Connect with Us

Çfarë është “viti i brishtë”, dhe nga se shkaktohet ai

Blog

Çfarë është “viti i brishtë”, dhe nga se shkaktohet ai

Publikuar

-

29 shkurti, që qëllon këtë vit ditën e shtunë, njihet si Dita e Kapërcimit (Leap Day). Por ai nuk ndodh çdo 4 vjet siç mendojnë shumica, dhe ka një rëndësi të jashtëzakonshme në ruajtjen e kalendarit tonë. Pa një ditë të tillë, fizika e planetit Tokë, do të bënte që stinët të zhvendoseshin jashtë fazës së kalendarin tonë vjetor, dhe ekuinokset dhe solsticet të zhvendosshin në kohë me nëpër ditë, muaj dhe stinë.

Dita nuk është tamam 24- orëshe

Lëvizja e Tokës ka dy pjesë themelore:lëvizjen rrotulluese rreth boshtit të vet, dhe atë rreth Diellit. Ne mendojmë se rrotulli i Tokës rreth vetes zgjat 24 orë. Në fakt, nuk është saktëssiht kështu. Nëse Toka do të ishte plotësisht e palëvizshme, duke mbetur në të njëjtin pozicion, atëherë një rrotullim i plotë 360° do të barazohej me 1 ditë.
Por ai rotullim nuk është një ditë, por disi më pak. Tokës i duhen vetëm 23 orë, 56 minuta dhe 4 sekonda për t’u rotulluar rreth vetes 360°. Por për shkak se Toka lëviz nëpër hapësirë në orbitën e saj përreth Diellit, duhet të rrotullohet pak më shumë për ta pozicionuar Diellin në të njëjtin vendndodhje si një ditë më parë. Kjo lëvizje shtesë, është ajo që bën ditën mesatarisht 24 orë.

Disa ditë, janë në fakt më të gjata se të tjerat

A keni menduar ndonjëherë përse lindja e hershme e diellit dhe perëndimi i tij, nuk ndodhin në solsticin e verës, dhe pse agimi dhe perëndimi i hershëm i diellit, nuk përputhen me solsticin e dimrit? Kjo është për shkak se Toka rrotullohet nga Dielli në formën e një elipsi, që do të thotë se kur Toka është më pranë Diellit (perihelion) ajo lëviz me shpejtësinë e saj normale, dhe kur është më larg Diellit (apelion), lëviz më ngadalë.
Rrotullimi i Tokës rreth Diellit, nuk është saktësisht një vit kalendarik. Në astronomi, kjo është ajo që ne e quajmë një vit anësor, pra sasinë e kohës që i duhet Tokës për t’u rikthyer në të njëjtin pozicion relative, që kishte më herët në raport me Diellin. Por një vit i brishtë, nuk është i njëjtë me vit kalendar (i njohur edhe si një vit tropikal).
Dallimi midis një viti anësor dhe një viti tropikal është i vogël, vetëm rreth 20 minuta. Por kjo do të thotë që një vit kalendarik, është në fakt 20 minuta më i shkurtër se një rrotullim i plotë rreth Diellit.

Numër i pabarabartë ditësh në një vit

Me një llogaritje të thjeshtë do të arrini në përfundimin se një 1 vit ka 365.2 ditë. Por kjo shifër nuk është e njëjtë çdo vit. Por të kishte çdo vit 365 ditë, do të duhej vetën një shekull që kalendari ynë të shfazohej me 1 muaj plotë.
Nëse vendosim një Ditë të Kapërcimit çdo katër vjet, do të llogarisim vitin me 365.25 ditë, çka i afrohet shumë realitetit. Dhe kjo është ajo që bënte edhe Kalendari i vjetër Julian, që ne ndoqëm për 1.600 vjet. Nga fundi i viteve 1500, ky ndryshim ishte aq i dukshëm (kalendari ynë ishte i kapërcyer me rreth 10 ditë shumë), sa që kalendari duhej që të rishikohej.
Në Itali, Poloni, Spanjë dhe Portugali, datat 5-14 tetor në vitin 1582, nuk kanë ekzistuar kurrë. Vende të tjera i kaluan ato 10 ditë në një datë të mëvonshme. Isak Njutoni që lindi në ditën e Krishtëlindjes në Angli, vetëm sepse anglezët nuk i kishin kapërcyer ato data deri në vitin 1642 . Diku tjetër në botë, Njutoni konsiderohet se ka lindur më 4 Janar 1643.

