Connect with Us

Orvil dhe Uilbur Rajt/ Vëllezërit që ndryshuan historinë e aviacionit

Blog

Orvil dhe Uilbur Rajt/ Vëllezërit që ndryshuan historinë e aviacionit

Publikuar

-

Ishin 12 sekonda, që do ta ndryshonin përgjithmonë botën. Në mëngjesin e ftohtë dhe me erë të fortë të 17 dhjetorit 1903, disa njerëz u mblodhën në dunat me rërë në Kiti Houk të Karolinës së Veriut, rreth një mjeti mekanik të prodhuar me dru dhe pëlhura.

Ata ishin atje për të dëshmuar kulminacionin e viteve të tëra të studimeve, eksperimenteve të njëpasnjëshme, djersës së derdhur dhe sakrificës së 2 burrave modestë nga Dejtoni i Ohajos.
Atë ditë, ëndrrat e Vëllezërve Rajt për të fluturuar do të realizoheshin, teksa Orvil Rajt fluturoi për 12 sekonda.

“Nuk mendoj se kam parë ndonjëherë një pamje më të bukur në jetën time”- do të shprehej me vonë dëshmitari okular Xhon T.Daniels. Uilbur lindi në vitin 1867, ndërsa Orvil 4 vite më vonë. Sipas biografit Dejvid Mekalloug, i ati Milton Rajt, ishte një peshkop në Kishën Liberale të Vëllezërve të Bashkuar të Krishtit.

E ëma, Suzana, ishte një natyrë e ndrojtur, por shumë kreative. Ajo bënte gjithçka, sidomos lodra për fëmijët e saj. Edhe pse familja do të kishte 5 fëmijë, Uilbur dhe Orvil kishin që një fillim një raport të veçantë dhe thuajse simbiotik mes tyr. Që në moshë të re, ata ëndërronin të bënin zbulime të mëdha.
Interesi i tyre mbi aviacionin, u nxit në fillim nga babai i tyre, kur u solli në shtëpi një lodër të vogël franceze, që funksionte si një helikopter primitiv. “Mësuesja e parë e Orvil në shkollë, Ida Palmer, do ta kujtonte atë në bankën e tij duke gdhendur copa druri. Kur e pyeti njëherë se për çfarë i duheshin, ai i tha se po ndërtonte një makinë, me të cilën ai dhe vëllai do të fluturonin një ditë”- shkruan Mekalloug në librin “Vëllezërit Rajt”.

Ndryshe nga pjesa tjetër e fëmijëve, përfshirë motrën e tyre Kethrin, dy vëllezërit nuk u diplomuan në unversitet. Në vitin 1889, kur ishte ende në gjimnaz, Orvil hapi një shtypshkronjë. Uilbur iu bashkua së shpejti. Ndërkohë në vitin 1893. djemtë hapën një dyqan biçikletash, që do ta emertonin “Wright Cycle”.
Ngarja e biçikletës, ishte shumë popullore në atë kohë, dhe biznesi po u ecte mirë. Mekalloug thotë se Uilbur ishte më studiues dhe vizionar se sa Orvil, që ishte një natyrë me e matur, por shumë më i lumtur dhe optimist për jetën. Orvil dhe Uilbur, jetuan me babanë e tyre dhe Kethrin, që u kujdes shumë për vëllezërit e saj.
“Kethrin ishte shtylla e tyre, dhe cilësohej shpesh si vëllai i tretë Rajt”-thotë Daun Djui nga Universiteti Shtetëror Rajt në Dejton. Viti 1896, do të ishte një pikë kthese për gjithë familjen Rajt. Orvil u prek nga ethet e tifos.

Kur po kujdesej për vëllanë e tij të vogël, Uilbur nisi të lexonte mbi jetën e pionierin të aviacionit Oto Liliental, që kishte humbur jetën gjatë njërit prej eksperimenteve të tij. Ai nisi të rizbulojë fiksimin e tij të fëmijërisë mbi fluturimin, dhe pasi bindi edhe Orvil, nisën të studionin me seriozitet mbi teorinë e fluturimit.

