndaj treguesve si borxhi publik dhe deficiti do të zbuten në planin afatmesëm. Banka Botërore rekomandon që të bëhet kujdes me përzgjedhjen e projekteve, me qëllim minizimin e efekteve negative në ekonomi. Përfaqësuesja e përhershme e Bankës Botërore në vendin tonë, Maryam Salim thotë se nëse do të zgjidhet projekti i duhur për zbatim, efekti te rritja ekonomike dhe borxhi publik do të jetë pozitiv.

“Nëse këto projekte zgjidhen me kujdes për të përmirësuar stokun e kapitalit prodhues që përdor ekonomia, këto do të kontribuojnë në rritjen ekonomike dhe në këtë mënyrë do të përmirësojnë kapacitetin e shërbimit të borxhit të vendit”, vlerësoi ajo. Sipas raportit për vlerësimin e kostove të hartuar nga banka Botërore, qeveria, Bashkimi Europian dhe Kombet e Bashkuara, tërmeti vlerësohet të ketë shkaktuar efekte që janë sa 6.4 për qind të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) në dëme dhe në 1.1 për qind të PBB-së në humbje.

Si rezultat i tërmetit, rritja reale e PBB-së gjatë vitit 2019 dhe 2020 vlerësohet të jetë më e ulët me efektet e humbjes së kapacitetit që kufizojnë rritjen gjatë periudhës afatmesme. Ekonomia shqiptare parashikohet të jetë rritur me rreth 2.4 për qind në vitin 2019, dhe 3.2 për qind në vitin 2020 nga një bazë fillestare para tërmetit, që vlerësohej rritje prej 2.9 për qind dhe 3.5 për qind, respektivisht.

 

Si do të përdoren kreditë e Italisë, Francës e Bankës Botërore

Përfundimi i konferencës së donatorëve krijoi mjaft paqartësi se cilat janë projektet konkrete ku do të përdoren kreditë në ndihmë të rizhvillimit të zonave të prekura nga tërmeti. Burime nga Ambasada Italiane sqaruan për Monitor se fondi i dhënë me vlerë 65 milionë euro është kredi ndihme. Interesi i kredisë ende nuk është përcaktuar, por parashikohet që të jetë nën 1 për qind. “Kjo kredi është me kushte lehtësuese financiere, sepse përveç se do të ketë një interes të ulët, afër zeros, apo rreth 0,5 për qind, periudha e mospagimit do të jetë 8-10 vjet”,- u shprehën nga ambasada italiane.

LEXO EDHE:  Studentët shqiptarë në SHBA/ Flasin mbi zgjedhjet presidenciale në Amerikë

LEXO EDHE:  Kërcënime të frikshme!/Trump: Gati të godasim! Kim: Do ju bëjmë copë!

Italia në kushtet e kredive të buta përfshin edhe programin e konvertimit të borxhit, të cilën nuk e kanë shtetet e tjera. Aktualisht vendi ynë ka një marrëveshje me shtetin italian për kredi me konvertim borxhi. Kredia e dhënë në konferencën e donatorëve nuk përfshihet në këtë program.
Italia vendosi në dispozicion të Shqipërisë në konferencën e donatorëve edhe 21 milionë euro. Këto fonde të Koperacionit Italian do të jenë në dispozicion të qeverisë nëse do t’i nevojiten për përdorim nëpërmjet zbatimit të projekteve. Përveç kësaj, ministri i jashtëm italian në konferencën e donatorëve, shpjegoi të gjithë ndihmën logjistike të vënë në dispozicion pas tërmetit. “E gjithë kjo është në vlerën e 4 milionë eurove”, shpjegoi ambasada italiane.

Pas ngjarjes së tërmetit, në konferencën e donatorëve, Franca u angazhua me 60 milionë euro kredi. Burime për Monitor nga Ambasada Franceze thanë se kjo kredi do të financojë rindërtimin e rrjetit të brendshëm të ujit të pijshëm të qytetit të Durrësit dhe fshatrave përreth.
“Duke qenë se rrjeti i brendshëm i Durrësit është i amortizuar, ku një pjesë e tij është ndërtuar që në vitin 1958 është i amortizuar. Kjo e bën tepër urgjente situatën për ndërhyrje në rrjetin e ujit të pijshëm. Për qytetin e Durrësit, Banka Botërore sapo përfundoi edhe ndërtimin e ujësjellësit të ri nga Fushë Kuqe deri në Durrës”, sqaruan burimet.