LEXO EDHE:  NATO mund të “vdesë” nga vizioni eurocentrik i Emanuel Makronit

Pse kalendari gregorian është më i saktë

Kalendari Gregorian i përcakton shumë mirë Ditët e Kërcimit. Çdo vit që përmban datën 29 shkurt, quhet një vit i brishtë. Çdo vit që është i pjestueshëm me 100 por jo me 400, nuk mund quhet një vit i brishtë. Pra vitet 2004, 2008, 2012, 2016, 2020, etj, që të gjitha janë vite të brishta, pasi pjesëtoheb me 4.
Por nëse viti shënon fillimin e një shekulli rë ri, është vetëm një vit i brishtë, nëse është i pjesëtueshëm me 400. Viti 2000 ishte vit i brishtë, por viti 1900 nuk ishte, dhe as 2100 nuk do të jetë. Thënë këto, miratimi i kalendarit Gregorian na jep 365.2 ditë në vit, çka do të thotë se ne nuk do të kemi asnjë ditë të vetme më shumë deri sa të kalojnë më shumë se 3.200 vjet, kur mund të na duhet t’i shtojmë një ditë tjetër shkurtit.

Pse duhet të ndryshojmë në të ardhmen kalendarin

Nëse gjithçka do të ishte konstante – shkalla e rrotullimit të Tokës rreth Diellit, kalendari gregorian do të ishte praktikisht i përsosur, por vetëm tani. Sa herë që ndodh një tërmet i fuqishëm, shkalla e rrotullimit të Tokës rreth vetes dhe Diellit përshpejtohet.
Por ky efekt, bie ndesh me efektet gravitacionale të Diellit dhe Hënës ndaj Tokë, të cilat na ngadalësojnë. Efekti i ngadalësimit njihet si frenim i baticës, dhe të orës mesatarisht 14 mikrosekondave në vit. Kjo mund të duket e papërfillshme, por me kalimin e kohës është e konsiderueshme.
620 milion vjet më parë, dita në Tokë ishte më pak 22 orë, çka do të thotë se kur u formua Toka për herë të parë, dita ishte e gjatë vetëm 6-8 orë. Me kalimin e kohës, do të na duhen më pak ditë për të përfunduar një vit tropikal. Ndërkohë është llogaritur që pas 4 milionë vjetsh, Ditët e Kërcimit do të jenë të panevojshme./Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Në Perëndim, Rusia mbështet kaosin, dhe jo kandidatët

Publikuar

-

Nga

Nga Genadi Rudkevich “The Moscow Times”

Një ditë para se votuesit demokratë të merrnin pjesë në garën brendapartiake në Nevada, media publikoi raporte mbi një përpjekje të bashkërenduar të Rusisë, për të ndihmuar si Berni Sanders ashtu edhe Donald Trumpin në fushatat e tyre presidenciale.

Kundërshtarët demokratë të Sanders, e morën këtë si një shenjë të interesit të përbashkët midis Rusisë dhe socialistit radikal. Vetë Sanders denoncoi me shpejtësi veprimet e Rusisë, duke ia atribuar atyre një përpjekjeje ruse për të përçarë publikun amerikan.