LEXO EDHE:  Ja cilat janë gënjeshtrat që të gjithë i tregojnë në Facebook dhe Instagram

Ata nisën të vëzhgojnë në detaje zogjtë, mbi mënyrën sesi ata fluturojnë. Vëllezërit filluan t’i shkruajnë Institutit Smithsonian dhe Zyrën së Motit, për informacione dhe këshilla në lidhje me teoritë e fluturimit dhe aeronautikës. Rreth fundit të shekullit XIX, nisën të ndërtojnë në pjesën e pasme të dyqanit, prototipin e parë eksperimental të mjetit me të cilin do të fluturonin.
Kur erdhi koha të testonin makinën e tyre të re, vendosën ta bëjnë këtë gjë në Kiti Houk.
Atje ata u miqësuan me shumë banorë të zonës, të cilët u habitën nga pajisja e 2 vëllezërve. Vëllrëzit Rajt.
Në vitin 1903, vëllezërit ishin të sigurtë se mund të ndërtonin një mjet fluturues. Në orën 10:35 të paradites së 3 dhjetorit të atij viti Orvil ndezi mjetin e ndërtuar dhe ai u nis. Në fund të pistës, ai u ngrit më në fund në ajër, dhe Daniels arriti të kapë atë që do të bëhej një nga fotografitë më historike të shekullit.

Distanca që përshkroi ishte 120 metra, dhe koha totale në ajër afro 12 sekonda. “A pate frikë?”- u pyet më pas Orvil. Ai u përgjigj duke buzëqeshur:”Nuk kisha kohë!”. Vetëm disa ditë para fluturimit të suksesshëm të vëllezërve, makina fluturuese 70.000 dollarëshe e ndërtuar nga Samuel Lengli, sekretari i Institucionit Smithsonian, ishte rrëzuar në lumin Potomak.
Pas kthimit në Dejton, vëllezërit Rajt vazhduan eksperimentet me mjetin e tyre. Ndërkohë,
mediat dyshonin ende dhe e injoruan çdo veprim të tyre. “Nëse ata nuk do ta besojnë fjalën tonë dhe të shumë dëshmitarëve. . . mendoj se do të binden vetëm kur ta shohin fluturimin me sytë e tyre”-shkroi Uilbur.
Ndërkohë shumë shpejt qeveritë e Francës dhe Britanisë së Madhe, nisën të shfaqin interes për blerjen e pajisjes fluturuese të vëllezërve Rajt, ndërsa burokracia amerikane tregoi pak interes. Vëllezërit Rajt, dhe e motra Kethrin shkuan në Evropë, ku u pritën si heronj.

Pas një demonstrimi të fluturimit nga Uilbur në vitin 1908, një gazetar i francezes “Le Figaro” shkroi:Unë kam parë sot Uilbur Rajt dhe zogun e tij të madh të bardhë, zogun e bukur mekanik … s’ka asnjë dyshim! Uilbur dhe Orvil Rajt fluturuan vërtet!”. Qeveria amerikane më në fund u bind, duke nënshkruar një kontratë me Vëllezërit Rajt, për avionin e parë ushtarak të ushtrisë amerikane.
Në vitin 1909, ata u dekoruan për arritjen e tyre nga vetë presidenti amerikan Uilliam Taft. Në vitin 1912, Uilbur vdiq në moshën 45-vjeçare nga ethet tifoide. Orvil e shiti kompaninë “Rajt” për rreth 1.5 milionë dollarë. Ai e kaloi pjesën tjetër të jetës në dyqanin e tij, duke mbrojtur trashëgiminë e familjes Rajt. Kur vdiq në vitin në 1948, shpikja e tij dhe e vëllait, e kishte transformuar përgjithmonë transportin, kulturën dhe mënyrën e zhvillimit të luftërave./Përshtatur nga CNA.al

Për të rejat më të fundit behuni pjesë e grupit tonë në facebook : City News Albania
KLIKO PER TE KOMENTUAR

Komentoni

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Blog

Studimi/ Mos i besoni asnjëherë fytyrës së një personi

Publikuar

-

Nga

* Shprehjet e fytyrës, mund të mos jenë tregues të besueshëm të emocionit, thonë studiuesit, duke shtuar se njerëzit nuk duhet t’i besojnë kurrë pamjes së fytyrës së një personi. Sipas studimit, disa biznese janë duke punuar madje edhe mbi një teknologji, që do të përcaktojë cilat janë kënaqësitë e klientit, pikërisht përmes shprehjeve të fytyrës.