Në konferencën e Brukselit mes qeverisë shqiptare dhe asaj franceze u nënshkrua edhe marrëveshja për “Themelimin dhe ushtrimin e aktivitetit të Agjencisë Franceze të Zhvillimit, (AFZH) të Proparco dhe të Expertise France në Shqipëri”. Marrëveshja u nënshkrua nga Kryeministri Edi Rama dhe ministri për Europën dhe Punët e Jashtme të Republikës së Francës Jean-Vyes Le Drian për realizimin e projekteve me vlerë 100 milionë euro.

Mësohet se zbatimi i këtyre projekteve nuk ka në fokus ngjarjen e tërmetit. Shuma prej 100 milionë euro përfshin dy projekte me mbështetje buxhetore, një prej tyre është 50 milionë euro për barazinë gjinore dhe projekti tjetër me vlerë 50 milionë euro do të zbatohet për reformën e sektorit të energjisë.

Projekti i barazisë gjinore është bashkë financuar me Bankën Botërore, ku ajo financon 9,1 milionë euro, ndërsa AFZH financon 50 milionë euro. Për projektin në sektorin e energjisë AFZH financon 50 milionë euro, ndërsa KfW financon 100 milionë euro. Në formën e donacionit, nga Franca do të jepen 1 milionë euro. Banka Botërore u angazhua për dhënie kredi me vlerë 106 milion euro. Përfaqësuesja e përhershme e Bankës Botërore në Shqipëri znj. Maryam Salim në intervistën për Monitor shpjegoi se 85 milionë euro kredi do të përdoren për strehimin. Sipas saj është rënë dakord me qeverinë që 6 milion euro kredi nga projekti aktual i Modernizimit të Sektorit të Shëndetësisë të përdoren për të mbështetur punën për rindërtimin e tre spitaleve.

Nga Banka Botërore do të vendosen 15 milion euro të tjera hua shtesë në dispozicion përmes të njëjtit projekt për të mbështetur nevojat e mëtejshme të rindërtimit në sektorin e shëndetësisë, përfshirë blerjen e pajisjeve dhe mobilieve të nevojshme për spitalet e dëmtuara.

 

 

Kreditë dhe donacionet

Në total nga konferenca ndërkombëtare e donatorëve, “Së bashku për Shqipërinë” u mblodhën 1,15 miliardë euro fonde për rizhvillimin e zonave të shkatëruara. Nga totali i fondeve të mbledhura, sipas raportit zyrtar të dhënë nga Komisioni Europian reth 296 milionë euro janë donacione, ndërsa huatë arrijnë 853 milionë euro.

Nga totali i fondeve 3.4 milionë euro të tjera janë të ashtuquajtura in-kind (ndihma që jepen direkt në mallra-shtëpi ose shërbime). Huaja përbën 74 për qind të angazhimit total të përfituar, 25.6 për qind janë donacion dhe 0.4 për qind është angazhim në produkte konkrete.
Shtetet anëtare të BE-së, Komisioni Europian dhe Banka Europiane e Investimeve kanë dhënë gjithsej 246 milionë euro, nga të cilat 60 milionë euro është dhënë nga Franca, 86 milionë euro nga Italia dhe 100 milionë euro nga Banka e Zhvillimit të Këshillit të Europës./ Monitor

LEXO TE PLOTE

Ekonomi

Fillojnë të ndihen pasojat e tërmetit/ Kredia për ekonominë shënon rënie në janar

Publikuar

-

Nga

Kredia për ekonominë ka shënuar rënie në janar, pas muajsh të tërë që ishte rritur ndjeshëm. Sipas statistikave të Bankës së Shqipërisë, stoku i huasë në fund të janarit arriti në 568.8 miliardë lekë, duke shënuar një rënie prej 0.3% në raport me muajin e mëparshëm.

Të dhënat e detajuara tregojnë se rënia është ndikuar nga tkurrja e kredisë në lekë për bizneset. Stoku i huasë në lekë për sipërmarrjet zbriti në 138.6 miliardë lekë, me një tkurrje prej 2%.