Ndërsa historia e fundit e fushatave dezinformuese ruse në Perëndim, e mbështet kundërshtimin e senatorit, pikëpamjet e tij anti-establishment ka të ngjarë të kenë luajtur një rol në vendimin e Rusisë për të mbështetur fushatën e Sanders. Mashtruesit rusë dhe udhëheqësit e mendimit pro-rus, e përkrahën Trumpin në fushatën e tij presidenciale për vitin 2016.

Ata ndihmuan ndërkohë edhe fushatën e Brexit; mbështetën pavarësinë e Katalonjës në Spanjë; lëvizjen Pesë Yjet dhe Lega në Itali, AfD në Gjermani dhe Lë Penin në Francë. Në fillim ata mbështetën Tulsi Gabard në garën midis demokratëve. Ajo që kanë të përbashkët të gjitha lëvizjet që ndihmohen nga mediat sociale ruse, nuk janë pozicionet e tyre pro-ruse, por kundërshtimi i tyre ndaj establishmentit.

Rusia përkrah politikanët perëndimore anti-establishment për 3 arsye kryesore. Së pari, Perëndimi është ende kundërshtari kryesor për shumicën e elitës ruse, ndonëse nuk është më

një kërcënim ekzistencial. Është kjo arsyeja, pse ndërhyrja ruse mbetet me kosto të ulët, dhe e mohueshme.

Elitat ruse, e kanë bindur veten se establishmenti perëndimor është në thelb rusofob. Ndaj çdo lëvizje anti-establishment, shihet automatikisht si e preferueshme ndaj ruajtjes së statuskuosë. Si Trump ashtu edhe Sanders e përmbushin këtë kriter. Trump ka përsëritur rregullisht akuzat kundër ‘shtetit të thellë” (deep state), ndërsa Sanders ka bërë dhe bën të njëjtën gjë kundër establishmentit të Partisë Demokratike.

Së dyti, dobësimi i establishmentit perëndimor, ofron një bonus në dobësimin e Perëndimit në përgjithësi, dhe kësisoj të gatishmërisë së tij për t’u përballur me Rusinë. Shumë grupime perëndimore anti-establishmentit, janë kundër institucioneve kryesore perëndimore, veçanërisht NATO -s dhe BE-së.

Modeli i vendimmarrjes me bazë konsensusin brenda këtyre institucioneve, nënkupton që edhe një pjesë e vogël e qeverive anti-establishment, mund të dëmtojnë qasjen e përbashkët kundër Rusisë. Në këtë drejtim, Sanders nuk ka dëshmuar të njëjtën prirje për të sulmuar institucionet perëndimore, sikurse ka bërë Trump gjatë 3 viteve të fundit.

LEXO EDHE:  Klaus Von Stauffenberg, Koloneli gjerman që tentoi të vriste Hitlerin për të shmangur shkatërrimin e Gjermanisë

LEXO EDHE:  Kapitalizmi rruga më e mirë e zhvillimit/ Pse socializmi s’do funksiononte

Gjithsesi, nuk ka pse të jetë në fuqi një lëvizje anti-establishment, që Rusia të mund të përfitojë. Sherret e brendshme, e bëjnë të pamundur që politikanët perëndimorë të përqendrohen tek kërcënimi rus. Elitat politike në Amerikë po përplasen kundër Trump, ato në Britani po debatojnë mbi Brexit, ndërsa në Spanjë mbi pavarësinë e Katalonjës.

Kaosi shihet si pozitiv në vetvete, pasi i jep Rusisë dorë më të lirë në politikën e saj të jashtme. Një presidencë e Berni Sanders, apo edhe një nominim demokratik, garanton se SHBA-ja do të mbetet e zënë me konfliktet e brendshme.

Së treti, spektakli i politikanëve perëndimorë, që e kritikojnë cilësinë e zgjedhjeve në vendet e tyre dhe institucionet politike, e ndihmon regjimin e Putinit ta pikturojë demokracinë si një sistem qeverisjeje thellësisht të gabuar, të paqëndrueshëm dhe të padëshirueshëm.