“Pyetja që shtruam në fillim të studimit ishte:”A mund të zbulojmë vërtet emocionin, përmes shprehive të fytyrës. Dhe përfundimi kryesor është jo, nuk mundemi”- thotë autori kryesor i studimit Aleks Martinez nga Universiteti Shtetëror i Ohajos në SHBA.

Për gjetjet, studiuesit u fokusuan në ndërtimin e algoritmeve kompjuterike, të cilat analizojnë shprehitë e fytyrës tek njerëzit. Studiuesit analizuan kinetikën e lëvizjes së muskujve në fytyrën e njeriut, dhe i krahasuan ato lëvizje muskujsh me emocionet e një personi.

Dhe zbuluan se përpjekjet për të zbuluar ose përcaktuar emocionet, bazuar në shprehjet e fytyrës së një personi, ishin thuajse gjithmonë të gabuara. “Që të gjithë ne bëjmë shprehje të ndryshme të fytyrës, bazuar në kontekstin dhe prejardhjen kulturore”- tha Martinez.

“Dhe është shumë e rëndësishme të kuptohet, që jo të gjithë ata që i shohim të buzëqeshim janë të lumtur. Dhe jo të gjithë ata që janë të lumtur buzëqeshin. Unë madje do të shkoja deri në ekstrem, duke thënë se shumica e njerëzve që nuk buzëqeshin, nuk janë domosdoshmërisht të palumtur”- shtoi Martinez.

Është gjithashtu e vërtetë, që njerëzit buzëqeshin ndonjëherë për shkak të një detyrimi ndaj normave sociale, thanë më tej studiuesit. Kjo në vetvete, nuk do të ishte një problem thotë Martinez. “Pasi me siguri ata kanë të drejtë t’i dhurojnë një buzëqeshje pjesës tjetër të botës. Por disa kompani, kanë nisur të zhvillojnë teknologji, për të njohur lëvizjet e muskujve të fytyrës, dhe për të përcaktuar emocione apo qëllimet që fshehin ato lëvizje.

LEXO EDHE:  “Superbomba” e Instagramit lë pa fjalë fansat/ Bën ndryshimin drastik në pamje

LEXO EDHE:  Pse plakemi?/ Ja cilat janë teoritë e reja, që tentojnë të sqarojnë misterin

Grupi i studi, analizoi disa nga këto teknologji, dhe zbuloi se ato kryesisht ishin të pasakta në analizat e tyre. “Disa pretendojnë se përmes këtyr teknologjive, mund të zbulojnë nëse dikush është fajtor për një krim apo jo, ose nëse një student është i fokusuar në mësim apo jo, apo nëse një klient është i kënaqur pas një blerjeje që ka bërë. Por ajo që tregoi hulumtimi ynë, është se ato pretendime janë të plota.

Nuk ka asnjë mënyrë se si mund t’i përcaktoni këto gjëra. Dhe akoma më keq, kjo mund të jetë diçka e rrezikshme”-shtoi ai. Pas analizimit të të dhënave në lidhje me shprehjet e fytyrës dhe emocionet, ekipi hulumtues arriti në përfundimin se duhen më tepër sesa shprehjet për të zbuluar saktë emocionin e një njeriu.

“Ajo që treguam është se kur përjeton një emocion, truri jonë çliron peptide – dhe kryesisht hormone – që e ndryshojnë rrjedhën e gjakut dhe përbërjen e tij. Dhe për shkak se fytyra është e mbushur me këto peptide, ajo ndryshon ngjyrë”- thekson Martinez. Sipas studiuesve, ngjyra e fytyrës mund të ndihmojë në sigurimin e shumë të dhënave./ Thepeninsulaqatar-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

“Telegrami i gjatë” i Xhorxh Kenan/ Kur SHBA hartoi stategjinë e frenimit të Bashkimit Sovjetik

Publikuar

-

Nga

Zyrtarët e shërbimeve diplomatike në ambasadat dhe konsullatat amerikane kudo në botë, i dërgojnë çdo ditë raportime Uashingtonit. Pjesa më e madhe e asaj që ata shkruajnë harrohet, edhe para se të lexohet në Departamentin e Shtetit. Por disa kabllograma, bëhen të famshme kur rrjedhin dhe botohen në media.