Shqipëria u godit në 26 nëntor nga një tërmet me pasoja shkatërruese, sidomos në zonën e Durrësit, duke krijuar një stepje të përgjithshme tek planet për investime të bizneseve. Një raport i mëparshëm i Bankës së Shqipërisë konstatoi se tërmeti i 26 nëntorit frenoi kërkesën për kredi në Ndërmarrjet e Vogla dhe të Mesme. Për vetë natyrën e brishtë të aktivitetit ekonomik të Ndërmarrjeve të Vogla dhe te Mesme, pasojat e tërmetit të 26 nëntorit 2019 mund të kenë ndikim të lartë tek kjo kategori i biznesit vlerësoi Banka e Shqipërisë. Në fund të vitit 2019, kredia për SME-të përbënte 11.6% të PBB-së, ose 0.7 pikë përqindje më shumë se një vit më parë.

Ndryshe nga bizneset, huaja për individët vijoi rritjen, duke u zgjeruar me 0.2% me bazë mujore në janar, pas tkurrjes së muajit të mëparshëm.

Me bazë vjetore (janar 2020/janar 2019), huaja për ekonominë është rritur me 6%, si rrjedhojë e përformancës së mirë të vitit 2019. Banka e Shqipërisë raportoi se politika monetare stimuluese, ristrukturimi i sektorit bankar dhe përmirësimi i bilanceve të tij, kanë nxitur një rritje më të shpejtë të kreditimit.

Sipas llojit të monedhës, kredia në lekë përbënte 52.63% të totalit në janar, me një rënie të lehtë nga 52.84% që ishte ky treguar muajin e mëparshëm, për shkak të ecurisë së dobët të kredisë në lekë në janar.

LEXO EDHE:  Të shtëna me armë në SHBA/ Humbin jetën 4 persona

LEXO EDHE:  Uashington/Bisedohet për hapjen e ambasadës në Kubë

Dëmet nga tërmeti

Sipas “vlerësimitë të nevojave post fatkeqësisë”, në total, dëmet e tërmetit të 26 nëntorit arritën në 1 miliardë euro. 700 milionë euro janë dëme në banesat e qytetarëve, të cilat janë shembur plotësisht ose kanë dëmtime të pjesshme. 150 milionë euro është fatura e dëmeve tek fabrikat dhe njësitë prodhuese të biznesit, ndërsa pjesa e mbetur prej 150 milionë eurosh të tjera janë dëme në veprat publike si shkollë rrugë dhe spitale.

Në sektorin e biznesit dhe punësimit, 714 biznese (8% e totalit të bizneseve) u dëmtuan dhe, si pasojë, aktivitetet e tyre gjithashtu u prekën. Një total prej 438 punonjësish nga 56 biznese prodhuese zyrtare humbën përkohësisht punën e tyre, ashtu si dhe 79 të punësuar nga 124 biznese zyrtare në industrinë e tregtisë. Humbja e vlerësuar e të ardhurave është 1.93 milion EUR (0.24 miliardë lekë). Në nënsektorin e Turizmit ka pasur dëme në 18 akomodime publike dhe private në Durrës, dhe në 42 objekte ushqimore dhe pije kryesisht në Durrës. Nga të gjitha humbjet në turizëm, 97% është për shkak të rënies së parashikuar të vizitorëve të huaj nga viti 2020 deri në vitin 2022. Në nënsektorin e Trashëgimisë Kulturore, dy muze kombëtar dhe tre muze lokal u klasifikuan si të pasigurt dhe janë akoma të mbyllura për publikun, ndërsa 23 monumente dhe site shtesë u klasifikuan si rrezik të lartë dhe 30 monumente të tjera si rrezik mesatar. Dëmet në nënsektorin e Bujqësisë ishin të vogla dhe lidhen me inputet dhe pajisjet bujqësore. Pati dëmtime në argjinaturat dhe stacionet e kullimit të ujit në Durrës dhe Lezhë, si dhe në Institutin për Sigurinë e Ushqimit dhe ndërtesën e Veterinarisë./Monitor

LEXO TE PLOTE