Mediat ruse, raportojnë me gëzim mbi çdo shkelje të pretenduar nga institucionet perëndimore, çdo pretendim mbi manipulimin e zgjedhjeve, dhe çdo pretendim sipas së cilës elitat janë duke komplotuar kundër njeriut të zakonshëm. Për sa kohë që populli rus e sheh demokracinë në Perëndim si një dështim, ai do të ketë pritshmëri më të ulëta ndaj qeverinë ruse, dhe do ta shohë me dyshim ekstrem demokracinë që premtohet në vend.

Një fushatë e suksesshme Sanders, është në interesin e Rusinë dhe mbështetësve të saj. Sanders kundërshton dhe kundërshtohet nga establishmenti politik amerikan, përfshirë edhe atë të partisë së tij. Socializmi demokratik i vetëshpallur i Sandersit, është në krye të axhendës politike në SHBA, duke e zhvendosur debatin mbi nevojën e Amerikës për t’u rikthyer rolin e saj si udhëheqës globale, ose për të sfiduar Rusinë në Lindjen e Mesme, Afrikë ose afër kufijve të saj.

Edhe një humbje e Sandersit, do të portretizohej një lëvizje anti-establishment, si një aktakuzë ndaj demokracisë. Se sa do të përfitonte nga një presidencë e Sandersit Rusia, kjo është një çështje që ha debat. Sanders do që të luftojë kleptokracinë globale – një sfidë kryesore për politikën e jashtme të Rusisë. Për më tepër, ai gëzon mbështetjen e rivalit politik të Putinit, Aleksei Navalni. Por aftësia për të promovuar kaos, ka të ngjarë që t’i tejkalojë këto shqetësime./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Pse 2020-ta, është vendimtare për Perëndimin dhe rendin e tij liberal

Publikuar

-

Nga

Nga Joschka Fischer “Project Syndicate”

* Viti 2020 sapo ka hyrë, por rëndësia e tij historike është tashmë mëse e qartë. Të paktën për sa i përket Perëndimit, ngjarjet e parashikueshme muajt e ardhshëm do të kenë një ndikim dhe vendimtar për të ardhmen. Momenti i së vërtetës do jetë më 3 nëntor 2020, kur votuesit në Shtetet e Bashkuara do të zgjedhin presidentin e ardhshëm të vendit.

Sigurisht, zgjedhjet presidenciale në SHBA kanë qenë gjithmonë të rëndësishme për botën, pasi ato përcaktojnë se kush do ta udhëheqë vendin më të fuqishëm në botë për 4 vitet e ardhshme. Por këtë here, në lojë janë shumë gjëra. Rizgjedhja e Presidentit Donald Trump, mund të parathotë fundin e rendit botëror liberal, dhe sistemit të aleancave që Amerika ka mbështetur që nga vitet 1940.

Duke u distancuar nga tradita e udhëheqjes globale të Amerikës, Trump favorizon një nacionalizëm dritëshkurtër, teksa ka treguar pak vetëpërmbajtje në dëmtimin e demokracisë amerikane, jo vetëm duke sfiduar ndarjen e pushteteve, por dhe institucionet e tjera thelbësore. Nëse Trump do të fitojë në nëntor, ai do të ketë një mandat për të vazhduar në këtë rrugë edhe për 4 vjet të tjerë.

Mos harroni:ka një ndryshim të madh nëse Trump është në detyrë për 8 vjet, dhe jo vetëm për 4 vjet. Përveç amerikanëve, evropianët do të ishin të parët që do të ndienin pasojat e një mandati të dytë të Trumpit. Fakt është që Evropa mbetet e varur nga SHBA-ja, si ekonomikisht ashtu edhe për sigurinë e saj.

Kjo varësi është një trashëgimi e shekullit XX-të, me 2 luftërat e tij botërore dhe Luftën e Ftohtë. Kur Trump u zgjodh president në vitin 2016, gati të gjithë brenda dhe jashtë SHBA, u kapën në befasi. Në vitin 2020, askush nuk do të bëjë sërish të njëjtin gabim.