Zakonisht asnjëra prej tyre nuk ndryshon dot rrjedhën e historisë. Përjashtim bën kabllograma e famshme që Xhorxh Kenan, i dërgoi eprorëve të tij të Departamentit të Shtetit nga Moska më 22 shkurt 1946. Në dimrin e viteve 1945-1946, shpresat e Shteteve e Bashkuara ishin të mëdha se gjërat do të shkonin mirë.

Lufta e Dytë Botërore, kishte përfunduar me humbjen e Japonisë dhe Gjermanisë naziste. Shumë amerikanë prisnin që Uashingtoni të kishte marrëdhënie të afërta me aleatin e saj të luftës, Bashkimin Sovjetik. Ata mbështesnin përfundimin e gjeneralit amerikan DuajtAjzenhauer, pas vizitës që zhvilloi në Moskën e vitit 1945:”Asgjë nuk e orienton më shumë politikën ruse, sesa dëshira për të pasur miqësi me Shtetet e Bashkuara”.

Por në fundin e vjeshtës së atij viti, aleanca filloi të prishet, ndërsa Moska nisi të ndërtojë një sferë të ndikimit të saj në Ballkan, një prelud i asaj që do të bëhej sundimi sovjetik i Evropës Lindore. Pastaj më 9 shkurt 1946, udhëheqësi sovjetik Josif Stalin mbajti një fjalim të zjarrtë, në të cilën ai foli për aleancën e kohës së luftës si një gjë që i përkiste tashmë të kaluarës, teksa bëri thirrje që Bashkimi Sovjetik të zbatonte me një angazhim maksimal një seri planesh 5-vjeçare, që synonin një ndërtim të shpejtë ushtarako-industrial të vendit.

I mbajtur vetëm 6 muaj pasi mbaroi Lufta e Dytë Botërore, fjalimi i Stalinit i alarmoi zyrtarët amerikanë. Departamenti i Shtetit iu drejtua për një shpjegim Xhorxh Kenanit, ekspertit më të mirë mbi sovjetikët në ambasadën amerikane në Moskë. Kenan, aso kohe 42-vjeç, një diplomat në karrierë, ktheu një përgjigje prej 5000 fjalësh, që ka hyrë në histori si “Telegrami i gjatë”.

Në të ai argumentonte se politika amerikane ndaj Bashkimit Sovjetik, mbështetej mbi një supozim të gabuar:që Uashingtoni mund të ndikonte në sjelljen e Moskës, duke ofruar stimuj për të inkurajuar një sjellje më të mirë.

Përkundrazi, ishte dinamika e brendshme e fuqishme dhe e parezistueshme, ajo që nxiti sjelljen agresive të Moskës. Sovjetikët besonin se me SHBA-në nuk mund të kishin një “modus vivendi” (një mirëkuptim) të përhershëm, se ata dëshironin dhe e shihnin të domosdoshme prishjen e harmonisë së brendshme të shoqërisë amerikane, duke shkatërruar mënyrën tradicionale amerikane të jetesës, dhe duke e shkatërruar autoritetin ndërkombëtar të SHBA-së.

Për pasojë, shkruante Kenan, vetëm kërcënimi i forcës mund të kufizojë ose ndryshojë ambiciet sovjetike. Ai publikoi një version të rishikuar të “Telegramit të gjatë” një vit më vonë në revistën “Foreign Affairs” me pseudonimin “X”. (Ishte ende një punonjës i Departamentit të Shtetit, dhe konsiderohej e papërshtatshme, që ai të shkruante nën emrin e tij).

LEXO EDHE:  Çfarë do të ndodhë me Netflix? Ja ndryshimi i gjigantit të filmave

LEXO EDHE:  Ja si do të reagonte NATO, në rastin e një pushtimi rus

Në thelb sugjerimi mbeti i njëjtë:elementi kryesor i çdo politike të Shteteve të Bashkuara ndaj Bashkimit Sovjetik, duhet të jetë ai i një kontrolli dhe frenimi afatgjatë, të durueshëm, por të vendosur dhe vigjilent ndaj tendencave ekspansive ruse.

Ideja e Kenan, ishte se Shtetet e Bashkuara duhet të përpiqeshin të mbanin nën kontroll, më shumë sesa të mundoheshin të riafroheshin me Bashkimin Sovjetik. Doktrina e frenimit, do të orientojë politikën e jashtme të SHBA-ve për 4 dekadat e ardhshme.

Kur Bashkimi Sovjetik u shpërbë në vitin 1991, studiuesit e politikës së jashtme në të gjithë spektrin ideologjik, u përpoqën të ripërpunonin konceptet e Kenan, dhe ta riemërtonin epokën e politikës së jashtme që arriti të kontrollonte. Deri më tani, askush nuk e ka pretenduar trashëgiminë e tij.

Megjithatë Kenan, nuk ishte asnjëherë dakord me mënyrën se si u zbatuan sugjerimet e tij. Ai besonte se administrata Truman, i dha teorisë së frenimit të Bashkimit Sovjetik një përmasë më luftarake dhe militariste, sesa e kishte menduar ai.

Kenan nisi të mënjanohej gjithnjë e më shumë brenda Departamentit të Shtetit, dhe u largua nga Shërbimi i Jashtëm në vitin 1950. Ai e kaloi pjesën më të madhe të jetës së tij në Institutin për Studime të Avancuara në Univrsitetin e Prinstonit, duke shkruar në mënyrë elegante edhe pse kritike mbi politikën e jashtme të SHBA-së.

Ai vdiq në vitin 2005 në moshën 101-vjeçare. Ai e kishte siguruar termin përcaktues të epokës së tij. Por mendonte gjithnjë se ishte jashtë rolit të tij, duke e përshkruar veten si “mysafir të kohës së dikujt, dhe jo një anëtar të familjes së tij”./ Cfr.org-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE

Blog

Kriza e re e emigrantëve sirianë në prag/ Europa është e papërgatitur

Publikuar

-

Nga

* Për gati një dekadë, luftaçivile në Siri, ka qenë një njollë turpi për bashkësinë ndërkombëtare. Që nga viti 2011, ky konflikt i ka marrë jetën rreth 500.000 njerëzve, ka plagosur më shumë se 1 milionë, dhe ka detyruar 12 milionë të tjerë – gati gjysma e popullsisë së vendit – të largohen nga shtëpitë e tyre.

Por edhe pas një dhune dhe rrënimi të përmasave të tilla, tragjedia po thellohet. Në Idlib, enklava e fundit që kontrollohet nga rebelët, po ndodh një nga katastrofat më të rënda humanitare të luftës. Të gjendur përballë një sulmi vrastar nga regjimi i Bashar Al-Asadit dhe përkrahësit e tij rusë dhe iranianë, rreth 900 mijë njerëz janë shpërngulur nga shtëpitë e tyre gjatë 2 muajve të fundit, ndërsa të paktën 300 civilë janë vrarë.

Në ndjekje të “fitores së plotë”, avionët sirianë dhe ata rusë kanë bombarduar spitalet, shkollat, tregjet dhe furrat e bukës. Ndërsa organizata humanitare janë të detyruara të largohen nga rajoni, disa nga tmerret e shkaktuara të panjohura për botën, por të tjerat jo.

Më 18 shkurt, “Save the Children” njoftoi se 7 fëmijë – mes tyre një fohnje 7 muajshe – kishin vdekur nga të ftohtit në kampet e Idlibit. Por lufta civile në Siri, është tashmë një tragjedi e harruar. Masakrat ndaj civilëve të një lloji që Perëndimi dikur u zotua të mos i tolerojë më kurrë, janë bërë mëse normale.