Por, askush nuk mund të pretendojë se nuk e di se çfarë vjen me Trumpin. Nëse Trump rizgjidhet në detyrë, ka shumë të ngjarë që ai të sillet edhe më radikalisht. Por pavarësisht pasojave të saj katastrofike, ideja e një “mandati të dytë të Trump”, nuk e ka tronditur Bashkimin Evropian nga zakoni i tij për t’u marrë si zakonisht me punët e veta.

Zyrtarët e BE-së, janë duke negociuar termat e buxhetit të ardhshëm 7-vjeçar prej 1 trilionë eurosh. Një pjesë e debateve, sillen rreth një beteje të re mbi ndarjen e fondeve rajonale dhe të politikës bujqësore të përbashkët (CAP) pas Brexit. Presidenca e Trump, ka qenë një faktor i papërfillshëm në proces.

Dhe megjithëse një strategji për të arritur sovranitetin e Evropës nga SHBA, do të kërkonte domosdoshmërisht angazhime të reja financiare, kjo çështje nuk është prekur ende. Në vend të kësaj, brenda Këshillit Evropian, kanë dominuar interesat kombëtare afatshkurtra. Duket sikur bota nuk ka ndryshuar në thelb gjatë 3 viteve të fundit.

LEXO EDHE:  Efekti Luçifer, pse njerëzit e mirë, bëjnë shpesh akte të këqija

LEXO EDHE:  U vetëflijua pas pushtimit sovjetik/ Kush ishte i riu çek Jan Palah, që frymëzoi rininë kundër komunizmit

Dikush mund të mendojë se përparësitë e liderëve evropianë, do të përshtateshin me presidencën e Trumpit, shfaqjen e Kinës si një fuqi globale, riarmatimin e Rusisë, dhe rritjen e ekonomisë dixhitale. Por jo:interesat vetjake po e dominojnë axhendën në Bruksel dhe në kryeqytetet kombëtare të Evropës (të cilat kanë luajtur gjithnjë një rol themelor në qeverisjen e BE).

Të menduarit strategjik, dhe një ndjenjë e përgjegjësisë historike janë në rastin më të mirë, një lloj pasqyre. Ç’është më e keqja, kjo gjendje mbizotëron pavarësisht nga fakti se nuk ka çështje më të rëndësishme për Evropën, se sa zgjedhjet presidenciale amerikane.

Evropianët duhet të përgatiten për më të keqen. Çështja kryesore, si për Evropën ashtu edhe për Perëndimin më gjerësisht, është nëse NATO mund t’i mbijetojë një mandati të dytë të Trump.

Nëse NATO do të shpërbëhej, Evropa dhe rajoni i Atlantikut të Veriut, do të përballeshin befas me një krizë të madhe sigurie. Në fakt, pa lidhjen transatlantike që garanton Aleanca, vështirë se mund të flitet fare për “Perëndimin”. Dhe Evropa me siguri që s’do të jetë në gjendje ta menaxhojë sigurinë e vet.

Në Bruksel, por sidomos në Këshillin Evropian, axhenda kryesore duhet të pasqyrojë faktin se bazat strategjike për shekullin XXI po hidhen pikërisht tani. Siguria dhe sovraniteti i Evropës tani janë në rrezik.

Bashkimi Evropian, duhet ta pyesë veten nëse është i gatshëm që të bëjë atë që është e nevojshme për të mbetur një lojtar i pavarur, i bashkuar në interesin e përbashkët të të gjithë evropianëve. Në të kundërt, qëndrueshmëria e Evropës si një entitet demokratik, sovran për të kontrolluar fatin e vet, do të vihet në dyshim si kurrë më parë./ Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Shkencëtarët e kuruan diabetin tek minjtë/ A mund ta bëjnë këtë edhe tek njerëzit?