Sikurse vëren Dejvid Miliband, presidenti i Komitetit Ndërkombëtar të Shpëtimit dhe ish-ministër i jashtëm i Britanisë së Madhe, lufta është simptomë e një “epoke të pandëshkueshmërisë”, që karakterizohet nga mosrespektimi i plotë i sundimit të ligjit, dhe nga një defiçit po aq i madh i “diplomacisë ndërkombëtare”.

Sjellja brutale e regjimit të Asadit, është pasojë e gabimeve të rënda të politikës perëndimore. Në gushtin e vitit 2013, pas vrasjes së 1.400 civilëve gjatë një sulmi me gaz sarin në Gutan Lindore, Siria e kaloi vijën e kuqe të përmendur me herët nga presidenti i atëhershëm amerikan Barak Obama.

Dështimi i SHBA-së për të ndëshkuar Asadin, e zvogëloi ndikimin e saj në rajon, duke forcuar atë të armiqve të saj. Donald Trump, që e kundërshtoi ndërhyrjen ushtarake në vitin 2013, synoi në mënyrë oportuniste ta poziciononte veten kundër administratës Obamam, kur SHBA-ja ndëmori disa sulme ajrore në përgjigje të sulmit kimik në Khan Shajkun në vitin 2017.

Por Trump, nuk ka hartuar kurrë ndonjë gjë që t’i ngjajë një strategjie koherente mbi Sirinë.

LEXO EDHE:  Ja cilat janë gënjeshtrat që të gjithë i tregojnë në Facebook dhe Instagram

LEXO EDHE:  Ja cilat janë gënjeshtrat që të gjithë i tregojnë në Facebook dhe Instagram

Në fakt, SHBA-ja i braktisi kurdët në verilindje të Sirisë, duke i detyruar ata të arrijnë një armëpushim me regjimin e Asadit. Robert O’Brajan, këshilltari i SHBA për sigurinë kombëtare, e zbuloi papërgjegjshmërinë përmes së cilës SHBA-ja e sheh sot Sirinë, kur deklaroi më 11 shkurt: “Çfarë duhet të bëjmë për t’i ndalur ata? A mos duhet të jemi një polic global, të mbajmë një shkop dhe të themi “Ndalojeni Turqinë, ndalojeni Rusinë?”.

Përballë asaj që historiani Najxhëll Hemilton e ka quajtur “Amerexit”, bota demokratike ka mbetur pa udhëheqje. Këshilli i Sigurimit i OKB, që cili numëron Rusinë në mesin e anëtarëve të tij të përhershëm, është i pafuqishëm. Bashkimi Evropian, i konsumuar nga problemet e brendshme, rri e bën sehir nga larg.

Britania e Madhe, pavarësisht retorikës së saj të zëshme për një “Britani globale”, nuk ka qenë kurrë më apatike dhe e mënjanuar sesa sot përballë një krize gjeopolitike. Asnjë zyrtar i lartë britanik, përfshirë ministrat e jashtëm dhe të mbrojtjes, nuk ishin të pranishëm në Konferencën e Sigurisë në Mynih në fillim të këtij muaji.

E megjithatë, as Britania dhe as Bashkimi Evropian, nuk mund t’i shpëtojnë pasojave të luftës së pambarimtë në Siri. Zhvendosja e afro 1 milionë civilëve nga Idlibi, kërcënon të ringjallë krizën e emigrantëve që e goditi BE-në në vitet 2015-2016.

Turqia, që tashmë po mban 3.6 milion refugjatë sirianë, si pjesë e marrëveshje të dyshimtë me Evropën, është zotuar të mos i pranojë më. Por një BE e përçarë, nuk është aspak e përgatitur për një fluks të ri refugjatësh. Duke pasur parasysh këtë, Rusia dhe Turqia do të përpiqen tani të shfrytëzojnë dobësinë e Evropës, duke bërë kërkesa gjeopolitike, në këmbim të bashkëpunimit.

Në një botë të globalizuar, dallimi midis politikës së brendshme dhe asaj të jashtme, nuk është më i përdorshëm. Por pa marrë parasysh këtë, Perëndimi ka kërkuar ngushëllim në iluzionin e izolimit. Megjithatë, katastrofa siriane do ta detyrojë së shpejti që të përballet me realitetin./“New Statesman”-Përshtatur nga CNA.al

LEXO TE PLOTE