Publikuar

-

Nga

* Për shumicën dërrmuese të diabetikëve, gjendja e tyre shëndetësore kërkon një monitorim dhe vëmendje të përditshme. Mungesa e insulinës, që prodhohet në mënyrë natyrale nga trupat e tyre, nënkupton një monitorim të vazhdueshëm të niveleve të sheqerit në gjak, dhe injeksionet me insulinë që u garantojnë trupave të dibetikëve të kryejnë proceset jetike, dhe t’i mbajnë ata vigjilentë dhe të shëndetshëm.

Tani, studiuesit kanë arritur të gjejnë një zgjidhje të mundshme, që mund të çojë në një kurë për diabetin, edhe nëse ajo duket deri tani premtuese vetëm tek minjtë në laborator. Trajtimi përfshin përdorimin e qelizave burimore, të cilat shndërrohen në qeliza të tjera në trup, për të kryer punën e sekretimit të insulinës, dhe për të lehtësuar nevojën e një menaxhimi manual të sëmundjes.

Kur kryhet ky trajtim, qelizat burimore shndërrohen në qeliza beta, të cilat janë të afta të sekretojnë insulinë. Studiuesit kanë punuar prej disa kohësh me këtë teknikë. Por atyre iu është dashur të kapërcejnë disa pengesa serioze gjatë rrugës, përfshirë zakonin e qelizave burimore që të shndërrohen në lloje të tjera qelizash, që nuk janë të dobishme në trajtimin e sëmundjes.

Qelizat burimore, janë si pllaka bosh që mund të shndërrohen në shumë lloje të ndryshme qelizash. Kjo i bën ato jashtëzakonisht të fuqishme në trajtimin e sëmundjeve të ndryshme. Por kjo do të thotë gjithashtu se ato mund të jenë si një “kartë e egër”, duke u shndërruar në qeliza që studiuesit nuk i kanë parashikuar.

Kjo do të thotë që janë të nevojshme gjithnjë e më shumë qeliza burimore, për të gjeneruar numrin e synuar të qelizave beta. “Sa më shumë qeliza të destinuara të merrni, aq më pak qeliza të rëndësishme terapeutike keni”-shpjegon Xhefri Millman, studiuesi kryesor që grupit.

LEXO EDHE:  “Impeachment” dhe ”Irani”, do dëmtojnë më shumë demokratët sesa Donald Trumpin

LEXO EDHE:  Efekti Luçifer, pse njerëzit e mirë, bëjnë shpesh akte të këqija

“Pra duhen rreth 1 miliardë qeliza beta, për të kuruar një person me diabet. Por nëse një e katërta e këtyre qelizave, janë në fakt qeliza të mëlçisë ose qeliza të tjera të pankreasit, në vend se të keni nevojë për 1 miliardë qeliza, do t’ju duhen 1.25 miliardë të tilla. Dhe kjo e bën 25 për qind më të vështirë shërimin e sëmundjes”- thekson ai.

Për të qartësuar qasjen e tyre, studiuesit kanë punuar me një teknikë të re që e rrit efikasitetin e shndërrimit në qelizat beta. Tani, thotë ekipi, dimë sa duhet për të parashikuar më saktë se sa qeliza do të bëjnë atë që pritet prej tyre, duke e bërë trajtimin edhe më efektiv.

Në testet e kryera me minjtë në laborator, brejtësit janë “shëruar funksionalisht” nga sëmundja e tyre, gjë që në vetvete është një arritje e jashtëzakonshme. Gjithsesi, nëse të njëjtat rezultate mund të përsëriten tek njerëzit, kjo është një pyetje të cilës do t’i jepet përgjigje shumë më vonë. Gjithsesi, është një zhvillim emocionues, dhe mund të jetë një lajm i shkëlqyeshëm për ata që vuajnë nga diabeti./ Bgr.com-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE